Danh ngôn
“Thế giới này, như nó đang được tạo ra, là không chịu đựng nổi. Nên tôi cần có mặt trăng, tôi cần niềm hạnh phúc hoặc cần sự bất tử, tôi cần điều gì đó có thể là điên rồ nhưng không phải của thế giới này.”
“Ce monde, tel qu’il est fait, n’est pas supportable. J’ai donc besoin de la lune, ou du bonheur, ou de l’immortalité, de quelque chose qui ne soit dement peut-etre, mais qui ne soit pas de ce monde.”
(Albert Camus, Caligula)
.
“Tất cả chúng ta, để có thể sống được với thực tại, đều buộc phải nuôi dưỡng trong mình đôi chút điên rồ.”
“Nous sommes tous obligés, pour rendre la realite supportable, d’entretenir en nous quelques petites folies.”
(Marcel Proust, À l’ombre des jeunes filles en fleurs)
.
“Nghệ thuật và không gì ngoài nghệ thuật, chúng ta có nghệ thuật để không chết vì sự thật.”
“L’art et rien que l’art, nous avons l’art pour ne point mourir de la vérité.” (Friedrich Nietzsche, Le Crépuscule des Idoles)
.
“Mạng xã hội đã trao quyền phát ngôn cho những đạo quân ngu dốt, những kẻ trước đây chỉ tán dóc trong các quán bar sau khi uống rượu mà không gây hại gì cho cộng đồng. Trước đây người ta bảo bọn họ im miệng ngay. Ngày nay họ có quyền phát ngôn như một người đoạt giải Nobel. Đây chính là sự xâm lăng của những kẻ ngu dốt.”
“Social media danno diritto di parola a legioni di imbecilli che prima parlavano solo al bar dopo un bicchiere di vino, senza danneggiare la collettività. Venivano subito messi a tacere, mentre ora hanno lo stesso diritto di parola di un Premio Nobel. È l’invasione degli imbecilli.”
(Umberto Eco, trích từ bài phỏng vấn thực hiện tại Đại học Turin (Ý), ngày 10 tháng 6 năm 2015, ngay sau khi U. Eco nhận học vị Tiến sĩ danh dự ngành Truyền thông và Văn hoá truyền thông đại chúng. Nguyên văn tiếng Ý đăng trên báo La Stampa 11.06.2015)
Ban Biên tập
Địa chỉ liên lạc:
1. Thơ
tho.vanviet.vd@gmail.com
2. Văn
vanviet.van14@gmail.com
3. Nghiên cứu Phê Bình
vanviet.ncpb@gmail.com
4. Vấn đề hôm nay
vanviet.vdhn1@gmail.com
5. Thư bạn đọc
vanviet.tbd14@gmail.com
6. Tư liệu
vanviet.tulieu@gmail.com
7. Văn học Miền Nam 54-75
vanhocmiennam5475@gmail.com
Tra cứu theo tên tác giả
- A. A. Fadeev
- A. Puskin
- A. T.
- Abdulrazak Gurnah
- Abraham F. Lowenthal
- Ace Le
- Ace Lê
- Adam Gopnik
- Adonis
- Adrian Horton
- Agi Mishol
- Ái Điểu
- Ajar
- Akiko Miki
- Alain Guillemin
- Alan Phan
- Alăng Văn Gáo
- Alăng Văn Giáo
- Albert Camus
- Aldous Huxley
- Aleksandr Griboedov
- Alesandr Blok
- Alex Marshall
- Alex Smith
- Alex Thai
- Alex-Thái Đình Võ
- Alexander Fadeev
- Alexander Solzhenitsyn
- Alexandra Alter
- Alexandre FERON
- Alice Munro
- Alina Lesik
- Alison Flood
- Allen Ginsberg
- Amanda Gorman
- Amartya Sen
- Amelia Glaser
- Amos Oz
- An Nam
- Anatole France
- Anatoly Gavrilov
- Anders Olsson
- André Breton
- André Menras
- André Menras – Hồ Cương Quyết
- André Menras Hồ Cương Quyết
- Andrea Hoa Pham
- Andrea Kendall-Taylor
- Andreas Bernard
- Andreas Fulda
- Andreas Wimmer
- Andrew Postman
- Andy Cao
- Anh Anh
- Anh Hồng
- Anh Hồng (nhà thơ)
- Ánh Liên
- Anh Nhi
- Anh Văn
- Anika Zeller
- Anna Akhmatova
- Anna Maria Bracale Ceruti
- Anna Mitchell
- Anna Schmid
- Anne Carson
- Anne Cazaubon
- Anne Hébert
- Anne Henochowicz
- Anne Nguyễn
- Annie Ernaux
- António Jacinto
- Antôn Nguyễn Trường Thăng
- Archimedes L.A. Patti
- Arlette Quỳnh Anh Trần
- Arnold Schwarzenegger
- Artem Sakharov
- Arthur Koestler
- Arty Abel
- Arvind Subramanian
- Augustina
- Aurélie Coulon
- Aurelien Breeden
- Ba Đâu Thảo
- Ba Sàm
- Bá Thụ Đàm
- Bạch Cúc
- Bạch Hoàn
- Bách Mỵ
- Bách Thân
- Bạch X. Phẻ
- Bạch Xuân Phẻ
- Badiucao
- Bakhtin
- Ban Mai
- Bàn Văn Thòn
- Ban Vận động Văn đoàn Độc lập Việt Nam
- Bảo Chân
- Bảo Huân
- Bảo La
- Bảo Nhi Lê
- Bảo Ninh
- Bảo Phác
- Bảo Tích
- Bão Vũ
- Bảo Yến
- Barbara Demick
- Bashô
- Bạt Xứ
- Batrioldman
- Bauxite Việt Nam
- Bắc Đảo
- Bắc Phong
- Bằng Việt
- BB Ngô
- Bei Dao
- Benjamin Péret
- Benjamin Ramm
- Bertolt Brecht
- Bertrand Russell
- Bettina Rheims
- Bích Ngân
- Biếm họa
- Biên Cương
- Biệt Hiệu
- Bilahari Kausikan
- Bill Hayton
- Billy Collins
- Bình Nguyên Lộc
- Brahma Chellaney
- Branko Milanovic
- Brett Reilly
- Brian Pascus
- Brian Wu
- Brice Pedroletti
- Brodsky
- Bryan
- Bùi An
- Bùi Bảo Trúc
- Bùi Bắc
- Bùi Bích Hà
- Bùi Chát
- Bùi Chí Trung
- Bùi Chí Vinh
- Bùi Công Thuấn
- Bùi Công Trực
- Bùi Đức Lại
- Bùi Giáng
- Bùi Hải Quảng
- Bùi Hoàng Tám
- Bùi Hoằng Vị
- Bùi Huệ Chi
- Bùi Huy
- Bui Huy Hoi Bui
- Bùi Mai Hạnh
- Bùi Mạnh Hùng
- Bùi Mẫn Hân
- Bùi Minh Quốc
- Bùi Ngọc Tấn
- Bùi Quang Thắng
- Bùi Suối Hoa
- Bùi Thanh Hiếu
- Bùi Thanh Phương
- Bùi Thanh Tuấn
- Bùi Thụy Băng
- Bùi Tiến An
- Bùi Trân Phượng
- Bùi Trọng Hiền
- Bùi Văn Kha
- Bùi Văn Nam Sơn
- Bùi Việt Sỹ
- Bùi Vĩnh Phúc
- Bùi Xuân Bách
- Bùi Xuân Đính
- Bùi-Viết Văn Đức
- Bulgakov
- Bửu Chỉ
- C.D.
- Cái Lư Hương
- Cái Trọng Ty
- Cam Ly
- Cameron Shingleton
- Cảnh Chánh
- Cao Bảo Vân
- Cao Bình Minh
- Cao Chi
- Cao Gia An
- Cao Hành Kiện
- Cao Huy Thuần
- Cao Kim Ánh
- Cao La
- Cao Quang Nghiệp
- Cao Tần
- Cao Thị Hồng
- Cao Thu Cúc
- Cao Tự Thanh
- Cao Việt Dũng
- Cao Xuân Hạo
- Cao Xuân Huy
- Carl Bildt
- Carl O. Schuster
- Carlos Assunção
- Carolyn Mary Kleefeld
- Cát Linh
- Cẩm Tú
- Cấn Thị Thêu
- Chan Phuong
- Chanh Tam
- Charles Bo
- Charles Bukowski
- Charles S. Kraszewski
- Charles Simic
- ChatKP
- Chau Doan
- Châm Khanh
- Chân Minh
- Chân Pháp Xa
- Chân Phương
- Chân Xuân Tản Viên
- Châu Diên
- Châu Hải Đường
- Châu Hồng Thủy
- Châu Hữu Quang
- Chenn
- Chế Diễm Trâm
- Chế Lan Viên
- Chi Mai
- Chi Phương
- Chiêu Dương
- Chiêu Khiêm
- Chiharu Shiota
- Chim Hải
- Chim Trắng
- Chinh Ba
- Chính Tâm
- Chính Vĩ
- Chinua Achebe
- Chơn Không Cao Ngọc Phượng
- Christian Gampert
- Christian Welzel
- Christina Mary Hjortlund
- Christoph Giesen
- Christoph Sator
- Christopher Balding
- Christopher Goscha
- Christy Wampole
- Chu Dương
- Chu Hảo
- Chu Hoạch
- Chu Kim
- Chu Mộng Long
- Chu Quang Tiềm
- Chu Tử
- Chu Văn Lễ
- Chu Văn Sơn
- Chu Vĩnh Hải
- Chu Vương Miện
- Chu Xuân Diên
- Chung Le
- Claire Simon
- Claus Hecking
- Clay Phạm
- Clément Ghys
- Concepcion de Leon
- Connie Hoàng
- Cora Engelbrecht
- Costica Bradatan
- Cổ Ngư
- Công Nguyễn
- Cù An Hưng
- Cù Huy Hà Vũ
- Cù Mai Công
- Cù Tuấn
- Cung Minh Huân
- Cung Tích Biền
- Cung Trầm Tưởng
- Cư sĩ Minh Đạt
- D. S. Likhachev
- Da Màu
- Dạ Ngân
- Dạ Thảo Phương
- Dã Tượng
- DAD
- Dadolin Murak
- Damien Cave
- Damien Keown
- Dan Bilefsky
- Dan Slater
- Dana Gioia
- Danh ngôn
- Dani Rodrik
- Daniel Halpern
- Daniel Hautzinger
- Daron Accemoglu
- David Brown
- David Gascoyne
- David Marchese
- David Weinberger
- Ðặng Thơ Thơ
- Demetrio Paparoni
- DEUTSCHE WELLE
- Di
- Di Li
- Diêm Liên Khoa
- Diễm Thi
- Diễm Tường
- Diễn đàn Thế kỷ
- Diệp Duy Liêm
- Diệp Huy
- Ðinh Cường
- Dino Buzatti
- Dipanjan Roy Chaudhury
- Dmitri Prokofyev
- Dmitry Burago
- Dmitry Muratov
- Dmitry Tsyganov
- Doãn Cẩm Liên
- Doãn Mạnh Dũng
- Doãn Mẫn
- Doãn Quốc Sỹ
- Dominique Lemieux
- Donald Inglehart
- Donna Ashworth
- Ðỗ Quang Nghĩa
- Ðỗ Quyên
- Du Tử Lê
- Dung Nguyễn
- Dũng Phan
- Dũng Trung Kqd
- Dũng Vũ
- Duy Lam
- Duy Tân
- Duy Thanh
- Duy Thông
- duyên
- Duyên Anh
- Duyên Khánh
- Dư Hoa
- Dư Kiệt
- Dư Thị Hoàn
- Dư Thu Vũ
- Dương Đại Triều Lâm
- Dương Đình Giao
- Dương Khánh Phương
- Dương Kiền
- Dương Ngạn
- Dương Nghiễm Mậu
- Dương Ngọc Thái
- Dương Như Nguyện
- Dương Phương Vinh
- Dương Thắng
- Dương Thiệu Tước
- Dương Thu Hương
- Dương Thuấn
- Dương Tú
- Dương Tường
- Dương Văn Ba
- Dương Vân
- Dylan Suher
- Đa Mi
- Đà Văn
- Đàm Hà Phú
- Đàm Hách Thành
- Đào An Khánh
- Đào Anh Kha
- Đào Công Tiến
- Đào Duy Anh
- Đào Hiếu
- Đào Lê Na
- Đào Ngọc Chương
- Đào Nguyên
- Đào Nguyễn
- Đào Nguyên Phương Thảo
- Đào Như
- Đào Phương Liên
- Đào Quang Toản
- Đào Tấn Phần
- Đào Thái Tôn
- Đào Thị Hương
- Đào Tiến Thi
- Đào Trung Đạo
- Đào Trường Phúc
- Đào Tuấn
- Đào Tuấn Ảnh
- Đào Văn Bình
- Đào Văn Thuỵ
- Đào Văn Tiến
- Đào Vũ Anh Hùng
- Đạt Nguyễn
- Đặng Anh Đào
- Đặng Bích Phượng
- Đặng Chương Ngạn
- Đặng Đình Cung
- Đặng Đình Mạnh
- Đặng Hà
- Đặng Hải Sơn
- Đặng Hoàng Giang
- Đặng Hồng Nam
- Đặng Hùng Võ
- Đặng Hương Giang
- Đặng Hữu
- Đặng Lưu
- Đặng Mai Lan
- Đặng Mậu Tựu
- Đăng Nguyên
- Đặng Phùng Quân
- Đặng Quốc Thông
- Đặng Sơn Duân
- Đặng Thái
- Đăng Thành
- Đặng Thân
- Đặng Thị Hảo
- Đặng Thơ Thơ
- Đặng Tiến
- Đặng Tiến (Thái Nguyên)
- Đặng Trung Nghĩa
- Đặng Túy
- Đặng Văn Dũng
- Đặng Văn Hùng
- Đặng Văn Ngữ
- Đặng Văn Sinh
- Đặng Vũ Vương
- Đặng Xuân Thảo
- Đặng Xuân Xuyến
- Đằng-Giao
- Điểm Thọ
- Đinh Bá Anh
- Đinh Cường
- Đinh Hoàng Thắng
- Đinh Hùng
- Đình Kính
- Đinh Lê Vũ
- Đinh Linh
- Đinh Ngọc Thu
- Đinh Phương
- Đinh Phương Thảo
- Đinh Quang Anh Thái
- Đinh Thanh Huyền
- Đinh Thị Như Thúy
- Đinh Trường Chinh
- Đinh Từ Bích Thuý
- Đinh Từ Bích Thúy
- Đinh Văn Đức
- Đinh Vũ Hoàng Nguyên
- Đinh Ý Nhi
- Đinh Yên Thảo
- Đoàn Ánh Thuận
- Đoàn Bảo Châu
- Đoàn Cầm Thi
- Đoàn Công Lê Huy
- Đoàn Hồng Lê
- Đoàn Huy Giao
- Đoàn Huyền
- Đoàn Khắc Xuyên
- Đoàn Lê Giang
- Đoàn Nhã Văn
- Đoàn Thanh Liêm
- Đoan Trang
- Đoàn Tùng Nguyễn
- Đoàn Tử Huyến
- Đoàn Việt Hùng
- Đoàn Xuân Kiên
- Đỗ Anh Hoa
- Đỗ Anh Tuấn
- Đỗ Bích Thuý
- Đỗ Cao Bảo
- Đỗ Duy Ngọc
- Đỗ Đức
- Đỗ Đức Đông Ngàn
- Đỗ Đức Hiểu
- Đỗ Hòa
- Đỗ Hoàng Diệu
- Đỗ Hồng Ngọc
- Đỗ Hồng Nhung
- Đỗ Hữu Chí
- Đỗ Kh
- Đỗ Kh.
- Đỗ Khiêm
- Đỗ Kim Thêm
- Đỗ Lai Thuý
- Đỗ Lai Thúy
- Đỗ Lê Anh Đào
- Đỗ Mạnh Hoàng
- Đỗ Minh Tuấn
- Đỗ Nghê
- Đỗ Ngọc
- Đỗ Ngọc Thống
- Đỗ Quang Nghĩa
- Đỗ Quang Vinh
- Đỗ Quý Toàn
- Đỗ Quyên
- Đỗ Quỳnh Dao
- Đỗ Thái Bình
- Đỗ Thắng Cảnh
- Đỗ Thị Thu Trà
- Đỗ Thiên Anh Tuấn
- Đỗ Trí Vương
- Đỗ Trọng Khơi
- Đỗ Trung Quân
- Đỗ Trường
- Đỗ Tuyết Khanh
- Đồng Chuông Tử
- Đông Hoài
- Đông Hồ
- Đông Kha
- Đông Ngàn Đỗ Đức
- Đông Nghi
- Đức Ban
- Đức Đàm
- Đức Flying Bay
- Đức Hoàng
- Đức Lê
- Đức Phổ
- Đức Tâm
- Đức Tiến
- E. M. Forster
- E.E. Cummings
- E.M. Chernoivanenko
- Eamonn Butler
- Eckart Kleßmann
- Eduardo Galeano
- Edward Hirsch
- Elena Pucillo Truong
- Elias Canetti
- Ellen Bass
- Eloisa Amezcua
- Emiel Roothooft
- Emma Loffhagen
- Emmanuelle Jardonnet
- Eric Henry
- Eric Weiner
- Erica Frantz
- Erik Harms
- Erik Korling
- Euan Ward
- Evgheni Dobrenko
- F.N.
