Danh ngôn
“Thế giới này, như nó đang được tạo ra, là không chịu đựng nổi. Nên tôi cần có mặt trăng, tôi cần niềm hạnh phúc hoặc cần sự bất tử, tôi cần điều gì đó có thể là điên rồ nhưng không phải của thế giới này.”
“Ce monde, tel qu’il est fait, n’est pas supportable. J’ai donc besoin de la lune, ou du bonheur, ou de l’immortalité, de quelque chose qui ne soit dement peut-etre, mais qui ne soit pas de ce monde.”
(Albert Camus, Caligula)
.
“Tất cả chúng ta, để có thể sống được với thực tại, đều buộc phải nuôi dưỡng trong mình đôi chút điên rồ.”
“Nous sommes tous obligés, pour rendre la realite supportable, d’entretenir en nous quelques petites folies.”
(Marcel Proust, À l’ombre des jeunes filles en fleurs)
.
“Nghệ thuật và không gì ngoài nghệ thuật, chúng ta có nghệ thuật để không chết vì sự thật.”
“L’art et rien que l’art, nous avons l’art pour ne point mourir de la vérité.” (Friedrich Nietzsche, Le Crépuscule des Idoles)
.
“Mạng xã hội đã trao quyền phát ngôn cho những đạo quân ngu dốt, những kẻ trước đây chỉ tán dóc trong các quán bar sau khi uống rượu mà không gây hại gì cho cộng đồng. Trước đây người ta bảo bọn họ im miệng ngay. Ngày nay họ có quyền phát ngôn như một người đoạt giải Nobel. Đây chính là sự xâm lăng của những kẻ ngu dốt.”
“Social media danno diritto di parola a legioni di imbecilli che prima parlavano solo al bar dopo un bicchiere di vino, senza danneggiare la collettività. Venivano subito messi a tacere, mentre ora hanno lo stesso diritto di parola di un Premio Nobel. È l’invasione degli imbecilli.”
(Umberto Eco, trích từ bài phỏng vấn thực hiện tại Đại học Turin (Ý), ngày 10 tháng 6 năm 2015, ngay sau khi U. Eco nhận học vị Tiến sĩ danh dự ngành Truyền thông và Văn hoá truyền thông đại chúng. Nguyên văn tiếng Ý đăng trên báo La Stampa 11.06.2015)
Ban Biên tập
Địa chỉ liên lạc:
1. Thơ
tho.vanviet.vd@gmail.com
2. Văn
vanviet.van14@gmail.com
3. Nghiên cứu Phê Bình
vanviet.ncpb@gmail.com
4. Vấn đề hôm nay
vanviet.vdhn1@gmail.com
5. Thư bạn đọc
vanviet.tbd14@gmail.com
6. Tư liệu
vanviet.tulieu@gmail.com
7. Văn học Miền Nam 54-75
vanhocmiennam5475@gmail.com
Tra cứu theo tên tác giả
- A. A. Fadeev
- A. Puskin
- A. T.
- Abdulrazak Gurnah
- Abraham F. Lowenthal
- Ace Le
- Ace Lê
- Adam Gopnik
- Adonis
- Adrian Horton
- Agi Mishol
- Ái Điểu
- Ajar
- Akiko Miki
- Alain Guillemin
- Alan Phan
- Alăng Văn Gáo
- Alăng Văn Giáo
- Albert Camus
- Aldous Huxley
- Aleksandr Griboedov
- Alesandr Blok
- Alex Marshall
- Alex Smith
- Alex Thai
- Alex-Thái Đình Võ
- Alexander Fadeev
- Alexander Solzhenitsyn
- Alexandra Alter
- Alexandre FERON
- Alice Munro
- Alina Lesik
- Alison Flood
- Allen Ginsberg
- Amanda Gorman
- Amartya Sen
- Amelia Glaser
- Amos Oz
- An Nam
- Anatole France
- Anatoly Gavrilov
- Anders Olsson
- André Breton
- André Menras
- André Menras – Hồ Cương Quyết
- André Menras Hồ Cương Quyết
- Andrea Hoa Pham
- Andrea Kendall-Taylor
- Andreas Bernard
- Andreas Fulda
- Andreas Wimmer
- Andrew Postman
- Andy Cao
- Anh Anh
- Anh Hồng
- Anh Hồng (nhà thơ)
- Ánh Liên
- Anh Nhi
- Anh Văn
- Anika Zeller
- Anna Akhmatova
- Anna Maria Bracale Ceruti
- Anna Mitchell
- Anna Schmid
- Anne Carson
- Anne Cazaubon
- Anne Hébert
- Anne Henochowicz
- Anne Nguyễn
- Annie Ernaux
- António Jacinto
- Antôn Nguyễn Trường Thăng
- Archimedes L.A. Patti
- Arlette Quỳnh Anh Trần
- Arnold Schwarzenegger
- Artem Sakharov
- Arthur Koestler
- Arty Abel
- Arvind Subramanian
- Augustina
- Aurélie Coulon
- Aurelien Breeden
- Ba Đâu Thảo
- Ba Sàm
- Bá Thụ Đàm
- Bạch Cúc
- Bạch Hoàn
- Bách Mỵ
- Bách Thân
- Bạch X. Phẻ
- Bạch Xuân Phẻ
- Badiucao
- Bakhtin
- Ban Mai
- Bàn Văn Thòn
- Ban Vận động Văn đoàn Độc lập Việt Nam
- Bảo Chân
- Bảo Huân
- Bảo La
- Bảo Nhi Lê
- Bảo Ninh
- Bảo Phác
- Bảo Tích
- Bão Vũ
- Bảo Yến
- Barbara Demick
- Bashô
- Bạt Xứ
- Batrioldman
- Bauxite Việt Nam
- Bắc Đảo
- Bắc Phong
- Bằng Việt
- BB Ngô
- Bei Dao
- Benjamin Péret
- Benjamin Ramm
- Bertolt Brecht
- Bertrand Russell
- Bettina Rheims
- Bích Ngân
- Biếm họa
- Biên Cương
- Biệt Hiệu
- Bilahari Kausikan
- Bill Hayton
- Billy Collins
- Bình Nguyên Lộc
- Brahma Chellaney
- Branko Milanovic
- Brett Reilly
- Brian Pascus
- Brian Wu
- Brice Pedroletti
- Brodsky
- Bryan
- Bùi An
- Bùi Bảo Trúc
- Bùi Bắc
- Bùi Bích Hà
- Bùi Chát
- Bùi Chí Trung
- Bùi Chí Vinh
- Bùi Công Thuấn
- Bùi Công Trực
- Bùi Đức Lại
- Bùi Giáng
- Bùi Hải Quảng
- Bùi Hoàng Tám
- Bùi Hoằng Vị
- Bùi Huệ Chi
- Bùi Huy
- Bui Huy Hoi Bui
- Bùi Mai Hạnh
- Bùi Mạnh Hùng
- Bùi Mẫn Hân
- Bùi Minh Quốc
- Bùi Ngọc Tấn
- Bùi Quang Thắng
- Bùi Suối Hoa
- Bùi Thanh Hiếu
- Bùi Thanh Phương
- Bùi Thanh Tuấn
- Bùi Thụy Băng
- Bùi Tiến An
- Bùi Trân Phượng
- Bùi Trọng Hiền
- Bùi Văn Kha
- Bùi Văn Nam Sơn
- Bùi Việt Sỹ
- Bùi Vĩnh Phúc
- Bùi Xuân Bách
- Bùi Xuân Đính
- Bùi-Viết Văn Đức
- Bulgakov
- Bửu Chỉ
- C.D.
