Lê Hồng Lâm

Việc thắng giải Oscar lần thứ 3 và ba lần đoạt giải Best Actor ở ba LHP quốc tế hàng đầu là Cannes, Venice, Berlin đưa Sean Penn (65 tuổi) vào nhóm những tượng đài điện ảnh, xếp ngang hàng với những huyền thoại như Marlon Brando, Jack Nicholson, Robert DeNiro, Al Pacino và Daniel Day-Lewis. Họ là những diễn viên xuất chúng mà những vai diễn xuất sắc nhất (đặc biệt là những vai phản diện hoặc anti-hero) phá vỡ các giới hạn về diễn xuất và tạo nên những nhân vật mang tính biểu tượng khi đào sâu vào thế giới tăm tối hay những tổn thương của con người.

Nhìn lại sự nghiệp điện ảnh lừng lẫy của Sean Penn, có thể thấy anh chưa bao giờ là một diễn viên “dễ xem”. Sean Penn không tìm đến những nhân vật người hùng để được yêu mến, mà thường chọn những con người đứng bên rìa của xã hội và đạo đức: tội phạm bị kết án tử hình, kẻ lạc lối, những người cha bất toàn, hay những cá nhân bị ám ảnh bởi mất mát và tội lỗi. Điểm chung ở họ không phải là sự vĩ đại, mà là những vết thương sâu – nơi cảm xúc nhân vật trở nên dữ dội và khó kiểm soát nhất.

Điện ảnh của Sean Penn, vì thế, luôn gắn với nỗi đau: nỗi đau của ký ức (Mystic River), của chuộc lỗi (Dead Man Walking), của căn tính (Milk), hay của sự tồn tại mong manh (21 Grams). Anh không “diễn” những cảm xúc đó theo cách phô bày, mà thường giữ chúng ở trạng thái bị nén lại – để rồi bùng phát trong những khoảnh khắc ngắn ngủi nhưng mang sức công phá lớn khi đánh thức công lý hoặc đạo đức, lương tri của con người.

Có lẽ chính vì vậy, Sean Penn không phải là một ngôi sao theo nghĩa thông thường, mà là một diễn viên của cực hạn - nơi con người bị đẩy đến tận cùng của yêu ghét, hối hận và tuyệt vọng. Và cũng chính ở ranh giới đó, anh tạo ra những màn trình diễn khiến người xem không chỉ bị thuyết phục, mà còn bị ám ảnh rất lâu sau khi bộ phim kết thúc.

Với một sự nghiệp trải dài hơn bốn thập kỷ (vào nghề vào đầu thập niên 80, cùng thời với Tom Cruise và Nicolas Cage), Sean Penn không phải là một ngôi sao điện ảnh theo kiểu thần tượng (dù sức hút của anh rất lớn với truyền thông) mà là một diễn viên thực lực luôn tìm kiếm những vai diễn phức tạp, có sức công phá và thường áp đảo các diễn viên diễn cùng.

Dưới đây là 10 bộ phim của Sean Penn mà tôi thích nhất (theo thứ tự), trải dài từ những năm cuối thập niên 80 tới nay – những vai diễn cho thấy rõ nhất biên độ cảm xúc và chiều sâu diễn xuất của anh vượt xa khái niệm thiện/ác thông thường.

10. Casualties of War (1989)

Sean Penn thời trẻ trong một vai phản diện gần như áp đảo, dữ dội, gây ám ảnh dài lâu. Bộ phim lấy bối cảnh chiến tranh Việt Nam trong giai đoạn khốc liệt nhất. Nhân vật (một tay trung sĩ chỉ huy tiểu đội) của Penn vừa tàn nhẫn vừa đáng sợ đến mức khiến người xem rùng mình – kẻ bắt cóc, tra tấn và hãm hiếp một cô gái Việt Nam để trả thù lính Bắc Việt gài bom giết chết đồng đội của hắn. Đây là một vai diễn quan trọng của Sean Penn ở giai đoạn đầu sự nghiệp tạo bước đột phá quan trọng để Penn chinh phục những vai diễn sâu sắc, phức tạp và đa diện hơn sau này.

