Nhìn lại âm nhạc miền Nam – Tập 2 (kỳ 7)
Nguyễn phú Yên
CHƯƠNG XIV: NHẠC THIẾU NHI VÀ NHẠC SINH HOẠT CỘNG ĐỒNG
Trong hoàn cảnh chiến tranh, mặc dù bom đạn tràn lan trên xứ sở nhưng lứa tuổi thanh thiếu niên không vì thế mà bị lãng quên. Đó là lứa tuổi tươi đẹp của cuộc đời và là tương lai của đất nước. Ngoài việc được chăm lo việc học hành, được giáo dục để trở thành người hữu ích cho xã hội, họ còn được chăm lo về mặt tinh thần, được giữ gìn sự thanh cao cho tâm hồn, nêu cao tình nhân ái trong tương quan với nhân quần xã hội. Đó là nhiệm vụ của giáo dục thẩm mỹ, và âm nhạc đã góp phần trong việc đem lại cái đẹp với tinh thần nhân văn, đã đem đến cho thanh thiếu niên những cơ hội sinh hoạt vui tươi với cộng đồng.
- NHẠC THIẾU NHI
Ở miền Nam nếu các nhạc sĩ dành nhiều công sức để viết hàng chục ngàn bài hát dành cho người lớn thì nhạc cho thiếu nhi chiếm một số lượng khiêm tốn hơn. Tuy nhiên vẫn có nhiều nhạc sĩ với muôn vàn yêu thương tuổi nhỏ âm thầm quan tâm và nghĩ đến nhu cầu vui chơi ca hát để sáng tác những bài hát cho các em. Vì vậy trong sinh hoạt vui chơi của tuổi thơ vẫn có rất nhiều bài hát vui tươi, phấn chấn, phù hợp với tâm lý lứa tuổi, đôi khi mang tính chất giáo dục qua những câu chuyện thể hiện qua các giai điệu dễ nhớ, dễ thuộc.
- Bài hát ca ngợi tuổi thơ
Trước hết đó là những bài nói về lứa tuổi được yêu thương của các em, các bài đồng dao vốn có sẵn trong kho tàng dân gian, sau đó là những khúc nhạc đơn giản từ trong cuộc sống hằng ngày, từ môi trường xã hội chung quanh và từ thiên nhiên diệu kỳ. Các nhạc sĩ bằng con mắt nghệ thuật, bằng cảm xúc hồn nhiên đã đem đến cho các em những khúc ca dễ gây ấn tượng và đọng lại lâu dài trong ký ức của tuổi thơ. Những khúc ca ấy các nhạc sĩ đôi khi không đặt mình trong tâm thế của lứa tuổi thiếu nhi mà trong tư cách người lớn để kể chuyện cho các em, rung cảm theo tình cảm của các em bằng tiết tấu vui nhộn để dễ lôi cuốn thiếu nhi.
Hãy nghe lời ngợi ca tuổi thơ, lứa tuổi tươi đẹp của đời người mà ai cũng từng trải qua trong đời qua một bài hát với tiết tấu dìu dặt của điệu luân vũ:
- Trời xanh xanh mát, hương thơm thơm ngát
Cùng nhau ta múa điệu ca, cùng nhau ta hát đời ta
Nhụy hoa thanh khiết, men hoa ngây ngất
Hát cho tâm hồn được khuây
Cũng như cánh đẹp được bay.
ĐK: Sớm bắt bướm hái hoa kêu la nô đùa
Chiều lại ra dạo chơi vườn hoa
Tối quyến luyến má ba vui ca bên đèn
Mười giờ đêm nằm ngủ mơ thấy tiên. - Cười vui ca hát, tươi thắm đôi môi ướt
Bàn tay năm ngón cùng xinh
Màu da trong trắng mượt tinh
Chìm trong đôi mắt bao ước mơ trong vắt
Sướng thay cho đời trẻ thơ
Mỗi trang là một bài thơ. (vào điệp khúc) - 3. Trẻ con theo tánh ưa trái cây ưa bánh
Hàm răng hay sún vì chua, mà ai cho bánh thì ưa
Dầm mưa dang nắng, chơi cát dơ mẹ mắng
Sống vui trong bầu trời xanh
Sướng thay cho đời trẻ thơ. (vào điệp khúc)
(Lê Thương, Tuổi thơ)
Đây đàn chim ca, tắm ngàn tia nắng
Đây muôn nụ hôn ngây thơ trinh trắng
Đây đàn bướm lạ cánh nghìn màu dâng
Đây làn gió lạ thắm nhiều hương xuân.
Em là chim xinh, lá hoa hồng thắm
Là bướm trong lành, lá gió xa xăm
Vui ca trên đường đoàn ấu niên nay
Nguyện làm tươi sáng Việt Nam ngày mai.
(Lê Cao Phan, Ấu niên ca)
Hôm nay ca hát cho đời thêm nở hoa
Ta đi trong nắng chan hòa bao nguồn sống
Vui lên vui lên ca hát, tung tăng tung tăng ta múa
Cho bao ưu tư xóa tan tâm hồn.
Hôm nay ca hát cho đời vui nở hoa
Ta đi trong nắng chan hòa bao nhựa sống
Đi lên đi lên cất bước, reo lên reo lên cất tiếng hát
Non xanh bao la ta chứa chan tình thương.
(Nguyễn Văn Cao, Thiếu niên âu ca)
Tuổi thơ thích múa ca. Tiếng ca, điệu múa trong khung cảnh êm đềm và tươi thắm sẽ đem đến cho các em niềm vui bất tận:
Nhi đồng chúng ta vui cùng múa ca
Nắm tay nhau trong vườn xuân thắm hoa.
Vang lừng hát ca nhịp nhàng múa ca
Chúng ta vui trong lòng non nước nhà.