- Cái Lư Hương
- Cái Trọng Ty
- Cam Ly
- Cameron Shingleton
- Cảnh Chánh
- Cao Bảo Vân
- Cao Bình Minh
- Cao Chi
- Cao Gia An
- Cao Hành Kiện
- Cao Huy Thuần
- Cao Kim Ánh
- Cao La
- Cao Quang Nghiệp
- Cao Tần
- Cao Thị Hồng
- Cao Thu Cúc
- Cao Tự Thanh
- Cao Việt Dũng
- Cao Xuân Hạo
- Cao Xuân Huy
- Carl Bildt
- Carl O. Schuster
- Carlos Assunção
- Carolyn Mary Kleefeld
- Cát Linh
- Cẩm Tú
- Cấn Thị Thêu
- Chan Phuong
- Chanh Tam
- Charles Bo
- Charles Bukowski
- Charles S. Kraszewski
- Charles Simic
- ChatKP
- Chau Doan
- Châm Khanh
- Chân Minh
- Chân Pháp Xa
- Chân Phương
- Chân Xuân Tản Viên
- Châu Diên
- Châu Hải Đường
- Châu Hồng Thủy
- Châu Hữu Quang
- Chenn
- Chế Diễm Trâm
- Chế Lan Viên
- Chi Mai
- Chi Phương
- Chiêu Dương
- Chiêu Khiêm
- Chiharu Shiota
- Chim Hải
- Chim Trắng
- Chinh Ba
- Chính Tâm
- Chính Vĩ
- Chinua Achebe
- Chơn Không Cao Ngọc Phượng
- Christian Gampert
- Christian Welzel
- Christina Mary Hjortlund
- Christoph Giesen
- Christoph Sator
- Christopher Balding
- Christopher Goscha
- Christy Wampole
- Chu Dương
- Chu Hảo
- Chu Hoạch
- Chu Kim
- Chu Mộng Long
- Chu Quang Tiềm
- Chu Tử
- Chu Văn Lễ
- Chu Văn Sơn
- Chu Vĩnh Hải
- Chu Vương Miện
- Chu Xuân Diên
- Chung Le
- Claire Simon
- Claus Hecking
- Clay Phạm
- Clément Ghys
- Concepcion de Leon
- Connie Hoàng
- Cora Engelbrecht
- Costica Bradatan
- Cổ Ngư
- Công Nguyễn
- Cù An Hưng
- Cù Huy Hà Vũ
- Cù Mai Công
- Cù Tuấn
- Cung Minh Huân
- Cung Tích Biền
- Cung Trầm Tưởng
- Cư sĩ Minh Đạt
- D. S. Likhachev
- Da Màu
- Dạ Ngân
- Dạ Thảo Phương
- Dã Tượng
- DAD
- Dadolin Murak
- Damien Cave
- Damien Keown
- Dan Bilefsky
- Dan Slater
- Dana Gioia
- Danh ngôn
- Dani Rodrik
- Daniel Halpern
- Daniel Hautzinger
- Daron Accemoglu
- David Brown
- David Gascoyne
- David Marchese
- David Weinberger
- Ðặng Thơ Thơ
- Demetrio Paparoni
- DEUTSCHE WELLE
- Di
- Di Li
- Diêm Liên Khoa
- Diễm Thi
- Diễm Tường
- Diễn đàn Thế kỷ
- Diệp Duy Liêm
- Diệp Huy
- Ðinh Cường
- Dino Buzatti
- Dipanjan Roy Chaudhury
- Dmitri Prokofyev
- Dmitry Burago
- Dmitry Muratov
- Dmitry Tsyganov
- Doãn Cẩm Liên
- Doãn Mạnh Dũng
- Doãn Mẫn
- Doãn Quốc Sỹ
- Dominique Lemieux
- Donald Inglehart
- Donna Ashworth
- Ðỗ Quang Nghĩa
- Ðỗ Quyên
- Du Tử Lê
- Dung Nguyễn
- Dũng Phan
- Dũng Trung Kqd
- Dũng Vũ
- Duy Lam
- Duy Tân
- Duy Thanh
- Duy Thông
- duyên
- Duyên Anh
- Duyên Khánh
- Dư Hoa
- Dư Kiệt
- Dư Thị Hoàn
- Dư Thu Vũ
- Dương Đại Triều Lâm
- Dương Đình Giao
- Dương Khánh Phương
- Dương Kiền
- Dương Ngạn
- Dương Nghiễm Mậu
- Dương Ngọc Thái
- Dương Như Nguyện
- Dương Phương Vinh
- Dương Thắng
- Dương Thiệu Tước
- Dương Thu Hương
- Dương Thuấn
- Dương Tú
- Dương Tường
- Dương Văn Ba
- Dương Vân
- Dylan Suher
- Đa Mi
- Đà Văn
- Đàm Hà Phú
- Đàm Hách Thành
- Đào An Khánh
- Đào Anh Kha
- Đào Công Tiến
- Đào Duy Anh
- Đào Hiếu
- Đào Lê Na
- Đào Ngọc Chương
- Đào Nguyên
- Đào Nguyễn
- Đào Nguyên Phương Thảo
- Đào Như
- Đào Phương Liên
- Đào Quang Toản
- Đào Tấn Phần
- Đào Thái Tôn
- Đào Thị Hương
- Đào Tiến Thi
- Đào Trung Đạo
- Đào Trường Phúc
- Đào Tuấn
- Đào Tuấn Ảnh
- Đào Văn Bình
- Đào Văn Thuỵ
- Đào Văn Tiến
- Đào Vũ Anh Hùng
- Đạt Nguyễn
- Đặng Anh Đào
- Đặng Bích Phượng
- Đặng Chương Ngạn
- Đặng Đình Cung
- Đặng Đình Mạnh
- Đặng Hà
- Đặng Hải Sơn
- Đặng Hoàng Giang
- Đặng Hồng Nam
- Đặng Hùng Võ
- Đặng Hương Giang
- Đặng Hữu
- Đặng Lưu
- Đặng Mai Lan
- Đặng Mậu Tựu
- Đăng Nguyên
- Đặng Phùng Quân
- Đặng Quốc Thông
- Đặng Sơn Duân
- Đặng Thái
- Đăng Thành
- Đặng Thân
- Đặng Thị Hảo
- Đặng Thơ Thơ
- Đặng Tiến
- Đặng Tiến (Thái Nguyên)
- Đặng Trung Nghĩa
- Đặng Túy
- Đặng Văn Dũng
- Đặng Văn Hùng
- Đặng Văn Ngữ
- Đặng Văn Sinh
- Đặng Vũ Vương
- Đặng Xuân Thảo
- Đặng Xuân Xuyến
- Đằng-Giao
- Điểm Thọ
- Đinh Bá Anh
- Đinh Cường
- Đinh Hoàng Thắng
- Đinh Hùng
- Đình Kính
- Đinh Lê Vũ
- Đinh Linh
- Đinh Ngọc Thu
- Đinh Phương
- Đinh Phương Thảo
- Đinh Quang Anh Thái
- Đinh Thanh Huyền
- Đinh Thị Như Thúy
- Đinh Trường Chinh
- Đinh Từ Bích Thuý
- Đinh Từ Bích Thúy
- Đinh Văn Đức
- Đinh Vũ Hoàng Nguyên
- Đinh Ý Nhi
- Đinh Yên Thảo
- Đoàn Ánh Thuận
- Đoàn Bảo Châu
- Đoàn Cầm Thi
- Đoàn Công Lê Huy
- Đoàn Hồng Lê
- Đoàn Huy Giao
- Đoàn Huyền
- Đoàn Khắc Xuyên
- Đoàn Lê Giang
- Đoàn Nhã Văn
- Đoàn Thanh Liêm
- Đoan Trang
- Đoàn Tùng Nguyễn
- Đoàn Tử Huyến
- Đoàn Việt Hùng
- Đoàn Xuân Kiên
- Đỗ Anh Hoa
- Đỗ Anh Tuấn
- Đỗ Bích Thuý
- Đỗ Cao Bảo
- Đỗ Duy Ngọc
- Đỗ Đức
- Đỗ Đức Đông Ngàn
- Đỗ Đức Hiểu
- Đỗ Hòa
- Đỗ Hoàng Diệu
- Đỗ Hồng Ngọc
- Đỗ Hồng Nhung
- Đỗ Hữu Chí
- Đỗ Kh
- Đỗ Kh.
