Lịch sử đã chứng minh ngay từ thời Lý, Vân Đồn có vị trí quan trọng và là thương cảng đầu tiên của Việt Nam mở ra đường biển giao thương thịnh vượng với các nước láng giềng như Trung Quốc, Nhật Bản, Thái Lan, Indonesia, Ấn Độ. Đã là người Việt thì ai ai cũng biết rằng hàng mấy trăm năm trước giặc phương Bắc luôn lăm le xâm chiếm đất nước Việt nhỏ bé của chúng ta nhưng chúng đã phải chịu thua trước mưu lược và lòng quả cảm của dân ta. Vào thời vua Tự Đức, ông tôi Phạm Phú Thứ làm quan triều đình nhà Nguyễn được chức phong bổ nhiệm làm quan tổng đốc Hải An, kiêm quản khu vực Vân Đồn thuộc phủ Quảng An. Với tài trí nhìn xa trông rộng, nhìn thấy sự quan trọng về địa lý chính trị của Vân Đồn cũng như mối lo ngại với những mưu đồ đen tối của người Trung Quốc hòng thôn tính và lấn chiếm đất của ta, ông đã lệnh cho quan phủ lên kế hoạch phòng bị rồi tâu lên đức vua về việc thiết lập trấn thủ Vân Đồn.

Đó là câu chuyện của hơn 140 năm trước đây. Nhưng ngày nay Vân Đồn vẫn còn nguyên giá trị cuả nó bởi nằm trên tuyến đường hàng hải sôi động của khu vực, nằm ở điểm giữa của tuyến đường biển Hạ Long - Móng Cái, Quảng Ninh, thông thương với các địa phương trong nước qua quốc lộ 18A và qua đường biển đến với thế giới. Tại sao người Trung Quốc muốn mua ba đặc khu quan trọng của ta, trong đó có Vân Đồn, và tại sao ta lại bán cho “người bạn láng giềng tốt bụng” lúc nào cũng muốn nuốt chửng ta? Hay là ta phải bán nó đi để cho Trung Quốc, là đối thủ của Mỹ, bảo vệ ta? Sự việc này làm tôi liên tưởng đến câu thơ nói về chuyện tình thời vua An Dương Vương của công chúa Mỵ Châu và chàng rể phương Bắc tên là Trọng Thuỷ:

“Tôi kể ngày xưa chuyện Mị Châu

Trái tim lầm chỗ để trên đầu

Nỏ thần vô ý trao tay giặc

Nên nỗi cơ đồ đắm biển sâu.”

Mời các bạn đọc bài mật tư của cụ tổng đốc Phạm Phú Thứ ra lệnh cho quan phủ Quảng Yên thi hành phòng bị trấn thủ Vân Đồn.

Phạm Phú Cường