Đời nồng thắm sắc hương,
Đời là gió muôn phương
Đời là hoa đang nở
Cùng chim trong nắng mới
Mình còn bé thơ ngây,
Nhịp nhàng múa ca say
Nào cùng hoa luôn nở
Cười cùng chim hót vui.
Đời còn lúc ban mai,
Đời còn lúc xanh tươi
Trời bình minh lên sáng ngời
Xuân đang phơi phới
Mình còn bé thơ ngây
Nhịp nhàng múa ca say
Nguyền đời ta luôn sáng ngời
Như lòng thắm tươi.
(Lê Cao Phan, Nhi đồng múa ca)
Tuổi thơ luôn đem lại niềm vui tựa như bình minh của một ngày mới. Chúng ta yêu thương các em, vui cùng các em trong bầu khí được vui chơi, ca hát, đón mừng cuộc sống đẹp tươi:
Reo vang reo, ca vang ca
Cất tiếng hát vang đồng xanh vang lừng
La bao la, tươi xinh tươi
Ánh sáng tưng bừng hoa lá.
Cây rung cây, hoa đua hoa
Khắp nơi bình minh rắt reo hương nồng
Gió đón gió, sáng chiếu sáng
Bình minh sáng ngập hồn ta.
Líu líu lo lo chim oanh hót say sưa
Hót lên chào mừng bình minh luôn tươi sáng
Tang tang tang tính tang tang. Ta ca hát say sưa
Hát lên chào mừng bình minh sáng muôn năm.
(Lưu Hữu Phước, Reo vang bình minh)
Đêm tan dần
Bình minh vừa le lói gieo vui
Chúng em đều mừng vui
Ngày tươi sáng đến rồi
Trông xa xa ánh dương
Bừng lên trong muôn tiếng ca
Chim tung bay nhởn nhơ đùa chơi
Trên muôn cánh hoa
Sương mai giăng khắp nơi
Chìm trong bao tia nắng tươi
Anh em ta hát vang
Cho cuộc đời sáng ngời…
(Bùi Tuấn Anh, Ca khúc bình minh)
- Bài hát về yêu thương gia đình, trường lớp, thầy cô
Đó còn là những bài hát về yêu thương gia đình, ba mẹ, yêu trường lớp, yêu thương thầy cô để rồi mai sau sẽ nên người để giúp đời:
Nếu hỏi rằng, em yêu ai
Thì em rằng em yêu ba (nè)
Thì em rằng em yêu má (nè)
Yêu chị, yêu anh, yêu hết cả nhà
(Nhưng) nhất là yêu má cơ.
Nếu hỏi rằng, em yêu ai
Thì em rằng em yêu ông (nè)
Thì em rằng em yêu bà (nè)
Bác, dì, cậu, cô, yêu hết họ hàng
(Nhưng) nhất là yêu bà cơ.
Nếu hỏi rằng, em yêu ai
Thì em rằng yêu quê hương (nè)
Thì em rằng yêu mái trường (nè)
Yêu thầy, yêu cô, yêu hết cả trường
(Nhưng) nhất là cô giáo cơ.
(Hùng Lân, Em yêu ai)
Ngày từng ngày cắp sách đến trường
Học hành chăm ba mẹ mới cưng
Học hành chăm thầy yêu bạn mến
Em gắng học, em học chăm
Em gắng học, em học chăm.
(Trần Văn Bùi, Chăm ngoan)
Với tuổi thơ, hình ảnh để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng các em chính là mái trường, nơi các em có thầy cô, bạn bè, những giờ học, những ngày tan trường và tựu trường:
Giờ ra chơi ba tiếng trống
Đánh tùng tùng tùng
Giờ ra chơi với bạn bè
Em bước ra sân
Em tung tăng, em nô đùa
Chạy nhảy khắp nơi
Em chơi bi, em chơi cầu
Hoặc cùng đuổi bắt
Chơi cho hăng, chơi cho nhiều
Để vào lớp em học thật chăm.
(Trần Văn Bùi, Giờ ra chơi)
Tùng tùng xa nghe tiếng trống
Trong trường vang vang
Nhanh nhanh bước bước đi đều mau mau
Ta nên nhớ đến bao thầy cô
Đang trông đợi vì chúng ta
Gần vào trường rồi ta mau đi lên
Vào phòng học ngồi không nên lo ra
Tùng tùng bên tai tiếng trống
Tan trường vang vang
Mau ngay ngắn đứng lên rồi đi ra
Ta nên nhớ tới gia đình ta
Đang trông đợi vì chúng ta.
(Hoàng Anh Lương & Thu Hà, Trống trường)
Em đến trường, sáng nay em đến trường
Gió ban mai chim hót vui bên tai
Sương mai còn đọng trên khóm lá
Nắng tưng bừng theo nhịp chân vui…
(Trần Văn Bùi, Bước nhanh đến trường)
Trên đường về xóm thôn Tây Hồ
Ngày xưa có ngôi trường của em lúc bé
Chừng vài mươi đứa nhỏ bé thơ đùa nô
Sáng trưa giữa hai bài A B
Ông thầy em vẫn khuyên luôn hồi
Thầy mong các em khuyên bảo nhau tấn tới
Để trẻ thơ nước Việt chóng thành
Đám dân thương nòi mà dấn thân đi giúp đời…
(Lê Thương, Nhớ thầy xưa)
Con chuồn chuồn
Cái con chuồn chuồn nó vẫn bay xa
Em đừng buồn
Hỡi em đừng buồn
Với những khi xa nhà
Em ra trường làng
Em luôn luôn ngoan
Ôi má ba thương nhiều thương lắm.
Khi chiều tà đến khi chiều tà
Nắng tắt non xa
Em trở về bước em trở về
Nỗi sướng vui chan hòa
Trăng lên ngập ngừng
Quanh mâm cơm ngon
Em nhớ ơn ai trồng ai cấy.