- Federico García Lorca
- Feliks Kuznesov
- Filip Lech
- Flanny O’Connor
- Florence Noiville
- Florian Altenhöner
- Francis Fukuyama
- Francis Fukuyma
- François Guillemot
- Frank Dikötter
- Frank O'Hara
- Frankfurt
- Fred Hiatt
- Friedrich Dürrenmatt
- Friedrich Nietzsche
- Friedrich Wilhelm Graf
- Fritz J. Raddatz
- Gã Khờ
- Gabriel García Márquez
- Gabriel Josipovici
- Gaither Stewart
- Gaiutra Bahadur
- Gary Leupp
- Gavin Butler
- Gặp gỡ và trò chuyện
- Georg Bönisch
- Georg Trakl
- George Burchett
- George Orwell
- George Perreault
- George Siemens
- Georges Condominas
- Gerhard Will
- Germain Droogenbroodt
- Giang Dang
- Giang Lại Đức
- Giang Nam
- Giáng Vân
- Giao Nguyễn
- Giáp Văn Dương
- Gideon Rachman
- Giuse Lê Công Đức
- Goethe
- Gonçalo Fernandes
- Gottfried Benn
- Graham Allison
- Grigory Yudin
- Günter Kunert
- Gyảng Anh Iên
- Hà Duy Phương
- Hà Dương Tuấn
- Hà Dương Tường
- Hà Đình Nguyên
- Hạ Đình Nguyên
- Hà Huy Khoái
- Hà Huy Sơn
- Hà Hương
- Hà Lệ Minh
- Hà Ngọc Hòa
- Hạ Nguyên
- Hà Nguyên Du
- Hà Nhân
- Hà Nhật
- Hà Phạm Phú
- Hà Quang Vinh
- Hà Sĩ Phu
- Hà Thanh Vân
- Hà Thế
- Hà Thị Minh Đạo
- Hà Thúc Sinh
- Hà Thủy Nguyên
- Hà Tùng Long
- Hà Tùng Sơn
- Hà Văn Thịnh
- Hà Văn Thùy
- Hà Vũ Trọng
- Hagi Kenaan
- Hai An Vu
- Hải Hạc
- Hải Ngọc
- Hai Thanh
- Han Dang
- Hàn Giang
- Han Kang
- Hàn Vĩnh Diệp
- Hạnh Diễm
- Hạnh Nguyên
- Hạnh Phước
- Hạnh Viên
- Hannah Beech
- Hào Thiện Nhân
- Hari Kunzru
- Haruki Murakami
- Hân Hương
- Heiko Buschke
- Heinrich Heine
- Henri Michaux
- Henry David Thoreau
- Henry Wadsworth Longfellow
- Heriberto Araújo
- Hermann Hesse
- Hiền Trang
- Hiệp Ikaria
- Hiệu Minh
- Hiếu Tân
- Ho Lai-Ming
- Hòa Bình Lê
- Hoa Níp
- Hoài Hương
- Hoài Nam
- Hoài Phương
- Hoài Thanh
- Hoài Việt
- Hoài Ziang Duy
- Hoan Doan
- Hoàn Nguyễn
- Hoàng Ánh
- Hoàng Anh Tuấn
- Hoàng Cát
- Hoàng Cầm
- Hoàng Chí Hiếu
- Hoàng Chính
- Hoàng Cường Long
- Hoàng Dũng
- Hoàng Dương Tuấn
- Hoàng Đăng Khoa
- Hoàng Đỗ
- Hoàng Đông
- Hoàng Đức Truật
- Hoàng Hà
- Hoàng Hải Thủy
- Hoàng Hải Vân
- Hoảng Hãn
- Hoàng Hôn
- Hoàng Hưng
- Hoàng Khởi Phong
- Hoàng Kim Oanh
- Hoàng Lại Giang
- Hoàng Lan
- Hoàng Lan Anh
- Hoàng Lan Chi
- Hoàng Lê
- Hoàng Lệ
- Hoàng Linh
- Hoàng Long
- Hoàng Mai Ðạt
- Hoàng Mạnh Hải
- Hoàng Minh Trí
- Hoàng Minh Tường
- Hoàng Nam
- Hoàng Nga
- Hoàng Ngọc Biên
- Hoàng Ngọc Hiến
- Hoàng Ngọc Nguyên
- Hoàng Ngọc Tuấn
- Hoàng Nguyễn
- Hoàng Nguyên Vũ
- Hoàng Nhơn
- Hoàng Nhuận Cầm
- Hoàng Phong Tuấn
- Hoàng Phủ Ngọc Tường
- Hoàng Quân
- Hoàng Quốc Dũng
- Hoàng Quốc Hải
- Hoàng Thị Hường
- Hoàng Thị Thu Thủy
- Hoàng Thu Phố
- Hoàng Thúy
- Hoàng Thuỵ Anh
- Hoàng Tiến
- Hoàng Trung Thông
- Hoàng Tuấn Công
- Hoàng Tuấn Phổ
- Hoàng Tùng
- Hoàng Tuỵ
- Hoàng Tư Giang
- Hoàng Văn Sơn
- Hoàng Việt
- Hoàng Vũ Sơn
- Hoàng Vũ Thuật
- Hoàng Xuân Phú
- Hoàng Xuân Sơn
- Hoàng Xuân Tuyền
- Hoàng Yến
- Horst Bienek
- Howard Gardner
- Hồ Anh Thái
- Hồ Bạch Thảo
- Hồ Bất Khuất
- Hồ Diệu Vân
- Hồ Dzếnh
- Hồ Đắc Vũ
- Hồ Đình Nghiêm
- Hồ Hải Thụy
- Hồ Hữu Tường
- Hồ Minh Tâm
- Hồ Ngọc Đại
- Hồ Như
- Hồ Phú Bông
- Hồ Tịnh Tình
- Hồ Trường An
- Hồ Tú Bảo
- Hội những người ủng hộ GS. Chu Hảo
- Hồng Anh
- Hồng Hoang
- Hồng Lê Thọ
- Hồng Phú
- Huệ Hương Hoàng
- Huguette Bertrand
- Huong Nguyen
- Huy Bảo
- Huy Cận
- Huy Đức
- Huy Tưởng
- Huyền Thương
- Huỳnh Duy Lộc
- Huỳnh Hoa
- Huỳnh Hữu Uỷ
- Huỳnh Hữu Ủy
- Huỳnh Kim Báu
- Huỳnh Kim Quang
- Huỳnh Lê Nhật Tấn
- Huỳnh Liễu Ngạn
- Huỳnh Ngọc Chênh
- Huỳnh Như Phương
- Huỳnh Sơn Phước
- Huỳnh Tấn Mẫm
- Huỳnh Thế Du
- Huỳnh Thục Vy
- Huỳnh Trọng Khang
- Huỳnh Tuấn Anh
- Hứa Chương Nhuận
- Hứa Lập Chí
- Hương Lan
- Hường Thanh
- Hương Thủy
- Hữu Danh
- Hữu Đông
- Hữu Loan
- Hữu Mai
- Hữu Phương
- Ian Bui
- Ian Johnson
- Igor Poglazov
- Iio Sōgi
- Ilza Burchett
- Inrasara
- Iris Radisch
- Isabella Kwai
- Issa
- Issac Bashevis Singer
- Italo Calvino
- Iya Kiva
- J. M. Lotman
- J.B Nguyễn Hữu Vinh
- Jacques Attali
- Jacques Prévert
- Jake Johnson
- James Borton
- James Daniel Spears
- James G. Zumwalt
- James Grossman
- James Joyce
- James Poniewozik
- James Stavridis
- James WrightJuan Felipe Herrera
- Jang Kều
- Janos Kornai
- Jared Carters
- Jason Lopata
- Jason Morris-Jung
- Jay Nordlinger
- Jaya K.
- Jean Chesnaux
- Jean d'Ormesson
- Jean Piaget
- Jean Przyluski
- Jean Toomer
- Jean-Jacques Brochier
- Jean-Jacques Roth
- Jean-Louis Rocca
- Jean-Luc Chalumeau
- Jean-Marc Roberts
- Jean-Patrick Géraud
- Jean-Paul Sartre
- Jefferson Cowie
- Jeffrey Hanfover
- Jeffrey Nall
- Jessica Swoboda
- Jessie Yeung
- Jiayang Fan
- Jimmy Carter
- Joan Hua
- João Guimarães Rosa
- Joaquin Nguyễn Hòa
- Johann Grolle
- John Ashbery
- John Barrow
- John Cheever
- John D. Howard
- John Freeman
- John Keane
- John McCain
- Jon Fosse
- Jonathan Dee
- Jonathan London
- Jonathan Scott Holloway
- Jörg Wischermann
- Jorge Amado
- Jorge Luis Borges
- Joschka Fischer
- Josée Lapointe
- Joseph Wong
- Joseph Wright
- Josh Rogin
- Joshua Rothman
- Juan Pablo Cardenal
- Juan Pablo Cardenal & Heriberto Araújo
- Julia Cagé
- Julio Cortázar
- Jun’ichiro Tanizaki
- Kahil Gibral
- Kai Hoàng
- Kale
- Kalynh Ngô
- Kamel Daoud
- Kao Phú
- Kap Seol
- Karel Appel
- Karen Tongson
- Kate Chopin
- Katie Razzall
- Kazuo Shiraga
- Kenneth Nguyen
- Kenzaburo Oe
- Keorapetse Kgositsile
- Kerstin Holm
- Kều Jang
- Kha Lương Ngãi
- Kha Tiệm Ly
- Khải Đơn
- Khái Hưng
- Khaled Juma
- Khaly Chàm
- Khang Quốc Ngọc
- Khánh
- Khánh Bình
- Khánh Duy
- Khánh Ly
- Khánh Mai
- Khanh Nguyen
- Khanh Pham
- Khánh Phương
- Khánh Trâm
- Khánh Trường
- Khét
- Khế Iêm
- Khiêm Nhu
- Khổng Đức Thiêm
- Khuất Đẩu
- Khuất Thu Hồng
- Khuê Minh Nguyệt
- Khuê Phạm
- Khuyết Thư
- Kiệm Hoàng
- Kiến Văn
- Kiệt Anh Hùng
- Kiệt Tấn
- Kiều Duy Vĩnh
- Kiều Loan
- Kiều Mai Sơn
- Kiều Maily
- Kiều Phong
- Kiều Thị An Giang
- Kim Ân
- Kim Chi
- Kim Dung
- Kim Hạnh
- Kim Thúy
- Kim Trần
- Kim Yi-deum
- Kinh Bắc
- Kính Hòa
- Klaus Wiegerefe
- Kobayashi Issa
- Kúm
- Kumar Vikram
- Kurt-Martin Mayer
- Kỳ Duyên
- Kyoko Numano
- L. N. Tolstoy
- L. V. H.
- La Khắc Hoà
- La Khắc Hòa
- Lã Nguyên
- Lại Nguyên Ân
- Lam Điền
- Lam Hạnh
- Lam Ngọc
- Lam Thái Hòa
- Lan Nguyên
- Lang Anh
- Langston Hughes
- LAP
- Larry Diamond
- Lars Vargö
- László Krasznahorkai
- Laura Cappelle
- Laurent Sagalovitsch
- Lawrence Ferlinghetti
- Lâm Chương
- Lâm Duyên
- Lâm Hạnh
- Lâm Lê
- Lâm Ngân Mai
- Lâm Quang Mỹ
- Lâm Thị Mỹ Dạ
- Lenin
- Leon Trotsky
- Leonard Cohen
- Leonardo da Vinci
- Lê An Thế
- Lê Anh Hoài
- Lê Anh Hùng
- Lê Ân
- Lê Bá Đảng
- Lê Bảo Nhi
- Lê Bích Vượng
- Lê Chiều Giang
- Lê Công Định
- Lê Công Giàu
- Lê Công Tư
- Lê Ðình Nhất Lang
- Lê Dũng
- Lê Duy Nam
- Lê Đạt
- Lê Đăng Doanh
- Lê Đình Cai
- Lê Đình Khẩn
- Lê Đình Thắng
- Lê Đỗ Huy
- Lê Đức Dục
- Lê Đức Thôn
- Lê Giang Trần
- Lê Hải
- Lệ Hằng
- Lê Hiệp
- Lê Hoài Nguyên
- Lê Hoàng Diễm Trang
- Lê Hoàng Lân
- Lê Học Lãnh Vân
- Lê Hồ Quang
- Lê Hồng Hà
- Lê Hồng Hiệp
- Lê Hồng Lâm
- Lê Hùng
- Lê Hùng Vọng
- Lê Huy Hòa
- Lê Huyền Ái Mỹ
- Lê Huỳnh Lâm
- Lê Hữu
- Lê Hữu Khoá
- Lê Hữu Khóa
- Lê Hữu Nam
- Lê Kế Lâm
- Lê Khải
- Lê Kim Duy
- Lê Ký Thương
- Lê Lạc Giao
- Lê Luân
- Lê Mã Lương
- Lê Mai
- Lê Mai Lĩnh
- Lê Mạnh Chiến
- Lê Mạnh Đức
- Lê Minh
- Lê Minh Chánh
- Lê Minh Hà
- Lê Minh Hiền
- Lê Minh Khuê
- Lê Minh Phong
- Lê Ngân Hằng
- Lê Ngọc Luân
- Lê Ngọc Sơn
- Lê Nguyễn
- Lê Nguyễn Duy Hậu
- Lê Nguyễn Hương Trà
- Lê Nguyên Long
- Lê Nguyên Vỹ
- Lê Như Bình
- Lê Oa Đằng
- Lê Phan
- Lê Phú Khải
- Lê Quang
- Lê Quang Đức
- Lê Quảng Hà
- Lê Quang Hợp
- Lê Quang Thành
- Lê Quân
- Lê Quốc Anh
- Lê Quỳnh
- Lê Quỳnh Mai
- Lê Sa Long
- Lê Si Na
- Lê Sơn
- Lê Tất Đạt
- Lê Tất Điều
- Lê Thanh Dũng
- Lê Thanh Hải
- Lê Thanh Phong
- Lê Thanh Trường
- Lê Thân
- Lê Thế Thắng
- lê thi diem thuý
- Lê Thị Hồng Minh
- Lê Thị Huệ
- Lê Thị Hường
- Lê Thị Oanh
- Lê Thị Thanh Tâm
- Lê Thị Thấm Vân
- Lê Thiết Cương
- Lê Thiếu Nhơn
- Lê Thọ Bình
- Lê Thời Tân
- Lê Thời Thôi
- Lê Thu Hiền
- Lê Thúy Bảo Liên
- Lê Tiên Long
- Lê Trí Tuệ
- Lê Trinh
- Lê Trọng Nghĩa
- Lê Trọng Nguyễn
- Lê Trung Tĩnh
- Lê Trường Thanh
- Lê Tuấn Huy
- Lê Tuyết Hạnh
- Lê Văn Bỉnh
- Lê Văn Hảo
- Lê Văn Hiếu
- Lê Văn Hòa
- Lê Văn Hùng Vĩ
- Lê Văn Luân
- Lê Văn Sơn
- Lê Văn Trung
- Lê Văn Tùng
- Lê Vĩnh Tài
- Lê Vĩnh Triển
- Lê Vũ Trường Giang
- Lê Xuân Khoa
- Lê Xuyên
- Li Edelkoort
- Li Tana
- Li Zhongqin
- Liêu Diệc Vũ
- Liêu Thái
- Liễu Trương
- Linh Nguyên
- Linh Phạm
- Linh Văn
- Linh Vân
- Linh-Chân Brown
- LKH
- Lorca
- Louis Aragon
- Louise Glück
- Lộc Vàng
- Lợi Phan Mai
- Luân Hoán
- Ludwig von Mises
- Luke Hunt
- Luke Turner
- Lữ Kiều
- Lữ Quỳnh
- Lương Đào
- Lương Thiệu Quân
- Lương Thư Trung
- Lưu Á Châu
- Lưu Bình Nhưỡng
- Lưu Diệu Vân
- Lưu Đình Long
- Lưu Đức Trung
- Lưu Hà
- Lưu Hiểu Ba
- Lưu Khánh Thơ
- Lưu Mê Lan
- Lưu Minh Hải
- Lưu Na
- Lưu Nhi Dũ
- Lưu Quang Vũ
- Lưu Thuỷ Hương
- Lưu Thủy Hương
- Lưu Trọng Tưởng
- Lưu Trọng Văn
- Lưu Uyên Khôi
- Lý Đợi
- Lý Gia Trung
- Ly Hoàng Ly
- Lý Ngang
- Ly Phạm
- Lý Quang Hoàn
- Lý Thanh
- Lý Tiến Dũng
- Lý Toàn Thắng
- Lý Trực Dũng
- Lý Xuân Hải
- Lydia Davis
- Lynh Bacardi
- LysP
- M. Gorky
- M. Trần
- M.L. Gasparov
- Mạc Phong Tuyền
- Mạc Văn Trang
- Mạc Việt Hồng
- Mạch Nha
- Mạch Quang Thắng
- Madeleine Riffaud
- Madlovics Bálint
- Magyar Bálint
- Mahmoud Darwish
- Mai An Nguyễn Anh Tuấn
- Mai Anh Tuấn
- Mai Bá Ấn
- Mai Bá Kiếm
- Mai Chanh
- Mai Đỗ
- Mai Hiền
- Mai Khôi
- Mai Kim Ngọc
- Mai Lý
- Mai Nhật
- Mai Ninh
- Mai Quốc Ấn
- Mai Quỳnh
- Mai Quỳnh Nam
- Mai Sơn
- Mai Thái Lĩnh
- Mai Thanh Sơn
- Mai Thảo
- Mai Tú Ân
- Mai Văn Hoan
- Mai Văn Phấn
- Mai Văn Tính
- Maki Starfield
- Mamleev
- Mạnh Kim
- Manuel Casimiro
- Mão Xuyên
- Marc Andrus
- Marcel Reich-Ranicki
- Marci Shore
- Marco Ferrarese
- Margarita Lyutova
- Marguerite Duras
- Maria Donovan
- Maria Ressa
- Marie Lê Thị Hoa
