Diễn đàn Câu lạc bộ Văn đoàn Độc lập Việt Nam: Bóng đá và phê bình văn học *

Danh ngôn

“Thế giới này, như nó đang được tạo ra, là không chịu đựng nổi. Nên tôi cần có mặt trăng, tôi cần niềm hạnh phúc hoặc cần sự bất tử, tôi cần điều gì đó có thể là điên rồ nhưng không phải của thế giới này.”

“Ce monde, tel qu’il est fait, n’est pas supportable. J’ai donc besoin de la lune, ou du bonheur, ou de l’immortalité, de quelque chose qui ne soit dement peut-etre, mais qui ne soit pas de ce monde.”

(Albert Camus, Caligula)

“Tất cả chúng ta, để có thể sống được với thực tại, đều buộc phải nuôi dưỡng trong mình đôi chút điên rồ.”

“Nous sommes tous obligés, pour rendre la realite supportable, d’entretenir en nous quelques petites folies.”

(Marcel Proust, À l’ombre des jeunes filles en fleurs)

“Nghệ thuật và không gì ngoài nghệ thuật, chúng ta có nghệ thuật để không chết vì sự thật.”

“L’art et rien que l’art, nous avons l’art pour ne point mourir de la vérité.” (Friedrich Nietzsche, Le Crépuscule des Idoles)

“Mạng xã hội đã trao quyền phát ngôn cho những đạo quân ngu dốt, những kẻ trước đây chỉ tán dóc trong các quán bar sau khi uống rượu mà không gây hại gì cho cộng đồng. Trước đây người ta bảo bọn họ im miệng ngay. Ngày nay họ có quyền phát ngôn như một người đoạt giải Nobel. Đây chính là sự xâm lăng của những kẻ ngu dốt.”

“Social media danno diritto di parola a legioni di imbecilli che prima parlavano solo al bar dopo un bicchiere di vino, senza danneggiare la collettività. Venivano subito messi a tacere, mentre ora hanno lo stesso diritto di parola di un Premio Nobel. È l’invasione degli imbecilli.”

(Umberto Eco, trích từ bài phỏng vấn thực hiện tại Đại học Turin (Ý), ngày 10 tháng 6 năm 2015, ngay sau khi U. Eco nhận học vị Tiến sĩ danh dự ngành Truyền thông và Văn hoá truyền thông đại chúng. Nguyên văn tiếng Ý đăng trên báo La Stampa 11.06.2015)

Bóng đá và phê bình văn học *

Nguyễn Hoàng Văn

Bóng đá lôi cuốn ở chỗ bất ngờ. Văn học lôi cuốn ở sự khám phá. Xem một trận bóng mà biết trước kết quả thì cũng chán phèo như đọc một tác phẩm biết rồi khổ quá nói mãi. Tỷ số bất khả đoán của những trận đấu lớn có thể thay đổi trật tự quyền lực của bóng đá. Những khám phá mới mẻ từ một tác phẩm lớn có thể thay đổi hẳn những cách nhìn hiện thực.

Bóng đá là kiến trúc của đường bóng. Văn học là kiến trúc của chữ. Bóng đá là những đường bóng sắc nét hay uyển chuyển. Văn học là những câu chữ rắn rỏi hay hàm súc ý tưởng. Những động tác vờn bóng hoa mỹ nhưng phối hợp rời rạc không làm nên một trận đấu xuất sắc thì một đại dương những câu chữ màu mè mà thiếu đi sự liền lạc cũng không bao giờ làm nên một tác phẩm hay.

Bóng đá lôi cuốn bằng tốc độ và nhịp điệu biến ảo không cùng của thế trận. Văn học lôi cuốn bằng nhịp điệu của mạch văn và sự liền lạc trong kết cấu tác phẩm.

Cái hay của bóng đá gần với cái hay của phê bình văn học hơn là văn học nói chung. Bóng đá căng cứng áp lực. Phê bình thẳng thắn đi vào vấn đề. Bóng đá chờn vờn thế trận nhưng dứt điểm cái rụp. Phê bình khúc chiết lý luận nhưng kết luận cái ào.

Bóng đá phải ồ ạt tấn công. Phê bình phải thẳng thắn, không khoan nhượng. Bóng đá nhạt thếch vì nơm nớp phòng ngự.** Phê bình nhạt thếch vì hoang mang, thiếu tự tin. Bóng đá hấp dẫn ở những cú sút căng phồng lồng ngực. Phê bình hấp dẫn ở những luận điểm chan chát sát phạt. Bóng đá là những đường bóng bay như đường đạn. Phê bình là lưỡi dao sắc lạnh loại bỏ cái thừa của nhà điêu khắc để tôn tạo cái đẹp của tác phẩm.

Bóng đá đốn mạt vì trò dàn xếp. Phê bình khốn nạn vì trò xu phụ. Bóng đá thô bỉ vì trò ăn vạ. Phê bình dơ bẩn ở trò vu khống. Bóng đá nhợt nhạt vì trò cơ hội chủ nghĩa. Phê bình mất sinh khí vì thời thượng và phải đạo.

Thưởng thức bóng đá thì nên take side, phân cực. Đọc phê bình nên có quan niệm, lập trường. Xem hờ hững trung dung thì bóng đá lạt lẽo vô vị. Đọc ba phải thì phê bình vô duyên.

Phía nào của bóng đá cũng phải tôn trọng tính công bằng và phía nào của phê bình cũng phải hướng tới tính duy mỹ và duy lý.

22.6.2006

Chú thích:

*Bài này tôi viết năm 2006, ngay sau khi xem trận đấu giữa Đội Úc và đội Ý, sau in trong cuốn Ngôn ngữ & quyền lực:

https://www.amazon.com/Ngon-Ngu-Quyen-Luc-Vietnamese/dp/1629882402

** Đa số các đội tham dự World Cup 2006 đều chọn chiến lược phòng ngự: thủ chặt khung thành và chờ chực cơ hội để tràn lên tấn công theo lối “hit and run” nên thường chỉ bố trí một tiền đạo. Sự thể khiến World Cup 2006 trở nên nhạt phèo đến độ ông Franz Beckenbauer, nguyên Trưởng ban tổ chức, đã rầu rĩ tuyên bố: nếu có thể thì sẽ loại những đội chỉ chơi với một tiền đạo.

Danh ngôn

Ban Biên tập

Tra cứu theo tên tác giả

Bóng đá và phê bình văn học *