Trường ca du ký

Đỗ Quyên

Chương 1

Hình Chữ S dải đất nhiều biểu tượng

1.1

Hình Chữ S địa dư vận mệnh

… Một Hình Chữ S vấn vương

trên thân mình nhiều biểu tượng

khớp vừa địa dư vận mệnh

Việt Nam Tổ quốc Quê Hương…^[1]

Hình đất nước như trái tim Nam tiến

dọc rìa đông bán đảo ngóng đại dương

Hình đất nước như trái tim Nam tiến                                              

vóc sơn thủy dựng cao lời hỏi lớn^[2]

Kìa

Đất nước hình tia chớp^[3]

Đòn gánh tre chín dạn hai vai^[4] nam bắc  

Đây

Núi non tự mình mang hình dáng gươm cung^[5]

Căng dây cung đất nước ngang trời^[6]

Này

Dải đất có những thời

   buồn cong trái ớt

những mùa cúi xuống dáng nữ nhân con cò mỏng manh gầy guộc lụi cụi lom khom

mà cứ mãi bay bay men bể Đông dải lụa^[7]

Và mỗi khi hóa thân cây đàn bầu

giang san

      chảy dài

        giọt lệ…

Ôi

Miền Trung Bộ như vòng cung sắp bắn

dáng em Nam mềm mại chiếc chân mầm

chị Bắc Bộ cánh quạt xoè tươi tắn

ba vẻ cùng biêng biếc một màu xuân^[8]

Giải đất Việt Nam chữ S cong cong
thân gày mỏng mảnh thong dong nghèo nàn
từ Cà Mau tới Bắc Quan
giọng Nam Trung Bắc nhịp nhàng đáng yêu
non sông nước Việt mỹ miều
càng xa càng nhớ càng yêu nước mình^[9]

Sờ lên đất Tổ quốc mình rất đỏ

Hình Chữ S uốn cong đất nước

ở phương nào ta cũng thấy Việt Nam^[10]

tôi sờ lên Tổ quốc tôi

trong mùi đất thở từ hồi mới sinh

dáng Hình Chữ S linh thiêng

từ ngàn Lũng Cú xuống miền Cà Mau^[11]                                  

Tôi vẽ một bài thơ                                                                                                       lên bản đồ đất nước                                                                                                    bài thơ như được phóng to                                                                                          tướng bằng chữ S trên bản đồ thế giới^[12]

Đó

Hình Tổ quốc như chiếc đinh giáng xuống^[13]

                                                                    bán cầu Nam!                                                                                         

… Những Hình-chữ-S yêu thương

Những Hình-chữ-S thương yêu

Thương yêu Những Hình-chữ-S

Yêu thương Những Hình-chữ-S

Những Hình-chữ-S yêu thương

Yêu thương Những Hình-chữ-S

Những Hình-chữ-S thương yêu

Thương yêu Những Hình-chữ-S

Những Hình-chữ-S thương yêu

Thương yêu Những Hình-chữ-S

Những Hình-chữ-S yêu thương

Yêu thương Những Hình-chữ-S

Những Hình-chữ-S thương yêu

Những Hình-chữ-S yêu thương

Yêu thương Những Hình-chữ-S

Thương yêu Những Hình-chữ-S

Thương yêu Những Hình-chữ-S

Yêu thương Những Hình-chữ-S

Những Hình-chữ-S thương yêu

Những Hình-chữ-S yêu thương…

… Những

     Hình-chữ-S

             Yêu

          Thương…

… Và nếu bạn thấy ý lời nơi Chú thích^[14]

từ một triết nhân tôn giáo hiện sinh

như mệnh đề đúng chuẩn

                                       chung chung

thì Việt Nam quê hương ta

Đất-nước-của-Thi-ca 

 là vậy…                                                                                                      

1.2

Hình Chữ S Việt Nam duy nhất

… Trữ tình ngoại đề 

          chia sẻ xíu giảm nặng nề

rồi sẽ nội đề

        ngay & nuôn^[15]

(yên chí nhớn hỡi độc giả yêu dấu)...

Trường ca gia lâu rồi hết còn mê khoa học khoa héo

cánh công nghệ lau nhau ít^[16] ót bi giờ

lũ cháu chắt mấy đời

chẳng có tuổi để mỗ đây ham hố                                   

Thì cũng phải thôi

nỗi hận dài

từ tiếng thơm âu cũng từng hành nghề mần thầy

kiêm ngâm cứu Vựt lý hột nhơn^[17] nguyên tử lượng hẳn hoi

gọn hai thập niên đời trai (tơ cùng tráng)

Chán chả muốn chết

mà hổng hiểu sao đốc chứng đi mần thơ

lại là thơ chướng chường ca

    hai lần chết (lâm sàng)

lâu lâu cải lương ngân nga ôi cái thuở ban đầu lưu luyến ấy^[18]

         xả trét^[19]…

ở đây không có Việt sông  

nên không có cả bèo rong giạt bờ  

đời ta chán chường ca thơ  

nên cam chịu cảnh vẩn vơ xứ người^[20]                            

… Hôm nay dương lịch

     ngày 9 tháng Ba

đầy tháng

     sau nửa năm trời hành hương đã đời đất mẹ quê cha

cải lương ca hổng tới

buồn tình

     bí chữ

               phảy tay

        gõ máy

vọc AI^[21] chơi…

“Xin cho trường ca gia hỏi khí không phải có quốc gia nào mang Hình Chữ S giống Việt Nam quê hương yêu thương của trường ca gia không ạ trân trọng cảm tạ”

và

“Ê mậy coi thử có quốc gia nào mang Hình Chữ S giống Việt Nam cố quận thương yêu của qua không ta?”

Lịch thiệp và suồng sã

chắc ăn

đủ hai phong cách tiếp cận công nghệ thông minh hiệu quả ít rủi ro cao cấp

Chỉ sau tầm một phần ba sát na

ra hai lời đáp

                    không khác là bao

(đích thị AI là máy thiệt

đâu cần lăn tăn đếm xỉa quan tâm

chủ thể sở hữu nhân cách hiền hòa hiền hậu hay cà chua cà chớn      

hoan hô AI hai phát)

Thật tình

    AI thiệt AI giả

mỗ chả để tâm

vấn để của vấn đề là

 kết quả

trúng phóc lòng yêu Tổ quốc của mỗ hay không

Chú thích^[22] dài dài thế vầy

rặt là kiến thức phổ thông

(bonus^[23] bự cài thêm

trích đoạn trường ca kiệt tác bởi một thi nhân trường ca gia kiệt xuất

       Việt Nam)

Quý độc giả nào coi hết                                            

tới câu chót

nam

       các mạch máu không rần rật chun chút

nữ

    hai mi mắt chưa rớm lệ tí tì ti

Thì

nam

       hãy ra trước hiên nhà

                                         nhòm trời xanh ngan ngát

nữ

    mời vô toa lét

     soi gương xịn trong suốt

Thử một lần tự biết

         mình ngắm mình mình có thấy mình không?^[24]

1.3

Các Hình Chữ S Việt Nam                                                                                                               

Không ai đứng ngoài cuộc hành trình đất nước

trong mỗi bàn chân sẵn mang Bản đồ Hình Chữ S

chúng ta sống mỗi ngày cho những chuyến hành hương^[25]

như là ngày đầu tiên hồn mê miết^[26]

1.3.1

Hình Chữ S khổng lồ thu nhỏ

Chung quanh vẫn đất nước nhà^[27]

chung quanh vẫn một tên là Việt Nam

Phú Yên xứ Nẫu oai danh

Mũi Điện thon gọn khuôn thành nước non

Hình Chữ S khổng lồ thu nhỏ^[28]

cảnh thiên nhiên kỳ vĩ hoang sơ

dáng cong uyển chuyển biển bờ

trời cỏ xanh đất vàng hoa diệu huyền

bình minh ló rạng đầu tiên

hải đăng Đại Lãnh soi liền quê xa

Dãy Trường Sơn khuỷu nhô biển cả

đệ nhất đẹp-hiểm nguy Đèo Cả

máu và thơ gần lắm sa trường

nắng khô gió chuyên cần phóng túng

trăm năm biên thùy cháy Việt - Xiêm

núi cao ngất sầu đại dương

Pháp quân bạt hồn bạt vía

đã bước vào bất tử

ơ những người

đen như mực đặc thành keo

tròn một củ

những người gầy sát lại

mặt rẹt một đường gươm^[29]

mở và giữ cực Đông

gióng thẳng Bắc phương

đón cái nhìn từ nét đầu tiên Hình Chữ S^[30]

Chung quanh vẫn đất nước nhà

một Tổ quốc ba miền là Việt Nam

trang nghiêm nằm đó Phú Yên

đất nước nhà vẫn chung quanh

một Tổ quốc một Việt Nam ba miền

Phú Yên nằm đó trang nghiêm

1.3.2

Kinh Pháp Cú cong Hình Chữ S

… Hợp chúng quốc Hoa Kỳ

tại thành phố San Jose theo đại lộ 101 đi xe về phía nam mươi phút gặp chùa Tâm Từ có tấm bia “Metta Tâm Từ Buddhist Heritage Garden and Meditation Center 610 Fisher Ave Morgan Hill CA 95037” mà công trình đáng lưu ý nhất là bộ 6 kinh Pháp Cú với 423 bài kệ khắc trên cột đá hoa văn cột đá hình lục giác 6 mặt mỗi mặt khắc một bài kệ trên là chữ Việt giữa là Hán phía dưới chữ Anh phục vụ cả 3 thế hệ trên xứ người mỗi cột đá hoa văn khắc 6 bài kệ trọn bộ kinh Pháp Cú trên 70 cột

tạo dáng hình cong chữ S như bản đồ Việt Nam

nhìn qua công trình tổn phí phải đến hàng triệu đô la là công đức Phật sự có ý nghĩa kẻ yêu thiên nhiên thành tâm học Phật đến chiêm bái thư viện ngoài trời cảm thấy cõi lòng phiêu diêu thoát tục^[31] và

… câu chuyện ở đây với

    Trường ca Du ký

                         Trường ca Tràng hạt

                         Trường ca Trường chinh

là ở chỗ

  kẻ ấy hẳn sẽ nhớ

        Việt Nam Hình Chữ S

hơn nữa…

1.3.3

U90 mang eo Hình Chữ S

Khánh Hương

nam danh ca giọng tenor^[32] thứ dữ thứ thiệt

ngang dọc sân khấu kịch-ca trong-ngoài trời Nam đất Việt bấy nay

từ opera hoành tráng Hòn ngọc Viễn Đông tới cải lương phố thị Quận Cam ấn tượng

chàng định cư quá nửa bách niên xứ Chuột túi mù khơi Nam cực

bất ngờ

 tháng Ba (mùa con ong đi lấy mật^[33])

 cố nhân tái hồi và

 ra mắt sách oách

 mã đáo thành công

- “Già mất giọng (hát) không mất nết (ca)

lành thay                   

  trời Nam cho ta ca bằng chữ

  âu vẫn nhờ Đức Phật độ trì

thiện tai

            đất Việt cho ta ca bằng sách

            ắt mãi được Tổ nghề phù trợ

trối già đận này

muốn được mãi mãi làm một người Việt Nam nguyên vẹn hình hài

trong cộng đồng cảm thương bằng trái tim con Việt^[34]

nào cùng ca lên nào

                               ta là dân nước Nam

                               giống Lạc Hồng đang tuổi hoàn hương^[35]

- “Ý chừng lão trượng danh ca thổ lộ

dù nặng tuổi tác

cao ký lô

gần đất xa trời

nhưng mà

    nhờ thực hành aerobic^[36] theo điệu Lambada tuần ba bốn bận

thân thể chàng U90 nay mang Hình Chữ S

văn nghệ sĩ trung ương cùng nhiều khán thính giả mộ điệu địa bàn Thủ đô

dặt dìu mưa phùn mờ đêm lất phất nội đô vành đai một

dàn chào

  trai phố cổ số 601 Hàng Vải Hà Thành hồi hương lần đầu

  kể từ buổi dời Sài Thành tháng Tư trưa xuân mưa (đạn)”...

Một nam cư dân mạng

   ký giả đinh tờ báo xịn còm vậy dưới stt bài nhiều hình

Nữ cư dân luôn hot làng Phây tiếp lời bật mí cụ thể 

- “Nhất quả đất ôi thần tượng nhà em đấy hai ba đời

xưa đã đẹp đã tươi gương mặt đôi mắt nụ cười

như ba hố thẳm

bao kỳ nữ Bắc - Trung - Nam lặn ngụp trong trỏng có bà và má

từ eo bánh mì thắt lưng da đeo cổ suốt bảy thập niên cả thảy

nay thần tượng sở hữu một vòng eo Tổ quốc

       tự hào thay”…

Đã vậy thơ rằng

     phải có ngay

Mưa Sài Gòn phố là sông^[37]

người đi không định - định không giở về

xuân Hà Nội đêm hương quê

người không định đã lại về cùng mưa^[38]

Nghĩa ái quốc tình vò tơ

giấc hương quan^[39] luống lần mơ canh tà

chung quanh vẫn đất nước nhà^[40]...