(Viết Chung, Một ngày vui sống)
Ve kêu vang khi nắng lan ngoài sân
Tiếng ríu rít bầy chim non ra về
Sen đơm bông khi nắng chan đầy sân
Tiếng ríu rít chim chia tay chào nhau.
Chíp chíp kêu líu lo cành quyến luyến
Chim phân ly hẹn nhau đến đầu thu.
Ca hè về ánh nắng sáng
Trời xanh sáng sáng
Ca hè về hẹn gặp nhau đến lúc tàn sen
Ca hè về bước bước bước
Cầm tay nhớ nhé
Ca hè về bước bước bước
Nhịp chân bâng khuâng.
Rồi mai hết nắng chúng ta
Hân hoan đón chào niên mới
Cố gắng luôn ngày học chăm
Học hay chào đón tương lai vào tay.
(Trần Bửu Đức, Đầu hè tạm biệt)
- Bài hát về quê hương, đất nước
Ngay từ lúc còn thơ bé, các em cũng được học những bài hát nói về cảnh sắc núi sông, đồng ruộng để dạy các em lòng yêu thương quê hương, lòng tự hào về đất nước Việt Nam:
Bên kia sông là đồng ruộng xanh
Bao năm qua lúa vẫn lên màu
Đây quê hương bốn mùa ruộng đất nuôi dân
Đây quê hương bốn mùa gạo lúa có nhau.
Bên kia sông là bờ ruộng dâu
Bao năm qua cây vẫn xanh màu
Đây quê hương bốn mùa vải vóc che thân
Đây quê hương bốn mùa lạnh ấm có nhau.
(Trần Văn Bùi, Đồng ruộng quê em)
Suối trong bên sườn non
Đang lướt trôi xuống chân đồi
Bước đường vui từ sườn núi suối chơi
Suối reo như trẻ em đang lúc chơi hát vui đời
Tiếng cười non của đời sống sáng tươi.
Rồi đây suối theo thác nguồn để thành sông
Dòng sông lớn đi thấm nhuần đồng lúa mới
Chúng em nghe tiếng suối ca tung khơi ngàn
Phân dòng suối đi thấm nhuần ruộng người dân…
(Lê Thương, Men bờ suối)
Nước đây nước Việt em
Một dòng lịch sử thiêng liêng
Chinh Bắc dẹp Nam
Đất đai rộng mở cõi bờ
Đã mấy lần đao binh,
Đã mấy lần thanh bình
Em thương mãi yêu hoài không thôi
Em thương mãi yêu hoài không thôi.
Nước đây nước Việt em
Lời mẹ chan hòa ru êm
Tiếng nói cùng chung núi sông
Đồng ruộng nối liền
Man mác tình quê hương,
Thắm thiết tình gia đình
Em thương mãi yêu hoài không thôi
Em thương mãi yêu hoài không thôi.
(Trần Văn Bùi, Nước em)
Hoàng Đạo Thúy, một trong những người sáng lập phong trào Hướng đạo sinh Việt Nam, viết lời ca theo giai điệu bài Lạc Âm Thiều trong nhạc đờn ca tài tử Nam bộ để dạy các em bài học lịch sử:
Anh hùng xưa, nhớ thời là thời niên thiếu
Dấy binh lấy lau làm cờ,
Quên mình là mình giúp nước
Hết sức giữ gìn đất nước
Dấn thân khắp nơi nguy nan
Ngàn thu lừng danh đất Bắc
Sứ quân khắp nơi kinh hoàng,
Tiếng lừng nước Nam.
(Anh hùng xưa)
Nhiều nhất vẫn là các bài hát dạy các em yêu đất nước Việt Nam chạy dài từ ải Nam Quan cho đến mũi Cà Mau, một đất nước vẹn toàn không thể chia cắt:
Nước Việt của em hình cong như chữ S
Lưng dựa Trường Sơn lòng ôm Thái Bình
Nước Việt của em miền Đông Nam châu Á
Qua bao cuộc thăng trầm
Nước Việt muôn đời liệt oanh…
(Trần Văn Bùi, Nước Việt đẹp xinh)
Việt Nam nước em
Đây núi cao tên Trường Sơn
Đây Cửu Long sông dài
Nuôi sống bao nhiêu người
Việt Nam nước em
Đồng xanh bao la xa phía chân trời
Đồng xanh bao la khắp nơi
Việt Nam nước em
Sông núi kia là của em
Em gắng công xây dựng
Cho nước em hùng cường
Việt Nam nước em
Ngày mai vui câu thống nhất
Huy hoàng hồn thiêng
Muôn năm Việt Nam.
(Lê Dinh, Tiếng hát yêu đời)
Em yêu, yêu mãi nước Việt em
Yêu từ miền đất Bắc,
Qua Trung đến Cà Mau.
Em yêu, yêu nước biếc non xanh
Yêu tình người dân quê
Yêu đời người anh hùng.
Em yêu, yêu sóng nước Cửu Long
Yêu dòng Hồng pha máu,
Hương giang bóng thành xưa.
Em yêu, yêu bóng dáng Thất Sơn
Yêu rừng trùng Tây nguyên,
Yêu lòng Trường Sơn dài.
Em yêu, yêu những mái nhà tranh
Yêu làng và yêu xóm,
Yêu luôn những đàn trâu
Em yêu, yêu lúa chín bên đê
Yêu cuộc đời gian lao,
Yêu cuộc đời dân nghèo.
(Trần Văn Bùi, Em yêu)
Ôi Việt Nam ngàn năm yêu dấu
Non nước xưa vẫn nước non này
Bao phen nguy biến lầm than dãi dầu
Dòng Việt thêm oai hùng ai hay?
