Hướng Thiện, Mekong Indepentdent 1.11.2026

Văn Việt dịch và chú thích

Trao Giải Văn Việt năm 2017

Tại Giải thưởng Văn học Việt lần thứ 10 vào năm 2024 – giải thưởng mở cửa cho các cây bút tiếng Việt trên toàn thế giới – một chùm thơ của một nhà thơ trẻ đã giành được sự ủng hộ tuyệt đối từ hội đồng xét giải 5 thành viên: nhà phê bình văn học Lý Đợi, nhà văn kiêm người dùng Facebook Thái Hạo, nhà thơ Ý Nhi, nhà thơ kiêm họa sĩ Giáng Vân, và tiểu thuyết gia Nguyễn Đức Tùng. Chùm thơ này đã được đoạt giải ở hạng mục thơ ca.

Tuy nhiên, không giống như những người chiến thắng ở các hạng mục khác trong năm đó (văn xuôi, phê bình, dịch thuật và giải thưởng đặc biệt của chủ tịch), cả tác giả lẫn tập thơ đoạt giải đều không được tiết lộ.

Trên trang web chính thức của giải thưởng, ban tổ chức cho biết họ sẽ công bố tên người chiến thắng “vào thời điểm thích hợp”.

Hai năm trôi qua, tác giả và những bài thơ ấy vẫn là một bí ẩn đối với công chúng.

Sự che giấu này không phải là không có lý do. Ban tổ chức đã rút ra những bài học xương máu từ sớm. Sự thận trọng bắt đầu từ năm 2018, khi một nhà văn trẻ đoạt giải bị công an quấy rối sau khi nhận giải. Đến năm 2022, một người chiến thắng trẻ tuổi khác đã bị công an khuyên không tham dự lễ trao giải tại Thành phố Hồ Chí Minh. Trên đường ra sân bay, anh được cho là đã bị những kẻ lạ mặt hành hung không vì lý do gì rõ ràng ngay trước mặt công an, khiến anh lỡ chuyến bay và bỏ lỡ lễ trao giải. Kể từ đó, ban tổ chức quyết định giữ kín tên của những người đoạt giải trẻ tuổi[1] đang sống trong nước để giữ an toàn cho họ.

Nguyễn Viện, một nhà văn sống tại Thành phố Hồ Chí Minh kiêm thành viên ban xét giải hạng mục thơ[2], cho biết: “Để tránh gây bất lợi cho các cây bút tài năng, và để tránh để lại những khoảng trống trong hồ sơ của giải thưởng, các tác giả đoạt giải mà tên tuổi đang tạm thời được giấu kín sẽ được Văn Việt công bố vào ‘thời điểm thích hợp’”.

Nguyễn Viện

Giải thưởng này chính thức được phát động vào năm 2016[3] bởi Câu lạc bộ Văn đoàn độc lập Việt Nam, hay gọi tắt là Văn Việt[4], một tập thể được thành lập vào năm 2014 gồm 61 trí thức do nhà văn nổi tiếng Nguyên Ngọc – cựu đại biểu Quốc hội, nguyên đại tá – dẫn dắt. Tổ chức này chưa bao giờ nhận được sự công nhận từ chính phủ Việt Nam.