1.3.4

Hình Chữ S qua hải quan cửa khẩu

Nam Mô A Di Đà

Phật cho bữa nay cầu Tam vô lượng tâm^[41]

                                                               thôi ạ

thiện tai

lành thay

xạ thu

ngu kiến thiển ý con tạm thời là

bỏ ra

        tâm sau cùng

tâm xả

xạ thu

lành thay

thiện tai

*

Chuyện từ một hận sử…

… Phủi phui

mùng Một Tết năm Ngựa này

dương lịch rơi vào cái ngày

17 tháng Hai^[42]

         thế mới bực

cục bánh chưng đã trôi xuống ruột già hơi bốc nơi cổ họng nóng hực 

(Quý độc giả yên tâm

do yêu cầu nghề nghiệp

tất cả tác gia trường ca không thể nhiễm triệu chứng trào ngược

bộ môn Y học tự sự^[43] Đại học thành Huế đang đệ đơn đề tài ngâm cứu cấp khu vực)

Bực chả muốn chết

chết thì ai xơi cho hết xâu bánh chưng vợ con gái con rể đội bão tuyết lùng mua tít tận phố Tàu tây (phố Tàu đông dân Việt vắng hoe bà con ta gọi sang là Việt kiều hồi hương đón Tết tại quê nhà mà thực ra thừa cơ trốn rét ai mà chẳng biết)

có là Trịnh cũng khó lòng thây kệ^[44]

Đang lăn tăn to chết or not to chết^[45]

vớ được meo^[46] chúc Tết

đến từ Mẽo quốc

là của chị hiền Lam

cựu phiên dịch viên tiếng Hoa oách hàng đệ nhất nhị tam Việt Tấn Xã đệ     nhất oách thời Việt Nam Cộng Hòa đệ nhị (đệ sau cùng oách thế nào ra sao chán chường ca xin thoái thác mời quá bộ qua diễn đàn khác

        nhá)

Nhà chị hiền anh hiền Lam Lâm

sau hai lần xuyên thấu Âu châu

mu^[47] tiếp Mẽo châu dăm năm trước

(tạm chửa tính đã hai lần thấu xuyên

Bắc Việt - Nam Việt (quả này ngon tàu há mồm đớp phát ăn ngay hi)

Nam Việt - Phú Lang Xa (lần đệ tam hải tặc Thái quần thảo chết giấc hu)

tới đẩu đến đâu đều rinh theo khuôn nhỏ sân vườn sau

“backyard phát âm quẹo cả nhà tổ cha tiếng Mẽo

Mẽo hay Mễ mặc mẹ quân bay miễn sao vợ chồng moa^[48]

- sic^[49] lời anh -

rải đá sáng nổi Hình Chữ S

          oách!”

(“đệ nhất oách Việt Nam hải ngoại về vụ này là cái chắc!” -

mất gì của bọ^[50] khách mười lần như một phụ họa đoạn nâng ly tiếp)

… Đêm Cali

Chị thêm một lần hiển hiện xường xám^[51] phòng ăn

ghế Tàu da xịn ngâm chân rung rung

    (vật lý trị liệu í mà)

tay tích tách pha trà móc câu Thái Nguyên

    (mà chị luôn nhõng nhẽo với anh

    nị kêu là Tân Cương Trà^[52] thì ngọ^[53] mí chịu à)  

đãi khách

Anh lai Tây Ma rốc^[54]

(mồ côi cha xác quắp hình hài mẹ

hậu quả buồn cuộc càn Vẹm^[55] căn cứ địa Bắc Kạn nửa sau thế kỷ trước)

bự con che hết ánh đèn vườn

tay phải dọi đèn pin tay trái vung quá trán hói

miệng rộng giảng giải từng địa danh Bắc - Trung - Nam

đang mang màu đá khác ở Ba Lê rồi Tây Bá Linh

Khách thuộc lòng bài ca dài thoòng

nước non ta như vầy như thế

anh em nhà thơ nhà dzăng mình làm một cái gì mần chi răng rứa

bụng nhủ biết rồi khổ lắm cha nội tám mãi

miệng hỏi một câu chủ lẫn khách cùng cười voilà hảo lớ^[56]

vỡ đêm thâu

(khiến nữ nhân ngưng chân rung gắt vọng ra

hai ông có ba ngụm trà quê nhà mà đã xỉn)

- Hình Chữ S này cùng anh chị xuyên thấu ngần ấy biên cương cửa khẩu

chăm phần chăm được miễn thuế hải quan?!

*

… Rằm tháng Giêng đêm dần tới

mãi cũng mớ lời Phật nhủ

vô lượng tâm đắc cao duyên

hà tất nhất - nhị - tam - tứ

y nghĩa thời bất y ngữ^[57]

thiện tai

   lành thay

        xạ thu…

1.3.5

Hình Chữ S sông lên vũ trụ

… Sinh ra từ đâu mà nên dáng vẻ này

Hình Chữ S trả lời

       sinh từ những dòng sông^[58]

bấy nhiêu dòng chảy dài dải đất nhỏ

cong cong Hình-Chữ-S-Sông…

… Có một người trai Vàm Cỏ

nghiên cứu gia nơi trời xa

gọi tên cho các thiên hà

theo tên những sông đất Việt

ý tưởng xem ra lớn phết

biển vũ trụ sông Việt Nam

thiên hà vô tận phủ sóng

Hình Chữ S của dòng sông

… Quan sát những thiên hà vũ trụ sơ khai nặng trĩu vật chất vận động không ngừng

tôi thấp thoáng thấy hình hài những con sông xứ Việt

và theo đó chọn tên cho các thiên hà xa xăm

như cuộc cách mạng địa lý địa danh

ký ức bản sắc quê hương gửi vào không gian tinh cầu vũ trụ

các thiên hà xuất hiện như các điểm ảnh tí xíu

chẳng hề giống sông lạch chút mẻng nào

ấy thế cái bản chất của chúng

những vật thể màu đỏ nặng trĩu mà uyển chuyển bao hàm nhiều thành tố xung năng

khiến tôi nghĩ đến những dòng sông phù sa đỏ nặng quê nhà

làm nên màu đất nước Hình Chữ S hiện ra

giữa trái đất muôn màu các vì sao vô cùng tận

Thú vị đó à nha

chính cái chữ “thiên hà”

tiếng Việt cũng lấy từ cách dân Á Đông ta

nhìn nhận dải Ngân Hà

cái thiên hà đầu tiên loài người được biết

như một con sông hiền như mắt tỳ kheo^[59]                                 

vắt ngang trời tha thiết

phép liên tưởng các vì sao hành tinh với sông lạch thật tự nhiên

trong nhãn quan người Việt mình như thế

Từ đó

sau những giờ tìm kiếm trên trời đen

trở về bàn viết

tôi thả tên các sông Việt đầy ắp hai bàn tay

đang mãi chảy theo ba miền ngàn đời Nam Trung Bắc

vào các ô trống mông lung

những thiên hà xa xăm như được hồi sinh

Kỳ Cùng - Hồng / Thao - Đà - Lô - Thái Bình - Cầu - Thương - Đáy - Mã - Hương Giang - Thu Bồn - Lam - Kiến Giang - Gianh - Hoài - Cửu Long - Tiền Giang - Hậu Giang - Đồng Nai - Sài Gòn - Vàm Cỏ^[60]

(Vàm Cỏ Tây Vàm Cỏ Đông

má tía kết đan hai nhánh

giờ thành quê ngoại quê nội

hai dòng con nước là tôi)

Cơ sở khoa học tôi tuân thủ rành rành

thiên văn học thường không thiện cảm việc đặt tên lung tung vô đích

nhìn vũ trụ không chỉ bằng các phương trình dữ liệu thiên văn

mà bằng cả ký ức văn hóa thấm đẫm mình mẩy bấy nay

Có cái bất ngờ nè

hè ngày nầy năm ấy

về quê hương hướng dẫn luận án sinh viên

tôi cho nhóm mình phân tích chỉ số các thiên hà đang mang tên sông đất Việt trời Nam

và kết thúc có hậu quá xá

vô tình gặp lại sáu tháng sau

cô sinh viên trưởng nhóm có thói quen nhìn sông ôn bài

trên bờ bến Bạch Đằng

    chúng tôi nên duyên

vũ trụ ạ…^[61]

1.3.6   

Thơ và lời bình theo Hình Chữ S^[62]

… À vâng

còn nhiều vùng đất miền quê

còn nhiều thi phẩm chưa về sách đây

biên soạn gia còn chưa chạm tới

không hẳn bởi đôi tay thấm mỏi

hổng phải vì khuôn khổ du hành

dẫu là trên chữ trên tranh

mà mang hậu ý nhường phần hậu nhân

Mời độc giả vào đồng sáng tác

chuyện thường hậu hiện đại văn chương

cầm lên tay sách dẫn đường

“Mỗi quê Việt mỗi lời thơ” đượm nồng

đọc tựa đề bỗng dưng muốn khóc

tâm cảm đồng tình cộng hưởng giang san

Hình Chữ S các địa danh

nay được tô đậm tác thành từ thơ

thi ca hồn Việt cơ đồ

công trình kể xiết bây giờ se duyên  

Địa dư nào xứng danh dẫn mở

tập đại thành thu nhỏ nước nhà

tiêu chí tuyển chọn khó là

một địa phương một bài thơ lời bình

Trước bản đồ 4.0 Tổ quốc đang độ ngon lành

ngưng băn khoăn ngừng lăn tăn chút nhỉ

tội đâu khổ hoãn cái sung sướng làm gì

(ngày xửa ngày xưa 3.0 khác nhiều tí

tính cả đận Bến Hải Hiền Lương

một dòng sông như dòng lệ chia hai

một chiếc cầu như hàm răng nghiến chặt^[63]

thôi đi mà cũ mèm năn nỉ cho qua c’est la vie^[64])

Biển đảo first^[65]:

mời giơ mouse^[66] biểu quyết?

“Bây giờ và ở đây!”^[67]

           (Đạo hữu Phật tử mà quyết chỉ có đúng trở lên!)

“Ngay và luôn!”^[68]

                         (Đám Gen Z^[69] luôn thấu lý đạt tình!)

“Diện ưu tiên số 1!”^[70]

                          (Bậc phụ huynh thời Bao cấp đã phán là chuẩn không dám chỉnh)

Độc giả nào còn ý voi ý kiến

quý báu hay tầm tầm cứ việc tiện tay

thảo đơn Ban biên tập chuyển ngay

Chốt:

hai cục cưng nhị quần vàng đảo ngọc Tổ quốc thương lắm cơ

xứng đáng tiên phong danh sách bản đồ thơ

Trường Sa hành^[71] (Tô Thùy Yên) Gửi quần đảo Trường Sa^[72] (Đỗ Nam Cao)

- đặc biệt của đặc biệt một địa danh bất diệt hai bài thơ bất tử -

và

Những bài thơ sớm nhất về Hoàng Sa sau ngày 19/1/1974 ^[73] (Linh Đàn)

- một địa danh hai lần bất diệt song le thậm tiếc thơ hay lại hẻo

tà tà sẽ kiếm bài tương hợp thảy tiếp lên nào

tiện thể nhắc lại chắc cờ “Hoàng Sa là của Việt Nam chứ bộ!”

tại sao không why not pourquoi pas^[74]

Xong!