- Mario Vargas Llosa
- Marion Hennebert
- Mark B. Hamilton
- Mark Binelli
- Mark Frankland
- Mark Osaki
- Mark Strand
- Marta Hillers
- Martin Jankowski
- Martin Kulldorff
- Marty Robbins
- Mary Morose
- Mary Walsh
- Masaoka Shik
- Matei Vişniec
- Mathias Mayer
- Matthew Clayfield
- Matthew Crawford
- Maurice Blanchot
- Maximilian Steinbeis
- May
- Maya Angelou
- Mặc Đỗ
- Mặc Lâm
- Mân Côi
- McAmmond Nguyễn Thị Tư
- Media Văn Việt
- Mia Pluger
- Michael Burawoy
- Michael Scammell
- Miêng
- Mike Ives
- Mikhail Shishkin
- Mikhail Sholokhov
- Mikhail Viktorovich Zygar
- Milan Kundera
- Mimmi Diệu Hường Bergström
- MInh Anh
- Minh Huệ
- Minh Hùng
- Minh Luật
- Minh Phúc
- Minh Quang – Lê Chiên
- Minh Quang Ho
- Minh Tâm
- Minh Thùy
- Minh Thư
- Minh Toàn
- Minh Tuấn
- Minh Tự
- Mireille Sacotte
- Miura Chora
- Monica Berlin
- Mường Mán
- Mỹ Hằng
- Mỹ Lan
- N. S. Khrushchev
- Nadine Murtaja
- Nam Dao
- Nam Dao Nguyễn Mạnh Hùng
- Nam Đan
- Nam Đông
- Nam Nguyên
- Nam Sơn
- Naowarat Pongpaiboon
- Natalia lacovelli
- Nataliya Zhynkina
- Natsume Sōseki
- Nay Aung
- ng. anhanh
- Ng.Uyển Nicole Dương
- Ngải Vị VỊ
- Ngân Xuyên
- Nghệ thuật
- Nghĩa Đặng
- Nghiêm Lương Thành
- Nghiêm Phương Mai
- Nghiêm Thanh Hương
- Nghiêm Xuân Hồng
- Nghiên Cứu Phê Bình
- Ngo Thu
- Ngọc Anh
- Ngọc Duy Phan
- Ngoc Hien Bui
- Ngọc Linh
- Ngô Anh Tuấn
- Ngô Bảo Châu
- Ngô Đình Thẩm
- Ngô Đồng
- Ngô Hương Giang
- Ngô Khắc Tài
- Ngộ Không Phí Ngọc Hùng
- Ngô Kim Khôi
- Ngô Kim-Khôi
- Ngô Liêm Khoan
- Ngô Lực
- Ngô Mai Phong
- Ngô Mạnh Hùng
- Ngô Minh
- Ngô Minh Khôi
- Ngô Ngọc Loan
- Ngô Ngọc Trai
- Ngô Nguyên Dũng
- Ngô Nhật Đăng
- Ngô Quốc Phương
- Ngô Quốc Thịnh
- Ngô Thế Vinh
- Ngô Thị Kim Cúc
- Ngô Thị Thanh Lịch
- Ngô Thị Thu Ngần
- Ngô Tùng Phong
- Ngô Tự Lập
- Ngô Văn
- Ngô Văn Giá
- Ngô Viết Nam Sơn
- Ngô Viết Trọng
- Ngô Việt Trung
- Ngô Vĩnh Long
- Ngô Xuân Hội
- Ngô Xuân Phúc
- Ngô Xuân Thảo
- Ngu Yên
- Nguyen Duc Thanh
- Nguyễn Hải Hoành
- Nguyễn Anh Dũng
- Nguyễn Anh Tuấn
- Nguyễn Anh Tuấn - đạo diễn
- Nguyễn Bá Chung
- Nguyễn Bách Việt
- Nguyễn Bảo Chân
- Nguyễn Bắc Sơn
- Nguyên Bình
- Nguyễn Bính
- Nguyễn Cảnh Bình
- Nguyên Cầm
- Nguyên Cẩn
- Nguyên Chánh
- Nguyễn Chí Hoan
- Nguyễn Chí Thuật
- Nguyễn Chí Trung
- Nguyễn Chí Tuyến
- Nguyễn Chinh Trung
- Nguyễn Cung Thông
- Nguyễn Cường
- Nguyễn Danh Bằng
- Nguyễn Danh Huế
- Nguyễn Danh Lam
- Nguyễn Ðăng Thường
- Nguyễn Duy
- Nguyễn Dương Quang
- Nguyễn Đạt
- Nguyễn Đắc Kiên
- Nguyễn Đắc Xuân
- Nguyễn Đăng Điệp
- Nguyễn Đăng Hưng
- Nguyễn Đăng Khoa
- Nguyễn Đăng Mạnh
- Nguyễn Đăng Na
- Nguyễn Đăng Quang
- Nguyễn Đăng Thường
- Nguyễn Đình Ấm
- Nguyễn Đình Bin
- Nguyễn Đình Bổn
- Nguyễn Đình Chú
- Nguyễn Đình Cống
- Nguyễn Đình Đăng
- Nguyễn Đình Huỳnh
- Nguyễn Đình Phượng Uyển
- Nguyễn Đình Thắng
- Nguyễn Đình Thi
- Nguyễn Đình Toàn
- Nguyễn Đông A
- Nguyễn Đổng Chi
- Nguyễn Đông Thức
- Nguyễn Đức
- Nguyễn Đức Dương
- Nguyễn Đức Hiệp
- Nguyễn Đức Lộc
- Nguyễn Đức Mậu
- Nguyễn Đức Sơn
- Nguyễn Đức Thắng
- Nguyễn Đức Tiến
- Nguyễn Đức Tùng
- Nguyễn Đức Tường
- Nguyễn Gia Trí
- Nguyên Giác
- Nguyên Giác Phan Tấn Hải
- Nguyễn Hà Luân
- Nguyễn Hải Hoành
- Nguyễn Hải Yến
- Nguyễn Hàn Chung
- Nguyễn Hiến Lê
- Nguyễn Hoa Lư
- Nguyễn Hoài Nam
- Nguyễn Hoài Văn
- Nguyễn Hoài Vân
- Nguyễn Hoàn
- Nguyễn Hoàn Nguyên
- Nguyễn Hoàng Ánh
- Nguyễn Hoàng Anh Thư
- Nguyễn Hoàng Diệu Thủy
- Nguyễn Hoàng Diệu Thúy
- Nguyễn Hoàng Giao
- Nguyễn Hoàng Linh
- Nguyễn Hoàng Trung
- Nguyễn Hoàng Văn
- Nguyễn Hồ Quân
- Nguyễn Hồng Anh
- Nguyễn Hồng Giao
- Nguyễn Hồng Hưng
- Nguyễn Hồng Lam
- Nguyễn Hồng Nhung
- Nguyễn Hồng Thục
- Nguyễn Huệ Chi
- Nguyễn Hùng
- Nguyễn Huy Hoàng
- Nguyễn Huy Thiệp
- Nguyễn Huy Vũ
- Nguyên Hưng
- Nguyễn Hưng Quốc
- Nguyễn Hương
- Nguyễn Hữu Đễ
- Nguyễn Hữu Hồng Minh
- Nguyễn Hữu Liêm
- Nguyễn Hữu Nhật
- Nguyễn Hữu Sơn
- Nguyễn Hữu Thiết
- Nguyễn Hữu Việt Hưng
- Nguyễn Hữu Vinh
- Nguyễn kc Hậu
- Nguyễn Khải
- Nguyễn Khánh Duy
- Nguyễn Khánh Trường
- Nguyễn Khắc An
- Nguyễn Khắc Bình
- Nguyễn Khắc Mai
- Nguyễn Khắc Ngân Vi
- Nguyễn Khắc Phê
- Nguyễn Khắc Phi
- Nguyễn Khắc Phục
- Nguyễn Khiêm
- Nguyễn Khôi
- Nguyễn Kiến Phước
- Nguyễn Kiều Dung
- Nguyễn Kiều Hưng
- Nguyễn Kim Hưng
- Nguyên Lạc
- Nguyễn Lam Điền
- Nguyễn Lãm Thắng
- Nguyễn Lan Phương
- Nguyễn Lâm Cẩn
- Nguyễn Lân Bình
- Nguyễn Lân Thắng
- Nguyễn Lê Hồng Hưng
- Nguyễn Lê Tuyên
- Nguyễn Lệ Uyên
- Nguyễn Linh Giang
- Nguyễn Linh Quang
- Nguyễn Lộ Trạch
- Nguyễn Luận
- Nguyễn Lương Hải Khôi
- Nguyễn Lương Ngọc
- Nguyễn Lương Thịnh
- Nguyễn Lương Vỵ
- Nguyễn Mai
- Nguyễn Man Nhiên
- Nguyễn Mạnh An Dân
- Nguyễn Mạnh Côn
- Nguyễn Mạnh Đẩu
- Nguyễn Mạnh Tiến
- Nguyễn Manh Trinh
- Nguyễn Mạnh Trinh
- Nguyễn Mạnh Tuấn
- Nguyễn Mạnh Tường
- Nguyễn Minh Anh
- Nguyễn Minh Hòa
- Nguyễn Minh Kính
- Nguyễn Minh Nhị
- Nguyễn Minh Nhựt
- Nguyễn Minh Thuyết
- Nguyễn Mộng Giác
- Nguyên Ngọc
- Nguyễn Ngọc Chu
- Nguyễn Ngọc Đức
- Nguyễn Ngọc Giao
- Nguyễn Ngọc Hoa
- Nguyễn Ngọc Lanh
- Nguyễn Ngọc Liễm
- Nguyễn Ngọc Lung
- Nguyễn Ngọc Phương
- Nguyễn Ngọc Tâm
- Nguyễn Ngọc Thiện
- Nguyễn Ngọc Tú Anh
- Nguyễn Ngọc Tư
- Nguyên Nguyên
- Nguyễn Nguyên
- Nguyễn Nguyên Bình
- Nguyễn Nguyệt Cầm
- Nguyễn Nhật Lệ
- Nguyễn Nhật Tín
- Nguyên Nhi
- Nguyễn Như Huy
- Nguyễn Như Mây
- Nguyễn Phạm Hùng
- Nguyễn Phan Quế Mai
- Nguyễn Phú Yên
- Nguyễn Phúc Vĩnh Ba
- Nguyễn Phượng
- Nguyễn Phương Đình
- Nguyễn Phương Mai
- Nguyễn Phương Mạnh
- Nguyễn Quang
- Nguyễn Quang A
- Nguyễn Quang Bình
- Nguyễn Quang Duy
- Nguyễn Quang Dy
- Nguyễn Quang Đồng
- Nguyễn Quang Hồng
- Nguyễn Quang Hưng
- Nguyễn Quang Lập
- Nguyễn Quang Thạch
- Nguyễn Quang Thân
- Nguyễn Quang Thiều
- Nguyễn Quang VInh
- Nguyễn Quân
- Nguyễn Quốc Bảo
- Nguyễn Quốc Chánh
- Nguyễn Quốc Chính
- Nguyễn Quốc Lâm
- Nguyễn Quốc Tấn Trung
- Nguyễn Quốc Thái
- Nguyễn Quốc Toàn
- Nguyễn Quốc Trụ
- Nguyễn Quốc Tuấn
- Nguyễn Quốc Vương
- Nguyễn Quỳnh Hương
- Nguyên Sa
- Nguyễn Sĩ Dũng
- Nguyễn Sơn Hùng
- Nguyễn Sơn Lâm
- Nguyễn Sỹ Phương
- Nguyễn Sỹ Tế
- Nguyễn Tà Cúc
- Nguyễn Tài Cẩn
- Nguyễn Tấn Cứ
- Nguyễn Tất Nhiên
- Nguyễn Thạch Giang
- Nguyễn Thái Hòa
- Nguyễn Thái Hợp
- Nguyễn Thái Sơn
- Nguyễn Thái Tuấn
- Nguyễn Thanh Bình
- Nguyễn Thanh Châu
- Nguyễn Thanh Giang
- Nguyễn Thanh Hiện
- Nguyễn Thanh Hùng
- Nguyễn Thanh Huy
- Nguyễn Thanh Huyền
- Nguyễn Thanh Mỹ
- Nguyễn Thành Nam
- Nguyễn Thanh Nghị
- Nguyễn Thanh Nguyệt
- Nguyễn Thành Phong
- Nguyễn Thanh Sơn
- Nguyễn Thành Sơn
- Nguyễn Thanh Tâm
- Nguyễn Thành Thi
- Nguyễn Thanh Tuyền
- Nguyễn Thanh Văn
- Nguyễn Thanh Việt
- Nguyễn Thế Hùng
- Nguyễn Thế Thanh
- Nguyễn Thị Ái Tiên
- Nguyễn Thị Bích Hậu
- Nguyễn Thị Bích Ngà
- Nguyễn Thị Bình
- Nguyễn thị Cỏ May
- Nguyễn Thị Dư Khánh
- Nguyễn Thị Hải
- Nguyễn Thị Hậu
- Nguyễn Thị Hiền
- Nguyễn Thị Hoàng
- Nguyễn Thị Hoàng Bắc
- Nguyễn Thị Hồng
- Nguyễn Thị Khánh Minh
- Nguyễn Thị Khánh Trâm
- Nguyễn Thị Kim Chi
- Nguyễn Thị Kim Phụng
- Nguyễn Thị Kim Thoa
- Nguyễn Thị Minh Ngọc
- Nguyễn Thị Minh Thái
- Nguyễn Thị Minh Thương
- Nguyễn Thị Ngọc Hải
- Nguyễn Thị Ngọc Nhung
- Nguyễn Thị Oanh
- Nguyễn Thị Phước
- Nguyễn Thị Thanh Bình
- Nguyễn Thị Thanh Hải
- Nguyễn Thị Thanh Lưu
- Nguyễn Thị Thanh Xuân
- Nguyễn Thị Thanh Yến
- Nguyễn Thị Thảo An
- Nguyễn Thị Thúy Hạnh
- Nguyễn Thị Thùy Linh
- Nguyễn Thị Thụy Vũ
- Nguyễn Thị Thuyền
- Nguyễn Thị Tịnh Thy
- Nguyễn Thị Từ Huy
- Nguyễn Thị Vinh
- Nguyễn Thiện Tống
- Nguyễn Thiện Tơ
- Nguyễn Thói Đời
- Nguyễn Thông
- Nguyễn Thu Quỳnh
- Nguyễn Thu Trang
- Nguyễn Thụy Anh
- Nguyễn Thùy Dương
- Nguyễn Thúy Hạnh
- Nguyễn Thụy Long
- Nguyễn Thuỵ Phương
- Nguyễn Thùy Song Thanh
- Nguyễn Thỵ
- Nguyễn Thy Anh
- Nguyễn Tiến Dũng
- Nguyễn Tiến Lập
- Nguyễn Tiến Trung
- Nguyễn Tiến Văn
- Nguyễn Trần Bạt
- Nguyễn Tri Phương Đông
- Nguyễn Triệu Nam
- Nguyễn Trọng Bình
- Nguyễn Trọng Chức
- Nguyễn Trọng Huân
- Nguyễn Trọng Khôi
- Nguyễn Trọng Tạo
- Nguyễn Trung
- Nguyễn Trung Bảo
- Nguyễn Trung Dân
- Nguyễn Trung Hiếu
- Nguyễn Trung Kiên
- Nguyễn Trung Thuần
- Nguyễn Trường Giang
- Nguyễn Trường Huy
- Nguyễn Trường Uy
- Nguyễn Tuấn
- Nguyễn Tuấn Anh
- Nguyễn Tuấn Khoa
- Nguyễn Tùng
- Nguyễn Tùng Linh
- Nguyễn Tuyết Lan
- Nguyễn Tuyết Lộc
- Nguyễn Tư Nghiêm
- Nguyễn Tử Siêm
- Nguyễn Tường Bách
- Nguyễn Tường Thiết
- Nguyễn Tường Thụy
- Nguyễn Ước
- Nguyễn Vạn An
- Nguyễn Vạn Phú
- Nguyễn Văn
- Nguyễn Văn Ba
- Nguyễn Văn Chính
- Nguyễn Văn Ðậu
- Nguyễn Văn Dũng
- Nguyễn Văn Đài
- Nguyễn Văn Gia
- Nguyễn Văn Hạnh
- Nguyễn Văn Hiệp
- Nguyễn Văn Hòa
- Nguyễn Văn Hùng
- Nguyễn Văn Huyên
- Nguyễn Văn Lợi
- Nguyễn Văn Lục
- Nguyễn Văn Miếng
- Nguyễn Văn Nghệ
- Nguyễn Văn Nho
- Nguyễn Văn Phong
- Nguyễn Văn Phú
- Nguyễn Văn Phước
- Nguyễn Văn Sâm
- Nguyễn Văn Sơn
- Nguyễn Văn Tao
- Nguyễn Văn Thiệu
- Nguyễn Văn Thọ
- Nguyễn Văn Trọng
- Nguyễn Văn Trung
- Nguyễn Văn Tuấn
- Nguyễn Văn Vĩnh
- Nguyễn Văn Xuân
- Nguyễn Vi Khải
- Nguyễn Vi Yên
- Nguyễn Viện
- Nguyên Việt
- Nguyễn Việt Anh
- Nguyễn Việt Chiến
- Nguyễn Viết Dũng
- Nguyễn Viết Lãm
- Nguyễn Viết Sáng
- Nguyễn Vĩnh Nguyên
- Nguyễn Vũ Hiệp
- Nguyễn Vũ Tiềm
- Nguyễn Vỹ
- Nguyễn Vy Khanh
- Nguyễn Xuân Diện
- Nguyễn Xuân Hằng
- Nguyễn Xuân Hoàng
- Nguyễn Xuân Hưng
- Nguyễn Xuân Khánh
- Nguyễn Xuân Khoát
- Nguyễn Xuân Nghĩa
- Nguyễn Xuân Nha
- Nguyễn Xuân Quang
- Nguyễn Xuân Thiệp
- Nguyễn Xuân Thọ
- Nguyễn Xuân Tiệp
- Nguyễn Xuân Tường Vy
- Nguyễn Xuân Vượng
- Nguyễn Xuân Xanh
- Nguyễn Ý Thuần
- Nguyên Yên
- Nguyễn-Chương Mt
- Nguyễn-hòa-Trước
- Nguyệt Chu
- Nguyệt Quỳnh
- Nguyệt Vi
- Ngự Thuyết
- Người Buôn Gió
- Ngyễn Trung Bảo
- Nh. Tay Ngàn
- Nhã
- Nhã Ca
- Nhã Duy
- Nhã Thuyên
- Nhan Do Thanh
- Nhân Hồng
- Nhật Chiêu
- Nhật Lệ
- Nhất Linh
- Nhật Thanh
- Nhật Tiến
- Nhật Tuấn
- Nhất Uyên
- Nhị Linh
- Nhị Ngã
- Nhóm Vì một Hà Nội xanh
- Như Huy
- Như Không
- Như Quỳnh
- Như Quỳnh de Prelle
- Như Ý
- Nhược Thủy
- Niall Ferguson
- Nick Hilden