9. 21 Grams (2003)

Một trong những phim chính kịch đặc sắc nhất của Alejandro González Iñárritu với bộ ba diễn viên tài năng: Sean Penn, Benicio del Toro và Naomi Watts. Penn vào vai một người đàn ông đứng giữa ranh giới sinh tử, mang đến một diễn xuất đầy kiềm chế nhưng ám ảnh.

8. I Am Sam (2001)

Dù mang màu sắc melodrama, bộ phim vẫn khiến người xem rơi nước mắt nhờ vai diễn người cha thiểu năng trí tuệ của Penn nhưng hết lòng yêu thương đứa con gái nhỏ của mình (Dakota Fanning) – một màn trình diễn giàu cảm xúc, chân thành.

7. Carlito's Way (1993)

Một thriller xuất sắc của Brian De Palma, với diễn xuất đỉnh cao của Al Pacino và Sean Penn. Penn gần như “lột xác” trong vai phụ – tay luật sư vừa ma mãnh vừa ngốc nghếch đầy ấn tượng, đến mức cướp cả spotlight của Pacino trong một số phân cảnh.

6. The Game (1997)

Tiếp tục là một thriller căng thẳng của David Fincher kể về một trò chơi chết người, nơi Penn đối đầu với Michael Douglas trong vai hai người anh em ruột nhưng xa lạ. Sự bí ẩn và năng lượng bất ổn của Penn góp phần tạo nên nhịp điệu nghẹt thở cho bộ phim.

5. The Tree of Life (2011)

Tác phẩm Cành Cọ Vàng được ca tụng của Terrence Malick vừa đậm chất triết học vừa mang vẻ đẹp thi ca về sự sinh tồn của đời người. Dù thời lượng xuất hiện không nhiều, Penn vẫn để lại dấu ấn sâu sắc trong vai người con trưởng thành dằn vặt bởi những bi kịch của gia đình và bị ám ảnh bởi cái chết của em trai. Một vai diễn mà chính Penn thừa nhận là bối rối không hiểu về động cơ của nhân vật. Nhưng phim của Malick mà, ai muốn hiểu sao thì hiểu.

4. One Battle After Another (2025)

Bộ phim vừa thắng 6 giải Oscar của Paul Thomas Anderson đánh dấu một trong những vai diễn táo bạo nhất sự nghiệp Penn sau nhiều năm vắng bóng hoặc mờ nhạt: một sĩ quan quân đội biến thái lệch lạc, vừa đáng ghê tởm vừa mang màu sắc bi kịch trong đoạn kết giàu chất biểu tượng. Đây cũng là vai diễn mà ngay từ khi bước ra khỏi rạp, tôi tin rằng Penn sẽ có tượng vàng Oscar thứ ba.

3. Milk (2008)

Trong phim tiểu sử của Gus Van Sant, Penn đoạt giải Oscar lần thứ 2 nhờ hóa thân xuất sắc Harvey Milk – một chính trị gia đồng tính công khai và tiên phong đấu tranh cho quyền lợi của người đồng tính, để rồi bị sát hại bi thảm bởi tay đồng nghiệp Dan White (Josh Brolin đóng). Một màn trình diễn đầy kỹ thuật mà vẫn cảm xúc và giàu tính nhân văn.

2. Dead Man Walking (1995)

Bộ phim đầu tiên của Sean Penn mà tôi xem hồi cuối thập niên 90 và bị anh thu phục hoàn toàn. Anh đóng vai một tử tù trước giờ hành quyết, kẻ bị kết án vì một vụ giết người bạo lực không đơn giản như vẻ ngoài – dần dần được cứu rỗi từ một nữ tu do Susan Sarandon đóng (bà thắng Oscar nhờ vai này). Một vai diễn dữ dội, vừa đáng sợ vừa lay động tâm can khi hình ảnh cuối cùng của bộ phim khép lại.