Bất chấp quyền tự do lập hội được Hiến pháp đảm bảo, Việt Nam không cho phép các tổ chức phi chính phủ hoạt động hoàn toàn độc lập. Mặc dù kể từ năm 1945 “Độc lập – Tự do – Hạnh phúc” là tiêu ngữ mở đầu các văn bản hành chính của Việt Nam, chính quyền lại tỏ ra dè chừng với từ “độc lập” khi bất kỳ cá nhân nào ngoài nhà nước tuyên bố điều đó. Một tập thể được công nhận hợp pháp thì phải gắn với một cơ quan nhà nước và sau khi được phê duyệt, phải xin phép cho từng đề án một. Tuy nhiên, Nguyên Ngọc và các đồng sự đã từ chối thỏa hiệp về quyền tự chủ của họ, không nao núng trước các quyền tự do dân sự ngày càng bị thu hẹp. Họ thành lập tập thể mà không cần đăng ký, tự xuất bản những cuốn sách bị cấm trên trang web riêng, đưa các tin tức nhạy cảm về chính trị ra công chúng, tự gây quỹ, tổ chức các giải thưởng hàng năm và kết nối với các nhà văn cũng như những người yêu mến tiếng Việt ở nước ngoài. Tuy nhiên, việc hoạt động không chính thức không có nghĩa là được hưởng sự tự do hoàn toàn. Bất chấp rủi ro, nhóm vẫn tiếp tục công việc đúng với khẩu hiệu của mình: “vì một nền văn học Việt Nam tự do, nhân bản” nhằm ngăn những tài năng văn học chìm vào quên lãng.

Tập thể ‘có vấn đề’

Các thành viên sáng lập của nhóm vốn được biết đến là những nhân vật bất đồng chính kiến nổi tiếng cả trong và ngoài Đảng. Nhà văn 94 tuổi Nguyên Ngọc đã rời Đảng vào năm 2018 để bày tỏ tình đoàn kết với người bạn của mình là Chu Hảo – một trí thức, nguyên Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ – người bị kỷ luật vì xuất bản những cuốn sách mà đảng cho là không phù hợp. Nguyên Ngọc cũng từng là Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Hà Nội[5], một tổ chức do nhà nước lãnh đạo trên thực tế, nhưng đã ra khỏi hội vào năm 2015 khi ông chứng kiến sự phân biệt đối xử đối với các hội viên muốn gia nhập nhóm nhà văn độc lập.

Nhóm trí thức này từng đóng vai trò lãnh đạo trong việc tổ chức các cuộc biểu tình trong quá khứ chống lại hành động hung hăng của Trung Quốc trên Biển Đông, quảng bá các kiến nghị về nhiều chính sách của nhà nước, và kêu gọi công lý cho các trí thức bị bắt giữ bất công[6]. Họ cũng tìm cách tạo ra một phong trào văn học xuyên quốc gia. Một số chuyên mục trên trang web của họ dành riêng cho các tác phẩm văn học xuất bản thời Việt Nam Cộng hòa (1955–1975) cũng như văn học hải ngoại, như một phần nỗ lực thúc đẩy hòa giải giữa những người Việt Nam trên toàn thế giới – điều mà chính phủ chưa làm được bất chấp những lời lẽ tuyên bố.

Đối với Nguyễn Đức Tùng, thành viên ban xét giải và là người từng đoạt giải năm 2017, việc nghiên cứu và viết văn tiếng Việt Nam giống như “tái hợp với tiếng Việt”, tiếng mẹ đẻ mà ông từng cố gắng quên đi sau khi đặt chân đến Canada làm thuyền nhân vào những năm 1980, thời điểm ông phải dùng tiếng Anh làm ngôn ngữ chính.

Dù nhóm chưa từng nhận được văn bản chính thức nào từ nhà chức trách yêu cầu giải thể, việc quấy rối diễn ra thường xuyên: bị truyền thông nhà nước và lực lượng dư luận viên bêu tên, an ninh “mời đi uống cà phê”, công an theo dõi các buổi tụ tập công cộng của hội viên, quấy rối người thân của những nhà văn có bài viết đăng trên trang web, chặn tường lửa trang web tại Việt Nam, v.v. Một bài viết năm 2023 trên trang thông tin của công an Đồng Nai gọi đây là một hội đoàn “tự cho mình là tổ chức nghề nghiệp” được thành lập trái pháp luật).

Theo Ngô Thị Kim Cúc – người phụ trách chuyên mục văn xuôi trên trang web kiêm thành viên ban xét giải –, nhiều thành viên đã rời đi vì nhiều lý do khác nhau, nhưng tất cả đều do áp lực.

