Đông Ngàn Đỗ Đức

HỌA SĨ NGÔ MẠNH LÂN

Năm 2007, Nhà xuất bản Mỹ thuật xuất bản cuốn sách Ngô Mạnh Lân – chặng đường mỹ thuật 50 năm. Cuốn sách chưa thực sự công phu để cho người xem thoả mãn, nhưng đã đáp ứng được phần lớn những yêu cầu nghệ thuật cần có về một tác giả. Tất nhiên tên sách nêu trên đã cho ta thấy mục đích của người làm sách là chỉ muốn đánh dấu kỷ niệm một chặng đường hơn là vẽ một bức chân dung nghệ thuật tạo hình đầy đủ cho riêng mình. Tuy vậy nó cũng giúp người xem hiểu thêm nhiều về tác giả, nhất là phần nền móng nghề nghiệp của ông mà xưa nay chỉ biết qua vài bức tranh triển lãm xuân thu nhị kỳ theo chuyên ngành hoặc trưng bày trong các cuộc vận động chính trị.

Nguồn tư liệu sách khá tốt. Người xem tâm đắc với phần ghi chép, ký hoạ, hình hoạ nghiên cứu và những nghiên cứu chi tiết cho một tác phẩm mà ông còn lưu giữ được, tuy không nhiều nhưng cũng đủ để minh chứng cho nền tảng học thuật khá vững chắc của hoạ sĩ từ những bước đi ban đầu dẫn đến ngôi nhà nghệ thuật của mình. Qua đấy người ta có thể hiểu những bước lên bổng xuống trầm ở mỗi bước đi trong đời người nghệ sĩ qua từng giai đoạn.

Ông đã có những trang khởi nghiệp thật sáng sủa, tràn đầy nhiệt huyết và có sức thuyết phục. Sơn dầu ông vẽ khi theo học ở Liên Xô hứa hẹn rất nhiều cho một cây bút tạo hình mạnh mẽ. Nhũng bức như Bên bìa rừng (1957), Cảnh làng Tarutxa (1957), Nắng cuối hè (1959), Nhà thờ Saint Isaac (1959), Bà lão nông dân trong trang phục truyền thống Nga (1960)... đều rất ấn tượng. Nhưng 47 năm sau, đến bức Chiến sĩ Điện Biên (2000) dù vẫn vững vàng nhưng xem tranh thấy cảm xúc đã bị trôi dạt do ông quá cẩn trọng khi thể hiện. Đó là điều ông không hề mắc khi vẽ ở nước Nga. Năm tháng đã nhào nặn người nghệ sĩ với sức đè của những bước sóng không nhìn thấy nhưng siêu mạnh, đủ để biến dạng cả những cái định hình cả một thời tôi luyện. Cho nên khi giả định rằng về nước nếu ông tiếp tục với sơn với toan thì hôm nay sẽ có một Ngô Mạnh Lân hội hoạ trên giá, thì cũng chỉ là những suy nghĩ lãng mạn mà thôi.

Thành quả lao động sau khi ở nước Nga về của ông là các phim hoạt hình như Tết của mèo con, Thánh Gióng, Trê cóc… Đó là những sáng tạo thấm đẫm tinh thần phương Đông, đẹp cả về tạo hình và màu sắc. Nó đã đứng vào hàng kinh điển của thể loại phim hoạt hình của Việt Nam. Nhưng như thế là quá ít với một tài hoa như ông. Ông chưa được khai thác hết. Với muôn vàn lý do khách quan và chủ quan tác động, không mấy ai dễ gì vượt qua. Ông cũng không là ngoại lệ.

Dầu vậy cũng xin chân thành chúc mừng hoạ sĩ Ngô Mạnh Lân về cuốn sách. Nó khá hay, vì khi xem, sách đã gợi cho người ta phải ngẫm về nhiều điều khác nữa...

5/10/ 2007