Giờ thì bớt khó nhiều rồi

Bắc trên Nam dưới Trung thời tới phiên

chuỗi dài thi phẩm thi nhân

một bài thơ với lời bàn một quê

(thêm hai quê hai bài đê                

Sài Gòn - Hà Nội ai chê chết liền)

thơ Hình Chữ S vô tiền

một thi nhân chỉ một lần được phê

thơ Hình Chữ S kén ghê  

một thi nhân chỉ được phê một lần

Đây

Chuỗi dài thi phẩm thi nhân:

… Trấn Nam Quan^[75] (Nguyễn Du) Tây Tiến^[76]

(Quang Dũng) Việt Bắc^[77] (Tố Hữu) Khau Vai^[78]

(Trần Hòa Bình) Bên kia sông Đuống^[79]

(Hoàng Cầm) Đêm sông Cầu^[80] (Đỗ Trung Lai)

Qua Thậm Thình^[81] (Nguyễn Bùi Vợi) Áo lụa Hà Đông^[82]

(Nguyên Sa) Hà Nội - phố^[83] (Phan Vũ)

Có phải em mùa thu Hà Nội^[84] (Tô Như Châu)

Những người trên cửa biển^[85] (Văn Cao)

Truyền Đăng sơn/ Núi Truyền Đăng^[86] (Lê Thánh Tông)

Đất Vị Hoàng^[87] (Tú Xương)

Đò Lèn^[88] (Nguyễn Duy) Miền Trung^[89] (Hoàng Trần Cương)

Sông Lam^[90] (Trần Mạnh Hảo)

Quá Quảng Bình quan/ Qua ải Quảng Bình^[91]

(Nguyễn Khuyến) Hiền Lương bảy nhịp^[92] (Tân Linh)

Đò lên Thạch Hãn^[93] (Lê Bá Dương) Giời mưa ở Huế^[94] (Nguyễn Bính)

Còn chút gì để nhớ^[95] (Vũ Hữu Định)

Đà Nẵng ngẫu bạc/ Tình cờ dừng thuyền ở Đà Nẵng^[96] (Nguyễn Trường Tộ)

Du Hội An phùng Vị thành ca giả/ Chơi phố Hội An,

gặp người đào hát thành Vị^[97] (Cao Bá Quát) Trên đường về^[98]

(Chế Lan Viên) Bình Định 1935^[99] (Yến Lan)

Đèo Cả^[100] (Hữu Loan) Nhớ máu^[101] (Trần Mai Ninh)      

Đà Lạt trăng mờ^[102] (Hàn Mặc Tử) Đêm Tây Ninh^[103]

(Xuân Hoàng) Sông Đồng Nai^[104] (Huỳnh Văn Nghệ)

Đêm Vũng Tàu^[105] (Xuân Sách) Cảm tác khi qua Sài Gòn/

Quá Sài Gòn cảm tác^[106] (Huỳnh Thúc Kháng) Đêm, nhớ trăng Sài Gòn^[107]

(Du Tử Lê) Bến Tre quê tôi^[108] (Khương Tử)

Hà Tiên thập vịnh/ Đảo vàng ngăn sóng lớn^[109] (Mạc Thiên Tích) Cần Thơ^[110]

(Bùi Thị Ngọc Điệp) Đẹp Hậu Giang^[111] (Kiên Giang) Mũi Cà Mau^[112] (Xuân Diệu)...     

… Dạ thưa như vậy đấy

một danh sách biểu trưng

41 thi phẩm 41 thi nhân

41 cột mốc địa-sử-thơ

neo vào bản đồ Tổ quốc

Việt Nam

              Hình Chữ S ẵm hai quần đảo song sa!

(Bật thêm tí mí chỉ khi đọc kỹ

mỗi một lời bình trong sách quý đây

bạn sẽ còn thấy hai vần thơ đỉnh

ở mỗi thi phẩm vừa đẹp vừa hay)^[113]

1.3.7    

Đất nước tràng hạt và tàu độc bản xuyên Việt SJourney

Mười hai tháng Tám

năm 12 tháng ai không biết

đã tháng nào không tháng Tám đâu

tháng có 31 ngày để viết

ngày Mười hai trường ca xong xuôi                                                           

tháng Tám Mười hai từ đây nhé^[114]

Quả có thế

nếu trước 2026 Mười hai tháng Tám

ai mà hỏi AI                                                                                       . 

dẫu là ChatGPT dù là Gemini^[115]

lừ đừ ông từ vào đền AI sẽ thủng thẳng

"Đất nước tràng hạt" là cái của nợ gì vậy ta

để lão mang hết mớ oản này bày biện điện thờ cái đã

rồi vạch giậu mồng tơi tư vấn bậc tiên chỉ láng giềng tiện biếu quà rằm luôn thể          

… à à này này còn đấy không nghe đây

tiên chỉ xơi quà hơi lâu hai hàm răng lợi rụng sạch còn đâu

tưởng gì

  cụm từ Đất-nước-tràng-hạt hình như thường ám chỉ

những quốc gia có tỷ lệ tín đồ Phật giáo khá cao thì phải…

Còn ngay sau ngày này

                                    2026 tháng Tám Mười hai                

nhấp nháy thầy bói cúng thánh^[116] AI đáp thẳng tưng                                                    

là người Việt rành chữ quốc ngữ thời toàn cầu hóa 4.0 con cái nhà ai mà sao

không biết có một

thực thể thi ca hòa trộn văn vần

(chưa kể đông hơn quân Nguyên là bầy chú thích chân trang)

"Đất nước tràng hạt" í mà

ôi kể sao cho xiết

nội dung nội hàm

nội công nội tâm nội lực nội bộ nội suy nội thất nội khoa nội soi nội tiết

mà thi phẩm trình làng đang sở hữu

lão nói một câu cho sớm chợ thơ

đó

một trường ca du ký

lấy Hình Chữ S Việt Nam bản đồ địa lý

làm hình tượng chủ đạo cho một

hành trình hồi hương của nhân vật trữ tình

xưng danh trường ca gia (hay chường/chướng ca gia cũng vầy vậy xêm xêm)

nhiều lần nhiều tháng ngang dọc giang san

khi tô đậm lúc điểm xuyết

những địa danh oách tầm hạng nhất nhì ba tư trên thân mình Tổ quốc rất đỗi thân thương mang chở ý nghĩa lịch sử văn hóa xã hội kinh tế chủ quyền lãnh thổ vân vân

mời nghe câu chốt

điều rất mới và khá lạ (mà có hay hay không còn tùy hỷ tùy duyên)

tràng hạt làm kim chỉ nam cho bản đồ nghệ thuật của

tác phẩm gan Đất ruột Nước

                                           Việt Nam

Chửa yên tâm bậc tiên chỉ bổ sung

diễn ngôn nôm na

dễ nhớ cả nhà:

cách thức thơ trường ca

du hành Hình Chữ S đất nước ta

niệm cầu lần tràng hạt tâm xả

Nam Mô Phật A Di Đà

thế thôi nha

thiện tai

              xạ thu

                       lành thay…                                                        

*

Một phương tiện độc đáo có một chưa hai

(riêng vấn đề đầu tiên^[117] hơi bị khủng mà thôi)

tour tàu hỏa 1,7 tỷ đồng xuyên Việt

Công ty SJourney^[118] chính chủ đích danh 

(ôi nhòm chữ S lượn cong danh xưng mà xốn xang đôi con mắt)

mấy chú thím í rặt các kinh doanh gia thứ dữ kiêm thứ thiệt

ta vốn phường thi phú loăng quăng

(nhưng ắt không đến độ khiến ai đó rủa sả hung hăng^[119])

giăng tin lên đây kèm chú thích chân trang^[120] chỉn chu dù hơi dài thòng lòng

chủ đích nhân văn

chả ham cái giải rút^[121] gì đâu các bác chợ Phây khỏi phí đá mà thi sĩ em tội nghiệp

(Chợt cay mắt nhớ một câu cho những

kẻ thẩn thơ ham xê dịch du hành

Chuyển địa hà thời đắc chuyển ngân^[122])  

^[1] Mời Quý độc giả lồng nhạc từ bài “Việt Nam quê hương tôi” (Đỗ Nhuận, nhaccuatui.com) làm âm thanh nền cho đến hết Chương hồi 1.1.

^[2] Xt: “Nếu không Tàu, chúng ta đi về đâu?/ Lời hỏi lớn/ như hình nước Việt/ cái móc câu dưới tảng thịt Trung Hoa/ Bao giờ nước mình ngẩng mặt được”; Trường ca “Đống chữ” - đã Ct.

^[3] Thơ Trần Mạnh Hảo - tên một trường ca, vi.wikipedia.org 12/2/2026.

^[4] Thơ Nguyễn Du (Bài “Văn tế thập loại chúng sinh”, thivien.net). 

^[5] Thơ Nguyễn Hữu Quý (Bài “Yên Tử”; vannghequandoi.com.vn 23/2/2026).

^[6] Thơ Nguyễn Quang Hưng (Bài “Canh biển”, trieuxuan.vn 23/4/2020).

^[7] Thơ Lê Gia Hoài: “Đất nước tôi trong vóc dáng cờ bay/ Là núi sông hiền hoà như dải lụa” (Bài “Đất nước tôi”; thivien.net).

^[8] Thơ Xuân Diệu (Bài “Bài thơ của mẹ Việt muôn đời”, thivien.net). [Xt: Từ cuối của câu thứ hai, ở vài phiên bản khác trên mạng, cũng là “giỏ” hoặc “giò”? Trong khi chưa tìm được bản gốc để tham khảo, Người viết đã chọn cách mô phỏng là “mầm”]. 

^[9] Thơ Nguyễn Thị Mắt Nâu (Bài “Ải Nam Quan”, Tập san Chim Việt Cành Nam #92, chimvie3.free.fr 21/1/2024). 

^[10] Thơ Liên Phương (Bài “Tổ quốc mẹ ta”) vanchuongviet.org 19/8/2026.

^[11] Theo thơ Liên Phương:  “Muôn đời Tổ quốc linh thiêng/ Núi ngàn Lũng Cú sáng miền Cà Mau” (Bài "Tổ quốc tôi có tiếng đàn bầu”, vanchuongviet.org 18/7/2026). 

^[12] Theo thơ Thiền Zen (Paul Vân Thuyết): “Tôi vẽ một bài thơ/ Lên bản đồ đất nước Tôi/ Bài thơ bị thu nhỏ lại/ Bé tý tẹo bằng chữ O trên trang giấy học trò” (Bài “Tôi vẽ một bài thơ”, vanviet.info 21/6/2026).

^[13] Xt: "Bản đồ Việt Nam trên đầu giường/ Hình Tổ quốc như chiếc đinh giáng xuống!” (Trường ca “Năm năm lìa nước” của cùng người viết).

^[14] “Thơ ca tồn tại trong môi trường ngôn ngữ, qua đó, tất cả mọi nội dung đều được nắm bắt như là những biểu tượng.” [Karl Jaspers (1883-1969), nhà tâm thần học, triết gia hiện sinh nổi tiếng người Đức. Ông có ảnh hưởng lớn đến triết học, thần học, tâm thần học hiện đại; nổi bật với tư tưởng về tính tự do, tình huống giới hạn và triết lý hiện sinh gắn liền với thực tại con người]. Xt: “Trên đường đến với phẩm giá của thơ ca” - Ct ở Chương Kết.

^[15] Biến dạng hài của "Ngay và luôn”. (Xt: Đó là thành ngữ cửa miệng trong tiếng Việt hiện nay, chỉ hành động cần được thực hiện ngay lập tức, không chần chừ hay chậm trễ. Giới trẻ thường dùng khi rủ rê đi chơi, ăn uống, giải quyết vấn đề gấp).

^[16] IT/ Information Technology: Công nghệ thông tin (Tiếng Anh. Và từ đây sẽ chỉ có Chú thích rõ với các ngoại ngữ không phải tiếng Anh).

^[17] Nhạo từ “Vật lý hạt nhân”.

^[18] Thơ Thế Lữ. (Không rõ xuất xứ/tên bài thơ?)

^[19] Xt: Xả trét (Stress relief) - các cách giúp giảm căng thẳng, mệt mỏi, tăng sức khỏe tinh thần. Với đa số người thì tốt nhất là tập thể dục, thiền, nghe nhạc, có thời gian cho sở thích riêng, ngủ đủ, kết nối bạn bè; với số ít người là làm… thơ!

^[20] Theo thơ Huỳnh Liễu Ngạn: “ở đây không có dòng sông/ nên không có cả nhánh rong giạt bờ/ đời anh chỉ một bài thơ/ nên cam chịu cảnh bơ vơ xứ người” (Bài “Đời anh chỉ một bài thơ”, vanchuongviet.org 3/8/2026).

^[21] AI/ Artificial intelligence: Trí tuệ nhân tạo.

^[22] Xt: Một số tư liệu, văn thơ về Hình Chữ S và Việt Nam

* Hình dáng lãnh thổ VN được ví như chữ S trải dài từ Bắc xuống Nam hơn 1.650 km bờ biển theo đường chim bay, chiều rộng có nơi hẹp nhất chưa đầy 50km tại Quảng Bình, đã tạo nên nét đặc trưng địa lý độc đáo. VN với Hình Chữ S là biểu tượng tự nhiên gắn liền dải đất duyên hải và mang ý nghĩa văn hóa thiêng liêng, thể hiện tình yêu quê hương đất nước. Vài thập niên qua thường được mô tả kèm theo 2 quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa tạo nên hình dáng trọn vẹn.