Giang sơn Hồng Bàng khai sáng ban đầu
Bao cuộc thăng trầm vẫn còn đây
Quê hương ta oanh liệt ngàn thu
Danh thơm lưu truyền cõi đất này.
(Hùng Lân, Việt Nam yêu dấu)
Và đây là những lời khuyên răn, dạy bảo các thiếu niên nước nhà:
Một đoàn niên thiếu đắp xây đời mới
Một đoàn trai gái chung lo hạnh phúc
Về cho non nước điểm tô huy hoàng
Một đoàn thiếu niên đời vui lẽ sống.
Một đoàn niên thiếu đắp xây Tự do
Một đoàn trai gái chung lo đạo đức
Cùng bao sức sống hát lên oai hùng
Một đoàn thiếu niên ngày mai yên vui.
(Nguyễn Văn Cao, Thiếu niên hùng ca)
Ơi em bé Việt Nam
Ngày đêm chăm lo học hành
Mai đây em lớn dậy
Tìm quê hương thần thánh.
Ơi em bé Việt Nam
Ngày đêm chăm lo mọi đường
Non nước em đang chờ
Trên muôn bước quê hương.
Ơi em bé Việt Nam
Còn yêu lúa thơm mọi mùa
Em yêu cha yêu mẹ
Và yêu thương đồng lúa.
Ơi em bé Việt Nam
Còn yêu gió quê thì thầm
Mai mốt em lên đường
Việt Nam vẫn chờ em…
(Nguyễn Hữu Nghĩa, Em bé Việt Nam)
Các em cũng được dạy dỗ biết yêu cuộc sống của người nông dân:
Tía em hừng đông đi cày bừa
Má em hừng đông đi cày bừa
Tía em là một người nông dân
Má em cũng là người nông dân
Cùng sống trên đồng bao la.
Những đêm trời trăng lên tròn tròn
Gió đưa cành cây nghe xạc xào
Chúng em cùng họp đoàn vui chơi
Chúng em cùng họp đoàn vui ca
Trong ánh trăng ngà lung linh.
Ngày mùa về nơi nơi
Ðồng vàng đầy thênh thang
Chúng em cùng vui sống
Ở trên đồng lúa
Hòa bình về nơi nơi
Cuộc đời mình đang lên
Sáng như vầng trăng sáng
Rải trên đồng làng…
(Văn Lương, Tía em má em)
Không chỉ là lời ca vui tươi, đôi khi người nhạc sĩ còn gửi gắm vào bài ca lời dạy dỗ rèn luyện chí khí, gắng công đèn sách ngay từ khi các em bước vào tuổi hoa niên:
- Tuổi hoa niên, tuổi hoa niên
Khóm măng non xinh tươi vươn lên
Tuổi ngây thơ đẹp vui tươi
Cánh hoa mai hương thơm vườn đời.
Ngàn câu ca, vạn câu thơ
Nói bao nhiêu sao cho trọn lời
Tuổi hoa niên đầy hương xuân
Sáng át ánh trăng rằm.
ĐK: Tuổi ấu trí tập rèn chí khí
Để mai sau tràn ngập tương lai
Bước vào đời gắng giúp mọi người
Hữu ích cho xã hội.
Cùng tiến bước vì đất nước
Giữ non sông thương yêu quê hương
Tuổi hoa niên, học cho nên
Xứng đáng công dân hiền.
Càng gắng sách đèn
Đúc rèn nhớ chớ quên
Nào ta trau dồi
Nên người ngày một tiến
Rồi mai sau này
Công thành nhớ chớ quên
Thầy với chúng bạn
Những người dẫn dắt nên.
2. Việt Nam yêu, Việt Nam yêu
Ngát hương thơm men xuân hiền hòa
Tuổi hoa niên, tuổi hoa niên
Những đóa hoa xinh tươi đẹp màu
Tuổi hoa niên, tuổi hoa niên
Lấy phương châm trung kiên làm đầu
Học cho mau để mai sau
Đất nước Nam tươi màu.
(Minh Kỳ, Tuổi hoa niên)
Nào đoàn niên thiếu
Cùng nhau ta hát ca đi
Ta hát thêm vui thắm tươi
Lòng chí càng thích chí
Trời còn bình minh kia
Vầng dương sáng đang lên
Chim hót trong cây gió
Nhẹ nhàng lướt đi khắp miền.
Nào đoàn niên thiếu
Cùng nhau vui khúc ca vang
Hăng hái dắt nhau bước mau
Lên bước đường tươi sáng
Nghìn lời non sông giục ta
Theo đích xa xăm
Vui hát lên cho tuổi thơ
Theo tiếng chim cười trong gió
Lừng vang trời thanh tiếng reo hò.
Bầy ta vang tiếng ca nhịp cười
Quyết cùng xây đắp
Tương lai người Việt mới
Cùng nhau dâng tiếng ca cho đời
Quyết cùng gieo sáng tươi cho đời ngày mai.
(Lê Cao Phan, Thiếu niên hành khúc)
Thiếu nhi Việt Nam hôm nay đây
Tay trong tay bước nối
Bước xây đời tươi mới
Khắp nơi đồng quê nơi phố phường
Cùng nhau hăng say
Sớm hôm ra công tập rèn.
Thiếu nhi Việt Nam noi gương xưa
Ta ganh đua cất tiếng hát
Vang trời Đông Á
Tiến cao vượt xa, tiến hơn người
Để xây vinh quang,
Quyết không ô danh Việt Nam…
(Trần Văn Bùi, Thiếu nhi Việt Nam hành khúc)
Đây đoàn học sinh
Tương lai sáng tươi huy hoàng
Non sông đang chờ đoàn ta vươn lên
Ta là học sinh
Chăm lo gắng công học hành
Luôn luôn trau dồi đức hạnh nết na.