1. Mystic River (2003)

Tác phẩm của Clint Eastwood là đỉnh cao trong sự nghiệp của Penn giúp anh chiến thắng Oscar đầu tiên cho Nam diễn viên chính xuất sắc nhất. Bộ phim xoay quanh ba người bạn: Jimmy Marcus (Penn) – một cựu tù; Dave Boyle (Tim Robbins) – công nhân lao động; và Sean Devine (Kevin Bacon) – thám tử cảnh sát. Khi còn nhỏ, tuổi thơ của họ bị phá vỡ khi Dave bị bắt cóc và hãm hiếp bởi hai kẻ giả danh cảnh sát, để lại một chấn thương tinh thần suốt đời. Nhiều năm sau, mối liên kết của họ lại bị thử thách một lần nữa khi con gái của Jimmy (Emmy Rossum đóng) bị sát hại dã man, và Dave trở thành nghi phạm trong cuộc điều tra do Sean và cộng sự (Laurence Fishburne) dẫn dắt. Cái kết của bộ phim gây sốc khi Jimmy ra tay giết chết Dave và ném xác xuống sông, để rồi phát hiện ra sự thật anh ta giết lầm người. Nhưng không để cho anh ta ăn năn hối hận, người vợ (Laura Linney đóng) nói với anh ta rằng, đó là việc mà một người cha làm để bảo vệ gia đình. Gia đình là trên hết!

Vai diễn đầy cuồng nộ, đau đớn và tàn nhẫn của Sean Penn không chỉ ám ảnh mà còn mang đến một trong những màn trình diễn xuất sắc nhất của điện ảnh đương đại.

Hai lần thắng Oscar Best Actor cách nhau 5 năm. Và cả hai lần này Sean Penn đều xuất hiện và nhận giải (phát biểu rất hay luôn), chớ không như một số báo chính thống đàng hoàng đăng như đúng rồi rằng anh chưa bao giờ xuất hiện tại giải Oscar nhé.

Sean Penn và Michael J. Fox trong bộ phim chiến tranh Việt Nam Casualties of War (1989)

Vai diễn của Sean Penn trong phim này kinh khủng, tàn bạo và phi nhân tính đến cùng cực. Và chỉ có thể lý giải rằng chiến tranh đã đẩy con người ta đến sự mất nhân tính ấy.

Sean Penn trong 21 Grams – vai một giáo sư toán học đang nguy kịch và tuyệt vọng chờ ghép tim. Phim này trước đây có trên Netflix nhưng hết bản quyền bị tháo xuống rồi.

Sean Penn và Al Pacino trong Carlito's Way – một phim thriller rất hay của đạo diễn Brian De Palma.

Sean Penn và Michael Douglas trong The Game – một phim hình sự nghẹt thở của David Fincher.

Vai diễn trong The Tree of Life của ông thánh Terrence Malick. Sean Penn than thở bộ phim khiến anh bối rối vì không hiểu vai diễn, nhưng vẫn là một vai diễn đáng nhớ của anh.

Sean Penn và Dakota Fanning trong I am Sam, phim làm ra để chiều fan và lấy nước mắt khán giả.

Sean Penn thắng Oscar Nam chính lần thứ 2 với vai chính trị gia đồng tính Harvey Milk trong Milk – phim tiểu sử của Gus Van Sant.

Sean Penn và Susan Sarandon trong Dead Man Walking của đạo diễn Tim Robbins. Phim đầu tiên của Sean Penn mà tôi xem và bị chấn động.

Biến thái, bệnh hoạn vừa đáng sợ lại đáng thương – một vai diễn villian xuất sắc của Penn trong One Battle After Another của đạo diễn Paul Thomas Anderson.

Vai diễn đỉnh cao số 1 của Penn trong lòng tôi: người cha cuồng nộ và tàn bạo trong Mystic River của đạo diễn Clint Eastwood.