Không quốc gia nào có hình dáng chữ S uốn lượn đặc trưng, kéo dài theo chiều Bắc-Nam hoàn toàn tương đồng với VN! Một số nước có đặc điểm lãnh thổ dài, hẹp, uốn lượn tương tự. Chile: Nổi tiếng là quốc gia hẹp và dài nhất thế giới, kéo dài như dải lụa dọc bờ Thái Bình Dương, mang nét tương đồng về độ trải dài như VN; Croatia: Đường biên giới và bờ biển Adriatic dáng uốn cong rất độc đáo như cánh cung/ chữ C ngược, hình dáng giống một con rồng, ôm dọc bán đảo Balkan; Na Uy: Địa hình kéo dài, hẹp, đường bờ biển phức tạp, tạo cảm giác uốn lượn; Nhật Bản: Quốc gia quần đảo có hình dáng dài, uốn cong khá giống chú cá ngựa. Ý: Hình dáng độc đáo rất giống chiếc ủng; Phần Lan: Hình con thỏ. Mặc dù nhiều nước có hình dạng thon dài, nhưng Hình Chữ S đặc trưng của lãnh thổ VN với các đường cong mềm mại từ Bắc tới Nam vẫn là nét riêng biệt, độc đáo trên bản đồ thế giới! Trên địa cầu VN nổi bật với hình dáng chữ S trải dài từ Bắc xuống Nam, nằm ở phía đông bán đảo Đông Dương, Đông Nam Á. Lãnh thổ hẹp ngang, bờ biển dài 3.260 km, phía đông và nam giáp biển Đông. Hiện nay VN gồm 34 tỉnh, thành phố chia làm 3 miền Bắc, Trung, Nam với địa hình đa dạng như đồi núi, đồng bằng, bờ biển…

* “So sánh các kỳ quan thế giới với di sản của cha ông để lại thì một dải đất Hình Chữ S hoàn chỉnh, với con mắt tôi, đó là công trình vĩ đại hơn bất kỳ đền đài nguy nga nào!” (Lê Hoàng; Xt: Cõi sách - Người văn - đã Ct).

* "Quê hương tôi bé nhỏ đẹp xinh/ có đá trong mưa/ lửa trong nắng [...] đất nước tôi nghèo/ thắt đáy lưng ong/ dài như đòn gánh/ hai đầu vựa lúa phì nhiêu/ người miền Nam hào phóng/ người miền Bắc cần cù/ đất nước tôi có biển Đông/ vừa đủ mặn mồ hôi bốn ngàn năm lao động/ đất nước tôi có núi cao/ vừa đủ trèo lên để ngắm hết lãnh thổ mình/ có những nụ cười xinh/ sáng từ trong nước mắt/ đất nước tôi mơ ngựa sắt/ vẫn yêu khóm tre ngà/ nên thánh đều nằm trên gióng/ cha mẹ tôi gầy/ đi không thấy bóng/ đất nước dài theo dưa hấu dưa leo/ An Tiêm trồng cây cho cháu con ăn quả/ dân tộc tôi da vàng/ không màu da nào hợp hơn/ đất vừa đen vừa đỏ/ vừa thẫm vừa nâu/ mẹ sinh con ra màu da như thế vỏ địa cầu [...] quê hương tôi bé nhỏ đẹp xinh/ có đêm đen ẩn giấu mặt trời vàng/ có đêm sâu ẩn giấu mặt trời vàng…" (Thu Bồn, trường ca "Quê hương mặt trời vàng", thivien.net).

^[23] Bonus: Khuyến mãi bất ngờ, tặng kèm (dùng theo nghĩa vui hài trong giao tiếp).

^[24] Phỏng thơ của cùng người viết: “Mình ngắm mình mình có thấy mình đâu…” (Bài “Mình ngắm mình”, vanchuongviet.org 7/8/2017).

^[25] Từ “hành hương” có nội dung nghệ thuật riêng trong trường ca du ký “Đất nước tràng hạt”.

[Xt: Về khái niệm và thực hành của “hành hương” nói chung

* Hành hương - theo quan niệm chuẩn - là cuộc hành trình đi đến vùng đất thánh, đền thờ, chùa chiền, địa điểm linh thiêng; để thể hiện lòng tôn kính, sùng mộ thần linh, tìm kiếm bình an tâm hồn, cầu nguyện, tạ ơn… Theo truyền thống Phật giáo, hành hương là nghi thức thắp hương đi nhiễu chung quanh tháp, điện Phật và cũng chỉ việc thắp hương lễ bái trước tượng Phật, Bồ tát.  Đây là cách hiểu nguyên ủy của từ “hành hương”. Về sau, nội hàm của nó mở rộng ra nhiều, thậm chí đến nay hành hương đôi khi được đánh đồng với du lịch văn hóa, nhất là tuyến du lịch thăm viếng di tích lịch sử tôn giáo, tín ngưỡng. Tính chất nhập nhằng giữa hành hương và du lịch, một mặt làm tăng nội dung cho chuyến đi; nhưng mặt khác, làm giảm - thậm chí làm mất, tính thuần khiết của hành hương. Sự kết hợp nhiều mục đích trong chuyến đi bắt nguồn từ tính nguyên hợp của các hình thức văn hóa thời nguyên sơ và cũng do thói thường “nhất cử lưỡng tiện” của thế nhân. Trong tiếng Anh, từ “hành hương”/pilgrimage có 2 nghĩa: 1. Cuộc hành trình, đặc biệt là chuyến đi dài ngày, đến địa điểm thiêng liêng nào đó, nhằm mục đích lễ bái; 2. Bất kỳ cuộc hành trình dài ngày nào. Có phần xác định rõ hơn tính thế tục của hành hương ở thời hiện đại, từ điển Oxford 1996 định nghĩa hành hương là “chuyến đi nhằm mục đích hoài niệm quá khứ hay tình cảm".

* Hành hương, chính vì tích hợp các nội dung mới nên nó chẳng những không lỗi thời mà còn là thời thượng. Cựu tù nhân trở về thăm nơi mình bị đối phương giam cầm thì rõ ràng là chuyến đi vì lý do hoài niệm, giải tỏa tình cảm của chính mình. Hay như vị tướng trở lại chiến trường xưa... Hoặc giả không bi thảm hay hào hùng như thế, ta trở về nơi mình thiếu thời từng sống sau bao xa cách, tìm lại sân ga nơi đã chia tay mối tình đầu - cũng đáng gọi là cuộc hành hương; bởi chuyến đi trong không gian lẫn trong thời gian và trong chính bản thân mình. Dù sao, các chuyến đi nhằm mục đích hoài niệm hay tình cảm tương tự chỉ được coi có chút gì giống hành hương. Những điểm đến đầy ắp kỷ niệm đó là thiêng liêng, nhưng lại rất riêng tư, khác với ký ức cộng đồng, ở đó người hành hương không chỉ thủ đắc được sự gia tăng về niềm tin, chất lượng cho tâm linh mình mà còn siết thêm sợi dây gắn bó, mối quan hệ trung thành với cộng đồng của mình. Cuộc hành hương đích thực như vậy cần những yếu tố cấu thành cơ bản nhất định.

* Nói chung, hành hương “đích thực” là một hành trình "tâm linh"; vì nó luôn khơi dậy trong mỗi người sự tưởng tượng tập thể quanh 1 địa điểm, di tích thiêng chứa đầy những biểu tượng, dấu vết lịch sử. Thời xa xưa, hành hương là hành trình không giống bất cứ chuyến đi thông thường nào; mà được coi là 1 nghi thức thực hành nghi lễ phổ biến trong hầu hết các tôn giáo, tín ngưỡng. Ở đó, hành giả có những giờ phút cảm xúc tâm linh mãnh liệt. Nhân loại từng làm nên dấu vết các cuộc hành trình thiêng liêng đến những nơi như Ninpou và Babylon, những cuộc du hành của người Ai Cập, những chuyến hành hương đến Mecca (trung tâm hành hương chính của đạo Hồi), Jerusalem hay các địa điểm thiêng liên quan các kỳ tích của Đức Phật, của lịch sử Thích Ca Mâu Ni xứ Thiên Trúc...

* Là mục đích tôn giáo - tín ngưỡng, hành hương như vậy nhằm tạo mối liên hệ giữa phàm tục và thế giới linh thiêng, giữa cá nhân hành giả với cộng đồng đồng đạo cùng đi, giữa con người hành hương bằng xương bằng thịt với con người thứ hai của mình - con người được tái sinh qua chuyến đi, được thanh tẩy bụi trần, được đảm bảo từ đấng bảo hộ nhờ sự thuần thành của mình. Hành hương như thế phải có đủ 3 yếu tố: 1- Một/vài địa điểm thiêng liêng; 2- Một cuộc đi bộ thiêng liêng; và 3- Một mục đích thiêng liêng. Rất ít tôn giáo, tín ngưỡng mà hành hương lại thiếu 3 yếu tố đó. Tuy nhiên, hành hương là tập tục thường mang tính bột phát, đậm tính quần chúng, chứ không là hoạt động do các tôn giáo liên hệ đứng ra tổ chức như nghi thức hành đạo chính thức, buộc tín đồ thực hành, tuân thủ. Do đó, hành hương dễ bị coi là mê tín dị đoan, sùng bái mù quáng những di vật mà bỏ qua các giáo lý, giáo điều được tôn là thiêng liêng, chính thống, chánh tín. Thậm chí, có thời với các nhà thần học Thiên Chúa giáo, hành hương bị coi là trở ngại tiếp xúc với Thánh thần do cách mượn con đường/phương tiện của thế giới tri giác một cách vô ích, không trong sạch.

* Trong lịch sử, Phật giáo chưa hẳn là tôn giáo khởi phát hành hương, nhưng các tín đồ, tăng lữ của họ đã thực hiện các cuộc hành hương vĩ đại nổi tiếng trong lịch sử châu Á. Nghĩa Tịnh, Pháp Hiển, Trần Huyền Trang, Khương Tăng Hội... là các điển hình cho những chuyến hành hương sang Thiên Trúc chiêm bái, học đạo, thỉnh kinh... Trong lịch sử VN có Khương Tăng Hội đã hành hương  Ấn Độ hồi TK III, và đến thế kỷ XX có nhà sư ăn rau Trần Thiện Quảng, rồi Thiền sư Minh Tịnh ở Thủ Dầu Một cũng sang Ấn Độ và Tây Tạng để chiêm bái Phật tích, thỉnh Xá lợi và đưa Phật giáo Kim Cang thừa Tây Tạng về truyền bá ở Thủ Dầu Một. Đạo Phật VN đã tạo nên nhiều tự viện quan trọng mà với các hoạt động lễ hội nhiều nơi đã trở nên địa điểm hành hương nổi tiếng, thu hút các chuyến hành hương lễ bái hàng năm, trở thành lễ hội thường niên, tập quán văn hóa ở xứ ta. Ngoài các địa điểm hành hương là chùa chiền, di tích Phật giáo thì loại địa điểm hành hương quan trọng hàng đầu của dân tộc ta là các đền, miếu thờ tự các bậc đế vương, anh hùng thời dựng nước (Vua Hùng, Tản Viên, Phù Đổng, An Dương Vương...); kế đó là các đại đế vương, anh hùng dân tộc, quan tướng có công với Tổ quốc. Loại địa điểm hành hương thứ ba là các cơ sở tín ngưỡng tôn giáo ở từng xứ từng vùng hầu như từ Bắc chí Nam đều có: Đền Sòng Sơn, đền Vạn Kiếp, đền Phủ Giầy, điện thờ Bà Đen, Miếu Bà Chúa Xứ, tháp Bà Nha Trang, điện Hòn Chén (Huệ Nam điện, Huế)…

* Nói chung, mỗi loại địa điểm hành hương như trên đều có ý nghĩa biểu trưng riêng. Mục đích của người hành hương nhằm đến từng loại địa điểm có thể khác nhau, nhưng tất cả các địa điểm đều mang chung đặc điểm là nơi thiêng liêng - hiểu theo nghĩa rộng của tính từ này. Và đặc biệt, các địa điểm thực sự được công nhận là địa điểm hành hương khi nó ở vị trí xa xôi, càng cách trở, kỳ khu càng hay, để chuyến đi mang được ý nghĩa chuyển dịch của các hành giả, từ nơi mình sống và hoạt động sang một chiều khác không phải chiều ngang và không phải là mặt đất - mà là “hành trình tâm linh”, được hiểu là hướng thượng. Mặt khác, các cuộc hành hương đều dẫn đến 1 di tích thiêng liêng và cổ kính; ở đó, ngoài chiều rộng của không gian còn phải kể thêm đến chiều thời gian. Và vượt lên trên các dữ liệu thì địa điểm hành hương được nhiều hành giả say mê ở đó luôn luôn phải có ít nhất 1 di vật nhắc nhở về sự kiện sáng lập.