- Nicolas Casey
- Nikulin
- Nina McPherson
- Ninh Dương
- Ninh Kiều
- Nobert Hummelt
- Norbert Seitz
- Nông Hồng Diệu
- NP Phan
- Obama
- Ocean Vương
- Octavio Paz
- Ogden Nash
- Oksana Zabuzhko
- Oleg Kashin
- Olga Berggolts
- Ondrej Slowik
- onggiaolang
- Orlando Figes
- Orwell
- Oscar Salemink
- Oscar Wilde
- Pablo Neruda
- Pablo Picasso
- Palmer
- Pamela N. Corey
- Patrick Frater
- Patrick Lodge
- Paul Auster
- Paul Celan
- Paul Éluard
- Paul Hoover
- Paul Mendez
- Paul Mozur
- Paul Theroux
- Paul-François Paoli
- Paulus Lê Sơn
- Pavel Basinsky
- Pavel Basynski
- Pavlo Vyshebaba
- Paweł Kubiak
- Pawel Kuczynski
- Paweł Łepkowski
- Percy Mabandu
- Pervez Hoodbhoy
- Peter B. Zinoman
- Peter Bradshaw
- Peter Hansen
- Peter Harvey
- Peter Kleiner
- Peter Singer
- Phạm Anh Tuấn
- Phạm Biểu Tâm
- Phạm Cảnh Thượng
- Phạm Cao Hoàng
- Phạm Châu
- Phạm Chí Dũng
- Phạm Chi Lan
- Phạm Chu Sa
- Phạm Công Luận
- Phạm Công Thiện
- Phạm Công Trứ
- Phạm Công Út
- Phạm Duy
- Phạm Duy Nghĩa
- Phạm Đình Chương
- Phạm Đình Trọng
- Phạm Đình Vy
- Phạm Đoan Trang
- Phạm Hải Anh
- Phạm Hải Âu
- Phạm Hiền Mây
- Phạm Hoàng Quân
- Phạm Hồng Sơn
- Phạm Hùng Việt
- Phạm Huy Thông
- Phạm Khánh Duy
- Phạm Khiêm Ích
- Phạm Kiều Tùng
- Phạm Kỳ Đăng
- Phạm Lệ Quyên
- Phạm Lê Vương Các
- Phạm Linh
- Phạm Lưu Vũ
- Phạm Minh Hoàng
- Phạm Minh Ngọc
- Phạm Minh Quân
- Phạm Minh Trung
- Phạm Ngọc
- Phạm Ngọc Lư
- Phạm Ngọc Thái
- Phạm Ngọc Tiến
- Phạm Nguyên Trường
- Phạm Ngữ
- Phạm Phan Long
- Phạm Phú Cường
- Phạm Phú Hải
- Phạm Phú Minh
- Phạm Phú Phong
- Phạm Phú Thứ
- Phạm Phú Viết
- Phạm Phúc Thịnh
- Phạm Phương
- Phạm Quang Ái
- Phạm Quang Long
- Phạm Quang Trung
- Phạm Quang Tuấn
- Phạm Sỹ Sáu
- Phạm Tăng
- Phạm Thành
- Phạm Thành Hưng
- Phạm Thanh Nghiên
- Phạm Thảo Nguyên
- Phạm Thế Cường
- Phạm Thị
- Phạm Thị Anh Nga
- Phạm Thị Điệp Giang
- Phạm Thị Hoài
- Phạm Thị Hồng Ân
- Phạm Thị Kiều Ly
- Phạm Thị Ngọc
- Phạm Thị Phương
- Phạm Thiên Ân
- Phạm Thiên Thư
- Phạm Tín An Ninh
- Phạm Toàn
- Phạm Trần
- Phạm Trọng Chánh
- Phạm Trung Nghĩa
- Phạm Tuấn
- Phạm Tư Thanh Thiện
- Phạm Tường Vân
- Phạm Văn
- Phạm Văn Khoái
- Phạm Văn Quang
- Phạm Văn Tình
- Phạm Văn Vũ
- Pham Viem Phuong
- Phạm Viêm Phương
- Phạm Viết Đào
- Phạm Việt Hưng
- Phạm Vũ Lửa Hạ
- Phạm Xuân Đài
- Phạm Xuân Hùng
- Phạm Xuân Nguyên
- Phạm Xuân Trường
- Phan An Sa
- Phan Ba
- Phan Bội Châu
- Phan Cẩm Thượng
- Phan Châu Thành
- Phan Cự Đệ
- Phan Dương Hiệu
- Phan Đan
- Phan Đạo
- Phan Đắc Lữ
- Phan Đình Diệu
- Phan Độc Lập
- Phan Hải-Đăng
- Phan Hồng Giang
- Phan Huy Chú
- Phan Huy Dũng
- Phan Huy Đường
- Phan Huy Lê
- Phan Huyền Thư
- Phan Kế Toại
- Phan Khôi
- Phan Kim Hổ
- Phan Lặng Yên
- Phan Mạnh Quỳnh
- Phan Nam Sinh
- Phan Ngọc
- Phan Nguyên
- Phan Nhật Nam
- Phan Nhiên Hạo
- Phan Ni Tấn
- Phan Phương Đạt
- Phan Quang
- Phan Quỳnh Trâm
- Phan Tấn Hải
- Phan Tấn Uẩn
- Phan Thanh Bình
- Phan Thanh Sơn Nam
- Phan Thanh Tâm
- Phan Thắng
- Phan Thế Hải
- Phan Thị Hà Dương
- Phan Thị Kim Phúc
- Phan Thị Trọng Tuyển
- Phan Thị Vàng Anh
- Phan Thu Vân
- Phan Thuý Hà
- Phan Thúy Hà
- Phan Trang Hy
- Phan Trí Đỉnh
- Phan Trọng Hoàng Linh
- Phan Trọng Văn
- Phan Văn Giưỡng
- Phan Văn Song
- Phan Văn Thắng
- Phan Vũ
- Phan Xine
- Phan Xuân Sinh
- Phannguyên Psg
- Phanxipăng
- Phaolô VI
- phap
- Pháp Hoan
- Pháp Vân
- Phapxa Chan
- Phát biểu nhận giải Văn Việt
- Phi Hà
- Phil Caputo
- Philip Larkin
- Philip Roth
- Philipp Felsch
- Phong Âm
- Phong Linh
- Phong Nguyen
- Phong Quang
- Phố Văn
- Phú Quang
- Phù Sa
- Phúc Lai GB
- Phúc Tiến
- Phunchok Stobdan
- Phùng Anh Kiệt
- Phùng Hi
- Phùng Hoài Ngọc
- Phùng Học Vinh
- Phùng Khắc Khoan
- Phùng Ngọc Kiên
- Phùng Nguyễn
- Phùng Quán
- Phùng Thành Chủng
- Phùng Thị Hạ Nguyên
- Phùng Thị Như Hà
- Phuong Ta
- Phương Chi
- Phương Hương
- Phương Phương
- Phương Thảo
- Phương Thuý
- Phương Uy
- Phương Xích Lô
- Pierre Bayard
- Pierre Darriulat
- Pierre Lemieux
- Prashanth Parameswaran
- Qladimir Pyljow
- Quách Cường
- Quách Hạo Nhiên
- Quách Tấn
- Quách Thoại
- Quảng Diệu Trần Bảo Toàn
- Quang Dũng
- Quang Đức
- Quang Minh
- Quang Phan
- Quảng Tánh Trần Cầm
- Quậy Nguyễn
- Quế Hương
- Quốc Dũng
- Quốc Phương
- Quốc Toản
- Quyên Di
- Quyên Hoàng
- Quỳnh Dao
- Quỳnh Hợp
- Quỳnh Iris de Prelle
- Quỳnh Vi
- Rabindranath Tagore
- Rachel Adams
- Rainer Maria Rilke
- Ralph Chaplin
- Rebecca Mead
- Rebecca Solnit
- Reiner Traub
- Remo Verdickt
- Riccardo Gazzaniga
- Richard C. Paddock
- Richard Millet
- Richard Serra
- Richard Seymur
- Robert Desnos
- Robert McCrump
- Roger Vu
- Roger-Pol Droit
- Roland Barthes
- Romain Rolland
- Ronald F. Inglehart
- Rory O’Sullivan
- Ruben David Gonzalez Gallego
- Russell Edson
- Ruth Ingram
- Ryszard Legutko
- Saint-John Perse
- Salman Rushdie
- Salvatore Babones
- Sam Dresser
- Sạn chữ
- San Phi
- Sandra Kerschbaumer
- Sara Teasdale
- Sarah Pulliam Bailey
- Sarah Thornton
- Sáu Nghệ
- Sergio Bitar
- Shaimaa El Sabbagh
- Shakespeare
- Shannon Van Sant
- Sheikha A
- Sheila Fischman
- Sheila Ngoc Pham
- Sheri Berman
- Shigeeda Yutaka
- Shirin Ebadi
- Shukshin
- Silke Fokken
- Simon Book
- Simon Johnson
- Sire Apm Lukwesa
- Slavoj Žižek
- Sohaniim
- Son Kieu Mai
- Song Chi
- Song Hà
- Song Nguyễn
- Song Phạm
- Song Phan
- Song Thao
- Sophie Trịnh
- Số đặc biệt
- Sơn Ca
- Sơn Hoàng Liên
- Sơn Kiều Mai
- Sơn Nam
- Stalin
- Stefan Dege
- Stefano Harney
- Stephan Koester
- Stephen B. Young
- Steve Earle
- Susan Sontag
- Suzuki Katsuhiko
- Sương Nguyệt Minh
- Sương Quỳnh
- Svetlana Alexievich
- Svetlana Alexievitch
- Svetlana Alexiévitch
- Sylvia Plath
- T. Đ.
- T.Vấn
- Tạ Anh Thư
- Tạ Chí Đại Trường
- Tạ Duy Anh
- Tạ Tỵ
- Tạ Văn Tài
- Tạ Văn Thông
- Tạ Xuân Hải
- Tadeusz Rósewicz
- Taigu Ryōkan
- Tam Ích
- Tamarchenko
- Tàn Tuyết
- Tanaami Keiichi
- Taras Shevchenko
- Tarik Khaldi
- Tawada Yoko
- Tawfiq Zayyad
- Tăng Quang
- Tâm An
- Tâm Bình
- Tâm Chánh
- Tâm Don
- Tâm Thường Định
- Tâm Việt
- Tấn An
- Teolinda Gersão
- Teresa Mỹ Chúc
- Thạch Đạt Lang
- Thạch Quỳ
- Thạch Thảo
- Thái Bá Tân
- Thái Bá Vân
- Thái Bảo
- Thái Hà
- Thái Hạo
- Thái Kế Toại
- Thái Kim Lan
- Thái Mai Lan
- Thái Ngọc San
- Thái Phan Vàng Anh
- Thái Sinh
- Thái Thanh
- Thái Thanh Sơn
- Thái Thăng Long
- Thái Tuấn
- Thái Văn
- Thái Văn Đào
- Thái Vũ
- Thanh Chung
- Thạnh Đà
- Thanh Hằng
- Thanh Hằng - Anh Khoa
- Thành Lộc
- Thanh Nam
- Thanh Ngọc
- Thanh Phương
- Thanh Tâm Tuyền
- Thanh Thảo
- Thanh Thuỷ
- Thanh Trúc
- Thanh Tùng
- Thanh Xuân
- Thanhhà Lại
- Thảo Dân
- Thao Dinh
- Thảo luận
- Thảo Nguyên
- Thảo Trường
- Thảo Vy
- Thẩm Đống
- Thẩm Hoàng Long
- Thận Nhiên
- Thân Trọng Mẫn
- Thân Trọng Sơn
- Thế Dũng
- Thế Giang
- Thế Quân
- THẾ THANH
- Thế Uyên
- Thi Hoàng
- Thi Nguyên
- Thi sỹ ỦA
- Thi Vũ
- Thích Nhất Hạnh
- Thích Nữ Chân Không
- Thích Phước An
- Thích Quảng Độ
- Thierry Leclère
- Thierry Lentz
- Thiên Di
- Thiên Điểu
- Thiền Lâm
- Thiền Nguyễn
- Thiên Thai
- Thiện Tùng
- Thiện Ý
- Thiền Zen Paul Vân Thuyết
- Thiết Thạch
- Thiếu Khanh
- Thiều Mai Lâm
- Tho Nguyen
- Thọ Nguyễn
- Thomas A. Bass
- Thomas Bo Pedersen
- Thomas Mahler
- Thomas S. Mullaney
- Thomas Schmid
- Thông Đặng
- Thơ
- Thơ Marie Howe
- Thụ Nguyên
- Thu Phong
- Thu Vàng
- Thuận
- Thuần Ngô
- Thuận Paris
- Thuận Thiên
- Thục Quyên
- Thụy An
- Thùy Dung
- Thụy Khuê
- Thùy Linh
- Thụy My
- Thủy Tiên
- Thư Bạn Đọc
- Thường Quán
- Thy An
- Tịch Ru
- Tiet Hung Thai
- Tiền Giang
- Tiêu Dao Bảo Cự
- Tiêu Kiện Sinh
- Tiêu Toàn
- Tiểu Tử
- Tiểu Vũ
- Tillman Miller
- Timothy Brennan
- Timothy Garton Ash
- Timothy Snyder
- Tina Hà Giang
- Tino Cao
- Tobi Trần
- Tobias Rapp
- Tom Fawthrop
- Tomas Tranströmer
- Tô Đăng Khoa
- Tô Hà Lâm
- Tô Hải
- Tô Hoàng
- Tố Hữu
- Tô Lan Hương
- Tô Ngọc Vân
- Tô Thẩm Huy
- Tô Thùy Yên
- Tô Văn Trường
- Tôi Đây
- Tôn Thất Thông
- Tôn Thất Tùng
- Tống Văn Công
- Trà Bình
- Trà Đóa
- Trà Nhiên
- Tracy K. Smith
- Tran Dinh Dung
- Tran Nam Dung
- Trang Châu
- Trang Hạ
- Trang Thanh
- Trang Thế Hy
- Trangđài Glassey Trầnguyễn
- Trangđài Glasssey-Trầnguyễn
- Trao đổi
- Trầm Tử Thiêng
- Trần Anh Hùng
- Trần Bá Đại Dương
- Trần Bang
- Trần Bình Nam
- Trần C. Trí
- Trần Cao Lĩnh
- Trần Cao Tường
- Trần Công Tâm
- Trần Công Tín
- Trần Dạ Từ
- Trần Dần
- Trần Doãn Nho
- Trần Dũng Thanh Huy
- Trần Duy
- Trần Duy Phiên
- Trần Duy Trung
- Trần Đăng Khoa
- Trần Đăng Tuấn
- Trần Đĩnh
- Trần Đình Bút
- Trần Đình Hoành
- Trần Đình Lương
- Trần Đình Sơn Cước
- Trần Đình Sử
- Trần Đình Thắng
- Trần Đình Triển
- Trần Đình Trợ
- Trần Độ
- Trần Đồng Minh
- Trần Đức Anh Sơn
- Trần Đức Nguyên
- Trần Đức Thảo
- Trần Đức Tiến
- Trần Đức Tín
- Trần Đức Toản
- Trần Gia Huấn
- Trần Gia Ninh
- Trần Hà Linh
- Trần Hạ Tháp
- Trần Hạ Vi
- Trần Hải
- Trần Hạnh
- Trần Hậu
- Trần Hoài Anh
- Trần Hoài Thư
- Trần Hoàng Phố
- Trần Hoàng Trúc
- Trần Hoàng Vy
- Trần Hùng
- Trần Huy Bích
- Trần Huy Mẫn
- Trần Huy Minh Phương
- Trần Huy Quang
- Trần Huyền Sâm
- Trần Huỳnh Duy Thức
- Trần Hữu Dũng
- Trần Hữu Khánh
- Trần Hữu Quang
- Trần Hữu Tá
- Trần Hữu Thục
- Trần Khánh Triệu
- Trần Kiêm Đoàn
- Trần Kiêm Trinh Tiên
- Trần Kim Trắc
- Trần Kỳ Trung
- Trần Lam
- Trần Lê Hoa Tranh
- Trần Lê Sơn Ý
- Trần Lương
- Trần Lý Trí Tân
- Trần Mạnh Hảo
- Trần Mạnh Tuấn
- Trần Minh Phi
- Trần Minh Quốc
- Trần Mộng Tú
- Trần Nam Anh
- Trần Nam Bình
- Trần Ngân Hà
- Trần Nghi Hoàng
- Trần Ngọc Cư
- Trần Ngọc Hiếu
- Trần Ngọc Tuấn
- Trần Ngọc Vương
- Trần Nguyên Đán
- Trần Nhã Thụy
- Trần Nhương
- Trần Phong Giao
- Trần Phong Vũ
- Trần Quang Đức
- Trần Quang Lộc
- Trần Quốc Anh
- Trần Quốc Nam
- Trần Quốc Thuận
- Trần Quốc Toàn
- Trần Quốc Trọng
- Trần Quốc Vượng
- Trần Quyết Thắng
- Trân Sa
- Trần Song Hào
- Trần Thành
- Trần Thanh Ái
- Trần Thanh Cảnh
- Trần Thanh Huy
- Trần Thanh Vân
- Trần Thắng
- Trần Thế Vĩnh
- Trần Thị Băng Thanh
- Trần Thị Diệu Tâm
- Trần Thị Lai Hồng
- Trần Thị Lam
- Trần Thị NgH.
