Văn Giá

Tại sao lại như thế?

Hôm qua tình cờ tôi gặp một nhà nghiên cứu đang còn tre trẻ có uy tín về học thuật, hỏi hồi này có gì hay không, anh ấy lắc đầu chán nản, thời này có gì mà hay nữa...

Anh ấy tâm sự, bây giờ ở cơ quan gần như rã đám, mạnh ai nấy làm, không phải làm khoa học đâu mà là đi làm kiếm tiền, làm ngoài, cơ quan chỉ là nơi trú chân an toàn thôi; họ không tha thiết với công việc, với cơ quan, với cái danh dự chung. Họ chỉ làm đủ để cái gọi là hoàn thành công việc khỏi bị khiển trách thôi.

Tôi bảo, bây giờ mọi thứ thuộc về ý chí mỗi cá nhân thôi, chứ trông vào tập thể thì không hy vọng gì đâu... Anh ấy lại bảo, ngay cả cá nhân cũng vậy thôi. Thí dụ, bây giờ đòi hỏi công bố khoa học quốc tế. Bản thân em cũng đã từng có một đôi bài. Thế nhưng nghịch lý là ở chỗ, hàng vài ba năm mới có thể đăng được một bài trên Scopus hay ISI, nhưng để làm gì, có ai đọc đâu. Nhưng do quy định, nếu cứ dốc hết thời giờ vào đó thì rất tốn tâm sức và cuối cùng chẳng để làm gì?... Bây giờ công bố cái gì lên trên mạng cũng sợ. Hay cũng bị chửi, dở cũng bị chửi. Đúng cũng bị chửi. Sai cũng bị chửi. Họ nhân danh đủ thứ để chửi. Không biết gì cũng chửi. Không liên quan cũng chửi. Cho nên, bây giờ muốn nói một cái gì tử tế lên FB cũng sợ...

Nghe tâm sự của một nhà khoa học trẻ, tôi cứ buồn mãi. Buồn về nhiều nỗi.

Một cơ chế quản trị thế nào đó mà người ta không tha thiết học tập, nghiên cứu, cống hiến, đó là một cách quản trị thất bại.

Một nền truyền thông mạng xã hội khiến những người tử tế, chân chính, không muốn xuất hiện, thậm chí tránh xa để giữ cho tâm hồn được yên ổn, sạch sẽ thì cũng rất nguy hiểm. Nơi đó chỉ còn là mảnh đất nuôi dưỡng cỏ dại và rác bẩn.

Hiện nay, truyền thông chính thống hay hô hào "chống thông tin xấu, độc hại", với hàm ý là những loại thông tin chống chế độ... Theo tôi nghĩ, nên bổ sung loại thứ ba: "thông tin bẩn", một loại thông tin tục tĩu, dốt nát, hung hãn, mang tính bạo lực, vô văn hóa đang tràn lan trên mạng xã hội. Loại thông tin này, có thể không /ít liên quan đến quốc gia đại sự, nó chủ yếu nhằm vào công kích cá nhân hoặc các tổ chức dân sự với những động cơ bẩn thỉu khác nhau trừ chuyên môn... Đây mới là loại thông tin chủ yếu, "hùng mạnh", tràn lan, làm mưa làm gió, tạo ra một hệ sinh thái bẩn, mất vệ sinh, mất mỹ quan, đầy tính bạo lực, làm bào mòn nhân tính con người, dung dưỡng cho cái xấu, cái ác lên ngôi. Loại thông tin bẩn này, xét theo nghĩa nào đó, nguy hiểm hơn những "thông tin xấu độc" – đã và đang bị xử phạt. Trong khi đó, loại thông tin bẩn này chưa được nhận diện và ngăn chặn, thậm chí có thể lại được một thế lực ngầm nào đó dung dưỡng, chống lưng.

Một ông bạn tôi nhận định: khi một hệ sinh thái thông tin bẩn tồn tại tràn lan với sự hung hãn, phi nhân tính như thế thì chính nó sẽ góp phần tạo nên một xã hội y như thế, cũng phi nhân tính, hung hãn theo.

Trở lại với nhà nghiên cứu trẻ kia, tôi bảo anh, thôi đừng buồn nữa bạn ạ, chính bạn sống theo hướng lý tưởng hóa quá nên càng nhiều đổ vỡ. Phải nhìn thực tế hơn thôi... Bạn ấy bảo, em cũng chẳng mơ mộng lắm đâu. Em đi làm cơ quan nhà nước 20 năm, mang danh tiến sĩ, lương mỗi tháng 15 triệu. Dù tiền nong xét cho cùng chẳng phải là ghê gớm gì, nhưng rõ ràng cũng phải xẻ người ra để đi làm thêm kiếm sống chứ. Nên trong bối cảnh này, con người ta vui làm sao được...

Sau khi chia tay, trên đường về tôi cứ nghĩ, bọn già như mình cũng quá lắm chỉ đôi mươi năm nữa là chầu giời, chứ thế hệ như anh bạn trẻ đây còn vất vưởng trên thế gian này dễ nửa thế kỷ nữa chứ có ít đâu...

28/6/2026