“Một đạo diễn đã bị gây áp lực phải rút tên vì nếu không gỡ tên, họ sẽ không nhận được kinh phí nhà nước để làm phim”, bà nói. “Một số người rút lui vì sự nghiệp viết lách của chính họ, một số vì công việc của con cái. Tuy nhiên, việc rút tên thường không thay đổi mối quan hệ: nhiều người trong số họ vẫn tiếp tục viết bài hoặc tham gia các hoạt động của Văn Việt như bình thường.”

Giống như hầu hết các nhà hoạt động nằm trong danh sách theo dõi của chính phủ, Nguyễn Quang A – nhà tài trợ chính cho sự kiện kể từ mùa giải đầu tiên – thường xuyên bị công an “mời uống cà phê.” Nguyễn Quang A cho biết trong một cuộc gặp vào mùa hè gần đây, công an đã cảnh báo ông rằng ông phải chịu trách nhiệm nếu bất kỳ tác phẩm đoạt giải nào bị coi là “có vấn đề.”

Nhưng ông tỏ ra không hề nao núng. Là một nhà hoạt động dân chủ kỳ cựu, doanh nhân công nghệ và là dịch giả của nhiều chuyên khảo, ông ý thức rất rõ những rủi ro liên quan. Ông đã rời Đảng vào năm 1993.

Viện Nghiên cứu Phát triển (IDS) do ông sáng lập đã tự nguyện giải thể vào năm 2009 nhằm phản đối Quyết định số 97 do Thủ tướng lúc bấy giờ ban hành: “Nếu có ý kiến khác biệt với các định hướng, đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, thì các ý kiến đó phải được gửi lên cơ quan Đảng hoặc Nhà nước có thẩm quyền và không được công khai dưới tên hoặc liên kết với tên của một tổ chức khoa học và công nghệ.”

“Bất cứ điều gì thuộc về quyền của chúng ta, chúng ta nên thực thi nó”, Nguyễn Quang A nói. “Phần lớn các tác giả xã hội dân sự thực sự đều không đăng ký.”

Những lễ trao giải không mong muốn

Lễ trao giải luôn được tổ chức vào ngày 3 tháng 3, nhân dịp Ngày Nhà văn Thế giới và kỷ niệm ngày thành lập Câu lạc bộ Văn đoàn Độc lập Việt Nam. Giải thưởng được đánh giá chủ yếu dựa trên tính sáng tạo và đổi mới. Các tác phẩm đoạt giải được chọn từ những sáng tác đăng trên trang web của câu lạc bộ hoặc do các cá nhân từng cộng tác với câu lạc bộ đề cử[7].

“Ở một quốc gia tự xưng là xã hội chủ nghĩa hoặc cộng sản, nhà văn đồng nghĩa với người chiến sĩ trên mặt trận văn hóa”, Nguyễn Viện, nhà văn kiêm thành viên ban xét giải hạng mục thơ, chia sẻ. “Ngòi bút của họ, ít hay nhiều, đều được nhào nặn theo đường lối, chính sách của Đảng và nhà nước. Mọi sách báo đều được xuất bản dưới một hệ thống kiểm duyệt ngặt nghèo. Kết quả là tác phẩm của họ luôn nằm trong những khuôn khổ nhất định, cả về hình thức lẫn nội dung. Đối mặt với sự trì trệ và lối viết công thức đó, Văn Việt đã thúc đẩy tư duy độc lập và ý thức tự do, nhằm trao cho các tác phẩm thực sự đổi mới và sáng tạo cơ hội tiếp cận công chúng.”

Hoàng Thị Ý Nhi, biên tập viên trang web Văn Việt kiêm thành viên ban xét giải, cho biết câu lạc bộ đã có thể “thích ứng” với các thách thức đang diễn ra để tránh những phiền phức không đáng có.

Hoàng Thị Ý Nhi

“Việc các nhân viên an ninh đến ngăn chúng tôi đến nơi trao giải hay những lần cà phê gặp gỡ bạn bè diễn ra khá thường xuyên. Họ là những thanh niên còn rất trẻ và cách cư xử tương đối hòa nhã. Chúng tôi hiểu rằng đó là nhiệm vụ họ được giao và phải thực thi một cách hiệu quả.”