- Đỗ Khiêm
- Đỗ Kim Thêm
- Đỗ Lai Thuý
- Đỗ Lai Thúy
- Đỗ Lê Anh Đào
- Đỗ Mạnh Hoàng
- Đỗ Minh Tuấn
- Đỗ Nghê
- Đỗ Ngọc
- Đỗ Ngọc Thống
- Đỗ Quang Nghĩa
- Đỗ Quang Vinh
- Đỗ Quý Toàn
- Đỗ Quyên
- Đỗ Quỳnh Dao
- Đỗ Thái Bình
- Đỗ Thắng Cảnh
- Đỗ Thị Thu Trà
- Đỗ Thiên Anh Tuấn
- Đỗ Trí Vương
- Đỗ Trọng Khơi
- Đỗ Trung Quân
- Đỗ Trường
- Đỗ Tuyết Khanh
- Đồng Chuông Tử
- Đông Hoài
- Đông Hồ
- Đông Kha
- Đông Ngàn Đỗ Đức
- Đông Nghi
- Đức Ban
- Đức Đàm
- Đức Flying Bay
- Đức Hoàng
- Đức Lê
- Đức Phổ
- Đức Tâm
- Đức Tiến
- E. M. Forster
- E.E. Cummings
- E.M. Chernoivanenko
- Eamonn Butler
- Eckart Kleßmann
- Eduardo Galeano
- Edward Hirsch
- Elena Pucillo Truong
- Elias Canetti
- Ellen Bass
- Eloisa Amezcua
- Emiel Roothooft
- Emma Loffhagen
- Emmanuelle Jardonnet
- Eric Henry
- Eric Weiner
- Erica Frantz
- Erik Harms
- Erik Korling
- Euan Ward
- Evgheni Dobrenko
- F.N.
- Federico García Lorca
- Feliks Kuznesov
- Filip Lech
- Flanny O’Connor
- Florence Noiville
- Florian Altenhöner
- Francis Fukuyama
- Francis Fukuyma
- François Guillemot
- Frank Dikötter
- Frank O'Hara
- Frankfurt
- Fred Hiatt
- Friedrich Dürrenmatt
- Friedrich Nietzsche
- Friedrich Wilhelm Graf
- Fritz J. Raddatz
- Gã Khờ
- Gabriel García Márquez
- Gabriel Josipovici
- Gaither Stewart
- Gaiutra Bahadur
- Gary Leupp
- Gavin Butler
- Gặp gỡ và trò chuyện
- Georg Bönisch
- Georg Trakl
- George Burchett
- George Orwell
- George Perreault
- George Siemens
- Georges Condominas
- Gerhard Will
- Germain Droogenbroodt
- Giang Dang
- Giang Lại Đức
- Giang Nam
- Giáng Vân
- Giao Nguyễn
- Giáp Văn Dương
- Gideon Rachman
- Giuse Lê Công Đức
- Goethe
- Gonçalo Fernandes
- Gottfried Benn
- Graham Allison
- Grigory Yudin
- Günter Kunert
- Gyảng Anh Iên
- Hà Duy Phương
- Hà Dương Tuấn
- Hà Dương Tường
- Hà Đình Nguyên
- Hạ Đình Nguyên
- Hà Huy Khoái
- Hà Huy Sơn
- Hà Hương
- Hà Lệ Minh
- Hà Ngọc Hòa
- Hạ Nguyên
- Hà Nguyên Du
- Hà Nhân
- Hà Nhật
- Hà Phạm Phú
- Hà Quang Vinh
- Hà Sĩ Phu
- Hà Thanh Vân
- Hà Thế
- Hà Thị Minh Đạo
- Hà Thúc Sinh
- Hà Thủy Nguyên
- Hà Tùng Long
- Hà Tùng Sơn
- Hà Văn Thịnh
- Hà Văn Thùy
- Hà Vũ Trọng
- Hagi Kenaan
- Hai An Vu
- Hải Hạc
- Hải Ngọc
- Hai Thanh
- Hàm Anh
- Han Dang
- Hàn Giang
- Han Kang
- Hàn Vĩnh Diệp
- Hạnh Diễm
- Hạnh Nguyên
- Hạnh Phước
- Hạnh Viên
- Hannah Beech
- Hào Thiện Nhân
- Hari Kunzru
- Haruki Murakami
- Hân Hương
- Heiko Buschke
- Heinrich Heine
- Henri Michaux
- Henry David Thoreau
- Henry Wadsworth Longfellow
- Heriberto Araújo
- Hermann Hesse
- Hiền Trang
- Hiệp Ikaria
- Hiệu Minh
- Hiếu Tân
- Ho Lai-Ming
- Hòa Bình Lê
- Hoa Níp
- Hoài Hương
- Hoài Nam
- Hoài Phương
- Hoài Thanh
- Hoài Việt
- Hoài Ziang Duy
- Hoan Doan
- Hoàn Nguyễn
- Hoàng Ánh
- Hoàng Anh Tuấn
- Hoàng Cát
- Hoàng Cầm
- Hoàng Chí Hiếu
- Hoàng Chính
- Hoàng Cường Long
- Hoàng Dũng
- Hoàng Dương Tuấn
- Hoàng Đăng Khoa
- Hoàng Đỗ
- Hoàng Đông
- Hoàng Đức Truật
- Hoàng Hà
- Hoàng Hải Thủy
- Hoàng Hải Vân
- Hoảng Hãn
- Hoàng Hôn
- Hoàng Hưng
- Hoàng Khởi Phong
- Hoàng Kim Oanh
- Hoàng Lại Giang
- Hoàng Lan
- Hoàng Lan Anh
- Hoàng Lan Chi
- Hoàng Lê
- Hoàng Lệ
- Hoàng Linh
- Hoàng Long
- Hoàng Mai Ðạt
- Hoàng Mạnh Hải
- Hoàng Minh Trí
- Hoàng Minh Tường
- Hoàng Nam
- Hoàng Nga
- Hoàng Ngọc Biên
- Hoàng Ngọc Hiến
- Hoàng Ngọc Nguyên
- Hoàng Ngọc Tuấn
- Hoàng Nguyễn
- Hoàng Nguyên Vũ
- Hoàng Nhơn
- Hoàng Nhuận Cầm
- Hoàng Phong Tuấn
- Hoàng Phủ Ngọc Tường
- Hoàng Quân
- Hoàng Quốc Dũng
- Hoàng Quốc Hải
- Hoàng Thị Hường