- Trần Thị Nguyệt Mai
- Trần Thị Phương Phương
- Trần Thị Thanh Thoả
- Trần Thị Thu Hoài
- Trần Thị Trường
- Trần Thiện Đạo
- Trần Thùy Mai
- Trần Tiến
- Trần Tiễn Cao Đăng
- Trần Tiến Dũng
- Trần Tiễn Khanh
- Trần Tố Nga
- Trần Trọng Dương
- Trần Trọng Thức
- Trần Trọng Vũ
- Trần Trung Chính
- Trần Trung Đạo
- Trần Tuấn
- Trần Từ Mai
- Trần Vàng Sao
- Trần Văn Chánh
- Trần Văn Chung
- Trần Văn Đỉnh
- Trần Văn Khê
- Trần Văn Minh
- Trần Văn Nam
- Trần Văn Thọ
- Trần Văn Thủy
- Trần Văn Tý
- Trần Vấn Lệ
- Trần Việt Hà
- Trần Viết Ngạc
- Trần Vinh Dự
- Trần Vũ
- Trần Vũ Hải
- Trần Vương Thuấn
- Trần Vương Thuận
- Trần Wũ Khang
- Trần Xuân Hoài
- Trần Xuân Kiêm
- Trần Xuân Linh
- Trần Xuân Lĩnh
- Trần Xuân Thảo
- Trần Ý Dịu
- Trần Yên Hòa
- Trần Yên Nguyên
- Trên
- Trên Facebook
- Trên Facebook/Minds
- Trên kệ sách
- Trên trang diaCRITICS
- Trí Hiệu Dân
- Triều Anh
- Triều Hoa Đại
- Triêu Nhan
- Triều Sơn
- Triệu Tử Dương
- Trịnh Anh Tuấn
- Trịnh Bá Phương
- Trịnh Bách
- Trịnh Cao Hòa Thanh
- Trịnh Chu
- Trịnh Công Sơn
- Trịnh Cung
- Trịnh Duy Kỳ
- Trịnh Hữu Long
- Trịnh Kim Tiến
- Trịnh Lữ
- Trịnh Minh Tuấn
- Trịnh Sơn
- Trịnh Thanh Thủy
- Trịnh Thu Tuyết
- Trịnh Vĩnh Phúc
- Trịnh Xuân Thuận
- Trịnh Xuân Thủy
- Trịnh Y Thư
- Trọng Anh
- Trọng Phú
- Trọng Thành
- Tru Sa
- Trúc Giang
- Trúc Thông
- Trúc Ty
- Trump
- Trung Bảo
- Trung Dũng Kqd
- Trung Dũng Kqđ
- Trùng Dương
- Trung Đào
- Trung Trung Đỉnh
- Trư Sa
- Trường An
- Trương Anh Ngọc
- Trương Anh Thụy
- Trương Chính
- Trương Duy Nhất
- Trương Đăng Dung
- Trương Điện Thắng
- Trương Đình Phượng
- Trương Hồng Quang
- Trương Huy San
- Trường Minh
- Trương Ngọc Chương
- Trương Nguyên
- Trương Nguyện Thành
- Trương Nhân Tuấn
- Trương Phượng
- Trương Quang
- Trương Quang Đệ
- Trương Quang Nhuệ
- Trương Quang Vĩnh
- Trương Thanh Thuận
- Trương Thị An Na
- Trương Thị Ngọc Hân
- Trương Thiên Phàm
- Trương Thu Hiền
- Trương Tố Hoa
- Trương Trọng Nghĩa
- Trương Tửu
- Trương Văn Dân
- Trương Văn Vĩnh
- Trương Vũ
- Trương Xuân Thiên
- Tú Mỡ
- Tù Quốc Hoài
- Tù Sâm
- Tú Trung Hồ
- Tuấn Duy
- Tuấn Khanh
- Tuân Nguyễn
- Tuấn Thảo
- Tuệ Anh
- Tuệ Đăng
- Tuệ Nguyên
- Tuệ Nhân
- Tuệ Nhật
- Tuệ Sĩ
- Tuệ Sỹ
- Tùng Dương Cola
- Tung Nguyen
- Turner
- Túy Hồng
- Tuyết Nghi
- Tư
- Từ Dung
- Tư liệu
- Tử Linh
- Từ Mai Trần Huy Bích
- Từ Quốc Hoài
- Từ Sâm
- Từ Thức
- Tưởng
- Tương Lai
- Uejima Onitsura
- Umberto Eco
- Uông Tăng Kỳ
- Uông Triều
- Uyển Ca
- Uyên Nguyên
- Uyên Nguyễn
- Uyên Thao
- Uyên Vũ
- V. Erofiev
- Václav Havel
- Vàng A Giang
- Varlam Shalamov
- Vasco Gargalo
- Vasily Makarovich
- Vasyl Stus
- Văn
- Văn Biển
- Văn Cao
- Văn Chinh
- Văn Công Hùng
- Văn Giá
- Văn học
- Văn học Miền Nam 54-75
- Văn Như Cương
- Văn Quang
- Văn Tâm
- Văn Văn Của
- Văn Việt
- Văn;
- Văn.
- Vấn đề hôm nay
- Vận Động Ứng Cử Đại Biểu Quốc Hội 2016
- Vân Hạ
- Vân Phi
- Velcrow Ripper
- Veronica Melkozerova
- Vi Lãng
- Vi Trần
- Vi Yên
- Viet Thanh Nguyen
- Viên Linh
- Việt Bách
- Việt Bình
- Việt Dzũng
- Việt Khang
- Việt Lang
- Việt Phương
- Viktor Astafyev
- Viktor Maslov
- Vinh Anh
- Vĩnh Điện
- Vĩnh Hảo
- Vĩnh Quyền
- Virginia Heffernan
- Virginia Woolf
- Vladimir Nabokov
- Vladimir Voronov
- Võ An Đôn
- Võ Anh Minh
- Võ Anh Thơ
- Võ Bá Cường
- Võ Đắc Danh
- Võ Định Hình
- Võ Đức Phúc
- Võ Hồng
- Võ Huy Tâm
- Võ Hương Quỳnh
- Võ Kỳ Điền
- Võ Ngàn Sông
- Võ Phiến
- Võ Thị Ánh Ngọc
- Võ Thị Hảo
- Võ Thị Thu Hằng
- Võ Tiến Cường
- Võ Tòng Xuân
- Võ Trí Hảo
- Võ Văn Quản
- Võ Văn Tạo
- Võ Văn Thôn
- Võ Xuân Quế
- Võ Xuân Sơn
- Volker Weidermann
- Volodymyr Vynnychenko
- Volodymyr Zelenskyy
- Vũ
- Vũ Bằng
- Vũ Biện Điền
- Vũ Cao Đàm
- Vũ Cát Tường
- Vũ Đình Hòe
- Vũ Đình Huỳnh
- Vũ Đình Liên
- Vũ Đình Phòng
- Vũ Đức Khanh
- Vũ Đức Phúc
- Vũ Đức Sao Biển
- Vu Gia
- Vũ Hà Văn
- Vũ Hạnh
- Vũ Hoàng Chương
- Vũ Hoàng Thư
- Vũ Hồng Ánh
- Vũ Huy Ngọc
- Vũ Huy Quang
- Vũ Khắc Hoè
- Vũ Khắc Khoan
- Vũ Kim Hạnh
- Vũ Kim Thu
- Vũ Lâm
- Vũ Lập Nhật
- Vũ My Lan
- Vũ Ngọc Giao
- Vũ Ngọc Hoàng
- Vũ Ngọc Tâm
- Vũ Ngọc Tiến
- Vũ Nho
- Vũ Oanh
- Vũ Quang Việt
- Vũ Quí Hạo Nhiên
- Vũ Quốc Ngữ
- Vũ Quỳnh Hương
- Vũ Quỳnh Nh.
- Vũ Thành Sơn
- Vũ Thanh Tâm
- Vũ Thanh Tùng
- Vũ Thành Tự Anh
- Vũ Thế Khôi
- Vũ Thị Hải
- Vũ Thị Nhuận
- Vũ Thị Phương Anh
- Vũ Thị Phương Lan
- Vũ Thị Thanh
- Vũ Thị Thanh Mai
- Vũ Thư Hiên
- Vũ Tiến Lập
- Vũ Trọng Khải
- Vũ Trọng Phụng
- Vũ Tuấn Hoàng
- Vũ Từ Trang
- Vũ Tường
- Vũ Viết Tuân
- Vũ Xuân Tửu
- Vương Bích Ngọc
- Vương Đan
- Vương Hỗ Ninh
- Vương Huy
- Vương Ngọc Minh
- Vương Tiểu Nhị
- Vương Trí Nhàn
- Vương Trọng
- Vương Trùng Dương
- Vương Trung Hiếu
- Vy Thảo
- W. H. Auden
- Wa Praong
- Walt Whitman
- Walter Isaacson
- Wayne Karlin
- Wells
- Wendy Barker
- Wiesiek Powaga
- Wilhelm Schmid
- Will Nguyen
- William Carlos Williams
- William Nee
- William Stafford
- William Stanley Merwin
- Winston Phan Đào Nguyên
- Wislawa Szymborska
- Władysław Reymont
- Wolf Biermann
- Wolfgang Borchert
- Wulf Noll
- Wynn Gadkar Wilcox
- Xang Hứng
- Xì Trum
- Xie Tao
- Xuân Ba
- Xuân Diệu
- Xuân Dương
- Xuân Đài
- Xuân Minh
- Xuân Phượng
- Xuân Sách
- Xuân Thọ
- Xuân Vũ
- Xương Văn
- Y Chan
- Ỷ Lan
- Ý Nhi
- Y Uyên
- Yanis Varoufakis
- Yasmine M’Barek
- Yevgeny Yevtushenko
- Yên Ba
- Yên Khắc Chính
- Yến Năng
- Yên San
- Yên San Thụy Miên
- Yên Thao
- Yiyun Li
- Yoko Ogawa
- Yōko Ogawa
- Yoko Tawada
- Yosano Akiko
- Young Sang Lee
- Yuliya Ilchuk
- Yuno Bigboi
- Yves Sintomer
- Yvette Tan
- Zac Herman
Ngày không bao giờ mới
Truyện ngắn của Đa Mi

Xe dừng ở thị trấn. Nắng rất rát. Người lái xe mở cửa cabin, xòe tay như làm xiếc: Hết tiền rồi quý ông! Tôi biết làm gì với cái thị trấn lạ huơ này nhỉ. Thò tay lấy cái ba lô nhàu nhĩ, lí nhí một lời cảm ơn, tôi quày quả đi. Nhưng người lái xe ngoắc lại. Lão đưa cho tôi cái khăn rằn, cũng lấm lem bụi đất, lầm bầm, như đã lầm bầm suốt chuyến: Giữ mà lấy hên!
Quán nước mía. Cô chủ bao nhiêu tuổi? Không biết. Cũng quấn kín cái khăn rằn như thế. Một đôi mắt đen. Rất đen. Ở bến phà Khả Môn, hồi đi làm công trình xáng cạp, mấy thằng điêu toa đã cố gắng tìm cách lột cho được cái khăn trùm mặt của cô thu vé phà, năm năm trời, hàng trăm chuyến, mà bí ẩn vẫn hoàn bí ẩn!
Cô chủ quán nước mía này có phải là hậu thân của nàng phà Khả Môn?
- Cho một ly. Cho mượn cái hộp quẹt!
Nắng. Rất rát. Chỉ nghe lí nhí dạ. Giọng buồn. Sao biết giọng buồn? Chỉ một tiếng dạ gió thổi mây bay thôi mà… Có khi, chính mình đang mặc định cho nàng Mía này cái nỗi buồn của mình!
Thì đâu sao. Hay có khi có sao. Nhưng mà nắng, rát lắm!
Cái quán nước mía trụ dưới một tàn phượng đỏ ối. Phượng. Hoa của học trò đây. Phượng, của một ngày xưa cũ rất chi là cải lương. Nhưng mà nhớ Phượng. Bữa hôn nàng, dòm cảnh nàng nhắm mắt phê phê, hốt nhiên tôi bật cười. Vậy đó, cái cuộc tình ba mớ bay vèo chỉ vì cái sự buồn cười không đúng chỗ.
Bên ngoài kia, mặt đường nhựa óng lên cái nắng quái đản. Tôi ực cạn ly nước mía. Gói thuốc nhàu. Thèm một làn khói nhưng lại sợ cộng hưởng cùng cái nắng quái này.
- Tính tiền!
Dạ. Vẫn là cái giọng buồn. Tò mò dòm vào đôi mắt đen. Hình như có nụ cười sau cái khăn rằn?
- Gọi bằng cô hay chị đây?
- Dạ. Chi cũng được. Nắng vầy, anh đi đâu?
- Vô đồi Ma!
- Xa đó! Anh cứ ngồi đi. Chút có mấy xe ở trại trong đó đi chợ về, quá giang được!
- Vầy, cô cho ngồi ké. Không phiền chớ!
- Phiền chi anh.
***
Hồi ở Khả Môn…
Bọn tôi sống bằng sông nước. Xáng thổi. Xáng cạp. Nghề tàu cuốc, đơn điệu. Nhiều khi buồn tê dại đêm nỉ non nghe trên bờ giọng cải lương rặt ròi miền Tây, thèm một chai rượu mà lại sợ những cơn say!
Hay có những ngày, hai ba thằng trốn lẻn lên bờ bò về thị trấn Tân Hưng sa đọa. Những sa đọa nhầy nhụa và lắm khi, bệnh hoạn. Nhưng là vậy, là vậy! Bố Tàu Lai đem đổi lời một bài hát rồi nghêu ngao kêu là nghiệp ca nghề tàu cuốc: “Anh chán đời anh đi tàu cuốc!”.
Có phải chán đời đâu. Chẳng qua là thời cuộc đẩy đưa!
Mấy năm ròng đi thổi đi cạp. Rồi Phúc chết. Chao ôi, say rượu một đêm trăng tưởng mình là Trích tiên Lý Bạch “cúc thủy nguyệt tại thủ”, vớt trăng dưới kênh đêm đó mà sáng hôm sau bọn tôi phải vớt xác thằng bạn lắm tài vặt.
Bỏ tàu cuốc. Bỏ bến phà Khả Môn mà chưa một lần dòm được tận mặt nàng Phà. Tôi rong ruổi đi nuôi ong mật Tây Nguyên. Đánh nhau một trận tơi bời với thằng chủ mặc rô. Bị bẻ trật khớp cả hai cái tay. Bò về xuôi trú tạm quán phở chị Phương. Rồi hôn lén em Phượng mà bật cười, để giờ này phải đi tha phương cầu thực vầy đây!