* Trên đây là những yếu tố cần và đủ của 1 địa điểm hành hương để hành trình của người hành hương là cuộc đi trong không gian, trong thời gian và trong bản thân mình, là sự hóa thân làm cuộc sống trần tục có ý nghĩa nối kết họ với cái thiêng liêng, cao cả với cái giá trị mà lịch sử-văn hóa kết tụ lại. Như vậy hành hương góp phần hoàn thiện con người: Sau cuộc hành hương, người hành giả được tái tạo, được làm mới nhờ cuộc du hành đầy tác dụng giáo dục và được thăng tiến nhờ sự bồi bổ tri thức của kết quả “đi một ngày đàng, học một sàng khôn”. Cuối cùng, sau cuộc hành hương là thời gian để hồi tưởng và suy gẫm: những ý tưởng mới được xác lập để định hướng cho các hành động, lối sống trong quãng đời còn lại của chính mình.

("Hành hương - Cuộc hành trình trong chính bản thân mình", Huỳnh Ngọc Trảng, giacngo.vn 29/1/2010).

^[26] Theo thơ Nguyễn Tam Phù Sa: “Không ai đứng ngoài cuộc hành trình giữ nước/ Trong mỗi trái tim sẵn mang hình hài Tổ Quốc/ Chúng ta sống mỗi ngày cho Cần Giờ/ Như là ngày cuối cùng không có gì hối tiếc” (Bài “Nỗi niềm xã đảo Thạnh An”, vanchuongviet.org 18/8/2026).

^[27] Theo Truyện Kiều (Hồi 02: Kiều chơi tết thanh minh. thivien.net).

^[28] Theo “Mục sở thị dải đất Hình Chữ S hiếm có ở Phú Yên” (Ninh Phương, laodong.vn 14/5/2025: Mũi Điện nhìn từ trên cao có hình dạng như chữ S uốn cong mềm mại, tựa bản đồ VN thu nhỏ; Ảnh: Hoàng Vũ).

^[29] Trường đoạn trên chủ yếu được trích ghép từ thơ Hữu Loan (Bài “Đèo Cả”, thivien.net) và thơ Trần Mai Ninh (Bài “Nhớ máu”, thivien.net). [Xt: “Hai tác phẩm đỉnh cao của 2 tác giả tầm vóc trong dòng thơ ca ngày đầu kháng chiến chống Pháp này mang nhiều trùng hợp đặc biệt. Đó là ở giá trị nghệ thuật cách tân thơ, đặt nền móng thể loại thơ tự do VN hiện đại cho đến hôm nay. Đó là ở nội dung yêu nước, hào hùng trong phong cách sử thi và lãng mạn cách mạng. Đó là ở thời điểm chuyển giao máu lửa 1946 sau Cách mạng tháng 8/1945! Và, đó còn là ở tư cách thi sĩ và khí phách kẻ sĩ trong thi mệnh bi hùng và huyền thoại của cả 2 tác giả - 2 người trai xứ Thanh trên dải Nam Trung Bộ Nha Trang - Phú Yên!” (Trích bản thảo của cùng người viết)].

^[30] Xt: Về 5 điểm cực Đông Bắc, Bắc, Nam, Tây, Đông của Việt Nam

Địa danh được xem là nét đầu tiên vẽ nên Hình Chữ S Việt Nam là Mũi Sa Vĩ/ Mũi Gót (Trà Cổ, Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh). Đây là điểm địa đầu phía Đông Bắc của Tổ quốc, nơi bắt đầu đường bờ biển của VN. Tại đây có biểu tượng thông tin biên giới Sa Vĩ với hình ảnh 3 ngọn thông (cây dương) vươn lên, đánh dấu nơi khởi đầu của nét bút tạo hóa vẽ nên “hình chữ S” trên bản đồ VN. Như vậy, Mũi Sa Vĩ là điểm khởi đầu Hình Chữ S cực Đông Bắc, có ý nghĩa cùng 4 điểm cực khác là: cực Bắc (Lũng Cú - Hà Giang), cực Nam (Mũi Cà Mau), cực Tây (A Pa Chải - Điện Biên), và cực Đông (Mũi Điện/ Mũi Đại Lãnh - Phú Yên).

Điểm cực Đông có vấn đề chưa được nhất quán: Xét về mặt địa lý Mũi Đôi (bán đảo Hòn Gốm, Vạn Ninh, tỉnh Khánh Hòa) mới là điểm cực địa lý nhô ra xa nhất VN trên đất liền - nơi đón ánh mặt trời đầu tiên toàn lãnh thổ Tổ quốc (và Đông Dương cùng cả Đông Nam Á lục địa). Nơi này đã được Bộ VH-TT-DL công nhận Di tích quốc gia. Tuy thế, Mũi Điện (Phú Yên) trong quan niệm dân chúng vẫn là địa danh biểu tượng phổ biến hơn.

Điểm cực Tây của VN nằm ở A Pa Chải (tỉnh Điện Biên) với cột mốc tại cửa khẩu A Pa Chải là ngã 3 biên giới Việt-Lào-Trung. Mốc cực Tây VN là cột mốc biên giới hình tam giác, có 3 mặt ghi bằng tiếng Việt-Lào-Trung, do Trung Quốc xây dựng; cột mốc được đặt tại bản Tá Miếu, Sín Thầ, Điện Biên.

Điểm cực Nam của VN nằm ở Mũi Cà Mau (tỉnh Cà Mau). Mũi Cà Mau hướng về phía tây, thuộc xóm Mũi, Ngọc Hiển - Cà Mau, cách TP Cà Mau 100 km. Bên trái mũi là biển Đông, bên phải là biển Tây (Vịnh Thái Lan). Hiện nay, xét về địa lý mũi Cà Mau không phải điểm cực Nam trên đất liền VN, mà chỉ nằm ở vùng cực Nam của VN. Điểm cực nam trên đất liền của tỉnh Cà Mau nằm ở Viên An, Ngọc Hiển, có độ vĩ 8°30' Bắc trong khi Mũi Cà Mau là điểm cực Tây tỉnh Cà Mau.

Điểm cực Bắc của VN nằm ở Đỉnh Lũng Cú (tỉnh Hà Giang); đầu nguồn sông Nho Quế, bắt nguồn từ Vân Nam (Trung Quốc) đổ về, núi non trùng điệp hùng tráng bậc nhất đất nước. Cột cờ biên cương Lũng Cú nằm ở đỉnh Lũng Cú (núi Rồng), Đồng Văn, Hà Giang. Sử sách ghi lại rằng khi xưa, Lý Thường Kiệt hội quân về trấn ải vùng biên thuỳ, đã cho cắm một lá cờ trên đỉnh núi Rồng để khẳng định chủ quyền. Ban đầu, cột cờ chỉ làm bằng cây Sa Mộc. Từ đó, mảnh đất biên ải nơi cực bắc Tổ quốc luôn được gìn giữ, bảo vệ. Cột cờ Lũng Cú ngày nay được xây dựng theo mô hình cột cờ Hà Nội, với kích thước nhỏ hơn. Quốc kỳ Tổ quốc VN được treo trên đỉnh Lũng Cú dài 9m rộng 6m, diện tích 54m², tượng trưng 54 dân tộc khắp đất nước.

(“Các điểm cực của Việt Nam nằm ở các tỉnh nào?”, 6/1/2025 danviet.vn; Các Ct Chương 4 về Mũi Cà Mau).

^[31] Phóng tác theo ký sự Hồ Bạch Thảo (“Thăm trung tâm phục vụ người Việt [VASC] và thư viện Phật học ngoài trời tại San Jose”, diendan.org 25/2/2026) Xt: Pháp cú là bộ Kinh chọn lọc lời dạy của đức Phật Thích Ca khi còn tại thế. Suốt 45 năm thuyết pháp đức Phật nói rất nhiều Pháp ngữ, bao gồm nghĩa lý thâm sâu, để cởi mở nghiệp khổ chúng sanh. Những giáo pháp ấy, ngay 3 tháng sau khi Phật tịch diệt, được các vị cao đồ tập họp Ðại hội Kết tập Kinh điển lần đầu tiên, tập thành Tam tạng truyền hậu thế noi theo. Đồng thời, những câu dạy ngắn gọn đầy ý nghĩa của Phật trong hơn 300 trường hợp giáo hóa khác nhau, cũng được kết tập thành kinh Pháp Cú lưu truyền mãi đến ngày nay. Kinh Pháp Cú gồm 26 phẩm, 423 bài kệ, là quyển thứ 2 trong 15 quyển thuộc Kinh Tiểu Bộ (Khuddaka-Nikāya) trong Kinh tạng Pāli. Tại VN kinh Pháp Cú do Hòa thượng Thích Thiện Siêu dịch qua bản chữ Hán, xuất bản lần đầu tiên vào năm 1959. Sau đó Hoà thượng Thích Minh Châu cũng dịch toàn văn từ bản Pāli, in song song cả 2 thứ chữ Việt - Pāli, tạo thuận lợi cho việc học hỏi thêm chính xác, sâu sắc. Ngoài ra có thêm bản Anh ngữ của ngài Nārada MahāThera.

^[32] Xt: Tenor (Nam cao) là giọng nam hát được cao nhất, giọng “đinh” trong nhóm hát; có thể hát cao và thoải mái bằng giọng chính của mình, được dành cho hát khúc cao trào opera hoặc bài ca với nốt thật thật cao. Nam cao được ái mộ như anh hùng trong bài hát. Một tin mừng cho dân Việt ta: Với cấu tạo tự nhiên, đặc điểm ngôn ngữ qua mấy ngàn năm, người Việt được sinh ra với phạm vi giọng trời cho là trung và cao. Vì thế về giọng tenor và soprano (nữ cao) nước ta không hiếm người có thể học, trở thành ca sĩ giọng “đinh”. Khác ở phương Tây, vì giọng của họ bẩm sinh vốn siêu trầm, nên vài người giọng tenor là được quý lắm. (Thái Nguyên, “Phân loại giọng hát và cách phát triển”, nhacsithainguyen.wordpress.com 27/4/2012).

^[33] Theo ca từ bài “Tháng ba Tây Nguyên” (Nhạc Văn Thắng, youtube.com; lời thơ Thân Như Thơ, thivien.net).

^[34] Theo “Khánh Ly - 80 mùa xuân và hát cùng nguồn cội”, nguoidothi.net.vn 6/3/2026.   

^[35] Theo "Ta là dân nước Nam/ Giống Lạc Hồng đang buổi lầm than…” Xt: Đó là ca từ của bài hát cổ động yêu nước, âm hưởng dân tộc/cách mạng thường được nhắc trong câu chuyện kể thời kháng Pháp 1940-1950. Hiện không có tài liệu chính thức ghi chép tên nhạc sĩ sáng tác. Nó được mô tả như bài ca truyền miệng, truyền thống hoặc sáng tác trong kháng chiến hoặc tiền kháng chiến. và thường được các thế hệ trước (như ông bà cha mẹ) dạy lại, thể hiện lòng yêu nước và chí bất khuất của dân VN. (Xt: Vũ My Lan, “Chốn cũ, người xưa”, Mylan Vu FB 1/5/2026 & vanviet.info 2/5/2026).

^[36] Csnl: Nam giới hoàn toàn có thể và nên tập aerobic/thể dục thẩm mỹ để duy trì sức khỏe, đốt cháy mỡ thừa và làm săn chắc cơ thể. Khái niệm thẩm mỹ cho nam hiện nay không chỉ giảm cân mà còn tạo vóc dáng cân đối, hài hòa với cơ bắp săn chắc và tỷ lệ mỡ thấp. Người nam nên duy trì tập luyện cường độ vừa phải khoảng 150 phút/tuần là hiệu quả nhất.

^[37] Theo ca từ Trịnh Công Sơn: “Phố bỗng là dòng sông uốn quanh” (Ca khúc “Em còn nhớ hay em đã quên“, youtube.com).

^[38] Theo “Không định đi mà đi, không định về lại về” (Khánh Ly, nguoidothi.net.vn 21/6/2016); “Khán giả, nghệ sĩ dự ra mắt hồi ký Khánh Ly” (vnexpress.net 9/3/2026).

^[39] Giấc hương quan: Giấc mộng về lại quê nhà, nằm mơ thấy về cố hương; hương quan là cổng làng.

^[40] Theo Truyện Kiều (Hồi 11: Kiều ở lầu xanh & Hồi 02: Kiều chơi tết thanh minh; thivien.net).

^[41] Tứ vô lượng tâm (Từ bi hỷ xả): 4 trạng thái tâm thức cao thượng trong Phật giáo - Từ (mang niềm vui), Bi (giảm nỗi khổ), Hỷ (vui vẻ với niềm vui người khác) và Xả (buông bỏ chấp trước) - giúp con người tăng tình thương, giảm ích kỷ, hận thù, thấy an lạc nội tâm.