- Hoàng Thị Thu Thủy
- Hoàng Thu Phố
- Hoàng Thúy
- Hoàng Thuỵ Anh
- Hoàng Tiến
- Hoàng Trung Thông
- Hoàng Tuấn Công
- Hoàng Tuấn Phổ
- Hoàng Tùng
- Hoàng Tuỵ
- Hoàng Tư Giang
- Hoàng Văn Sơn
- Hoàng Việt
- Hoàng Vũ Sơn
- Hoàng Vũ Thuật
- Hoàng Xuân Phú
- Hoàng Xuân Sơn
- Hoàng Xuân Tuyền
- Hoàng Yến
- Horst Bienek
- Howard Gardner
- Hồ Anh Thái
- Hồ Bạch Thảo
- Hồ Bất Khuất
- Hồ Diệu Vân
- Hồ Dzếnh
- Hồ Đắc Vũ
- Hồ Đình Nghiêm
- Hồ Hải Thụy
- Hồ Hữu Tường
- Hồ Minh Tâm
- Hồ Ngọc Đại
- Hồ Như
- Hồ Phú Bông
- Hồ Tịnh Tình
- Hồ Trường An
- Hồ Tú Bảo
- Hội những người ủng hộ GS. Chu Hảo
- Hồng Anh
- Hồng Hoang
- Hồng Lê Thọ
- Hồng Phú
- Huệ Hương Hoàng
- Huguette Bertrand
- Huong Nguyen
- Huy Bảo
- Huy Cận
- Huy Đức
- Huy Tưởng
- Huyền Thương
- Huỳnh Duy Lộc
- Huỳnh Hoa
- Huỳnh Hữu Uỷ
- Huỳnh Hữu Ủy
- Huỳnh Kim Báu
- Huỳnh Kim Quang
- Huỳnh Lê Nhật Tấn
- Huỳnh Liễu Ngạn
- Huỳnh Ngọc Chênh
- Huỳnh Như Phương
- Huỳnh Sơn Phước
- Huỳnh Tấn Mẫm
- Huỳnh Thế Du
- Huỳnh Thục Vy
- Huỳnh Trọng Khang
- Huỳnh Tuấn Anh
- Hứa Chương Nhuận
- Hứa Lập Chí
- Hương Lan
- Hường Thanh
- Hương Thủy
- Hữu Danh
- Hữu Đông
- Hữu Loan
- Hữu Mai
- Hữu Phương
- Ian Bui
- Ian Johnson
- Igor Poglazov
- Iio Sōgi
- Ilza Burchett
- Inrasara
- Iris Radisch
- Isabella Kwai
- Issa
- Issac Bashevis Singer
- Italo Calvino
- Iya Kiva
- J. M. Lotman
- J.B Nguyễn Hữu Vinh
- Jacques Attali
- Jacques Prévert
- Jake Johnson
- James Borton
- James Daniel Spears
- James G. Zumwalt
- James Grossman
- James Joyce
- James Poniewozik
- James Stavridis
- James WrightJuan Felipe Herrera
- Jang Kều
- Janos Kornai
- Jared Carters
- Jason Lopata
- Jason Morris-Jung
- Jay Nordlinger
- Jaya K.
- Jean Chesnaux
- Jean d'Ormesson
- Jean Piaget
- Jean Przyluski
- Jean Toomer
- Jean-Jacques Brochier
- Jean-Jacques Roth
- Jean-Louis Rocca
- Jean-Luc Chalumeau
- Jean-Marc Roberts
- Jean-Patrick Géraud
- Jean-Paul Sartre
- Jefferson Cowie
- Jeffrey Hanfover
- Jeffrey Nall
- Jessica Swoboda
- Jessie Yeung
- Jiayang Fan
- Jimmy Carter
- Joan Hua
- João Guimarães Rosa
- Joaquin Nguyễn Hòa
- Johann Grolle
- John Ashbery
- John Barrow
- John Cheever
- John D. Howard
- John Freeman
- John Keane
- John McCain
- Jon Fosse
- Jonathan Dee
- Jonathan London
- Jonathan Scott Holloway
- Jörg Wischermann
- Jorge Amado
- Jorge Luis Borges
- Joschka Fischer
- Josée Lapointe
- Joseph Wong
- Joseph Wright
- Josh Rogin
- Joshua Rothman
- Juan Pablo Cardenal
- Juan Pablo Cardenal & Heriberto Araújo
- Julia Cagé
- Julio Cortázar
- Jun’ichiro Tanizaki
- Kahil Gibral
- Kai Hoàng
- Kale
- Kalynh Ngô
- Kamel Daoud
- Kao Phú
- Kap Seol
- Karel Appel
- Karen Tongson
- Kate Chopin
- Katie Razzall
- Kazuo Shiraga
- Kenneth Nguyen
- Kenzaburo Oe
- Keorapetse Kgositsile
- Kerstin Holm
- Kều Jang
- Kha Lương Ngãi
- Kha Tiệm Ly
- Khải Đơn
- Khái Hưng
- Khaled Juma
- Khaly Chàm
- Khang Quốc Ngọc
- Khánh
- Khánh Bình
- Khánh Duy
- Khánh Ly
- Khánh Mai
- Khanh Nguyen
- Khanh Pham
- Khánh Phương
- Khánh Trâm
- Khánh Trường
- Khét
- Khế Iêm
- Khiêm Nhu
- Khổng Đức Thiêm
- Khuất Đẩu
- Khuất Thu Hồng
- Khuê Minh Nguyệt
- Khuê Phạm
- Khuyết Thư
- Kiệm Hoàng
- Kiến Văn
- Kiệt Anh Hùng
- Kiệt Tấn
- Kiều Duy Vĩnh
- Kiều Loan
- Kiều Mai Sơn
- Kiều Maily
- Kiều Phong
- Kiều Thị An Giang
- Kim Ân
- Kim Chi
- Kim Dung
- Kim Hạnh
- Kim Thúy
- Kim Trần
- Kim Yi-deum
- Kinh Bắc
- Kính Hòa
- Klaus Wiegerefe
- Kobayashi Issa
- Kúm
- Kumar Vikram
- Kurt-Martin Mayer
- Kỳ Duyên
- Kyoko Numano
- L. N. Tolstoy
- L. V. H.