Hồi ở Khả Môn…
Một bữa bố Tàu Lai say chèm mẹp nằm khóc. Vừa khóc vừa ói tràn trên cái khoang bọn tôi dành làm chỗ ngủ. Gớm không chịu được nhưng thương ông già tứ cố vô thân, tôi phải trần thân ngồi dọn. Bố Tàu Lai khóc, nói, mi là thằng khá, thằng rất khá, mai mốt con gái tau về, tau gả cho mi…
Ông già tội nghiệp. Có vợ đầm và hai cô con gái bỏ về Paris hoa lệ. Lâu lâu thấy gửi về cái mandat tiền quan Pháp cho ông. Lâu lâu (mà phải nói là rất lâu) bố Tàu Lai buồn (hay vui) lại vác cây guitar đầy bụi chơi Flamenco. Ngón đã cứng còng nhưng hồn còn lai láng lắm…
Ông già dân pilot ngày xưa, một thời oanh liệt du học bên Texas. Nhưng cái mệnh con người là vậy. Bố Tàu Lai nói, tại cái mũi tau cao quá, bây dòm coi, nó cao vổng như núi. Nhân tướng học kêu là Cô phong tỵ. Núi cao đứng một mình. Số tau cuối đời sống không có người thân.
Thằng Phúc có lần la bài hãi: “Ông nói vậy là ý làm sao? Bọn tôi không thân ông à? Bọn tôi người lạ à?”.
Bố Tàu Lai không cãi. Nhưng rồi đó, thằng Phúc lắm tài vặt lặng lẽ bỏ đi về bên kia thế giới trong một cơn say. Tôi cũng bỏ bố Tàu Lai mà biệt tích giang hồ đó thôi…
Ừ, nhưng một ngày nào đó, tôi sẽ về Khả Môn tìm ổng.
***
- Có xe kìa anh. Để tui đón cho!
Chiếc máy xới kềnh càng chở dăm phụ nữ, chao ôi, ai cũng bịt mặt như Ninja, và mấy chục bao phân rề rề máy tấp vô lề.
- Cho anh này quá giang vô đồi Ma với…
- Lên xe đi!
Cái anh chàng lái xe, áo vắt trên vai, người nhỏ quắt mà bắp thịt cuộn vổng lên, cười bằng hàm răng trắng ởn: “Hôm nay không ghé uống nước nghe Nương! Về cho kịp đã!”. Ra là nàng Mía của tôi tên là Nương đây!
Tôi ké né lót một cái bao nilon lên bao phân rồi ngồi xuống. Mấy nàng (chị? bà?) thu mình lại trước một người lạ. Gã lái xe không quay đầu lui, hỏi mà như quát: “Về công ty Len à?”. “Ừ!”.
Nghe một tràng cười rất kiếm hiệp. Giải mã giọng cười đó làm sao? Chịu!
Hay đúng hơn. Tôi có ba tháng đồi Ma để nghiệm ra tiếng cười đó!
Kêu là Giác Ma mới đúng. Trên đó còn cái am của sư ông Thích Giác Ma anh à. Ổng tịch lúc nào không ai biết nhưng lâu lâu có mấy đại đức lên đây cúng bái. Ông này như đã đại ngộ rồi mới lên đây làm cái am. Bà con mình kêu tắt, thành đồi Ma. Nghe rờn rợn…
Ở chung sam với tôi, cu Điền mặt hình chữ điền, mắt sáng như ông sao. Nhưng cái đầu thì to quá khổ. Dòm nó, cảm giác như nó phải mang vác chính cái trí tuệ, cái trung ương thần kinh của nó một cách nhọc nhằn. Bữa thân thân, tôi nói điều đó, cu Điền cười khùng khục: “Thằng nào không mang vác trí tuệ mình thì thằng đó không có trí tuệ!”.
Nó có một cây kiếm Nhật. Sáng nào cũng tĩnh tọa một chặp rồi múa kiếm ào ào. Nó nói cây kiếm này không phải kiếm thường, vì đây là bảo bối của một Thành chủ thời trung cổ xứ Phù Tang, qua đất Việt thời 45 và duyên phận đẩy đưa rơi vào tay nó.
Có cố hỏi vì sao nó được cây kiếm đó, chỉ nhận lại tiếng cười trừ…
Sam, cái lán nhỏ thưng tre, lợp tranh, giữa kê sạp tre bằng chằn chặn, mỗi đứa một chiếc chiếu và cái mền, đêm, đốt lửa dưới đất cho phà lên sàn tre, vừa giữ ấm vừa chống muỗi.
Công ty Len. Biết cái tên vậy. Nó làm len như thế nào thì chịu. Bọn tôi sáng đi phá rừng. Kêu là phá rừng trồng mới. Rừng chồi. Không đến nỗi hoang vu và cô quạnh. Nhưng vì là rừng chồi nên có khi nắng nó thiêu cháy rát cả hai cái vai và cái lưng. Sam tôi, toàn đực rựa, không có cái gương cái lược chỉn chu, nên cũng không biết mình đã đen cháy như thằng mọi hay chưa.
Ngoài Điền và tôi, sam còn ba người nữa. Một anh câm. Câm thật, hay không thèm nói, chẳng biết được. Anh câm sau giờ làm giờ ăn, lúc nào cũng ngồi vuốt những đồng tiền của mình thiệt thẳng thớm rồi bỏ vô cái đạy cột quanh lưng. Một ông trung niên khó chịu, sở hữu một bộ ấm trà cổ, nhỏ hin hít và lúc nào cũng khư khư giữ bên mình, bất kể lên rừng hay ở trong sam. Lão tên là Kiệu. Cu Điền nói lén, lão Kênh Kiệu. Người sau chót, Xuất, không có gì đặc biệt. Cứ nhàn nhạt nhờn nhợt, lắt lay cái bóng…
Cu Điền giảng cho tôi cái gốc tích đồi Ma, rồi vui chuyện, nó giảng thêm về cái công ty Len: “Bọn này làm len đâu ở Bình Triệu, bỏ tiền ra mướn thằng đầu nậu về phá rừng trồng cà phê cải thiện. Kêu là công ty cho oai, anh em mình thiệt ra là làm công cho thằng đầu nậu đó. Cái thằng bụng bự lâu lâu đi xe La Dalat về đó…”.
Hoàng hôn nhập nhọa. Dòm sang bên kia sườn dốc, xóm làng bình yên với khói lam chiều, không dưng tôi nghe lòng nhè nhẹ buồn!
Tôi nói: “Thằng công ty hay thằng đầu nậu, thì tao với mày cũng cong lưng làm thuê thôi, có khác nhau gì đâu!”. Nghe cu Điền cười khùng khục…
***
Bố Tàu Lai hay đặt chuyện. Có bữa ngồi suông dòm con nước, bố Tàu Lai nói: “Tau thấy mặt con nhỏ ở phà Khả Môn rồi!”. Chục thằng trai tơ bọn tôi tụm lại, háo hức: Sao? Sao?
Bố Tàu Lai quấn điếu thuốc rê, rề rà: Mặt nó rặt mụn!
Rồi lão cười ha hả. Bọn tôi có thằng nổi dóa, văng tục bố Tàu Lai: Ông già trắc nết! Bố Tàu Lai lắc đầu: Tau không có nết, nói hoài rồi mà!
***
Tôi rủ cu Điền: Ê, qua bên xóm uống rượu đi!
Cu Điền như là lưỡng lự: Thiệt với anh, em không biết uống. Có tập thử vài lần, lần nào cũng nổi mề đay từng ề, sợ!
Tôi ngồi bó gối. Cái sam kế bên có anh nào đang ngồi thổi sáo. Một bài xưa cũ của Dương Thiệu Tước, buồn nẫu cả người. Hoàng hôn lá reo bên thềm. Hoàng hôn tơi bời nhớ thương…
Nhớ thương? Nhớ thương chi bây giờ? Tôi chẳng có một người thân lận lưng. Cha mẹ đà không còn. Chị Hai tôi giờ nằm đâu đó ở dưỡng trí viện Biên Hòa. Một thân mang vác chính mình chưa đủ để ngóc đầu lên đớp đớp cái dưỡng khí như kiểu con cá, đôi khi muốn về tìm chị, lại sợ cái bất an đeo đẳng mình năm rày năm khác!
Chị, chị, có bao giờ nhớ tới thằng em?
Rồi không dưng mà tôi lẩm bẩm: Anh chán đời anh đi tàu cuốc!
Tôi lấy cái áo khoác hờ lên vai, cầm tay cu Điền: Đi! Tao không bắt mày uống. Nhưng tao thèm uống. Mà uống một mình, tao sợ mình điên!
Xóm làng bên đó bình an lắm. Cái quán tôi kéo cu Điền vô, đã có vài bàn xây chừng. Cu Điền nói, em cũng chơi với anh một ly cho biết đá vàng. Tôi nói thôi, tao không phải thầy lang, mày nổi mề đay lên đó, tao đâu có trị được…
Cu Điền ngồi gắp mấy miếng mồi nhai thỏn lỏn, rồi thắc mắc: Bộ uống rượu vô là anh ù lì vậy hả?
Tôi cười: Tửu tại tâm cẩu cuồng tại thị, mày biết câu đó không?
Nó nói: Anh háng rộng đa! Để rồi mai mốt kể anh nghe về chuyện em bỏ học!
Ra là vậy đó.
Bữa trưa. Nắng rát lắm. Sao mà tôi ghét cái nắng đỏ lòm, vàng khe khé như chỉ chực chờ làm nổ con mắt người ta. Tôi và cu Điền ngồi dưới bóng râm của lùm cò ke, mang cơm ra ăn. Phần cơm may mà còn có chút khô để gọi là đạm. Cu Điền đi hái về một nhúm ớt đâu đó, chia cho tôi mấy trái...
Tôi nhai trệu trạo, rồi hỏi nó: Mày học cái gì mà bỏ học vậy?
Cu Điền phẩy tay: Nắng thiệt. Năm ngoái cữ này không nắng làm vậy.
Tôi biết, nó đang nản lòng với cái nắng này, không muốn nói chuyện, bèn thôi! Hai đứa cứ im im ngồi nhai, uể oải, uể oải. Mà rồi cu Điền dòm tôi chăm chăm. Tôi ngừng muỗng cơm, dòm lại nó, đầy dấu hỏi. Cu Điền đưa tay chỉ chỉ, tôi dòm theo cái ngón tay nó, chao ôi, một con rắn khoang vàng khoang đen cuộn tròn ngay dưới chân tôi…
Vứt cha nó cái gô cơm, tôi nhảy dựng lên, té tát vọt một phát đã cách xa con rắn cả chục bước chân. Cùng lúc, con rắn cũng vùng chạy biến.
Cu Điền cười sặc cười sụa, cái đầu bự chảng cứ lắc lư lắc lư. Nó lượm cái gô cơm của tôi lên, phủi mấy vụn đất dính ở đó, đưa cho tôi rồi nói: Anh lẹ thiệt, lẹ thiệt!
Tôi tức khí: Lẹ cái con khỉ. Con mai gầm đó nó đớp một phát thì toi mạng tao còn gì!
Cu Điền gật gật: Thì đúng vậy. Nhưng lẹ quá, làm mất bữa tươi. Phải chi anh thè thẹ chụp nó mà quay một vòng…
Ừ, mất một bữa tươi!
***
Hồi đó ở Khả Môn…
Có một đêm văn nghệ ở xã. Bố Tàu Lai nổi máu giang hồ, ực vô mấy ly rượu rồi kêu: Ê, tụi bây, mình đi góp vui với bà con đi!
Thì đi. Bọn tàu cuốc chúng tôi chải chuốt lại mình, lên bờ bao, đi.
Nhớ chuyện Sơn Nam hát Bộ xứ Đồng Tháp Mười, bà con né ông Cọp, làm nhà thủy tạ cho gánh hát, khán giả chống xuồng chung quanh thưởng lãm, ông Cọp ngồi trên bờ bao nuốt nước miếng.
Những ngày giờ đó, bọn tôi làm cái việc của ông Thoại Ngọc Hầu ngày xưa, nạo và vét cho cái bưng rộng như một công quốc bớt phèn bớt chua. Bố Tàu Lai hay thậm xưng: tàu cuốc mở cõi!
Ừ, thì mở cõi.
Nhưng cái cõi mà bọn tôi đang mở đó, không thân thiện. Hay chính xác hơn, cách sống bầy hầy, tạp chủng, đa văn hóa của chúng tôi không được dân bản địa đón nhận nhiệt tình.
Cho nên, có chải chuốt cho láng mượt lên bờ, thì cũng thấy mình lẻ loi. Không ai ghét bỏ, chỉ là những cái nhìn dè chừng. Phúc đi ngoại giao, rồi cũng được hát một bài sấp ngửa. Gần chục thằng cả người cả ngợm leo lên sân khấu, gào như chưa bao giờ được gào: “Anh chán đời anh đi tàu cuốc!”.
Nghe ở dưới ó ré phản đối: Phản động quá! Phản động quá!
Thì đúng là phản động!
Bố Tàu Lai lại xua quân về. Bọn tôi cun cút đi, như thất trận. Bố Tàu Lai hậm hực: Về, liên hoan!
Có hai con ri voi rộng dưới khoang từ đời nao, Bố Tàu Lai giấu riệt. Đêm buồn thất trận đó mang ra khao quân!
Món cháo rắn đậu xanh nóng nhừ, húp sựt sựt, ngon, mà lòng nghe đắng lắm!
Hôm nay cu Điền tiếc con rắn, mà tôi nhớ kỉ niệm Khả Môn!
***
Đêm. Lại bên sam hàng xóm, lão nào đó thổi sáo bài Tiếng xưa Dương Thiệu Tước. Lại nhớ nhung nhớ nhung!
Lão Kiệu nằm trở mình mãi rồi chợt đứng lên gầm gừ: Sáo với siếc, không cho ai ngủ à?
Cu Điền độp lại: Ông nói đây chi? Ông ngon thì qua kia chửi người ta á!
Lão Kiệu cung tay: Tao đập mày chết!
Tôi đi ra sân. Không trăng. Cũng chẳng sao. Trời im gió lắm! Bên sam kia, tiếng sáo đã ngừng. Có lẽ đã nghe thủng lời lão Kiệu.
Anh Câm cũng ngồi đó, đánh trần. Trong đêm tối mò, tôi cảm được nụ cười chào hỏi của anh Câm.
Tự nhiên tôi nhớ Phượng…
Không đẹp, không xấu. Cũng nhạt nhòa như gã Xuất ở chung sam với tôi. Nhưng có khi, ở một tuổi nào đó, một ngày nào đó, một thời nào đó, người ta cần một người nữ.
Tôi về chị Phương, phụ chị bưng bê, chạy chợ cho cái quán phở. Chị Phương bạn học của chị Hai tôi, kêu rằng thân thiết chắc là không, nhưng tôi cần cái chỗ tạm trú, chị cần thằng đàn ông chịu sào để cánh cạnh tranh dòm thấy mà bớt quậy. Cuộc cộng sinh đơn giản vậy.
Tôi biết Phượng thích mình. Biết. Không tự hào. Không đỏm dáng. Không lên gân. Biết. Mà không vui không buồn!
Chỉ một đêm đó, chị Phương đi vắng, Phượng kêu tôi ra ngoài sân, nói, rồi anh tính ngày mai ngày kia của anh ra sao?
Tôi nói tôi chưa tính gì hết, đời còn dài còn rộng lắm!
Phượng nhích lại gần tôi, nói nhỏ nhỏ, anh có nghĩ mình hợp nhau không?
Có thể. Có lẽ. Tôi không nói gì, chỉ thấy khát thèm trâng tráo, bèn riết lấy cơ thể ấm nóng của Phượng.
Nhưng mà Phượng xô ra…
Ấm ớ vậy. Ấm ớ vậy, chày ngày chày tháng!
Rồi một bữa đụng mặt nhau sau bếp, cái bếp vắng hoe, tôi đè Phượng ra hôn. Em nhắm mắt chờ đợi, mà tôi lại bật cười. Khốn nạn!
Hôm sau thì tôi dọn đồ, lễ phép khoanh tay chào chị Phương mà đi. Sau kia nghe như là Phượng khóc!
Nhưng mà tôi phải đi. Tôi sợ những tật nguyền dị dạng của mình có cái đất màu mà trưởng nở. Tôi sợ. Tôi sợ!
Ngày cuối tuần mưa, thích quá! Có dễ vài thế kỷ rồi tôi gặp mưa. Cuối tuần, trong túi rủng rẻng xu teng, tôi rủ cu Điền ra thị trấn. Trước tiên qua xóm mua cái lưỡi dao lam về cạo cái mớ râu cứng cọc. Sau đó ngồi chờ xe máy xới đi chợ quá giang…
Ghé bưu điện gửi cái thư về Khả Môn, hy vọng bố Tàu Lai còn đó. Loăng quăng chợ huyện một chặp, cu Điền kêu khát nước, tôi nói đi uống nước mía với tao…
Là vậy. Chút bí hiểm đôi mắt nàng Mía (Nương chứ) và kỉ niệm nào bến phà Khả Môn, giờ, tôi mới hiểu. Té ra cái lý do ra phố không phải để tìm về với văn minh nhân loại, mà chỉ là bản năng nào tự thăm thẳm trong tiềm thức vậy thôi…
Hẳn, cô chủ hàng nước mía không nhớ tôi.