Lễ trao giải năm 2017 giờ đây giống như một ký ức xa xôi. Theo nhiều người, đó là sự kiện được tổ chức tốt nhất, với mọi thủ tục diễn ra suôn sẻ. Những người đoạt giải đã có bài phát biểu nhận giải một cách thẳng thắn và điềm tĩnh. Đó là một buổi lễ không có bất kỳ sự can thiệp nào.

Buổi lễ đầu tiên dự định tổ chức tại một quán cà phê, nhưng chủ quán đã rút lui vào phút chót, viện lý do “áp lực không nói thành lời.” Nhóm đã xoay xở và dời sự kiện đến nhà của bà Ý Nhi, một thành viên ban xét giải. Sau đó thì mất điện, và buổi lễ tiếp tục diễn ra trong cái nóng oi bức. Trong những năm sau đó, nhà của bà vẫn là phương án dự phòng mỗi khi có sự cố phút chót.

Ở những mùa giải gần đây, các buổi lễ buộc phải tổ chức trực tuyến. Theo đuổi phương châm “độc lập không đối lập, đối thoại không đối kháng”, nhóm cho biết trên trang web rằng họ từng mời các hội viên của Hội Nhà văn chính thống tham dự lễ trao giải nhưng không nhận được phản hồi.

“Bất cứ điều gì thuộc về quyền lợi của chúng ta, chúng ta nên thực thi nó.”

– Nguyễn Quang A

Tuy nhiên, sự quấy rối không phải là nỗi lo duy nhất của ban tổ chức và ban xét giải cho các mùa giải tiếp theo.

“Dù chính phủ có cho phép hay không, Văn Việt vẫn sẽ đánh giá và trao giải hằng năm”, Nguyễn Viện nói. “Điều tôi lo ngại là chúng ta có thể thiếu sự tham gia của các nhà văn trẻ. Tham gia diễn đàn Văn Việt là một thử thách về lòng dũng cảm của mỗi người. Đặc biệt là các tác giả trẻ, họ có nguy cơ đối mặt với áp lực từ chính quyền lớn hơn.”

Giải thưởng bao gồm tiền mặt trị giá từ 500 đến 2.000 USD và một giấy chứng nhận do chủ tịch câu lạc bộ Nguyên Ngọc ký.

“Có người thông báo rút tên rất sớm, có người đã vui vẻ nhận lời nhưng sau đó lại báo tin từ chối”, biên tập viên Hoàng Thị Ý Nhi cho biết. “Có trường hợp mọi việc đã xong xuôi (đã post chùm thơ được chọn, đã post nhận xét của ban xét giải, đã post lời đáp từ), mới viết thư đề nghị gỡ bài”. Chúng tôi thấu hiểu và tôn trọng quyết định của họ. May mắn cho chúng tôi là số người đồng ý nhận giải chiếm tỷ lệ áp đảo. Vì sự lựa chọn không dễ dàng này, họ đã gặp rất nhiều khó khăn trong cuộc sống.

Nhiều người đoạt giải đã đóng góp số tiền này cho các hoạt động xã hội. Người chiến thắng ở mùa giải đầu tiên cho hạng mục tiểu luận cá nhân, nhạc sĩ kiêm nhà văn độc lập Nguyễn Tuấn Khanh, đã dành tặng giải thưởng cho một thiếu niên 15 tuổi bị kết án 30 tháng tù vì chặn và làm bị thương một cảnh sát cưỡng chế tịch thu đất gia đình em.

“Tôi dành giải thưởng này cho em Nguyễn Mai Trung Tuấn như một lời kêu gọi xã hội hãy chú ý hơn nữa về sự bất thường của ngành tư pháp Việt Nam, mà vụ án của em Tuấn là một ví dụ”, Nguyễn Tuấn Khanh viết trong thư nhận giải gửi Văn Việt. “[Nó] cho thấy quyền lực và sự tráo trở của một nhóm người có thể rạch nát bộ mặt tử tế, huỷ hoại đạo đức truyền thống của người Việt Nam trước thế giới.”