- La Khắc Hoà
- La Khắc Hòa
- Lã Nguyên
- Lại Nguyên Ân
- Lam Điền
- Lam Hạnh
- Lam Ngọc
- Lam Thái Hòa
- Lan Nguyên
- Lang Anh
- Langston Hughes
- LAP
- Larry Diamond
- Lars Vargö
- László Krasznahorkai
- Laura Cappelle
- Laurent Sagalovitsch
- Lawrence Ferlinghetti
- Lâm Chương
- Lâm Duyên
- Lâm Hạnh
- Lâm Lê
- Lâm Ngân Mai
- Lâm Quang Mỹ
- Lâm Thị Mỹ Dạ
- Lenin
- Leon Trotsky
- Leonard Cohen
- Leonardo da Vinci
- Lê An Thế
- Lê Anh Hoài
- Lê Anh Hùng
- Lê Ân
- Lê Bá Đảng
- Lê Bảo Nhi
- Lê Bích Vượng
- Lê Chiều Giang
- Lê Công Định
- Lê Công Giàu
- Lê Công Tư
- Lê Ðình Nhất Lang
- Lê Dũng
- Lê Duy Nam
- Lê Đạt
- Lê Đăng Doanh
- Lê Đình Cai
- Lê Đình Khẩn
- Lê Đình Thắng
- Lê Đỗ Huy
- Lê Đức Dục
- Lê Đức Thôn
- Lê Giang Trần
- Lê Hải
- Lệ Hằng
- Lê Hiệp
- Lê Hoài Nguyên
- Lê Hoàng Diễm Trang
- Lê Hoàng Lân
- Lê Học Lãnh Vân
- Lê Hồ Quang
- Lê Hồng Hà
- Lê Hồng Hiệp
- Lê Hồng Lâm
- Lê Hùng
- Lê Hùng Vọng
- Lê Huy Hòa
- Lê Huyền Ái Mỹ
- Lê Huỳnh Lâm
- Lê Hữu
- Lê Hữu Khoá
- Lê Hữu Khóa
- Lê Hữu Nam
- Lê Kế Lâm
- Lê Khải
- Lê Kim Duy
- Lê Ký Thương
- Lê Lạc Giao
- Lê Luân
- Lê Mã Lương
- Lê Mai
- Lê Mai Lĩnh
- Lê Mạnh Chiến
- Lê Mạnh Đức
- Lê Minh
- Lê Minh Chánh
- Lê Minh Hà
- Lê Minh Hiền
- Lê Minh Khuê
- Lê Minh Phong
- Lê Ngân Hằng
- Lê Ngọc Luân
- Lê Ngọc Sơn
- Lê Nguyễn
- Lê Nguyễn Duy Hậu
- Lê Nguyễn Hương Trà
- Lê Nguyên Long
- Lê Nguyên Vỹ
- Lê Như Bình
- Lê Oa Đằng
- Lê Phan
- Lê Phú Khải
- Lê Quang
- Lê Quang Đức
- Lê Quảng Hà
- Lê Quang Hợp
- Lê Quang Thành
- Lê Quân
- Lê Quốc Anh
- Lê Quỳnh
- Lê Quỳnh Mai
- Lê Sa Long
- Lê Si Na
- Lê Sơn
- Lê Tất Đạt
- Lê Tất Điều
- Lê Thanh Dũng
- Lê Thanh Hải
- Lê Thanh Phong
- Lê Thanh Trường
- Lê Thân
- Lê Thế Thắng
- lê thi diem thuý
- Lê Thị Hồng Minh
- Lê Thị Huệ
- Lê Thị Hường
- Lê Thị Oanh
- Lê Thị Thanh Tâm
- Lê Thị Thấm Vân
- Lê Thiết Cương
- Lê Thiếu Nhơn
- Lê Thọ Bình
- Lê Thời Tân
- Lê Thời Thôi
- Lê Thu Hiền
- Lê Thúy Bảo Liên
- Lê Tiên Long
- Lê Trí Tuệ
- Lê Trinh
- Lê Trọng Nghĩa
- Lê Trọng Nguyễn
- Lê Trung Tĩnh
- Lê Trường Thanh
- Lê Tuấn Huy
- Lê Tuyết Hạnh
- Lê Văn Bỉnh
- Lê Văn Hảo
- Lê Văn Hiếu
- Lê Văn Hòa
- Lê Văn Hùng Vĩ
- Lê Văn Luân
- Lê Văn Sơn
- Lê Văn Trung
- Lê Văn Tùng
- Lê Vĩnh Tài
- Lê Vĩnh Triển
- Lê Vũ Trường Giang
- Lê Xuân Khoa
- Lê Xuyên
- Li Edelkoort
- Li Tana
- Li Zhongqin
- Liêu Diệc Vũ
- Liêu Thái
- Liễu Trương
- Linh Nguyên
- Linh Phạm
- Linh Văn
- Linh Vân
- Linh-Chân Brown
- LKH
- Lorca
- Louis Aragon
- Louise Glück
- Lộc Vàng
- Lợi Phan Mai
- Luân Hoán
- Ludwig von Mises
- Luke Hunt
- Luke Turner
- Lữ Kiều
- Lữ Quỳnh
- Lương Đào
- Lương Thiệu Quân
- Lương Thư Trung
- Lưu Á Châu
- Lưu Bình Nhưỡng
- Lưu Diệu Vân
- Lưu Đình Long
- Lưu Đức Trung
- Lưu Hà
- Lưu Hiểu Ba
- Lưu Khánh Thơ
- Lưu Mê Lan
- Lưu Minh Hải
- Lưu Na
- Lưu Nhi Dũ
- Lưu Quang Vũ
- Lưu Thuỷ Hương
- Lưu Thủy Hương
- Lưu Trọng Tưởng
- Lưu Trọng Văn
- Lưu Uyên Khôi
- Lý Đợi
- Lý Gia Trung
- Ly Hoàng Ly
- Lý Ngang
- Ly Phạm
- Lý Quang Hoàn
- Lý Thanh
- Lý Tiến Dũng
- Lý Toàn Thắng
- Lý Trực Dũng
- Lý Xuân Hải
- Lydia Davis
- Lynh Bacardi
- LysP
- M. Gorky
- M. Trần
- M.L. Gasparov
- Mạc Phong Tuyền
- Mạc Văn Trang
- Mạc Việt Hồng
- Mạch Nha
- Mạch Quang Thắng
- Madeleine Riffaud
- Madlovics Bálint
- Magyar Bálint
- Mahmoud Darwish
- Mai An Nguyễn Anh Tuấn
- Mai Anh Tuấn
- Mai Bá Ấn
- Mai Bá Kiếm
- Mai Chanh
- Mai Đỗ
- Mai Hiền
- Mai Khôi
- Mai Kim Ngọc
- Mai Lý
- Mai Nhật
- Mai Ninh
- Mai Quốc Ấn
- Mai Quỳnh
- Mai Quỳnh Nam
- Mai Sơn
- Mai Thái Lĩnh
- Mai Thanh Sơn
- Mai Thảo
- Mai Tú Ân
- Mai Văn Hoan
- Mai Văn Phấn
- Mai Văn Tính
- Maki Starfield
- Mamleev
- Mạnh Kim
- Manuel Casimiro
- Mão Xuyên
- Marc Andrus
- Marcel Reich-Ranicki
- Marci Shore
- Marco Ferrarese
- Margarita Lyutova
- Marguerite Duras
- Maria Donovan
- Maria Ressa
- Marie Lê Thị Hoa
- Mario Vargas Llosa
- Marion Hennebert
- Mark B. Hamilton
- Mark Binelli
- Mark Frankland
- Mark Osaki
- Mark Strand
- Marta Hillers
- Martin Jankowski
- Martin Kulldorff
- Marty Robbins
- Mary Morose
- Mary Walsh
- Masaoka Shik
- Matei Vişniec
- Mathias Mayer
- Matthew Clayfield
- Matthew Crawford
- Maurice Blanchot
- Maximilian Steinbeis
- May
- Maya Angelou