Nhưng hề chi. Hai anh em tôi ngồi, nhấm nháp cái ngọt mát mùi thơm thảo đồng quê, nghe mặt đường loang loáng phả hơi nước sau mưa vào cơ thể. Tôi hỏi cu Điền thích không, nó dòm tôi ánh cười rạng rỡ: Đời đẹp quá!
Đời đẹp quá. Có khi chỉ là một ly nước mía và dòm cái đôi mắt đen sau chiếc khăn rằn quấn kín kia, là cuộc đời đã đẹp mê ly lên rồi. Cần chi. Cần chi.
***
Hồi đó ở Khả Môn…
Phúc có một cuốn The Godfather của bậc thầy Mario Puzo. Bọn tôi thay nhau đọc, nhàu nát, nhàu nát. Lâu lâu Phúc lại đem cuốn sách này ra làm mới bằng cách xén bớt đi, đóng bìa lại. Nó quý, tất nhiên! Có lẽ không chỉ vì sách hay, mà còn chắc là quà tặng của ai đó.
Lâu lâu lại đem từng nhân vật ra bình loạn. Đứa thích thằng anh Sonny, đứa khoái thằng em Michael, cãi nhau lộn tùng phèo. Nhưng có một điểm không cãi nhau bao giờ là sự kính trọng lão Bố già. Mà lời cuối lúc lâm chung của lão, đời đẹp quá, khiến thằng nào cũng say như điếu đổ!
Nhất là Phúc.
Những lúc khốn khó. Những lúc anh em cấm cẳn nhau vì cơ cực miếng cơm manh áo, Phúc hay trầm ngâm quan sát rồi thốt một câu: Đời đẹp mà tụi bây!
Có lần tôi giận thằng nào không nhớ, lấy giấy mực viết xong dán trước cửa buồng câu thơ của Nguyễn Bính: “Những phường bất nghĩa xin đừng đến”. Chút nữa thì to chuyện vì thằng kia đọc được đã nổi lồng lên như con thú hoang, cũng may còn có bố Tàu Lai và Phúc. Nhớ lúc đó, Phúc đang làm cơm, nó thủng thẳng cầm hai con dao lên đưa cho tôi và thằng kia rồi từ tốn nói: “Hai thằng bây giết nhau đi!”.
Đấm vào mặt nhau thì còn dám, chứ giết nhau a? Thằng nào cũng xuội lơ, mặt thộn ra, như sau này Phúc hay kể lại, như đống cứt!
***
Vậy mà nàng Mía nhớ mặt tôi!
Kêu tính tiền, cô nhỏ nhẻ: “Công việc trong đó tốt không anh?”. Sững sờ một chút, tôi cười: Cảm ơn Nương, tốt thôi mà. Bọn tôi sức trai cùi cụi, lo chi…
Thằng cu Điền cũng dòm tôi trân trối, rồi lắp bắp: Anh quen a? Anh quen a?
Tôi chỉ tay về phía nàng Mía: Chị này hôm bữa đón xe giùm tao – Rồi quay sang Nương, tôi nói: Tưởng chị hông nhớ!
Nghe một giọng cười giòn tan: “Chị gì anh ơi. Em nhỏ hít à!”. Tôi ghẹo: “Cho thấy mặt đi mới biết chớ!”.
Nghe im thít. Nàng Mía đã bỏ đi qua bàn khác. Cu Điền véo tay tôi, ý chừng như nhắc khéo ăn nói cầm chừng.
Ừ nhỉ. Ừ nhỉ. Ngày đang mát. Trời đang mưa. Cái khăn bịt mặt kia đâu phải để che cái nắng cái bụi. Phải có một lý do nào. Chao ôi cái vụng về thằng tôi…
Chuyến xe về, lại là anh chàng đã cho tôi quá giang lần nọ, anh chàng có nụ cười kiếm hiệp làm thằng tôi băn khoăn đó. Lúc xuống xe, chưa kịp nói lời cảm ơn, hắn đã hất hàm: Vẫn công ty Len à? Tôi chìa cho hắn một điếu thuốc, trả lời: Ừ! Hắn nhận điếu thuốc, dòm tôi như ông chủ tế củ soát lễ vật, rồi gục gặc: Bền đó!
Buổi tối ăn cơm, cu Điền bưng qua chỗ tôi, vừa ăn vừa rủ rỉ: Lão thầy dạy môn Phong cách học đó, bị em bụp cho một trận…
Tôi bỏ muỗng cơm: Hả?
À, quên nói. Em học văn khoa tới gần hết năm ba thì bị đuổi học. Mà không bị đuổi em cũng bỏ!
Cu Điền nói, thản nhiên thinh không. Tôi truy: Bụp là sao? Nó cung tay lên thành nắm đấm: Thế này, ngay giữa mặt! Tôi gạt: Sức mày mà bụp ai. Nó cười: Cũng đủ xịt máu mũi, hi hi…
Tôi ra vẻ Thánh hiền: Nhất tự vi sư, bán tự vi sư!
Cu Điền nhai nốt miếng cơm, cười nhếch miệng: Thôi đi cha háng rộng! Lẽ ra anh phải hỏi vì sao đã, bày đặt dạy đời!
Tôi cũng cười. Rồi hỏi: Mà vì sao?
Cu Điền khoát tay: Muộn rồi, không thèm trả lời!
Dù có vì sao, thì trong tôi vẫn dậy lên một niềm tin, cu Điền đầu bự bạn tôi đây có lẽ phải của nó! Dẫu nhiều khi lẽ phải của thế giới mông muội không thể đong đếm bằng ni tấc của giáo điều…
***
Hồi đó ở Khả Môn…
Mỗi ngày của tôi đi qua như thế. Lúc nào cũng hồi đó ở Khả Môn. Khả Môn, có nàng Phà không tuổi không tên, có những tò mò và háo hức tuổi trẻ. Có những khốn khó bức bách rèn nên con người. Ừ, con người!
Con người mà một bận, thằng Phúc ngồi khóc u u chỉ vì phát hiện trong một chuyến đi về Tân Hưng quậy phá, bố Tàu Lai của chúng tôi trốn anh em đi tìm gái…
Khóc. Như là cả một sự đổ vỡ!
Ngày mệt nhoài. Sức nô trâu bò như thằng tôi mà cũng cảm thấy rã rời, đuối nhớt. Trăm phần cũng tại cây Móng bò. Gốc không lớn, gỗ không cứng, nhưng cái búa bổ vào cứ dội ra. Cu Điền thè lưỡi dài như lưỡi rắn, thõng tay than: Thua!
Tôi nói không thua được. Phải cố chớ. Bên kia, lão Kiệu gườm gườm: Còn chỗ tụi bây nữa thì xong. Phần tao với thằng Xuất láng hơ rồi, bây thấy chưa…
Cu Điền có vẻ nổi đóa, nhưng tôi gạt nó qua một bên, bặm môi băm hết nhát này đến nhát khác…
Khi ông mặt trời nghẹo đầu đi ngủ, thì em Móng bò rụng cái đùng. Thở phào. Rã rời. Lê lết về sam, không buồn ngó cái phần cơm có con khô dai nhằng và chén canh nguội ngắt.
Cu Điền để nguyên bộ đồ rừng lấm lem lăn đùng ra. Tôi ngồi ở bậc cửa hút thuốc. Trăng lên. Tròn vành vạnh và thơ mộng. Làm sao có thể nghĩ đến điều thơ mộng khi mà bao nhiêu năng lượng của một ngày mình đã trút cạn? Tôi không biết, không biết!
Tôi cầm khư khư điếu thuốc, đi theo trăng…
***
Hồi đó ở Khả Môn…
Cũng cái đêm trăng sáng. Phúc đứng ở đầu tàu, hờ hững cầm cái cần câu trên tay. Câu chơi, mấy khi có con cá nào. Mấy cái xáng thổi sặc mùi xăng dầu, mỗi khi vận hành, lại ầm ầm như động đất, làm gì còn chim chóc cá kiếc… Thỉnh thoảng cũng dụ được một con cá trắng, nhưng là hiếm hoi, hiếm hoi!
Tôi ngồi đung đưa chân trên mặt nước. Phúc cáu: Mày vậy, làm sao cá nó cắn câu? Kệ. Nói cho có chuyện. Cãi cho có sự. Chẳng ai hoài hơi quan tâm. Những vòng nước gợn mẩy trăng anh ánh bạc, đẹp như thơ.
Phúc tự dưng nổi đóa, bẻ cần câu cái rắc rồi ném đi. Tôi ngạc nhiên dòm nó, nhưng cũng chẳng hỏi gì!
Nó đi vô phía khoang sau xách ra chai rượu, hỏi mà như một câu hỏi tu từ: Uống chớ!
Ừ thì uống. Uống như Tây. Cứ cầm chai ực ực. Được chăng hay chớ!
Phúc nói: Tao nhớ con Mận…
Mận. Đào. Bưởi. Chuối. Cóc. Ổi…
Hương. Diễm. Ngọc. Ánh. Hồng…
Những tên con gái. Những mái tóc dài. Những đôi mắt đen. Và cả nàng Phà Khả Môn không tên không tuổi. Tôi nói ậm ừ, không hiểu mình nói gì: Tao cũng nhớ!
Phúc gằn: Mày biết đếch gì con Mận!
Đúng. Mận là ai? Ai là Mận?
Phúc rủ rỉ: Con Mận hàng xóm nhà tao. Hồi nhỏ chơi đồ hàng đóng giả vợ chồng. Lớp bảy, nó kéo tao vô toilet hun tao trong đó. Tao gớm, về nhà rửa miệng bằng thuốc sát trùng…
Giờ ngồi đây nhớ nó…
Tôi nghĩ, có lắm thứ tào lao! Chị Hai tôi giờ ở trong dưỡng trí viện đó, chỉ đang bơi trong một trường sinh học nào? Có Mận có Bưởi? Có tôi, có gia đình tôi của những xưa cũ? Hay chỉ có những giấc mơ phi lý, những suy tưởng không bao giờ logic?
Tôi ừ ào qua chuyện. Rồi cầm chai rượu đưa trả cho nó, tôi nói: Chai này khê, tao uống không nổi…
Phúc ừ, ực thêm phát nữa. Tôi đứng dậy. Phúc hỏi: Mày vô à?
Tôi nói, tao mệt, muốn nằm chút! Sự thực không phải vậy. Tôi ngán những Bưởi những Mận những Đào. Ngán tới cổ. Tôi trốn thằng Phúc. Trốn cái ánh trăng non nõn dờn dợn sóng sông nước mùa mở cõi tàu cuốc này đây!
Mà đâu biết đêm đó bạn tôi quờ tay vọc trăng, say rượu té chìm trong nước. Chết cái chết không khác Lý Bạch xưa, chỉ có khác là chỉ vài người anh em tôi biết, không được lưu truyền sử sách, dẫu là văn chương hay tình ái!
Khi vớt cái xác nó lên, tôi trốn chui trong khoang của mình. Đau. Thương. Nhưng thống hối tột cùng. Ân hận tột cùng. Cảm giác như chính mình đã giết chết bạn mình!
***
Mà bây giờ tôi đi theo trăng…
Nhưng trăng có đi đâu đâu. Trăng nó ở trên đầu. Phép tam đoạn luận là tôi đi theo cái đầu của tôi…
Đi miết. Rồi tôi thấy tôi ngồi ở bậc cửa của sam. Rồi tôi lại nghe tiếng sáo réo rắt hoàng hôn lá reo bên thềm… bâng khuâng phím loan vương tình…
Nó buồn chi mà khủng khiếp. Có khi, lão Kiệu nói đúng, sáo siếc chi, phải để cho người khác ngủ chứ.
Cu Điền ra ngồi với tôi. Anh Câm ngủ, ngáy như bò rống. Câm, câm, lẽ ra không nên ngáy. Ngáy, nó làm mất giá trị câm…
Anh đang nghĩ gì?
Cu Điền hỏi!
Tao chẳng nghĩ gì hết. Nhưng giá mà mình có ba điều ước…
Tự nhiên cu Điền cười rộ lên. Tôi hỏi: Mày cười gì?
Nó nói: Anh đừng có la. Bữa xưa có hai vợ chồng nọ làm ruộng, ông chồng được ba điều ước, đang ngồi suy nghĩ mà bà vợ cứ giục, ổng nổi đóa gào lên: Ước ước cái con c., hehe, anh biết hậu quả rồi đó!
Tôi cũng cười theo nó…
Cứ tưởng tượng cái điều ước của lão nông phu kia thành hiện thực, lại phì ra mà cười…
Cu Điền chưa thôi: Nói chung là nó hiện ra khắp nơi, bà vợ mếu máo nói ông ước chi không ước, ước cái của nợ này làm gì! Ông chồng lại nổi điên, gào lên, ước gì mà ước, ừ thì tao ước cho không còn con c. nào trên thế gian này cho má mày thỏa lòng…
Vậy đó, điều ước cuối cùng chỉ là hoàn nguyên cái của lão cho lão! Xong ba điều ước…
Tôi ậm ừ: Mày thành triết gia rồi đa! Cu Điền gãi đầu: Cũng ráng đua cho kịp cái háng rộng của anh chớ…
Một cụm mây che khuất trăng, tôi kéo tay nó: Đi ngủ, mai còn đi làm!
Cuộc vây bắt anh Câm đầy bất ngờ. Chẳng thể nào dè được. Mấy anh em chung sam vừa về tới khu lán trại thì có khoảng một chục công an ào ra, vây kín anh Câm, còng tay và dẫn đi ngay… Bọn tôi ngơ ngác chẳng biết gì. Chỉ có cu Điền nhào vô, như một thứ phản xạ tự nhiên và bị xô ra ngay…
Ra anh Câm là tội phạm bị truy nã. Một vụ giết người đâu đó. Và anh Câm trốn về đây.
Đêm. Cái sam tự nhiên trống đi, vắng đi! Lão Kiệu ngồi chiết trà ra cái chung nhỏ, nói một mình: Đéo mẹ đời, đếch biết đường nào mà lần. Mình ở chung với thằng sát nhân mà chẳng biết.
Cu Điền xì một tiếng. Một loại phản ứng tiêu cực, yếm thế, chỉ vậy thôi. Xuất ngồi chồm hổm trên sạp tre, lí nhí: Thì cũng chỉ bắt đi thôi, chớ mình có biết thực hư nào đâu! Lão Kiệu đàn áp: Không à? Cả một tiểu đội công an chứ ít. Không giết người thì đâu cần lắm thằng bắt vậy…
Những luận điệu không ra chi…
Cu Điền rủ rỉ với tôi: Hồi đó em cũng bị bắt một lần. Đêm đi làm thêm về, Ký túc xá nó đóng cửa cha nó, không vô được. Hai thằng, mua một bịch rượu, ra công viên Lê Văn Tám hái hoa sứ trải thành cái thảm, uống. Mề đay thôi nó nổi từng ề, mà kệ nó. Rồi bị công an tóm cổ vì tội phá hoại của công (nghe giống học trò quá). Nhốt một đêm, sáng ra thì thả vì người em nó sưng vêu sưng vao, bọn nó sợ em… chết!
Tôi sực nhớ chuyện kia, hỏi: Nhưng sao mày đập thầy mày?
Cu Điền lắc đầu: Chuyện đó túc tắc. Đúng sai không phải là thứ để mình bình bầu nghe. Em đánh ổng ngay văn phòng khoa. Mém gãy răng đó. Máu mũi xịt tùm lum…
Lão Kiệu quay sang cảnh giác: Mày đánh thầy mày à?
Điền gật. Lão Kiệu húng hắng ho. Có lẽ, lão sẽ phải thay đổi thái độ du côn với thằng nhóc đầu bự này đây sau khi nghe chuyện này…
***
Hồi đó ở Khả Môn…
Không, không có câu chuyện nào tương tự về bắt bớ, đánh lộn… Chỉ có đám bầy hầy tụi tôi, không chọc trời khuấy nước, mà những cơn điên lâu lâu chạy về gào rú trong những bức bách túng quẫn… Anh chán đời anh đi tàu cuốc… Anh chán đời anh đi tàu cuốc… Cái câu hát xàm, không mang một ý nghĩa nào siêu việt, cũng chẳng giải thích đúng, đủ hay đầy cho cái hành trình lang thang cù bơ cù bất những thằng tù mù tụi tôi, vẫn cứ ám ảnh, ám ảnh…
Một bữa lãnh lương, bọn tôi kéo nhau đi Tân Hưng. Tất nhiên, tới phà Khả Môn là thằng nào cũng háo hức chờ coi mình có được thấy mặt nàng Phà. Chờ và đợi cầu may vậy, chứ cuối cùng cũng chỉ là một đôi mắt đen và cái khăn rằn quấn kín.
Phà gỗ. Chạy máy. Ì ạch lê một đoạn sông Tiền (hay Tiền Đường nhỉ?) qua bên kia. Vài cây số đã thấy thị trấn ầm ào sôi sục cuộc chạy, cuộc đi con con người người…
Có tiền nên đi mua tiên…
Tiên đà thất tiết nên tiền còn đây!