Bình minh tung lên ánh dương
Soi con đường sáng
Khắp phương trời đất Việt
Nào nào cùng nhau
Xây đường vinh quang
Tô ngày mai đẹp rạng ngời non sông.
(Bùi Tuấn Anh, Nhịp bước học sinh)
Kìa đàn chim non
Đang tung tăng phía chân trời xa
Gọi đàn ta mau mau
Bên nhau hòa vang tiếng ca
Chúng ta mau họp đoàn
Hát vang theo nhịp đàn
Đời thanh xuân như đóa hoa trong ngần.
Còn gì đẹp hơn vui tươi hơn
Giấc mơ học sinh
Ngày ngày bên nhau
Ta say sưa cần chuyên sách đèn
Cố công ta học hành
Sá chi bao nhọc nhằn
Vì tương lai đang đón ta xây đời.
(Hiếu Anh, Gọi đàn)
Tuổi thiếu niên còn phải biết học tập lớp đàn anh để cùng nhau xây đắp quê hương:
Nào anh em đàn trẻ nước Nam, Việt Nam
Chúng ta mau kết đoàn tiến lên đường sáng.
Hồn trong trắng
Cùng gắng noi gương hiếu trung
Thiếu sinh Lạc Hồng ta tìm vết anh hùng.
Vai chen vai chúng ta cùng đi đi đi
Trên đường mới tiếng nước non vang lừng.
Khuyên ta nên đồng tâm đắp xây tương lai.
Nên nhớ rằng bền lòng mới thành công.
Nối chí lớn đàn anh chúng ta mau lên
Cho đáng mặt con Rồng cháu Tiên.
Vai chen vai chúng ta cùng đi đi đi
Ta cùng tiến nối gót theo anh tài
Lời non nước nhớ ghi trong lòng hăng hái
Cho giống nòi vang danh tài trai.
(Lưu Hữu Phước, Bài hát của thiếu sinh)
- Bài hát mừng Trung thu
Mỗi năm đều có ngày Tết dành cho các em, đó là Tết Trung thu. Không có em nào không mong chờ ngày tết vui vẻ này, vì ở đó có trăng tròn mùa thu, có đủ loại lồng đèn để cùng chơi với bạn nhỏ trong xóm, trong làng:
Vui nô đùa đêm trăng sáng
Ánh trăng vàng ngời rạng tốt tươi
Tang tang tình tang tang tính
Nắm tay cùng đùa nhảy đêm trăng.
Ông trăng này ông trăng sáng
Xuống đây cùng đùa chạy trước sân
Đem tơ hồng nhanh nhanh quấn
Quấn cho dày cành lá trên cây.
Trên cung Hàn chị Hằng Nga
Xuống đây mà đồng giọng hát ca
Vui không già ta ca hát
Xuống đây lòng nào thấy cô đơn.
(Lương Phương, Vui đùa đêm trăng)
Đám lân con gồm mấy bé măng non
Cùng cầm đèn đứng đầu hàng
Dinh cắc dinh tùng cắc tùng
Dinh cắc tùng tùng.
Lân múa quay vòng,
Hất hàm râu nhảy lung tung.
Cắc cắc mắt ông địa liếc liếc, các em vui
Cười chúm chím trên môi
Ngó con lân múa kỳ khôi
Ôi thôi kìa lân ngó lân
Chào mấy đèn đang cháy ào ào
Lân cúi lân quỳ muốn xin gì để ăn chăng
Đó mời ăn ông địa đó…
(Lê Thương, Đám múa lân con)
Ta tay cầm tay, ta vui lên này
Trung thu về đây đoàn ta sum vầy
Trăng lên ngàn cây
Lấp lánh muôn ánh tơ vàng
Trăng vui mừng thay,
Cầm tay cùng ca hòa vang
Ơ, trăng đẹp quá!
Tiếng hát ca văng vẳng
Xa lắng trong hồn ta
Trăng là ngọc ngà, trăng là bài ca
Ta tay cầm tay, ta ca nước non này
Trung thu về đây mình vui sum vầy
Trăng lên ngàn cây
Lấp lánh muôn ánh tơ vàng
Trăng vui mừng thay,
Cầm tay cùng ca hát vang.
(Văn Giảng, Trăng trung thu)
- Tết Trung thu rước đèn đi chơi
Em rước đèn đi khắp phố phường
Lòng vui sướng với đèn trong tay
Em múa ca trong ánh trăng rằm.
Đèn ông sao với đèn cá chép
Đèn thiên nga với đèn bướm bướm
Em rước đèn này đến cung trăng
Đèn xanh lơ với đèn tím tím
Đèn xanh lam với đèn trắng trắng
Trong ánh đèn rực rỡ muôn màu.
2. Tít trên cao dáng tròn xinh xinh
Soi xuống trần ánh sáng dịu dàng
Rằm tháng tám bóng Hằng trong sáng
Em múa ca vui đón chị Hằng.
Tùng dinh dinh cắc tùng dinh dinh
Tùng dinh dinh cắc tùng dinh dinh
Em rước đèn này đến cung trăng.
Tùng dinh dinh cắc tùng dinh dinh
Tùng dinh dinh cắc tùng dinh dinh
Em rước đèn mừng đón chị Hằng.
3. Tết Trung thu bánh quà đầy mâm
Em bé nhà ưa đứng quây quần
Đòi hạt sen bánh dẻo đầy nhân
Em muốn ăn bốn, năm ba phần.
Ngọt thơm như bánh dẻo bánh nướng
Ngọt cay như mứt gừng mứt bí
Ăn mát lòng lại thấy vui thêm
Hạt dưa nghe cắn nổ lốp đốp
Người vui hoan nói cười hấp tấp
Bao tấm lòng mừng đón trăng rằm.