- Mặc Đỗ
- Mặc Lâm
- Mân Côi
- McAmmond Nguyễn Thị Tư
- Media Văn Việt
- Mia Pluger
- Michael Burawoy
- Michael Scammell
- Miêng
- Mike Ives
- Mikhail Shishkin
- Mikhail Sholokhov
- Mikhail Viktorovich Zygar
- Milan Kundera
- Mimmi Diệu Hường Bergström
- MInh Anh
- Minh Huệ
- Minh Hùng
- Minh Luật
- Minh Phúc
- Minh Quang – Lê Chiên
- Minh Quang Ho
- Minh Tâm
- Minh Thùy
- Minh Thư
- Minh Toàn
- Minh Tuấn
- Minh Tự
- Mireille Sacotte
- Miura Chora
- Monica Berlin
- Mường Mán
- Mỹ Hằng
- Mỹ Lan
- N. S. Khrushchev
- Nadine Murtaja
- Nam Dao
- Nam Dao Nguyễn Mạnh Hùng
- Nam Đan
- Nam Đông
- Nam Nguyên
- Nam Sơn
- Naowarat Pongpaiboon
- Natalia lacovelli
- Nataliya Zhynkina
- Natsume Sōseki
- Nay Aung
- ng. anhanh
- Ng.Uyển Nicole Dương
- Ngải Vị VỊ
- Ngân Xuyên
- Nghệ thuật
- Nghĩa Đặng
- Nghiêm Lương Thành
- Nghiêm Phương Mai
- Nghiêm Thanh Hương
- Nghiêm Xuân Hồng
- Nghiên Cứu Phê Bình
- Ngo Thu
- Ngọc Anh
- Ngọc Duy Phan
- Ngoc Hien Bui
- Ngọc Linh
- Ngô Anh Tuấn
- Ngô Bảo Châu
- Ngô Đình Thẩm
- Ngô Đồng
- Ngô Hương Giang
- Ngô Khắc Tài
- Ngộ Không Phí Ngọc Hùng
- Ngô Kim Khôi
- Ngô Kim-Khôi
- Ngô Liêm Khoan
- Ngô Lực
- Ngô Mai Phong
- Ngô Mạnh Hùng
- Ngô Minh
- Ngô Minh Khôi
- Ngô Ngọc Loan
- Ngô Ngọc Trai
- Ngô Nguyên Dũng
- Ngô Nhật Đăng
- Ngô Quốc Phương
- Ngô Quốc Thịnh
- Ngô Thế Vinh
- Ngô Thị Kim Cúc
- Ngô Thị Thanh Lịch
- Ngô Thị Thu Ngần
- Ngô Tùng Phong
- Ngô Tự Lập
- Ngô Văn
- Ngô Văn Giá
- Ngô Viết Nam Sơn
- Ngô Viết Trọng
- Ngô Việt Trung
- Ngô Vĩnh Long
- Ngô Xuân Hội
- Ngô Xuân Phúc
- Ngô Xuân Thảo
- Ngu Yên
- Nguyen Duc Thanh
- Nguyễn Hải Hoành
- Nguyễn Anh Dũng
- Nguyễn Anh Tuấn
- Nguyễn Anh Tuấn - đạo diễn
- Nguyễn Bá Chung
- Nguyễn Bách Việt
- Nguyễn Bảo Chân
- Nguyễn Bắc Sơn
- Nguyên Bình
- Nguyễn Bính
- Nguyễn Cảnh Bình
- Nguyên Cầm
- Nguyên Cẩn
- Nguyên Chánh
- Nguyễn Chí Hoan
- Nguyễn Chí Thuật
- Nguyễn Chí Trung
- Nguyễn Chí Tuyến
- Nguyễn Chinh Trung
- Nguyễn Cung Thông
- Nguyễn Cường
- Nguyễn Danh Bằng
- Nguyễn Danh Huế
- Nguyễn Danh Lam
- Nguyễn Ðăng Thường
- Nguyễn Duy
- Nguyễn Dương Quang
- Nguyễn Đạt
- Nguyễn Đắc Kiên
- Nguyễn Đắc Xuân
- Nguyễn Đăng Điệp
- Nguyễn Đăng Hưng
- Nguyễn Đăng Khoa
- Nguyễn Đăng Mạnh
- Nguyễn Đăng Na
- Nguyễn Đăng Quang
- Nguyễn Đăng Thường
- Nguyễn Đình Ấm
- Nguyễn Đình Bin
- Nguyễn Đình Bổn
- Nguyễn Đình Chú
- Nguyễn Đình Cống
- Nguyễn Đình Đăng
- Nguyễn Đình Huỳnh
- Nguyễn Đình Phượng Uyển
- Nguyễn Đình Thắng
- Nguyễn Đình Thi
- Nguyễn Đình Toàn
- Nguyễn Đông A
- Nguyễn Đổng Chi
- Nguyễn Đông Thức
- Nguyễn Đức
- Nguyễn Đức Dương
- Nguyễn Đức Hiệp
- Nguyễn Đức Lộc
- Nguyễn Đức Mậu
- Nguyễn Đức Sơn
- Nguyễn Đức Thắng
- Nguyễn Đức Tiến
- Nguyễn Đức Tùng
- Nguyễn Đức Tường
- Nguyễn Gia Trí
- Nguyên Giác
- Nguyên Giác Phan Tấn Hải
- Nguyễn Hà Luân
- Nguyễn Hải Hoành
- Nguyễn Hải Yến
- Nguyễn Hàn Chung
- Nguyễn Hiến Lê
- Nguyễn Hoa Lư
- Nguyễn Hoài Nam
- Nguyễn Hoài Văn
- Nguyễn Hoài Vân
- Nguyễn Hoàn
- Nguyễn Hoàn Nguyên
- Nguyễn Hoàng Ánh
- Nguyễn Hoàng Anh Thư
- Nguyễn Hoàng Diệu Thủy
- Nguyễn Hoàng Diệu Thúy
- Nguyễn Hoàng Giao
- Nguyễn Hoàng Linh
- Nguyễn Hoàng Trung
- Nguyễn Hoàng Văn
- Nguyễn Hồ Quân
- Nguyễn Hồng Anh
- Nguyễn Hồng Giao
- Nguyễn Hồng Hưng
- Nguyễn Hồng Lam
- Nguyễn Hồng Nhung
- Nguyễn Hồng Thục
- Nguyễn Huệ Chi
- Nguyễn Hùng
- Nguyễn Huy Hoàng
- Nguyễn Huy Thiệp
- Nguyễn Huy Vũ
- Nguyên Hưng
- Nguyễn Hưng Quốc
- Nguyễn Hương
- Nguyễn Hữu Đễ
- Nguyễn Hữu Hồng Minh
- Nguyễn Hữu Liêm
- Nguyễn Hữu Nhật
- Nguyễn Hữu Sơn
- Nguyễn Hữu Thiết
- Nguyễn Hữu Việt Hưng
- Nguyễn Hữu Vinh
- Nguyễn kc Hậu
- Nguyễn Khải
- Nguyễn Khánh Duy
- Nguyễn Khánh Trường
- Nguyễn Khắc An
- Nguyễn Khắc Bình
- Nguyễn Khắc Mai
- Nguyễn Khắc Ngân Vi
- Nguyễn Khắc Phê
- Nguyễn Khắc Phi
- Nguyễn Khắc Phục
- Nguyễn Khiêm
- Nguyễn Khôi
- Nguyễn Kiến Phước
- Nguyễn Kiều Dung
- Nguyễn Kiều Hưng
- Nguyễn Kim Hưng
- Nguyên Lạc
- Nguyễn Lam Điền
- Nguyễn Lãm Thắng
- Nguyễn Lan Phương
- Nguyễn Lâm Cẩn
- Nguyễn Lân Bình
- Nguyễn Lân Thắng
- Nguyễn Lê Hồng Hưng
- Nguyễn Lê Tuyên
- Nguyễn Lệ Uyên
- Nguyễn Linh Giang
- Nguyễn Linh Quang
- Nguyễn Lộ Trạch
- Nguyễn Luận
- Nguyễn Lương Hải Khôi
- Nguyễn Lương Ngọc
- Nguyễn Lương Thịnh