Sản xuất văn học thực thụ trong thời kỳ "văn bút đỏ"

Nguyễn Viện cho biết hầu hết các tác phẩm lớn của ông đều được xuất bản ở nước ngoài để né tránh sự kiểm duyệt từ trên xuống dưới. Văn Việt không phải là diễn đàn đầu tiên cũng không phải duy nhất nằm trong nước nhưng ngoài tầm kiểm soát của chính phủ mà nhà văn này từng tham gia.

“Hầu như tất cả sách của tôi, khoảng 20 tựa sách cho đến nay, đều ra mắt ở Mỹ”, ông nói. “Lý do rất đơn giản: Chúng không thể in ở Việt Nam, nên tôi đem in ở Mỹ. Tôi không đành lòng để bao nhiêu chữ nghĩa ấy trôi đi uổng phí.”

Tiểu thuyết đoạt giải của ông, Nhảy múa để chết, là một ví dụ. Tác phẩm này được xuất bản bởi một nhà xuất bản của người Việt hải ngoại trước khi toàn bộ phiên bản được đưa lên trang web của Văn Việt.

Người chiến thắng mùa giải năm 2020 cũng rơi vào hoàn cảnh tương tự. Năm 2010, Phạm Thanh Nghiên bị kết án 4 năm tù giam và 3 năm quản chế với tội danh tuyên truyền chống nhà nước, chủ yếu do các hoạt động biểu tình phản đối yêu sách chủ quyền phi pháp của Trung Quốc đối với quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, cũng như các bài viết blog về nhân quyền. Hồi ký đoạt giải của cô, Những mảnh đời sau song sắt, được hoàn thành ngay sau khi ra tù và xuất bản tại Mỹ dưới dạng sách song ngữ để thoát khỏi sự kiểm duyệt tại Việt Nam. Không một hay biết, tác phẩm này cũng được in lậu bởi người bạn thân Phạm Đoan Trang nhằm dành tặng một món quà bất ngờ cho cô.

Theo Phạm Thanh Nghiên, cuốn hồi ký của cô là cuốn hồi ký thứ hai của một tù nhân lương tâm được xuất bản ở trong nước khi tác giả vẫn đang ở tại Việt Nam. Cuốn đầu tiên là hồi ký của Hòa thượng Thích Thiện Minh, một chiến sĩ đấu tranh cho tự do tôn giáo ở Việt Nam, người bị giam cầm suốt 26 năm.

Qua nhiều năm, Văn Việt đã vươn lên vượt ra khỏi vai trò là một nền tảng chia sẻ các sáng tác văn học. Nơi đây đã trở thành một diễn đàn nơi các vấn đề về công lý – vốn thường bị phớt lờ hoặc cố tình bỏ sót bởi truyền thông và văn học chính thống – cuối cùng đã được cất lên tiếng nói. Nhiều tác phẩm của những người thuộc nhóm yếu thế không phải là nhà văn chuyên nghiệp đã tìm được mái nhà chung trên trang web: một bài thơ của một tử tù bị kết án oan sai suốt 20 năm, những lá thư từ ngục tối của một nhà hoạt động vì quyền đất đai, và lời tuyên bố cuối cùng của một nhà báo nổi tiếng trong phiên tòa dàn dựng.

“Chúng tôi đang dần mở rộng trang web với hy vọng Văn Việt sẽ mang diện mạo và dáng vóc của một diễn đàn văn hóa”, Hoàng Thị Ý Nhi chia sẻ. “Đó sẽ là lý do chúng tôi có thêm cộng tác viên, có thêm nhiều bạn đọc, và sẽ có những mùa giải tốt hơn.”