(Vân Thanh, Rước đèn tháng tám)
Trăng Trung thu, kìa trăng Trung thu
Sáng vàng vàng, sáng xuống trần gian
Em tung tăng, em nô đùa
Cùng bạn bè ca hát mừng trăng.
Trăng lên cao, kìa trăng lên cao
Gió ngọt ngào gió mát trời sao
Em nôn nao bao nhiêu ngày
Cùng bạn bè mừng Tết Trung thu…
(Trần Văn Bùi, Mừng Tết Trung thu)
- Trăng sáng ngời, em hát mừng
Em múa theo lời ca
Nhìn trăng sáng, đồi thông
Treo áng mây trôi là đà
Tay xách đèn là em vui hát mừng
Nô đùa dưới trăng
Chị Hằng Nga ơi, hỡi nàng tiên nữ
Vui hiệp cùng thế nhân.
La lá là kia bánh quà ta sắp ra đầy sân
Cùng vui ăn, mời lăng xăng
Mỗi năm chung một lần
Vui hết mình là chung vui kết tình
Nhi đồng chúng ta
Đèn thu sáng quá chị Hằng
Vui ca trăng đẹp vờn ánh hoa.
2. Tung cắc tùng tung cắc tùng
Nhịp trống vang trời thu
Kìa ta đốt đèn hỏa tiễn nó bay lên vù vù
Bay tới trời là bay lên
Đến nhà chị Hằng chúng ta
Trời xanh bao la đẹp tình ngợi ca
Nhân loại là tiến xa…
(Lương Phương, Đêm Trung thu)
- Bài hát vui chơi tập thể
Những bài ca khêu gợi tình yêu thiên nhiên, yêu quê hương đất nước đã để lại dấu ấn tốt đẹp trong tâm hồn các em. Tuy nhiên, tuổi vui chơi thiếu nhi không chỉ gói gọn trong một vài bài hát và không chỉ cho riêng một ai cả. Các em thích hoạt động trong các đội, nhóm bạn, thích sinh hoạt tập thể cùng với các trò chơi. Vì vậy có rất nhiều bài hát, đôi khi ngắn gọn, để dùng trong các sinh hoạt như thế. Cũng chính vì sự ngắn gọn, đôi khi người ta quên cả tác giả các sáng tác ấy; qua thời gian nhiều bài hát chúng ta quên mất hoặc không tìm ra tác giả, vì vậy xin được ghi là khuyết danh.
Các nhạc sĩ cũng hiểu rằng tuổi thơ thích vui đùa nên có nhiều bài hát mô tả những con vật gần gũi với các em trong đời sống thường nhật với hình ảnh sống động, âm điệu vui tươi:
Em có nuôi một con chó
Trông nó to như con bò
Mai nó kêu gấu gấu gấu,
Trưa nó kêu gâu gâu gâu
Tối nó kêu gầu gầu gầu.
Em có nuôi một con dế,
Trông nó đen như than hầm.
Mai nó kêu ré ré ré,
Trưa nó kêu re re re,
Tối nó kêu rè rè rè.
(Con chó)
Bố em nuôi một con gà cồ
Sáng tới chiều cứ gáy o o
Má tức mình quăng tuốt vào lò
Ấy, em được một bữa thật no.
(Con gà cồ)
Trông kìa con voi nó đứng rung rinh
Vướng mình trong đám nhện đang vò tơ
Anh chàng voi ta thích chí mê tơi
Bèn mời anh khác đàng xa vào chơi.
(Con voi)
Hai con thằn lằn con
Đùa nhau cắn nhau đứt đuôi
Cha thằn lằn buồn thiu
Gọi chúng đến mới mắng cho
Hai con thằn lằn con,
Đuôi thì to nhưng đã cụt rồi
Ôi đớn đau quá trời,
Chúng khóc la tơi bời.
(Hai con thằn lằn con)
Con chuồn chuồn đậu trên cành trúc
Có thằng cu Tí lom khom đến gần
Cu Tèo đang đứng bờ ao
Đưa tay lên miệng nghêu ngao hát rằng:
Chuồn chuồn có cánh thì bay
(Bay đi ngay, bay đi ngay)
Có thằng cu Tí, cháu bà cụ Lý
Thò tay nắm ngay đuôi chuồn.
(Con chuồn chuồn)
Đêm khuya con muỗi vo ve
Cắn tay cắn đùi còn bay đi khoe
Úi cha, úi cha, úi chà vo ve,
Úi chà, ve vo ve úi chà.
Ơ hay con muỗi đen thui
Cứ bay xuống đùi rồi bay lên tay
Ớ hay, ớ hay, ơ hay. Đưa tay đánh bộp
Trúng cái phóc muỗi xẹp.
(Con muỗi)
Ra mà xem, cái gì nó ngồi trong góc
Nó đưa cái lưng ra ngoài, đó là con cóc
Con cóc con cóc nó ngồi trong góc
Nó đưa cái lưng ra ngoài, ấy là cóc con.
Ra mà xem, cái gì nó ngồi trong xó
Nó đưa cái tai ra ngoài, đó là con chó
Con chó con chó nó ngồi trong xó
Nó đưa cái tai ra ngoài, ấy là chó con.
Ra mà xem, cái gì nó ngồi trên cây
Nó đưa cái đuôi ra ngoài, đó là con khỉ
Con khỉ con khỉ nó ngồi nó nghĩ
Nó đưa cái đuôi ra ngoài, ấy là khỉ con…
(Ra mà xem)
Với lứa tuổi nhỏ, bài hát cũng là một bài học về thế giới loài
vật, chẳng hạn mô tả một con voi to lớn, con cóc nhỏ bé cho các em hiểu rõ hơn:
Kìa nhìn xem trên kia có cái con chi to ghê
Trông to lớn hơn xe hơi, đang lăn bánh xe đi chơi
À thì ra con voi như vậy mà nghĩ ngợi hoài
Đàng sau nó mang một cái đuôi dài
Và hai cái tai trên đầu!