^[42] Xt: “Chiến tranh biên giới Việt - Trung 1979” - một cuộc chiến ngắn, khốc liệt giữa Trung Quốc và Việt Nam, từ ngày 17 tháng 2 năm 1979 khi TQ đưa quân tấn công VN trên toàn tuyến biên giới giữa 2 nước. Chiến tranh biên giới Việt-Trung bắt nguồn từ quan hệ căng thẳng kéo dài giữa 2 quốc gia, diễn ra trong khoảng một tháng với thiệt hại người và tài sản cho cả hai phía. Sau đó cả TQ và VN đều tuyên bố chiến thắng. Mặc dù chịu thiệt hại lớn và thất bại buộc VN phải rút quân khỏi Campuchia, nhưng TQ đã chứng minh được đối thủ Liên Xô không trực tiếp tham chiến bảo vệ đồng minh VN. Cuộc chiến cũng để lại hậu quả lâu dài với kinh tế VN và căng thẳng trong quan hệ 2 nước. Xung đột vũ trang tại biên giới giữa 2 nước còn tiếp diễn thêm hơn 10 năm nữa. Tới năm 1991, sau khi LX tan rã, quan hệ ngoại giao Việt-Trung mới chính thức được bình thường hóa và phát triển cho đến nay. Cuộc chiến được phía VN gọi là Chiến tranh bảo vệ biên giới phía bắc 1979 hay Cuộc chiến chống bè lũ bành trướng phương Bắc. Phía TQ gọi là Chiến tranh đánh trả tự vệ trước VN (Đối Việt tự vệ hoàn kích chiến, nghĩa rộng chỉ xung đột biên giới Việt-Trung từ 1979-1989), bởi ngay cả đến nay TQ cho rằng chỉ chống trả cuộc tấn công của VN. Nhiều nhà nghiên cứu coi cuộc chiến này là 1 phần của Chiến tranh Đông Dương lần 3. (vi.wikipedia.org 17/2/2026).

Csnl: Trên đây chỉ là một “ngoại đề không trữ tình” với sáng tác này; như là kỹ thuật tự sự trong văn học, nơi tác giả tạm dừng mạch chuyện/truyện để bình luận, nhận xét, cung cấp thông tin, mà không bày tỏ cảm xúc, thái độ chủ quan. Khác ngoại đề trữ tình (tập trung tính khách quan, triết lý, mô tả, soi sáng bối cảnh, tư tưởng tác phẩm. Ở bản trường ca đang trình dẫn, ngoại đề không trữ tình được dùng xen kẽ ngoại đề trữ tình và thường là không có chú thích cụ thể. Trường hợp đang nói rất đặc biệt, vì ý nghĩa lâu dài, sinh tử và lằng nhằng của nó - chiến tranh biên giới Việt-Trung 1979 - dù binh tình hiện tại có thể xem là ôkê salem.

^[43] Xt: Y học tự sự/ Narrative Medicine - hướng nghiên cứu liên ngành văn học và y học, nhằm đề xuất đưa bộ môn này vào đào tạo tại các đại học y khoa. Xu hướng quốc tế: Môn Y học tự sự và Nhân văn y học từng được giảng dạy tại Mỹ (từ 1967) và Pháp (Bộ môn Y học tự sự/La médecine narrative cũng được giảng dạy tại Đại học Paris Descartes từ 2009). Thực trạng tại VN: Lĩnh vực này còn rất mới mẻ, nhưng đã có bước đầu nghiên cứu, giảng dạy bậc cao học do các giảng viên như PGS.TS Trần Huyền Sâm tại Đại học Sư phạm Huế đảm trách. Mục tiêu: Kết nối sự thấu cảm văn học với thực hành y khoa, giúp người làm nghề y hiểu sâu sắc hơn về thân thể, nỗi đau của con người qua câu chuyện kể. (“Văn học và y học”, Trần Huyền Sâm phỏng vấn Nguyễn Đức Tùng, vanviet.info 9/1/2026).

^[44] "Thây kệ nó": Cụm từ được xem là cách nói đặc trưng của Trịnh Công Sơn, biểu lộ triết lý buông xả, chấp nhận cuộc sống và sự rung động sâu sắc trong ca từ của ông. Chúng nói lên tư tưởng Phật giáo vô thường và tâm thế nhẹ nhàng trước cái được cái mất của kiếp người.

^[45] Theo “To be, or not to be”/Tồn tại hay không tồn tại/Sống hay không sống. (W. Shakespeare; Lời nhân vật Hamlet trong vở kịch cùng tên).

^[46] Meo (Email): Điện thư.

^[47] Move: Di chuyển, chuyển đi, xê dịch, dọn nhà…

^[48] Moi: Tiếng Pháp, ngôi thứ nhất số ít (Xưng hô thân mật/suồng sã kiểu cũ như "Moa - Toa" (Moi - Toi: Tôi/Tao - Bạn/Mày).

^[49] Xt: Sic (viết gọn của Sic erat scriptum): Trạng từ Latinh, nghĩa là "như thế", "nó được viết như thế", "đúng như nguyên văn". Đó một từ được viết ngay sau một từ/ cụm từ/đoạn văn bản được trích dẫn để nói rằng đoạn được trích chính xác từ bản gốc, lặp lại đúng lỗi sai hoặc cách viết lỗi thời hay không chuẩn mực ở bản gốc. Mục đích của sic là cho người đọc biết nếu có lỗi trong văn bản thì không là sai sót của người chép lại, mà lỗi ở bản gốc. Và nó còn được dùng với ý nghĩa châm biếm, hài hước, tạo chú ý của người đọc với lỗi từ tác giả gốc.

^[50] Xt: Mất gì của bọ/ Mất gì của bọ mà tiếc: Phương ngữ cảm thán vùng Quảng Bình, Quảng Trị, Nghệ-Tĩnh; với ý không đáng tiếc, đáng kể; hào phóng, xem nhẹ thiệt hại; ám chỉ đối phương quá keo kiệt, chi li.

^[51] Xt: Phụ nữ người Hoa thường mặc sườn xám (xường xám) vào dịp trang trọng như lễ tết (đặc biệt Tết Nguyên Đán), đám cưới (cô dâu hoặc quan khách), tiệc quan trọng, lễ tốt nghiệp, các sự kiện văn hóa, công diễn nghệ thuật truyền thống. Thời nay, sườn xám cũng được diện hàng ngày, trong các buổi gặp gỡ, thể hiện nét thanh lịch, hiện đại, quyến rũ.

^[52] Xt: Trà Tân Cương - trà nổi tiếng của Thái Nguyên (VN), trong tiếng Hoa thường được gọi/phiên âm Tân Cương trà. Tân Cương là tên xã thuộc huyện Đồng Hỷ (cũ), tỉnh Thái Nguyên, VN. Khi viết tiếng Trung sẽ dịch nghĩa theo âm Hán Việt: Xīn:Tân; jiāng: Cương; chá: Trà. Nói rõ hơn là trà xanh/chè xanh Tân Cương. Lưu ý: Tránh lẫn với Tân Cương/ Xīnjiāng là một vùng tự trị ở phía Tây bắc Trung Hoa.

^[53] Ngọ/ Wǒ: Tôi/Anh/Em (tiếng Hoa, ngôi thứ nhất). Nị/ nǐ: Bạn/Em/Anh (Ngôi thứ hai).

^[54] Xt: “Lính Tây Ma-rốc” Maroc/Morocco (tiếng Pháp/tiếng Anh) - Cụm từ phổ biến ở VN thời chống Pháp. Đó là binh lính lực lượng viễn chinh/đánh thuê từ địa phận Maroc (quốc gia cực Tây Bắc châu Phi) do thực dân Pháp chiêu mộ/cưỡng ép. Họ được đưa sang chiến trường Đông Dương để chiến đấu cho quân đội Pháp trong Chiến tranh Đông Dương 1945-1954. Sắc lính này nổi tiếng thiện chiến với khả năng đánh ở rừng núi hiểm trở. Khoảng 50 ngàn thanh niên Bắc Phi đó cùng là thuộc địa Pháp (người Ma-rốc đông nhất) bị đưa sang xứ thuộc địa Đông Dương mà VN là chiến trường chính. Họ xuất thân nghèo khổ, đa số buộc phải cầm súng để kiếm sống. Do đồng cảm giữa các dân tộc chung cảnh ngộ áp bức, rất nhiều lính Ma-rốc đã rời bỏ hàng ngũ Pháp để theo Việt Minh; lập nên các đơn vị chống Pháp như Đội Bắc Phi độc lập (DINA). Nhiều hàng binh Ma-rốc đã kết hôn với phụ nữ bản địa VN, được sinh sống tại các khu tập trung do chính phủ Việt Minh sắp xếp như Tản Lĩnh, Ba Vì (Hà Nội). Đến những năm 1970, được sự đồng ý của 2 chính phủ, phần lớn các gia đình VN - Ma-rốc đã hồi hương về Ma-rốc sinh sống; con cháu của họ đã lập thành cộng đồng người gốc Việt tại Ma-rốc. Hiện nay tại Tản Lĩnh còn lưu giữ Cổng Ma-rốc – một công trình mang phong cách Ả-rập đặc trưng để các cựu chiến binh châu Phi thờ đó vơi đi nỗi nhớ quê hương. (“Ba Vì có Cổng Ma Rốc độc đáo”, baoquocte.vn 24/11/2018).

[Csnl: Đang mùa hè đá banh toàn cầu nhào chảo lửa, tưởng cũng nên dẫn lại câu chuyện mọi nhà đều tỏ: Xứ Morocco đang làm nên lịch sử! Có 2 éo le. Đội tuyển Morocco đã vọt lên xuất chúng, lọt vào vòng tứ kết World Cup 2026. Họ tiến sâu vào vòng 8 đội mạnh nhất sau khi đánh bại với tỷ số 3-0 đội đồng chủ nhà Ca Na Điên nhà tui tức nhà chướng ca gia lần đầu tiên được đăng cai vòng chung kết FIFA World Cup. (Đó cái éo le cho chúng tui!) Này, chớ quên đó là lần thứ 2 trong lịch sử đá banh hoàn vũ, một đội bóng châu Phi lọt vô tứ kết. Quá oách! Trận đấu vòng tứ kết ngày mai 9/7 còn là éo le nữa: Morocco sẽ đối đầu với đương kim á quân Pháp (trong quan điểm chánh trị thì là cựu thực dân - chủ nhân ông của Maroc trước năm 1961). Tha hồ hồi hộp… Mà hồi hộp cái gì thi sĩ ơi; tin giờ chót: Pháp thắng Morocco 2-0 (không hiểu tiền đạo Mbappe ân oán gì với xứ Ma-rốc mà phải xoải cẳng thiên thần ghi dấu giày vào cả 2 bàn thắng). Bực chả buồn tám nữa, thây kệ các bạn Tây Ma-rốc lẫn Tây Phú Lang Sa, ta về với chường ca đê…]

^[55] Vẹm: Việt Minh/QĐNDVN thời kháng Pháp - là cách nói nhanh/viết tắt V.M. của “Việt Nam Độc lập Đồng minh”; sau được coi là tiếng lóng, miệt thị, hài hước…

^[56] Voilà  - Hǎo le: Tốt rồi, xong rồi (Tiếng Pháp, tiếng Hoa).

^[57] “Y nghĩa bất y ngữ”: Nghĩa là khi tu tập cần theo nghĩa lý sâu xa của giáo pháp, không nên nệ vào ngôn từ, văn tự. Đó là 1 trong 4 nguyên tắc Tứ y pháp của giáo lý đạo Phật căn bản.

^[58] Theo thơ Bế Kiến Quốc: "Sinh ra ở đâu mà ai cũng anh hùng?/ Tất cả trả lời: Sinh bên một dòng sông…" (Bài "Những dòng sông", thivien.net).

^[59] Theo thơ Nguyễn Thanh Mừng: “Khúc sông hiền như mắt tỳ kheo” (Bài “Nhà và thiên nhiên”,  baovannghe.vn 2/8/2026).                                                                                                                                                                                              

^[60] Xt: Việt Nam là đất nước của sông ngòi - Với mạng lưới dày đặc gồm hơn 2.360 con sông lớn nhỏ dài trên 10km, nổi bật 2 hệ thống lớn là sông Hồng ở miền Bắc và sông Mê Kông (sông Cửu Long) ở miền Nam cùng mang theo lượng phù sa lớn. Sông ngòi VN có mật độ dày (cứ đi khoảng 10km đường bờ biển lại gặp một cửa sông). Phần lớn là sông ngắn, nhỏ (93% số lượng sông ngòi thuộc diện nhỏ, ngắn và có độ dốc lớn do hình dạng lãnh thổ hẹp ngang). Các dòng sông phân bổ đều khắp các vùng miền, đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp nước, bồi đắp phù sa, phát triển kinh tế đất nước. Đặc điểm theo từng vùng miền. Miền Bắc: Có hệ thống sông lớn như sông Hồng (đoạn chảy trong VN dài 510 km), sông Đà và sông Thái Bình. Chế độ nước chảy theo mùa rất rõ rệt. Mùa mưa lũ lớn, mùa khô nước cạn. Miền Trung: Sông thường ngắn, dốc, chảy nhanh từ dãy Trường Sơn ra biển Đông; các sông tiêu biểu: sông Mã, sông Lam (Nghệ An) và sông Thu Bồn (Quảng Nam). Miền Nam: Nổi bật với hệ thống sông Mê Kông chảy qua hạ lưu chia thành 2 nhánh lớn là sông Tiền và sông Hậu, cùng với sông Đồng Nai; lượng nước dồi dào, điều hòa hơn và mạng lưới kênh rạch chằng chịt phục vụ giao thông, nông nghiệp.

