Diễn đàn Câu lạc bộ Văn đoàn Độc lập Việt Nam: Ở thế kỷ 18, người Việt gọi chữ “Quốc ngữ” là gì?

Danh ngôn

“Thế giới này, như nó đang được tạo ra, là không chịu đựng nổi. Nên tôi cần có mặt trăng, tôi cần niềm hạnh phúc hoặc cần sự bất tử, tôi cần điều gì đó có thể là điên rồ nhưng không phải của thế giới này.”

“Ce monde, tel qu’il est fait, n’est pas supportable. J’ai donc besoin de la lune, ou du bonheur, ou de l’immortalité, de quelque chose qui ne soit dement peut-etre, mais qui ne soit pas de ce monde.”

(Albert Camus, Caligula)

“Tất cả chúng ta, để có thể sống được với thực tại, đều buộc phải nuôi dưỡng trong mình đôi chút điên rồ.”

“Nous sommes tous obligés, pour rendre la realite supportable, d’entretenir en nous quelques petites folies.”

(Marcel Proust, À l’ombre des jeunes filles en fleurs)

“Nghệ thuật và không gì ngoài nghệ thuật, chúng ta có nghệ thuật để không chết vì sự thật.”

“L’art et rien que l’art, nous avons l’art pour ne point mourir de la vérité.” (Friedrich Nietzsche, Le Crépuscule des Idoles)

“Mạng xã hội đã trao quyền phát ngôn cho những đạo quân ngu dốt, những kẻ trước đây chỉ tán dóc trong các quán bar sau khi uống rượu mà không gây hại gì cho cộng đồng. Trước đây người ta bảo bọn họ im miệng ngay. Ngày nay họ có quyền phát ngôn như một người đoạt giải Nobel. Đây chính là sự xâm lăng của những kẻ ngu dốt.”

“Social media danno diritto di parola a legioni di imbecilli che prima parlavano solo al bar dopo un bicchiere di vino, senza danneggiare la collettività. Venivano subito messi a tacere, mentre ora hanno lo stesso diritto di parola di un Premio Nobel. È l’invasione degli imbecilli.”

(Umberto Eco, trích từ bài phỏng vấn thực hiện tại Đại học Turin (Ý), ngày 10 tháng 6 năm 2015, ngay sau khi U. Eco nhận học vị Tiến sĩ danh dự ngành Truyền thông và Văn hoá truyền thông đại chúng. Nguyên văn tiếng Ý đăng trên báo La Stampa 11.06.2015)

Ở thế kỷ 18, người Việt gọi chữ “Quốc ngữ” là gì?

Trần Quốc Anh

Cha Philipphê Bỉnh giải thích tại sao ông soạn sách bằng quốc ngữ (“chữ nước người mà tiếng nước ta”) thay vì chữ Nôm (“chữ nước ta”). Ông sống ở Bồ đã lâu rồi, ít dùng chữ Nôm nên cũng quên nhiều (“vì chữ An Nam đã lâu năm mà chẳng có đọc cùng chẳng có viết. thì đã quên hình tượng nó đi”).

Ông ước ao sau này có ai đó mang sách của ông về An-nam thì sao chép các sách vở của ông sang chữ Nôm để có nhiều người đọc hiểu hơn.

Điều này cho thấy trong cộng đồng Công giáo thời cha Bỉnh, “chữ nước người mà tiếng nước ta” do thầy cả Alexandre khi đến giảng đạo đã lập ra, vẫn được coi là một thứ chữ phiên âm để ghi tiếng nói, chưa phải là một chữ viết thật sự của người Việt.

Tuy vậy Cha Bỉnh cũng nhận ra rằng thứ chữ viết này gồm 24 chữ cái “trộn đi trộn lại” cùng với năm dấu khá tiện lợi – người ta học chừng một tháng thì có thể viết được hết tiếng An-nam. Đó là lý do chính mà sau này chữ quốc ngữ trở nên công cụ xóa mù chữ hữu hiệu.

Nhận xét của cha Bỉnh về chữ quốc ngữ củng cố lập luận của tôi là ban đầu các thừa sai Dòng Tên làm ra chữ ABC để học tiếng Việt cho chóng – chứ không phải đây là âm mưu “đồng hoá” người Việt, cắt đứt mạch văn hóa người Việt với chữ Hán chữ Nôm như nhiều người xuyên tạc.

Chuyện thực dân Pháp dùng chữ phiên âm tiếng An-nam để thay thế chữ Hán chữ Nôm ở Nam Kỳ sau 1862 là một chuyện khác, không liên quan đến những người tạo ra nó.

Xin mời đọc di nguyện rất cảm động của cha Bỉnh do bạn Nguyễn Nam phiên chuyển từ chữ Nôm như sau:

—

Lời chú cuối sách kinh của Thầy cả Bỉnh, những di nguyện gửi gắm cho bổn đạo An Nam (Borg.tonch.18 - trang 279r-v)

"Tôi chẳng những là dịch ra một kinh cầu này. mà lại dịch ra cả và truyện ông thánh Phan-chi-cô Xa-vi-ê. cùng truyện ông thánh Y-na-xu. và truyện ông thánh Phan-chi-cô Bô-gia mà kính người. cùng nhiều sự khác về đạo mà làm ích cho người ta. song viết chữ nước người mà tiếng nước ta. vì chữ An Nam đã lâu năm mà chẳng có đọc cùng chẳng có viết. thì đã quên hình tượng nó đi. mà các sách ấy cùng sách khác. thì tôi đã trối cho Cụ Bề trên Phan-chi-cô dòng Đức Chúa Giê-su. mà khi tôi chết thì người sẽ đem sang An-nam. bấy giờ các Thầy ông nào xem thấy sách này mà biết sự ấy. thì xin thưa bề trên truyền cho Thầy nào biết chữ nước người. thì sao ra chữ An Nam để cho các Thầy được dùng mà khuyên bảo bổn đạo. kẻo khi ấy bề trên ta lắm việc mà người quên đi chăng. bằng Thầy nào chịu khó mà làm việc ấy là phúc trọng. mà Đức Chúa Trời sẽ trả công cho. hoặc câu nào hồ nghi thì thưa bề trên. hay là Thầy cả nước người dòng ta. vì đã có chính bản tiếng nước người đem về đấy. song khi Đức Chúa Trời thương mà tôi trở về làm một cùng bề trên. thì tôi sẽ lo liệu các việc như vậy mình ước ao. mà khi tôi chẳng về được. thì các Thầy ông nào có sức thì phải lo liệu. vì là việc ở trong dòng cho danh Cha cả sáng. một là mình và xem và sao [chép] ra. hai là người khác đọc mà mình viết. như tôi đã làm thể ấy cùng Cụ Lu-y. vì khi người làm sách. thì cứ đọc thong thả từng câu. mà tôi viết. hay là khi người làm thư thì cũng vậy. sau nữa các Thầy hầu đã phải biết chữ nước người mà tiếng An Nam thì Thầy cả A-lê-san-rê dòng ta. đến giảng đạo trước hết đã lập ra. để cho các Cụ sang sau được chóng biết tiếng. mà người An Nam ta học chữ ấy thì chẳng quá một tháng liền biết. vì có hai mươi bốn. mà trộn đi trộn lại. cùng làm năm dấu. thì viết hết được tiếng An Nam. cho nên tôi viết chữ ấy. vì có ý dạy người nhà tôi cho nó sao ra chữ An Nam."

Danh ngôn

Ban Biên tập

Tra cứu theo tên tác giả

Ở thế kỷ 18, người Việt gọi chữ “Quốc ngữ” là gì?