(Nguyễn Xuân Khoát, Con voi)
Con cóc nó leo cây võng cách
Con cóc nó leo cây võng cách
Nó leo sao nó rơi ngay xuống cọc
Ối thôi đau nó liền cạch đến già.
Cóc lon con, con cóc cóc lóc nhóc cóc con
Té đau nhưng không khóc, con cóc thế mà chì.
(Lê Thương, Con cóc leo võng)
Đôi khi bài hát từ câu ca dao mà các em được học từ nhỏ:
Meo meo con mèo mà đang leo leo trèo
Để lên xem chú chuột đâu
Nó lên xem chú chuột nào
Mà lên cây nó leo trèo
Nó lên xem chú chuột đâu.
Con mèo mà trèo cây cau
Hỏi thăm chú chuột (chích)
Chú chuột (chích) chú đi đâu vắng nhà
Chú chuột đi chợ đường xa
Mua mắm mua muối giỗ cha chú mèo
Chú mèo mèo ngoao.
(Lê Thương, Con mèo trèo cây cau)
Ếch ì ộp, anh ếch ì ộp
Thấy bò vàng khôi ngô quá
Xét ư mình, anh xét ư mình
Tí hon bé như hột gà
Tự nhủ thầm lẽ nào chịu thua
Liền phồng to cái bụng ra nữa.
Ếch bảo bạn, anh ếch bảo bạn:
"Tôi nào có thua chi bò".
Ếch ì ộp, anh ếch ì ộp
Ưỡn bụng phồng hơi cố gắng
Gắng thật nhiều, anh gắng thật nhiều
Nên bụng vỡ ra tan tành.
Chuyện đời một câu làm gương chung
Mình tự nên biết mình mới đúng
Sức ờ hèn, ờ sức ờ hèn
Xin đừng ước mong hơn người.
(Y Vân & Phùng Sửu, Ếch muốn bằng bò)
Chim chích chòe nó kêu chích chòe
Chim chích chòe nó kêu chích chòe
Nó đậu cành chanh, nó đậu cành chanh
Nó đậu cành chanh
Nó kêu chích chòe, nó kêu chích chòe
Chim chích chòe nó kêu chích chòe
Tôi ném hòn sành lăn cổ xuống ao
Nó kêu chích chòe, nó kêu chích chòe
Đem về vừa xáo vừa xào được ba bát đầy
Chim chích chòe nó kêu chích chòe
Ông Thầy ăn một, bà Cốt ăn hai
Cái đầu cái tai đem về biếu Chúa
Chúa hỏi thịt gì? Là chim chích chòe.
Chim chích chòe.
(Đức Quỳnh, Chim chích chòe)
Con cò, cò đi ăn đêm
Đậu phải cành mềm, lộn cổ xuống ao.
Vớt vớt tôi nào, ới ới ông ơi!
Tôi có lòng nào ông hãy xáo măng.
Có xáo thì xáo nước trong, ới ới ông ơi!
Chớ xáo nước đục đau lòng cò con.
(Nguyễn Xuân Khoát, Con cò đi ăn đêm)
Một con cò đứng cạnh bờ ao
Thấy con cá đến đớp nhanh nuốt vào.
Cười cho đời con cò tham ăn mắc mồi
Cười cho đời con cò tham ăn mắc mồi.
Ơi cò ơi, tham làm chi mà vội
Ơi cò ơi, gây lầm than cuộc đời.
Cho lòng hồ xanh thắm
Vui lòng anh đứng câu
Ơi cò ơi tiếng than còn mãi trên đời.
(Văn Giảng, Tham mồi)
Hai chú gà con đi chơi với nhau
Chú che cái dù, chú đội mũ trên đầu
Đang nói chuyện vui tay trong cánh tay
Ngó hai chú gà ra bạn thân ai tày, nào hay…
Trông thấy đằng xa con giun khá to
Chú quăng cái dù, chú liệng mũ co giò
Lôi kéo hồi lâu con giun đứt đôi
Cả hai té nhào xoa đầu u một hồi, thật đau!
(Lê Cao Phan, Hai chú gà con)
Kìa con chim non ríu rít kêu trên cành
Trời mây xanh xanh chim bay lượn quanh
Ngày vui như chim non, mái trường xây tổ ấm
Tuổi thơ bao ước mơ tung bay khắp trời mây…
(Trần Văn Bùi, Con chim non)
Kìa kìa đàn chim, đàn chim non reo ca vang
Vang hót ca vang lừng
Bầu trời cao sáng trong huy hoàng
Kìa kìa rừng cây, rừng cây xanh trước gió loang
Nghe gió đang rì rào cùng trời mây khúc mơ màng.
Đây êm đềm suối reo đàn, đây thông rừng hòa ca
Đây trời Việt nước non nhà,
Đây chim ngàn tưng bừng hòa ca.
(Ngô Ganh, Đàn chim non)
Các em còn thích những bài hát hài hước, ngộ nghĩnh. Chẳng hạn một bài hát với cách chơi chữcó vần điệu chỉ để mang lại cho các em những nụ cười:
Ông Nỉnh ông Ninh. Ông ra đầu đình
Ông gặp ông Nảng ông Nang
Ông Nảng ông Nang. Ông ra đầu làng
Ông gặp ông Nỉnh ông Ninh.
Nang Ninh đầu đình.
Và Ninh Nang đầu làng
Và Nang Ninh đầu đình
Và Ninh Nang đầu làng
Cả Nang Ninh làng đình Nang Ninh
Cả Nang Ninh làng đình
Nang Ninh làng đình Ninh.