Năm 2025, giải Văn xuôi xuất sắc nhất thuộc về Ái Điểu với tập truyện ngắn Mùi của miền nhân gian, chỉ được đăng trên Facebook trước khi đăng lại trên trang web Văn Việt[8].

Tuy nhiên, không ai trong hội đồng xét giải hay ban tổ chức biết tác giả là ai. Văn Việt tôn trọng quyền ẩn danh của cô. Nhưng sự ẩn danh này đã châm ngòi cho những cuộc tranh luận sôi nổi trên mạng xã hội về việc liệu giải thưởng có thực sự được trao cho trí tuệ nhân tạo (AI) hay không.

“Trong trường hợp ẩn danh này, một số người nhận xét ban xét giải là ‘vô trách nhiệm’ khi trao giải cho một người không thể chịu trách nhiệm”, Nguyễn Viện nói. “Nhưng thực ra tôi nghĩ đó là một điều tốt, bởi nó cho thấy hội đồng xét giải hoàn toàn khách quan và không thiên vị bất kỳ tác giả nào. Không vì thành tích, xuất thân, danh tiếng hay sự vô danh.”

Trong một cuộc phỏng vấn độc quyền sau khi giành giải thưởng Văn Việt với tờ “Tạp chí Thế kỷ Mới” – một cơ quan báo chí hải ngoại bằng tiếng Việt, Ái Điểu (được phát hiện là một cây bút không chuyên ở tỉnh An Giang) cho biết: “Tôi buộc lòng phải ẩn giấu thân phận mình để viết lại những tiếng thở dài, những nỗi đau của các phận người cùng khổ quanh tôi. … Tôi đang sống ở nước mình. Nơi mà quyền tự do ngôn luận chưa được tôn trọng. Tôi phải ẩn danh để tránh trường hợp bị phạt, bị cấm viết, bị ảnh hưởng xấu cho việc mưu sinh của tôi.”

Khi nào sẽ là ‘thời điểm thích hợp’?

Một làn sóng tố cáo công khai trên mạng đã bùng lên chống lại những tác phẩm đi ngược lại các quy chuẩn đã được Đảng thiết lập, trong đó có tác phẩm nổi tiếng Nỗi buồn chiến tranh, một cuốn sách bán chạy quốc tế được dịch ra hơn 15 ngôn ngữ. Cuốn sách kể về một cựu binh Bắc Việt Nam bị ám ảnh bởi ký ức và vết thương chiến tranh, rất giống như tác giả Bảo Ninh, đi ngược lại hình ảnh chiến thắng chính thức và từng bị cấm ở Việt Nam hơn một thập kỷ. Chẳng bao lâu sau một chiến dịch tố cáo Bộ Giáo dục và Đào tạo đã cấm các trường học giảng dạy tiểu thuyết này.

Các biện pháp hạn chế tiếp tục bị siết chặt thông qua hàng loạt luật và nghị quyết. Nghị quyết 80-NQ/TW, do Bộ Chính trị ban hành vào tháng 1, chính thức ấn định ngày 24 tháng 11 là “Ngày Văn hóa Việt Nam”, với chính sách người lao động được nghỉ làm có hưởng nguyên lương. Nghị quyết đặt mục tiêu đưa Việt Nam vào top 30 thế giới về sức mạnh mềm vào năm 2045. Nhưng nó cũng nhấn mạnh việc “Xây dựng thế trận văn hoá gắn với quốc phòng, an ninh, bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng.”

Được ban hành vào tháng 12 năm ngoái, Nghị định 350/2025/NĐ-CP nhằm khuyến khích phát triển văn học, đặt văn học dưới sự quản lý thống nhất của nhà nước trên toàn quốc. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch do đó được giao nhiệm vụ giúp chính phủ thực hiện điều này.

Nghị định 126 về tổ chức, hoạt động và quản lý các hội tiếp tục siết chặt việc đăng ký các thực thể phi lợi nhuận, chỉ cho phép những tổ chức có phẩm chất “chính trị và đạo đức” tốt. Chỉ thị 24 của Bộ Chính trị năm 2024 cũng kêu gọi giám sát chặt chẽ các tổ chức nhận tài trợ từ nước ngoài.