- Nguyễn Lương Vỵ
- Nguyễn Mai
- Nguyễn Man Nhiên
- Nguyễn Mạnh An Dân
- Nguyễn Mạnh Côn
- Nguyễn Mạnh Đẩu
- Nguyễn Mạnh Tiến
- Nguyễn Manh Trinh
- Nguyễn Mạnh Trinh
- Nguyễn Mạnh Tuấn
- Nguyễn Mạnh Tường
- Nguyễn Minh Anh
- Nguyễn Minh Hòa
- Nguyễn Minh Kính
- Nguyễn Minh Nhị
- Nguyễn Minh Nhựt
- Nguyễn Minh Thuyết
- Nguyễn Mộng Giác
- Nguyên Ngọc
- Nguyễn Ngọc Chu
- Nguyễn Ngọc Đức
- Nguyễn Ngọc Giao
- Nguyễn Ngọc Hoa
- Nguyễn Ngọc Lanh
- Nguyễn Ngọc Liễm
- Nguyễn Ngọc Lung
- Nguyễn Ngọc Phương
- Nguyễn Ngọc Tâm
- Nguyễn Ngọc Thiện
- Nguyễn Ngọc Tú Anh
- Nguyễn Ngọc Tư
- Nguyên Nguyên
- Nguyễn Nguyên
- Nguyễn Nguyên Bình
- Nguyễn Nguyệt Cầm
- Nguyễn Nhật Lệ
- Nguyễn Nhật Tín
- Nguyên Nhi
- Nguyễn Như Huy
- Nguyễn Như Mây
- Nguyễn Phạm Hùng
- Nguyễn Phan Quế Mai
- Nguyễn Phú Yên
- Nguyễn Phúc Vĩnh Ba
- Nguyễn Phượng
- Nguyễn Phương Đình
- Nguyễn Phương Mai
- Nguyễn Phương Mạnh
- Nguyễn Quang
- Nguyễn Quang A
- Nguyễn Quang Bình
- Nguyễn Quang Duy
- Nguyễn Quang Dy
- Nguyễn Quang Đồng
- Nguyễn Quang Hồng
- Nguyễn Quang Hưng
- Nguyễn Quang Lập
- Nguyễn Quang Thạch
- Nguyễn Quang Thân
- Nguyễn Quang Thiều
- Nguyễn Quang VInh
- Nguyễn Quân
- Nguyễn Quốc Bảo
- Nguyễn Quốc Chánh
- Nguyễn Quốc Chính
- Nguyễn Quốc Lâm
- Nguyễn Quốc Tấn Trung
- Nguyễn Quốc Thái
- Nguyễn Quốc Toàn
- Nguyễn Quốc Trụ
- Nguyễn Quốc Tuấn
- Nguyễn Quốc Vương
- Nguyễn Quỳnh Hương
- Nguyên Sa
- Nguyễn Sĩ Dũng
- Nguyễn Sơn Hùng
- Nguyễn Sơn Lâm
- Nguyễn Sỹ Phương
- Nguyễn Sỹ Tế
- Nguyễn Tà Cúc
- Nguyễn Tài Cẩn
- Nguyễn Tấn Cứ
- Nguyễn Tất Nhiên
- Nguyễn Thạch Giang
- Nguyễn Thái Hòa
- Nguyễn Thái Hợp
- Nguyễn Thái Sơn
- Nguyễn Thái Tuấn
- Nguyễn Thanh Bình
- Nguyễn Thanh Châu
- Nguyễn Thanh Giang
- Nguyễn Thanh Hiện
- Nguyễn Thanh Hùng
- Nguyễn Thanh Huy
- Nguyễn Thanh Huyền
- Nguyễn Thanh Mỹ
- Nguyễn Thành Nam
- Nguyễn Thanh Nghị
- Nguyễn Thanh Nguyệt
- Nguyễn Thành Phong
- Nguyễn Thanh Sơn
- Nguyễn Thành Sơn
- Nguyễn Thanh Tâm
- Nguyễn Thành Thi
- Nguyễn Thanh Tuyền
- Nguyễn Thanh Văn
- Nguyễn Thanh Việt
- Nguyễn Thế Hùng
- Nguyễn Thế Thanh
- Nguyễn Thị Ái Tiên
- Nguyễn Thị Bích Hậu
- Nguyễn Thị Bích Ngà
- Nguyễn Thị Bình
- Nguyễn thị Cỏ May
- Nguyễn Thị Dư Khánh
- Nguyễn Thị Hải
- Nguyễn Thị Hậu
- Nguyễn Thị Hiền
- Nguyễn Thị Hoàng
- Nguyễn Thị Hoàng Bắc
- Nguyễn Thị Hồng
- Nguyễn Thị Khánh Minh
- Nguyễn Thị Khánh Trâm
- Nguyễn Thị Kim Chi
- Nguyễn Thị Kim Phụng
- Nguyễn Thị Kim Thoa
- Nguyễn Thị Minh Ngọc
- Nguyễn Thị Minh Thái
- Nguyễn Thị Minh Thương
- Nguyễn Thị Ngọc Hải
- Nguyễn Thị Ngọc Nhung
- Nguyễn Thị Oanh
- Nguyễn Thị Phước
- Nguyễn Thị Thanh Bình
- Nguyễn Thị Thanh Hải
- Nguyễn Thị Thanh Lưu
- Nguyễn Thị Thanh Xuân
- Nguyễn Thị Thanh Yến
- Nguyễn Thị Thảo An
- Nguyễn Thị Thúy Hạnh
- Nguyễn Thị Thùy Linh
- Nguyễn Thị Thụy Vũ
- Nguyễn Thị Thuyền
- Nguyễn Thị Tịnh Thy
- Nguyễn Thị Từ Huy
- Nguyễn Thị Vinh
- Nguyễn Thiện Tống
- Nguyễn Thiện Tơ
- Nguyễn Thói Đời
- Nguyễn Thông
- Nguyễn Thu Quỳnh
- Nguyễn Thu Trang
- Nguyễn Thụy Anh
- Nguyễn Thùy Dương
- Nguyễn Thúy Hạnh
- Nguyễn Thụy Long
- Nguyễn Thuỵ Phương
- Nguyễn Thùy Song Thanh
- Nguyễn Thỵ
- Nguyễn Thy Anh
- Nguyễn Tiến Dũng
- Nguyễn Tiến Lập
- Nguyễn Tiến Trung
- Nguyễn Tiến Văn
- Nguyễn Trần Bạt
- Nguyễn Tri Phương Đông
- Nguyễn Triệu Nam
- Nguyễn Trọng Bình
- Nguyễn Trọng Chức
- Nguyễn Trọng Huân
- Nguyễn Trọng Khôi
- Nguyễn Trọng Tạo
- Nguyễn Trung
- Nguyễn Trung Bảo
- Nguyễn Trung Dân
- Nguyễn Trung Hiếu
- Nguyễn Trung Kiên
- Nguyễn Trung Thuần
- Nguyễn Trường Giang
- Nguyễn Trường Huy
- Nguyễn Trường Uy
- Nguyễn Tuấn
- Nguyễn Tuấn Anh
- Nguyễn Tuấn Khoa
- Nguyễn Tùng
- Nguyễn Tùng Linh
- Nguyễn Tuyết Lan
- Nguyễn Tuyết Lộc
- Nguyễn Tư Nghiêm
- Nguyễn Tử Siêm
- Nguyễn Tường Bách
- Nguyễn Tường Thiết
- Nguyễn Tường Thụy
- Nguyễn Ước
- Nguyễn Vạn An
- Nguyễn Vạn Phú
- Nguyễn Văn
- Nguyễn Văn Ba
- Nguyễn Văn Chính
- Nguyễn Văn Ðậu
- Nguyễn Văn Dũng
- Nguyễn Văn Đài
- Nguyễn Văn Gia
- Nguyễn Văn Hạnh
- Nguyễn Văn Hiệp
- Nguyễn Văn Hòa
- Nguyễn Văn Hùng
- Nguyễn Văn Huyên
- Nguyễn Văn Lợi
- Nguyễn Văn Lục
- Nguyễn Văn Miếng
- Nguyễn Văn Nghệ
- Nguyễn Văn Nho
- Nguyễn Văn Phong
- Nguyễn Văn Phú
- Nguyễn Văn Phước
- Nguyễn Văn Sâm