Em Thở em Thơ. Em qua hàng dừa
Em gặp em Hải em Hai
Em Hải em Hai
Em qua vườn xoài. Em gặp em Thơ.
Thơ Hai vườn xoài
Và Hai Thơ vườn dừa
Và Thơ Hai vườn xoài
Và Hai Thơ vườn dừa
Cả Thơ Hai vườn xoài Thơ Hai
Cả Hai Thơ vườn dừa.
Hai Thơ vườn xoài Thơ.
Cô Chiểu cô Chiêu. Cô qua cầu kiều
Cô gặp cô Thỏa cô Thoa
Cô Thỏa cô Thoa. Cô qua vườn cà
Cô gặp cô Chiểu cô Chiêu.
Thoa Chiêu cầu kiều
Và Chiêu Thoa vườn cà
Rồi Thoa Chiêu cầu kiều
Rồi Chiêu Thoa vườn cà
Cả Chiêu Thoa cầu kiều Chiêu Thoa
Cả Thoa Chiêu vườn cà.
Chiêu Thoa cà vườn Thoa…
(Lê Thương, Ông Ninh ông Nang)
Một bài hát vui nhưng cũng là bài học về việc đánh răng, giữ gìn vệ sinh với lời ca hài hước:
Ê! Cái thằng Tí sún Tí sún
Nhe cái răng nham nhở chổi cùn
Vì nó lười đánh răng sớm tối
Lại ăn kẹo suốt ngày không ngơi.
Anh sún ơi! Này nghe chúng tôi
Chăm đánh răng cười trông mới tươi
Răng với tóc là gốc con người
Răng có đẹp thì đời mới vui.
Nào có khó gì việc đánh răng
Cầm bàn chải tựa như kéo đàn
Kem rất thơm ngọt đâu có ngán
Chỉ xoẹt xoạt mấy cái là xong.
(Hùng Lân, Thằng Tí sún)
Một cuộc dạo chơi tưởng tượng ra nước ngoài cũng là bài học về địa lý dễ nhớ, dễ thuộc, nhịp điệu vui tươi, phấn khởi:
Phiên khúc: Tính tính tính tình tang tang tang
Cuộc đời mình như chiếc thuyền nan
Trôi nó trôi bềnh bồng.
ĐK: Ði tới Tôkyô
Mình xách tay chiếc dù. Mặc áo kimônô
Tôkyô Tôkyô. Dù là dù với kimônô.
(trở lại phiên khúc)
ÐK: Ði tới Chicagô
Mình bắt tay găngxtơ. Cười với anh Charlot
Chicagô, Chicagô. Cười là cười với anh Charlot.
(trở lại phiên khúc)
ÐK: Ði tới Karachi
Mình muốn thêm béo phì. Thì đớp cơm cà ri
Karachi, Karachi. Phì là phì với cơm cà ri.
(trở lại phiên khúc)
ÐK: Ði tới Mêxicô
Mình thấy anh đấu bò. Ðội nón sombréro
Mêxicô, Mêxicô. Bò là bò với sombréro.
(trở lại phiên khúc)
ÐK: Ði tới Mônacô
Mình muốn mau hết tiền. Thì ghé Monte Carlo
Monaco, Monaco. Tiền là tiền với Monte Carlo.
(Minh Lương & Hồ Tấn Vinh, Chiếc thuyền nan)
Thằng Bờm, thằng Bờm có cái quạt mo
(Ừ hừ) Phú ông, phú ông muốn đổi ba bò chín trâu
Rằng chẳng lấy trâu. Bờm rằng Bờm chẳng lấy trâu
(Ừ hừ) Phú ông, phú ông muốn đổi một xâu cá mè
Rằng chẳng lấy mè. Bờm rằng Bờm chẳng lấy mè
(Ừ hừ) Phú ông, phú ông xin đổi một bè gỗ lim
Rằng chẳng lấy lim. Bờm rằng Bờm chẳng lấy lim
(Ừ hừ) Phú ông, phú ông muốn đổi con chim đồi mồi
Rằng chẳng lấy mồi. Bờm rằng Bờm chẳng lấy mồi
(Ừ hừ) Phú ông, phú ông muốn đổi nắm xôi Bờm cười.
(Nguyễn Xuân Khoát, Thằng Bờm)
Một thời gian khá lâu sau các sáng tác của Nguyễn Xuân Khoát, Lê Thương, Ngô Ganh, Lê Cao Phan…, chúng ta bắt gặp lại một số bài hát trong loạt bài Bé Ca của Phạm Duy với những giai điệu vui tươi dành cho tuổi thơ:
Bắt được con công, chú bé bắt được con công
Đem về biếu ông, biếu ông, ông cho con gà
Đem về biếu bà, biếu bà, bà cho quả thị
Đem về biếu chị, biếu chị, chị cho quả chanh
Đem về biếu anh, anh cho con chim tu hú…
(Phạm Duy, Chú bé bắt được con công)
A! Này bé! Con dế nó đậu cành tre
Em bắt đem về hát xẩm mà nghe
Đừng bắt đem về đánh lộn làm chi
Loài giun dế mang tội gì.
A! Này bé! Con dế nó nằm ổ sâu
Đào lỗ đem về cho ở hộp cao
Đừng bắt dế nghèo đánh bể đầu nhau
Để dế nó phải buồn rầu…
(Phạm Duy, Bé bắt dế)
Ông trăng xuống chơi cây cau thì cau sẽ cho mo
Ông trăng xuống chơi học trò thì học trò cho bút
Ông trăng xuống chơi ông bụt thì ông bụt cho chùa
Ông trăng xuống chơi nhà vua thì nhà vua cho lính
Ông trăng xuống chơi đền thánh thì cụ Chánh cho mõ...
(Phạm Duy, Ông trăng xuống chơi)