Nhóm dường như đã lường trước trở ngại này từ sớm. Tất cả các cộng tác viên và người đóng góp đều không nhận thù lao, và chỉ chấp nhận các khoản đóng góp từ trong nước.

“Vài năm đầu tiên, cùng với các nhà văn trong nước, các anh chị ở hải ngoại, tùy tâm, tùy hoàn cảnh có gửi về chút ít”, Hoàng Thị Ý Nhi cho biết. “Tuy nhiên, để tránh những hiểu lầm không cần thiết, chúng tôi đã sớm thôi tiếp nhận khoản đóng góp này.”

Dù vậy, Văn Việt vẫn bị buộc tội âm mưu thực hiện “Cách mạng Hoa nhài” và giục giã các nhà văn xuống đường, giống như các cuộc nổi dậy trong Mùa xuân Ả Rập.

Đối với các thành viên của nhóm, việc viết lách tự do là điều không thể thương lượng. Như Nguyễn Viện đã viết trong tiểu thuyết đoạt giải Nhảy múa để chết: “Khao khát giải phóng và đi đến giải phóng chỉ dành cho những con người tự do. Nhưng tự do lại chỉ dành cho cho những con người có khả năng tự giải phóng.”

“Tôi là một nhà văn tự do và sẽ mãi mãi tự do”, ông nói. “Gửi những người trẻ tuổi cảm thấy tiếng gọi của ngòi bút: đừng sợ hãi.”

“Hãy viết bất cứ điều gì bạn muốn, và viết bất cứ điều gì bạn có thể. Chỉ khi chúng ta đập tan xiềng xích, chúng ta mới trở thành người tự do. Và chỉ trong tự do, phẩm giá và sự sáng tạo đích thực mới thành hình.”

Nhà văn lưu vong Phạm Thanh Nghiên cũng đồng tình.

“Hãy nhớ rằng khi bạn viết, bất kể điều gì xảy ra, những gì bạn đang làm là đúng đắn và tốt đẹp, không có gì sai trái cả. Với tâm thế đó, bạn sẽ cảm thấy vững vàng hơn nếu một ngày nào đó phải đối mặt với những điều không diễn ra như mong đợi.”

[1] Việc giữ kín tên của những người đoạt giải không chỉ đối với tác giả trẻ.

[2] Nguyễn Viện là thành viên ban xét giải hạng mục Văn.

[3] Giải Văn Việt lần thứ nhất được trao vào ngày 3 tháng 3 năm 2016, dành cho những tác phẩm đăng trên trang vanviet.info năm 2015. Như thế 2016 chỉ là năm trao giải, chứ không phải là năm bắt đầu giải.

[4] Văn Việt là diễn đàn của Câu lạc bộ Văn đoàn độc lập Việt Nam, phân biệt với Câu lạc bộ Văn đoàn độc lập Việt Nam.

[5] Nguyên Ngọc là Phó Tổng thư ký Hội Nhà văn Việt Nam, chứ chưa từng là Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Hà Nội.

[6] Nhiều thành viên của Câu lạc bộ Văn đoàn độc lập Việt Nam tham gia tích cực vào những hoạt động này nhưng không phải “đóng vai trò lãnh đạo” (a leading role).

[7] Chính xác hơn, người được quyền đề cử là “tất cả các tác giả đã góp tác phẩm trên diễn đàn Văn Việt và thành viên Ban Xét giải”; tác phẩm được đề cử phải được đăng trên Văn Việt trong thời hạn từ ngày 1.1. đến ngày 31.12 của năm xét giải.

[8] Giải Văn Việt hạng mục Văn trao cho các truyện ngắn của Ái Điểu đăng trên Văn Việt trong năm 2025. Còn Mùi của miền nhân gian là tập truyện được Tủ sách T.Vấn & Bạn Hữu xuất bản dạng Flipbook vào tháng 3, 2026.