Bố Tàu Lai hay đọc hai câu đó, chẳng biết của ai! Nhưng đúng là tiên ở một thị trấn đìu hiu như Tân Hưng, thì toàn là tiên ở trần chứ không phải giáng trần. Tiên ơi Tiên ơi, tiên ở nơi mô?
Đi tìm người. Đi ngó người. Lội chợ vài vòng. Mua sắm tùng tơng những thức cần mua rồi lại kéo nhau vào ngồi quán nhậu. Nhi nhô nhi nha, không mục đích.
Bố Tàu Lai bày trò, hỏi hay là mình đi hát cô đầu? Trời đất, món thượng thặng văn chương Bắc Hà đã chết từ tám hoánh, tìm đâu? Bố Tàu Lai nói, là tau giả dụ, chớ mình đi tìm nơi tìm chốn, tìm mấy cô cậu tài tử về mần chầu vọng cổ, góp gió thành mây, bây thấy sao?
Không ngờ, bọn tôi được một trận vui thâu đêm. Không ngã ngớn cô đầu, không õng ẹo karaoke mãi về sau này. Chỉ tìm được một gánh hát rong đang không mùa không vụ, họ cũng chỉ có nhu cầu được hát, và bọn tôi bày mâm chiếu trong vườn một chủ quán nhậu, biến cái cuộc hành hương chán ngắt thành ra một đận chơi đầy trang trọng!
Tương kính như tân. Dân tàu cuốc mấy khi thấy mình được trọng vọng! Dẫu có cháy túi một lần cho cuộc vui ấy, bọn tôi sẵn lòng…
Gần sáng kéo nhau về, phà Khả Môn mở cửa đón một đám tàn quân ăn đêm, tàn quân nhưng mắt đứa nào cũng như đang ca một bài khải hoàn thắng trận.
Nhưng Bố Tàu Lai mất tích từ trước đó. Té ra ông già ăn mảnh, đã kịp tì tèo với một cô đào hát và kéo nhau đi riêng giải quyết chuyện chúng mình.
Vậy mà thằng Phúc ấm ức khóc, nói, ổng phài để cho tụi mình kính trọng chớ. Một thằng nào đó nạt Phúc: Mày ngu trối chết đi, ổng là con người, là giống đực, mày biết không?
Phúc biết chớ. Tôi biết chớ. Nhân loại này biết hết!
***
Sam lại có thêm người.
Tôi cũng chẳng hoài hơi để ngắm nghía. Bữa chủ đầu nậu (cách thằng cu Điền kêu thằng quản lý) lái xe La Dalat vô, ghé sam tôi ngồi, nó giải thích ậm ờ: Ông Câm đó đánh chết một du kích xã, nghe nói vì tư thù… Lão Kiệu hỏi tư thù gì? Đầu nậu nói nghe đâu cướp vợ của ông câm, vậy đó…
Ngày trôi. Ngày trôi. Tôi nhận lại cái thư của chính mình viết cho bố Tàu Lai. Vậy là tàu cuốc đã chinh chiến, đã đi mở cõi một phương nào khác, không còn Khả Môn nữa rồi… Thôi thì hẹn chuyến nào về phố, tìm bạn bè hỏi lại cái địa chỉ mới. Mà đã chắc gì bố Tàu Lai còn nhớ đến tôi…
Buồn buồn ngồi bó gối, đếm ngón tay mình, vẫn cứ là mười ngón!
Rồi ngó con rắn mối oằn oằn lườn lườn đi bên vách sam, bóng nhẫy, sờ sợ…
Nửa đêm, tiếng la bài hãi của cu Điền dựng cả sam dậy. Tôi quơ vội cái bật lửa, quẹt nhoang nhoáng, miệng cũng la theo: Chuyện gì? Chuyện gì? Cu Điền đã nhảy dựng khỏi cái sạp tre tự lúc nào, lập cập nói: Cái gì mềm mà trơn ghê quá…
Trời đất. Một con mai gầm nằm khoanh đốm đen đốm trắng ngay chỗ cu Điền ngủ. Có lẽ nó thèm hơi ấm con người. Tôi bất giác rùng mình. Không biết nhân loại lấy con rắn làm biểu tượng của Y học vì nó ích lợi gì, chứ riêng mình, dòm cái thân dài thượt của nó uốn éo, tôi sợ.
Lão Kiệu vớ đâu cái đùi, đập một phát ngay giữa sóng lưng. Con rằn vùng vẫy, quằn quại nhưng hầu như là đã hết khả năng chiến đấu.
Tôi rót cho cu Điền ly nước, tranh thủ trả thù: “Đó, còn chọc tao vụ lần trước không!”.
Điền uống từng ngụm nhỏ. Cái đầu bự sự lắc lư, lắc lư. Lão Kiệu thì hớn hở: “Ê, chiều mai đi làm về kiếm vài xị nghe, giãn gân cốt đây!”.
Tôi quàng vai Điền. Cậu nhỏ có vẻ vẫn còn run. Bất giác tôi rùng mình lần nữa, nghĩ tới những thứ liêu trai Bồ Tùng Linh nào đâu. Hai tay cu Điền bụm chặt cái ly, giọng nó nhỏ, đứt quãng: “Anh cũng còn sợ rắn à?”. Tôi ậm ừ, sợ chứ. Điền như không cần nghe câu trả lời của tôi, lẩm bẩm như nói một mình: “Em mơ y như thật. Mơ con rắn bò vô cửa sam, bò lên giường, con rắn ngóc đầu nói: Cho ngủ chung nghe! Rồi nó ngoác mỏ ra cười hụ hụ, rồi đặt cái đầu kinh dị nó trên tay em, giật mình dậy thì nghe mềm mềm bên cạnh đó!”.
Tôi há hốc dòm trân cu Điền!
Nó quấn cái mền, đứng dậy đi ra sân. Tôi đi theo nó. Hai đứa ngồi bệt giữa sân. Điền nói, sao anh không ngủ lại, mai còn đi làm! Tôi nói, cứ nghĩ tới có một em rắn vô nằm kế tao, tao hết ham ngủ. Điền cười khì khì: “Ảnh hưởng chi tới mình đâu. Không ngủ thì không có sức à. Phải sống chớ!”.
***
Hồi đó ở Khả Môn…
Cũng một đêm mất ngủ, tôi ra mũi tàu ngồi. Bố Tàu Lai đi theo. Ổng nói đêm nay tự dưng nằm mơ thấy thằng Phúc về đừng đầu giường cười cười, không ngủ được. Rồi bố Tàu Lai quay sang tôi: Mày có mơ thấy nó không?
Tôi nói từ ngày thằng Phúc chết tới giờ, tôi chưa mơ thấy nó. Dù thực sự cái chết của nó ám ảnh tôi ghê lắm!
Bố Tàu Lai lui cui tới cabin tàu bật một ngọn đèn, rồi lẩm bẩm: Chắc tại tau già!
Ổng ngồi xuống bên tôi. Im rất lâu rồi nói: “Mày có như thằng Phúc không?”. Tôi ngạc nhiên: Là sao? Bố Tàu lai thở dài: “Thì có ghim gút tau vụ đánh quả mình ên?”. Tôi dòm ổng: “Sao biết thằng Phúc ghim gút?”. Ổng tránh cái nhìn của tôi, ậm ừ trong cổ họng “Anh chán đời anh đi tàu cuốc”…
Rồi như một luật sư đường bệ, bố Tàu Lai tuyên bố: “Tau cũng phải sống chớ, đúng không?”.
Quá đúng. Ai cũng phải sống hết.
***
Để em giải thích cho anh vụ em nện tay giảng viên dạy môn phong cách học!
Ờ, thì cuối cùng Điền cũng phải nói chớ. Tôi dòm cái đầu bự sự của nó, không thấy buồn cười nữa, chỉ nghe mơ hồ thương cảm. Giọng tôi như khản đi: “Mày cũng là một con ngựa chứng a…”.
Hôm đó, buổi sáng được nghỉ học, tụi em đi bán sách. Bên đầu nậu họ in ra, họ giao cho mình, mình mang sách tới mấy trường trung học, xin phép thầy cô vài phút chào hàng với các em học trò. Cũng dễ kiếm sống. Tới chiều còn ham, vô lớp trễ, bốn đứa…
Lão thầy dạy phong cách học dòm trân từng đứa. Lão có một sợi dây chuyền vàng to tướng, ngón tay cái cứ níu cái dây chuyền, miệng xoen xoét dạy bốn đứa đi học trễ về cái gọi phong cách học hành chuyên nghiệp…
Biết lỗi mình chứ, bốn đứa học sinh cấp bốn tụi em cúi đầu nghe rao giảng. Nhưng khi ổng chỉ thằng bạn em nói nó ăn bận quá ẹ, thì nổi điên thật… Thằng đó đúng là ẹ, nó mặc một cái áo xăng gai cũ, một cái quần jean tơi tả. Nhưng chỉ ra điều đó trước bàn dân thiên hạ, là sỉ nhục, đúng không!
Tới giờ giải lao, em xuống phòng giáo viên xin gặp ổng, em nói ổng nợ bạn em một lời xin lỗi. Ổng cười cười ngón tay cái cứ níu sợi dây chuyền: Tại sao? Tôi là thầy của các anh mà!
Em nói: Tư cách đàn ông của thằng bạn em bị thầy làm tổn thương. Thầy phải xin lỗi nó trước lớp.
Ổng vẫn cười: Nếu tôi không xin lỗi thì sao?
Cu Điền cười khanh khách: Vậy đó, em chơi một phát, xong là cuốn gói phăng luôn. Về đây, tính ra cũng nửa năm rồi. Bà già em buồn, nhưng ông già nói mày vậy được.
Tôi cầm tay nó: Ờ, tau cũng thấy mày được!
***
Sẫm tối, cu Điền qua bên xóm mua rượu về, mấy anh em chung sam ngồi khề khà liên hoan con rắn. Tôi nói vui, là nhậu người yêu của cu Điền!
Lão Kiệu có vẻ dễ chịu hơn. Xuất thì uống tì tì, cười cười, dù vẫn nhạt nhòa như xưa nay vẫn nhạt nhòa! Lão Kiệu say say, tự dưng tỏ tình: “Thiệt ra thì thằng nào cũng xuống tận bùn đen rồi mới chui vô đây, phải thương yêu nhau bây à. Tau thương hết thảy tụi bây, từng đứa một…”.
Ở Khả Môn, một bận, hay nhiều bận, những hoàng hôn sẫm màu, khi dân tàu cuốc buồn tênh bày cuộc nhậu, những lời tỏ tình như thế không thiếu.
Nhưng tôi nghe, bằng cả một nỗi niềm ứ nghẹn dâng lên, dâng lên. Đúng rồi lão Kiệu, bọn mình, những cơ nhỡ không thành một sự nghiệp, yêu thương nhau làm sao cho hết, can cớ gì không thương không yêu…
Như là nước mắt tôi chảy dài!
Rồi Điền nói một câu, rờn rợn: Ăn con rắn này, nhớ chuyện học trò ông Nguyễn Trãi giết rắn với lời nguyền tru di tam tộc. Có khi nào đó là sự thực không ta?
Hồi đó ở Khả Môn…
Ngày anh em tôi mang xác Phúc lên bờ, ở bãi tha ma, bà con Khả Môn dù không ưng bụng đám lâu la tàu cuốc, cũng tới thắp cho thằng bạn xấu số của tôi cây nhang còm.
Sự thành tâm nghĩa tử là nghĩa tận, rồi có phai lạt đi theo những trầm kha, biến động của cuộc đời và sự hôn ám trong tâm hồn con người…
Tôi nhớ bữa tôi quảy ba lô rời tàu cuốc, bố Tàu Lai đứng vịn lan can tàu, vẫy tay cho tôi. Lời tiễn biệt buồn tênh. Cái buồn vô định vì ngày giờ đó, tôi đâu có biết mình sẽ trôi lạc đi đâu…
Bến phà Khả Môn đây rồi!
Tôi biết, tàu cuốc đã đi về phía biển, cuộc mở cõi đâu đã dừng lại. Nhưng tôi nhớ Khả Môn. Tôi nhớ kỉ niệm đẹp như một giấc mơ, nàng Phà chưa bao giờ lộ mặt! Tôi đâu có khờ khạo để tin rằng, đây sẽ là cuộc hạnh ngộ của những người quen cũ, và rằng, nàng Phà bí ẩn sẽ mở bung chiếc khăn quàng che mặt để tôi có thể ngắm nhìn một mặt trời hay mặt trăng lóa sáng sau đó…
Đúng rồi. Nàng Phà Khả môn lạnh lùng xé vé, lạnh lùng ném môt cái nhìn ương ngạnh, thách thức lên tôi, kiểu như muốn rủa một câu: Việc chi chú mày mà chú mày cứ dòm lom lom vậy!
Ơi em Phà. Tôi nào có ý làm phật ý nhân loại này đâu. Chỉ là thổn thức đâu đó những kí ức tôi. Chỉ là thôi thúc đâu đó những khát khao được làm thân làm quen với nhân loại này.
Tôi qua phà, tôi đi bộ tùng tơng dọc bờ bao. Chỗ này, chỗ này, chỗ này, những xưa cũ bọn tôi cắm chốt. Giờ điên điển mọc lên từng dãy rậm ri. Mùa nước nổi, rậm cây này sẽ vàng rực hoa…
Anh chán đời anh đi tàu cuốc… Trong tâm khảm tôi, câu hát cũ chạy về ứ nghẹn!
***
Khi anh em công ty Len gánh quan tài cu Điền lên đồi Ma, chỗ có cái am của ông sư Giác Ma đó, tôi đã vùng chạy ngược xuống, tức nghẹt, chịu không xiết cái cảm giác bị đè cho không còn dưỡng khí.
Tôi biết, hằng trăm năm sau nữa, hay nếu còn có thể có nhiều kiếp sống khác nhau, hàng triệu triệu hay tỷ tỷ năm sau, cái tức nghẹt lúc này sẽ không tha tôi, sẽ nguyên vẹn như thế khi nghĩ về cu Điền đầu bự của tôi.
Một vết rắn cắn. Chắc là vậy. Và buổi sáng nhận ra cơ thể lạnh ngắt của thằng em không huyết thống ruột rà, tôi đã chết lặng đi rất lâu!
Đêm trước, mệt, rất mệt, bọn tôi chỉ kịp tắm rửa cho cái cơ thể rít rát bụi đất và mồ hôi rồi lăn ra ngủ, không kịp cả chào nhau trong giấc mơ.
Cho tôi quá giang ra thị trấn, anh chàng lái máy xới nhỏ thó nhưng gân guốc hất hàm hỏi: “Thua rồi à?”. Tôi gật đầu. “Trụ được bao lâu?”. “Ba tháng!”. “Giỏi rồi! Đất đó có huông, ma và chướng khí, rắn độc hà rầm!”.
Tôi không thể hiểu được thế nào là đất dữ và đất lành. Bọn tôi sống hiền lành, có phạm húy điều chi?
Anh chàng lái máy xới lại cười. Cái cười âm u, bắt tôi nhớ lại giọng cười đó của ba tháng trước. Tôi tự an ủi mình trước khi bỏ lại sau lưng ký ức buồn công ty Len: Cu Điền của tôi đã được giải thoát!
Tôi phải đi sớm vì sợ sẽ gặp ba mẹ cu Điền. Thư báo tin của công ty chắc ngày giờ này đã tới tay họ.
Tôi ghé quán nước mía của Nương, nàng Mía. Như một lời chào, một cái vẫy tay, một kí hiệu tiễn biệt, tôi chiêu từng ngụm nước đắng nghét rồi tính tiền và đi.
***
Tôi ngồi ở chỗ mà tàu cuốc đóng chốt cuối cùng trước khi tôi đào ngũ. Chiều sầm sậm và u u. Văng vẳng tiếng vọng cổ sâu đâu đó trong xóm làng.
Đêm nay tôi sẽ ngủ đây. Mai, tôi sẽ hướng về phía biển, qua Kiên Giang, tìm bố Tàu Lai và những anh em bạn bè xưa cũ, tìm lại tàu cuốc và những kỉ niệm còn đau đáu trong kí ức mình.
Đêm, tôi đi bộ tới một quán nhậu. Hiu hắt những ánh đèn dầu. Cuộc rượu bày ra trên nhiều chiếc bàn, với nhiều nhiều những cơ nhỡ nào khác nhau. Tôi dòm quanh, có người quen, có người không quen, nhưng tuyệt nhiên, không ai nhận ra tôi, một dân tàu cuốc của một thời bầy hầy…
Tôi ngồi một mình, nhấp từng ngụm rượu. Lát nữa quán đóng cửa, tôi sẽ ra bờ bao nằm, bình yên ngắm sao trời.
Trong cơn say đơn độc, tôi thấy Phúc, thấy cu Điền, thấy bố Tàu Lai và lạ lùng hơn, thấy cả chị Hai tôi, người đang nằm ở dưỡng trí viện Biên Hòa, chấp chới bay bằng những đôi cánh rất trong. Tôi thấy cả Phượng, đôi môi rất mềm và ánh mắt tinh nghịch: “Hôn em thì đừng có cười nghe chưa!”.
Khuya lắm. Tự nhiên tôi nghe ở bàn bên một giọng lè nhè: Anh chán đời anh đi tàu cuốc…
Tháng Tư 2009