^[61] Phóng tác theo Nguyễn Bình (“Đặt tên cho các thiên hà bằng tên những con sông Việt Nam”, nongnghiepmoitruong.vn 18/2/2026). Xt: “Giải mã sông Mekong và Biển Đông bằng “con mắt” vũ trụ” (Nghiêm Văn Sơn, nguoidothi.net.vn 24/6/202).

^[62] Xt: Còn bên điện ảnh, theo sau tập tuyển thơ “Những miền quê trong thơ Việt” (sắp sửa được phóng tác trong Chương hồi 1.3.6 này), Người viết vừa hay tin thú vị: Cuối năm nay sẽ ra mắt một bộ phim cùng tính chất tuyển tập thơ mà ắt sẽ rất sát với đại sự tái sắp xếp tỉnh thành vừa thôi nôi 2/7/2026. Chúng tôi hóng, và tự nhủ bổn trường ca du ký, ở phiên bản nào đó sau thế nào cũng rinh thêm “đồng bọn nhí” đó vào để mà… liên văn bản!

Csnl: “Đạo diễn Lương Đình Dũng làm phim về văn hóa Việt”: Nhà đạo diễn đa tài họ Lương sẽ quay phim "Profile đất nước của tôi", giới thiệu vẻ đẹp 34 tỉnh thành VN. Tác phẩm dài 15 phút, khởi quay tháng 10, dự kiến ra mắt vào Ngày Văn hóa VN 24/11. Phim quy tụ 300 diễn viên, đan xen nhiều câu chuyện của các nhân vật. Nhà đạo diễn cho biết khó xác định thể loại [cái này hay à nha!] bởi dùng nhiều phương pháp kể chuyện giao thoa giữa phim truyện điện ảnh, phim tài liệu và quảng bá. Dù thời lượng không dài, êkíp gặp khó khi lựa chọn hình ảnh đặc trưng của mỗi tỉnh thành. Phim không chỉ tập trung các địa danh nổi tiếng mà còn khai thác chất riêng ở văn hóa địa phương. Đoàn phim không lạm dụng công nghệ, để tôn vinh nét đẹp mộc mạc từ thiên nhiên Việt, con người Việt. "Thay vì cố gắng đưa mọi thứ vào, bộ phim được xây dựng như một cánh cổng gợi mở, khơi gợi tò mò, ham muốn trải nghiệm văn hóa bản địa", đạo diễn nói. Trong buổi họp báo 30/6 tại Hà Nội, Thứ trưởng VH-TT-DL Tạ Quang Đông kỳ vọng phim góp phần quảng bá hình ảnh đất nước theo cách giàu cảm xúc, bền vững: "Giá trị tác phẩm không nằm ở việc liệt kê bao nhiêu danh lam thắng cảnh, mà ở khả năng chạm tới trái tim người xem, khơi gợi mong muốn trực tiếp đến VN, tiếp xúc con người nơi đây. Bộ phim dài 15 phút là bước khởi đầu, tạo nền cho việc sản xuất  sản phẩm giới thiệu văn hóa, ẩm thực, trang phục Việt". Dự án do Bộ VH-TT-DL cùng Cục Điện ảnh VN định hướng thực thi. Lương Đình Dũng từng gây chú ý với phim “Cha cõng con” (2017) - tác phẩm đại diện VN dự tranh giải Oscar Phim nói tiếng nước ngoài xuất sắc, đồng thời tham gia nhiều liên hoan phim với thành tựu nổi bật nhất là giải Phim châu Á xuất sắc tại LHP Fajr - Tehran. Sau đó ông cho ra mắt một số tác phẩm điện ảnh ở các thể loại khác nhau như phim kinh dị, phim ngắn, phim tài liệu, phim hành động. (vnexpress.net 3/7/2026). Bởi thế “Đất nước tràng hạt” hóng "Profile đất nước của tôi". Hỏi AI về tên phim; đáp: “Tên tiếng Anh phụ của dự án là “Vietnam: Beyond Words”. Còn nếu dịch hoàn toàn ra tiếng Việt thì là "Hồ sơ Đất nước của tôi: Việt Nam - Vượt qua mọi ngôn từ" (hoặc "Việt Nam - Hơn cả lời nói"). Trong đó, đạo diễn Dũng muốn giữ từ "Profile" vì cụm "Profile Đất nước của tôi" mang hơi hướng hiện đại, giống bản giới thiệu tổng quan, toàn diện, sống động nhất về VN (riêng từ “Profile” có thể dịch là “Hồ sơ cá nhân”, “Sơ yếu lý lịch”, “Tài khoản”, “Giao diện”. Tưởng cũng nên nêu thông tin chuẩn, mới nhất: VN có hơn 40 ngàn di tích lịch sử-văn hóa, danh lam thắng cảnh; gần 70 ngàn di sản văn hóa phi vật thể, trong đó có 38 di sản được UNESCO ghi danh.

^[63] Thơ Hoàng Trung Thông (Bài “Sương mù bên kia sông Bến Hải”, thivien.net).

^[64] “C’est la vie”: Thành ngữ phổ biến trong tiếng Pháp (nghĩa "Đó là cuộc sống"/"Đời là thế"). Xt: Thể hiện sự chấp nhận, cam chịu, buông bỏ trước khó khăn, tình huống không may, không thay đổi được trong đời.

^[65] Xt: "Lady first"/Ladies first: Phụ nữ trước tiên. Xt: Phép lịch sự, ga-lăng nhường nhịn, ưu tiên phái nữ trong hoạt động hàng ngày (đi trước qua cửa, xếp hàng); quy tắc ứng xử xã hội phổ biến ở các nước châu Âu. (Xứ Mẽo, Ca Nà Điên mà vậy coi chừng “phân biệt”/”kỳ thị” à nha!)

^[66] Mouse/Computer mouse: Chuột máy điện toán.

^[67] Đã Ct.

^[68] Xt: Ngay và luôn” - cụm từ thông dụng trong tiếng Việt đương đại được giới trẻ ưa chuộng, có nghĩa thực hiện một hành động nào đó ngay lập tức, tức thì, không chậm trễ, không hoãn lại; nó nhấn mạnh sự khẩn trương, tốc độ và quyết tâm làm ngay, thường được hay thế cho "ngay lập tức", "làm luôn", "không chần chừ".

^[69] Xt: Gen Z - Thế hệ trẻ sinh trong khoảng 1997-2012. Ưu: Tư duy mở, hội nhập; Cập nhật xu hướng tốt, tiếp cận thông tin nhanh; Quan tâm vấn đề đa dạng, toàn cầu; Thực tế, thực dụng, tư duy  tài chính tốt hơn nhiều thế hệ trước; Hiểu biết hơn về công nghệ, giỏi nhiều kỹ năng. Nhược: Thiếu kỹ năng mềm, thiếu kiên nhẫn, muốn thăng tiến nhanh; Dễ bị áp lực, ảo tưởng về năng lực; Nhạy cảm, dễ tổn thương; Quá phụ thuộc vào công nghệ; Dám sống phá cách, ưa mạo hiểm;

^[70] Xt: “Diện ưu tiên số 1” - Còn gọi là Đối tượng UT1 trong hệ thống phân phối hàng hóa và tuyển sinh thời Bao cấp (1975-1986) gồm các nhóm đối tượng cốt lõi được Nhà nước đặc biệt ưu đãi: Con liệt sĩ, con thương binh/bệnh binh nặng; Gia đình có người thân hy sinh/giảm khả năng lao động cao (từ 81% trở lên); Người dân tộc thiểu số: Nhất là người sống tại vùng sâu vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn (Khu vực 1); Thương binh, bệnh binh, người hưởng chính sách như thương binh: Người trực tiếp chiến đấu/phục vụ chiến đấu; Quân nhân, công an nhân dân tại ngũ/hoàn thành nhiệm vụ: Quân nhân, công an được cử đi học hoặc đã hoàn thành nghĩa vụ. Đặc điểm của diện ưu tiên số 1: Trong tuyển sinh đại học: Được cộng điểm ưu tiên cao nhất (thường là 2 điểm); Trong phân phối tem phiếu: Được ưu tiên mua hàng hóa, nhu yếu phẩm (thịt, đường, gạo, vải) nhiều hơn so với người dân thông thường và một số nhóm cán bộ cấp thấp hơn; Đặc quyền khác: Trong một số ngữ cảnh về tuyển dụng hoặc đại học, nhóm này có thể được đặc cách hoặc ưu tiên xét tuyển. Hệ thống tem phiếu thời bao cấp phân chia chặt chẽ theo cấp bậc và đối tượng chính sách để phân phối lương thực, thực phẩm, hàng hóa trong điều kiện khan hiếm.

^[71] “Trường Sa hành”, thivien.net.

^[72] "Gửi quần đảo Trường Sa", dotchuoinon.com, 4/10/2012.

^[73] “Những bài thơ sớm nhất về Hoàng Sa sau ngày 19/1/1974”, xuandienhannom.blogspot.com 18/1/2021 & Nhật ký yêu nước FB 18/12024.

^[74] Why not/Pourquoi pas (tiếng Anh/Pháp): “Tại sao không" được dùng phổ biến trong giao tiếp với 2 mục đích chính: đưa đề nghị/gợi ý nhẹ nhàng; bày tỏ tán đồng, chấp thuận nhiệt tình.

^[75] Trấn Nam Quan, thivien.net.

^[76] “Tây Tiến”, thivien.net.

^[77] “Việt Bắc”, thivien.net.

^[78] “Khau Vai”, thivien.net.

^[79] “Bên kia sông Đuống”, thivien.net.

^[80] “Đêm sông Cầu”, thivien.net.

^[81] “Qua Thậm Thình”, baophutho.vn 21/4/2010.

^[82] “Áo lụa Hà Đông”,  thivien.net.

^[83] “Hà Nội - phố”, thivien.net.

^[84] “Có phải em mùa thu Hà Nội”, thivien.net. 

^[85] “Những người trên cửa biển”, thica.net.

^[86] “Truyền Đăng sơn/ Núi Truyền Đăng”, vi.wikipedia.org.

^[87] “Đất Vị Hoàng”, thivien.net.

^[88] “Đò Lèn”, thivien.net.

^[89] “Miền Trung”, thivien.net.

^[90] “Sông Lam”, thivien.net.

^[91] “Quá Quảng Bình quan/ Qua ải Quảng Bình”, thivien.net.

^[92] “Hiền Lương bảy nhịp” thethaovanhoa.vn 18/6/2014.

^[93] “Đò lên Thạch Hãn”, thivien.net.

^[94] “Giời mưa ở Huế”,  thivien.net.

^[95] “Còn chút gì để nhớ”, thivien.net.

^[96] “Đà Nẵng ngẫu bạc/ Tình cờ dừng thuyền ở Đà Nẵng”, thivien.net.

^[97] “Du Hội An phùng Vị thành ca giả/ Chơi phố Hội An, gặp người đào hát thành Vị“, thivien.net.

^[98] “Trên đường về”, thivien.net.

^[99] “Bình Định 1935”, thivien.net.

^[100] Đã Ct.

^[101] Đã Ct.

^[102] “Đà Lạt trăng mờ”, thivien.net.  

^[103] “Đêm Tây Ninh”, thivien.net.

^[104] “Sông Đồng Nai”, thivien.net.

^[105] “Đêm Vũng Tàu”, thivien.net.

^[106] “Quá Sài Gòn cảm tác/ Cảm tác khi qua Sài Gòn”, thivien.net.  

^[107] “Đêm, nhớ trăng Sài Gòn”, thivien.net.

^[108] “Bến Tre quê tôi”, thivien.net.

^[109] “Hà Tiên thập vịnh/Kim tự lan đào/ Đảo vàng ngăn sóng lớn”, thivien.net.

^[110] “Cần Thơ”, thivien.net.

^[111] “Đẹp Hậu Giang”,thivien.net.

^[112] “Mũi Cà Mau”, thivien.net.

^[113] Trường đoạn trên được phóng tác và gia giảm danh sách theo “Bản đồ đất Việt bằng thơ và bình” (Trần Nhật Minh, vanvn.vn 19/3/2026) & sách Những miền quê trong thơ Việt (Nxb Đại học Sư phạm FB 24/3/2026); Nguyễn Hoài Nam và Đỗ Anh Vũ đồng chủ biên, Nxb ĐHSP 2026. Đó là cuốn tuyển 36 bài thơ tiêu biểu của 34 tác giả, mỗi thi phẩm gắn với 1 địa danh cụ thể, từ miền núi phía Bắc, trung du và đồng bằng Bắc Bộ, qua miền Trung, lên cao nguyên, đến phương Nam tới mũi Cà Mau. Danh sách 34 tác giả có phần lớn là các tên tuổi làng thơ Việt với 36 bài thơ đủ các thể (lục bát, 5 chữ, 6 chữ, thơ tự do) với các bài nổi tiếng chiếm tối đa; đó là Sông Lam (Trần Mạnh Hảo); Tiếng hát con tàu (Chế Lan Viên); Khau Vai (Trần Hòa Bình); Mưa Thuận Thành (Hoàng Cầm); Đêm sông Cầu (Đỗ Trung Lai); Áo lụa Hà Đông (Nguyên Sa); Hà Nội vắng em (Tế Hanh); Đò Lèn (Nguyễn Duy); Miền Trung (Hoàng Trần Cương); Giời mưa ở Huế (Nguyễn Bính); Tạm biệt Huế (Thu Bồn); Còn chút gì để nhớ (Vũ Hữu Định); Đèo Cả (Hữu Loan); Mũi Cà Mau (Xuân Diệu) - qua đó đủ thấy sự hấp dẫn của tập sách với độ sắc và tinh của nhóm chủ biên. Thơ hay ắt có đất để bình, những người tuyển chọn đã khéo léo đưa những bài bình ngắn gọn dưới 300 chữ, tinh tế như "người chỉ dẫn", tạo văn bản liên thông. Thiết kế mỹ thuật: Trần Thắng, 36 bức minh họa: Lê Cường.

^[114] Theo thơ Vũ Hoàng Chương: “Năm 12 tháng, ai không biết!/ Đã tháng nào không tháng 6 chưa?/ Tháng có 30 ngày để giết,/ Ngày 12 vẫn sống như xưa.”; “Tháng sáu, mười hai, từ đấy nhé” (Hai bài “Mười hai tháng Sáu” và “Tố của Hoàng ơi”, thivien.net). [Trữ tình ngoại đề: Đêm ngày 12 rạng sáng 13 tháng Sáu (12-13/6) từng là 1 ngày xui của lịch sử thế giới: Bức tường Berlin ra đời (12-13/6/1961 - 9/11/1989), ngăn chia hoàn toàn Đức quốc làm đôi y chang Việt Nam ta thời 1954-1975. Hay ho gì mà phải bắt chước nhau cái chuyện ngăn sông xẻ núi một đất nước nhỉ?! Cơ mà, với riêng tại hạ lại có tí ti cái hên rớt lại của ngày lịch sử xui xẻo: Không có Bức tường Berlin sẽ không có kẻ viết này; và sẽ không có bản trường ca du ký “Đất nước tràng hạt” như đang là. (Cảm hứng từ “Bức tường Berlin - Nước Đức chia cắt”, Nguyễn Xuân Thọ, thekymoi.media 17/8/2026)].                                         

^[115] ChatGPT và Gemini: 2 trợ lý trí tuệ nhân tạo (AI) thông minh nhất hiện nay. [Xt: Chúng hoạt động giống như việc bạn nhắn tin với người thật; giúp bạn trả lời câu hỏi, soạn thảo văn bản, viết mã (code), lên ý tưởng, dịch thuật, mần thơ... Túm nại: Gi gỉ gì gi cái gì AI cũng mần được, trừ mần trường ca kiểu chường/chướng ca. Chứ không à hihi.          

^[116] “Lừ đừ như ông từ vào đền” & "Nhấp nháy như thầy bói cúng thánh”: Cặp thành ngữ thú vị trong kho tàng văn học dân gian Việt.

^[117] “Tiền đâu” (Xt: Cách nói lái/nói láy phổ biến, hóm hỉnh, sâu cay ở tiếng Việt; được hoán vị từ "đầu tiên”; thường được dùng để đùa vui, châm biếm việc tiền nong, tài chính luôn là yếu tố quyết định trong mọi công việc, dự án, dự định).

^[118] Xt: “Sắp có tour tàu hỏa xuyên Việt giá gần 1,7 tỷ đồng” (vnexpress.net 5/6/2026); “Vì sao chuyến tàu xuyên Việt có giá tour hơn 200 triệu đồng mỗi khách?” (vnexpress.net 30/12/2024):

Hành trình 8 ngày 7 đêm Hà Nội - TP.HCM trên tàu SJourney có giá lên tới 1,7 tỷ đồng/khách nhờ có thêm 2 hạng phòng siêu sang với các đặc quyền cá nhân hóa. Đoàn tàu SJourney sẽ ra mắt hạng phòng mới vào tháng 10 này. Giá tour có 2 hạng phòng (giá 64.000 USD/1,7 tỷ đồng và 32.000 USD/860 triệu đồng) mỗi khách. Khách mua tour 2 hạng phòng này vẫn khởi hành theo lịch trình cùng khách mua tour hạng phòng thường (200 triệu đồng/người), nhưng thêm đặc quyền. Phòng hạng Imperial Suite rộng 51 m2, chiếm trọn 1 toa tàu - tương đương 3 phòng hạng thường; phòng hạng Suite rộng 17m2. Mỗi toa tàu có 2 phòng Suite. Đoàn tàu SJourney giới hạn 13 toa. Hiện tại có 4-6 chuyến/tháng.

Từ khi ra mắt tháng 12/2024, SJourney phục vụ hơn 2.000 khách, chủ yếu nhóm Bắc Mỹ, Tây Âu, Australia và vài quốc gia châu Á có mức chi tiêu cao. Vào mùa cao điểm (tháng 9 đến tháng 4) tàu thường kín chỗ. Hành trình của chuyến tàu dài 8 ngày 7 đêm, qua các thành phố gồm Ninh Bình, Quảng Bình, Huế, Hội An, Nha Trang, Phan Thiết và khởi hành cả 2 đầu Hà Nội - TP.HCM. Ông Phan Trọng Thắng, Giám đốc điều hành SJourney, nói ý tưởng về chuyến tàu hạng sang không mới trên thế giới nhưng với VN đây là lần đầu tiên, trong khi đường sắt Bắc Nam là một trong các tuyến đường sắt đẹp nhất thế giới. Tàu được thiết kế theo phong cách Indochine (Đông Dương) với vỏ ngoài màu đỏ bã trầu kết hợp vàng kim loại, gợi nhớ thời kỳ hoàng kim du lịch Đông Dương những năm 1930 khi các chuyến tàu như Trans-Indochina kết nối nhiều vùng Đông Nam Á. Nhân sự trên tàu được tuyển chọn là những người có kinh nghiệm phục vụ du thuyền, khách sạn 5 sao, có khả năng nói tiếng Anh trôi chảy. Ẩm thực đa dạng Á-Âu với nguồn nguyên liệu địa phương tuyển chọn. Hành khách sẽ được ngắm cảnh từ trên tàu, nghỉ ngơi thoải mái hơn khi tàu chạy tốc độ 40 km/h (chậm hơn so với 75 km/h của tàu Bắc Nam hiện tại) để tránh rung lắc.

Ngoài tiện nghi của “chuyến tàu độc bản VN”, du khách còn được trải nghiệm văn hóa lịch sử VN từ quá khứ hào hùng mà bi tráng đến hiện tại năng động mà thân thiện trong hơn 1 tuần đi dọc Bắc Nam. Ở mỗi điểm dừng, du khách đều có những trải nghiệm ẩm thực, văn hóa bản địa trước khi lên tàu tới điểm kế tiếp. Khi tới Ninh Bình, du khách được khám phá Tràng An, trải hành trình ngược thời gian khi thăm những di sản từ thời Đinh-Lê; và có bữa trưa giữa không gian vùng núi đá vôi Tam Cốc. Tại Quảng Bình hành trình bắt đầu với chuyến tham quan Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, du ngoạn trên sông Son, khám phá Động Phong Nha; du khách sẽ thư giãn tại suối Nước Moọc, thưởng thức bữa trưa giữa thiên nhiên; tối đến dùng bữa giữa cánh đồng lúa với ẩm thực địa phương sau khi trải nghiệm lớp học nấu ăn. Tại Hội An, du khách sẽ ngồi xe jeep ngắm cảnh thôn quê, khám phá các làng nghề thủ công truyền thống; và có bữa ăn ngay giữa cánh đồng được làm từ nguyên liệu địa phương. Đến Huế, đoàn khách sẽ gặp gỡ cặp vợ chồng nghệ nhân để nói về nghệ thuật ca trù và tham quan phòng tranh riêng của họ. Ở Nha Trang, du khách dùng bữa trên du thuyền Emperor Cruise, thưởng ngoạn cảnh đẹp vịnh Nha Trang, thăm làng chài và thư giãn tại bãi biển Sỏi; buổi chiều hành trình tiếp tục với tham quan Nhà thờ Đá, chùa Lộc Thọ, nhà cổ, kết hợp lớp học nấu ăn và thưởng trà chiều. Sáng ngày thứ 7 của chuyến đi, tại Phan Thiết du khách hòa mình vào không gian tâm linh trên núi Tà Cú, khám phá quy trình làm nước mắm truyền thống ở bảo tàng. Buổi chiều, tại đồi Cát Trắng sẽ có hoạt động ngoài trời và ngắm cảnh quan; buổi tối, du khách thưởng thức bữa tối chia tay bên tháp Poshanư cổ kính trước khi trở về tàu và để đi về điểm cuối. Cứ như thế như thế, đoàn du khách “đặc biệt” có thể khám phá vẻ đẹp cái lạ điều hay chỉ có thể có trên hình hài chữ S của VN. (À, tuy thế việc tàu vẫn còn chạy trên đường ray cũ khổ nhỏ cũng dễ bị xem là điểm trừ đấy. Một quan chức CLB Du lịch Hà Nội, từng đi tàu 6 lần trong năm qua cho biết, hầu như không thể ngủ ngon vì âm thanh ồn ào bởi khổ đường ray. Chuyện nhỏ, tàu vô thập toàn. “Được voi đòi 2 Bà Trưng!” Là các cháu Gen Z hay bảo thế).

^[119] Ám chỉ câu “Bọn giặc già thơ phú lăng nhăng"/"Bọn thi sĩ giặc già" gắn liền với các tiểu luận, tạp văn thẳng thắn, nổi sóng một thời của Nguyễn Huy Thiệp.

^[120] Chú thích chân trang/Footnote: Những ghi chú, bình luận bổ sung, thông tin trích dẫn nguồn tài liệu được đặt ở cuối mỗi trang văn bản.

^[121] Xt: "Ham cái dải rút gì đâu" - khẩu ngữ Việt mang ý nghĩa chê bai, coi nhẹ một thứ gì đó tầm thường, không có giá trị, chẳng bận tâm. Nghĩa gốc: Dải rút là sợi dây vải nhỏ dùng để buộc cố định cạp quần thời xưa - một vật dụng rất rẻ tiền, quen thuộc, đơn giản trong đời sống hàng ngày. Nghĩa bóng (thành ngữ): Nói "ham hố/được cái giải rút gì đâu"/"có mà được giải rút") là ám chỉ phần thưởng, lợi lộc hay thứ mà người khác đang tò mò, tranh giành, khoe khoang thực chất chẳng có giá trị gì lớn lao, không đáng coi trọng.

^[122] Thơ Nguyễn Trọng Oánh; tạm dịch “Chuyển vùng mãi không chuyển ra tiền được”/”Đi đó đây khắp thiên hạ mà vẫn bần” [Xt: “Xuân Thiều: ‘Thành bại một đời văn’, hành trình kiến tạo cõi người”, Lê Huy Hòa, baovannghe.vn 16/3/2026; Câu thơ mang ý châm biếm sâu cay: "Chuyển địa" (thay địa bàn, đổi nơi công cán, sinh sống) "hà thời" (đến bao giờ) "đắc" (mới có thể) "chuyển ngân" (chuyển đổi ra tiền/có thu nhập). Nó thường được giới văn nghệ sĩ, người làm công tác thoát ly thời chiến tranh/bao cấp nói về sự luân chuyển công tác thường xuyên, xê dịch đây đó liên tục nhưng không đưa lại hiệu quả kinh tế hay giá trị thực tế].