- Nguyễn Văn Sơn
- Nguyễn Văn Tao
- Nguyễn Văn Thiệu
- Nguyễn Văn Thọ
- Nguyễn Văn Trọng
- Nguyễn Văn Trung
- Nguyễn Văn Tuấn
- Nguyễn Văn Vĩnh
- Nguyễn Văn Xuân
- Nguyễn Vi Khải
- Nguyễn Vi Yên
- Nguyễn Viện
- Nguyên Việt
- Nguyễn Việt Anh
- Nguyễn Việt Chiến
- Nguyễn Viết Dũng
- Nguyễn Viết Lãm
- Nguyễn Viết Sáng
- Nguyễn Vĩnh Nguyên
- Nguyễn Vũ Hiệp
- Nguyễn Vũ Tiềm
- Nguyễn Vỹ
- Nguyễn Vy Khanh
- Nguyễn Xuân Diện
- Nguyễn Xuân Hằng
- Nguyễn Xuân Hoàng
- Nguyễn Xuân Hưng
- Nguyễn Xuân Khánh
- Nguyễn Xuân Khoát
- Nguyễn Xuân Nghĩa
- Nguyễn Xuân Nha
- Nguyễn Xuân Quang
- Nguyễn Xuân Thiệp
- Nguyễn Xuân Thọ
- Nguyễn Xuân Tiệp
- Nguyễn Xuân Tường Vy
- Nguyễn Xuân Vượng
- Nguyễn Xuân Xanh
- Nguyễn Ý Thuần
- Nguyên Yên
- Nguyễn-Chương Mt
- Nguyễn-hòa-Trước
- Nguyệt Chu
- Nguyệt Quỳnh
- Nguyệt Vi
- Ngự Thuyết
- Người Buôn Gió
- Ngyễn Trung Bảo
- Nh. Tay Ngàn
- Nhã
- Nhã Ca
- Nhã Duy
- Nhã Thuyên
- Nhan Do Thanh
- Nhân Hồng
- Nhật Chiêu
- Nhật Lệ
- Nhất Linh
- Nhật Thanh
- Nhật Tiến
- Nhật Tuấn
- Nhất Uyên
- Nhị Linh
- Nhị Ngã
- Nhóm Vì một Hà Nội xanh
- Như Huy
- Như Không
- Như Quỳnh
- Như Quỳnh de Prelle
- Như Ý
- Nhược Thủy
- Niall Ferguson
- Nick Hilden
- Nicolas Casey
- Nikulin
- Nina McPherson
- Ninh Dương
- Ninh Kiều
- Nobert Hummelt
- Norbert Seitz
- Nông Hồng Diệu
- NP Phan
- Obama
- Ocean Vương
- Octavio Paz
- Ogden Nash
- Oksana Zabuzhko
- Oleg Kashin
- Olga Berggolts
- Ondrej Slowik
- onggiaolang
- Orlando Figes
- Orwell
- Oscar Salemink
- Oscar Wilde
- Pablo Neruda
- Pablo Picasso
- Palmer
- Pamela N. Corey
- Patrick Frater
- Patrick Lodge
- Paul Auster
- Paul Celan
- Paul Éluard
- Paul Hoover
- Paul Mendez
- Paul Mozur
- Paul Theroux
- Paul-François Paoli
- Paulus Lê Sơn
- Pavel Basinsky
- Pavel Basynski
- Pavlo Vyshebaba
- Paweł Kubiak
- Pawel Kuczynski
- Paweł Łepkowski
- Percy Mabandu
- Pervez Hoodbhoy
- Peter B. Zinoman
- Peter Bradshaw
- Peter Hansen
- Peter Harvey
- Peter Kleiner
- Peter Singer
- Phạm Anh Tuấn
- Phạm Biểu Tâm
- Phạm Cảnh Thượng
- Phạm Cao Hoàng
- Phạm Châu
- Phạm Chí Dũng
- Phạm Chi Lan
- Phạm Chu Sa
- Phạm Công Luận
- Phạm Công Thiện
- Phạm Công Trứ
- Phạm Công Út
- Phạm Duy
- Phạm Duy Nghĩa
- Phạm Đình Chương
- Phạm Đình Trọng
- Phạm Đình Vy
- Phạm Đoan Trang
- Phạm Hải Anh
- Phạm Hải Âu
- Phạm Hiền Mây
- Phạm Hoàng Quân
- Phạm Hồng Sơn
- Phạm Hùng Việt
- Phạm Huy Thông
- Phạm Khánh Duy
- Phạm Khiêm Ích
- Phạm Kiều Tùng
- Phạm Kỳ Đăng
- Phạm Lệ Quyên
- Phạm Lê Vương Các
- Phạm Linh
- Phạm Lưu Vũ
- Phạm Minh Hoàng
- Phạm Minh Ngọc
- Phạm Minh Quân
- Phạm Minh Trung
- Phạm Ngọc
- Phạm Ngọc Lư
- Phạm Ngọc Thái
- Phạm Ngọc Tiến
- Phạm Nguyên Trường
- Phạm Ngữ
- Phạm Phan Long
- Phạm Phú Cường
- Phạm Phú Hải
- Phạm Phú Minh
- Phạm Phú Phong
- Phạm Phú Thứ
- Phạm Phú Viết
- Phạm Phúc Thịnh
- Phạm Phương
- Phạm Quang Ái
- Phạm Quang Long
- Phạm Quang Trung
- Phạm Quang Tuấn
- Phạm Sỹ Sáu
- Phạm Tăng
- Phạm Thành
- Phạm Thành Hưng
- Phạm Thanh Nghiên
- Phạm Thảo Nguyên
- Phạm Thế Cường
- Phạm Thị
- Phạm Thị Anh Nga
- Phạm Thị Điệp Giang
- Phạm Thị Hoài
- Phạm Thị Hồng Ân
- Phạm Thị Kiều Ly
- Phạm Thị Ngọc
- Phạm Thị Phương
- Phạm Thiên Ân
- Phạm Thiên Thư
- Phạm Tín An Ninh
- Phạm Toàn
- Phạm Trần
- Phạm Trọng Chánh
- Phạm Trung Nghĩa
- Phạm Tuấn
- Phạm Tư Thanh Thiện
- Phạm Tường Vân
- Phạm Văn
- Phạm Văn Khoái
- Phạm Văn Quang
- Phạm Văn Tình
- Phạm Văn Vũ
- Pham Viem Phuong
- Phạm Viêm Phương
- Phạm Viết Đào
- Phạm Việt Hưng
- Phạm Vũ Lửa Hạ
- Phạm Xuân Đài
- Phạm Xuân Hùng
- Phạm Xuân Nguyên
- Phạm Xuân Trường
- Phan An Sa
- Phan Ba
- Phan Bội Châu
- Phan Cẩm Thượng
- Phan Châu Thành
- Phan Cự Đệ
- Phan Dương Hiệu
- Phan Đan
- Phan Đạo
- Phan Đắc Lữ
- Phan Đình Diệu
- Phan Độc Lập
- Phan Hải-Đăng
- Phan Hồng Giang
- Phan Huy Chú
- Phan Huy Dũng
- Phan Huy Đường
- Phan Huy Lê
- Phan Huyền Thư
- Phan Kế Toại
- Phan Khôi
- Phan Kim Hổ
- Phan Lặng Yên
- Phan Mạnh Quỳnh
- Phan Nam Sinh
- Phan Ngọc
- Phan Nguyên
- Phan Nhật Nam
- Phan Nhiên Hạo
- Phan Ni Tấn
- Phan Phương Đạt
- Phan Quang
- Phan Quỳnh Trâm
- Phan Tấn Hải
- Phan Tấn Uẩn
- Phan Thanh Bình
- Phan Thanh Sơn Nam
- Phan Thanh Tâm
- Phan Thắng
- Phan Thế Hải
- Phan Thị Hà Dương
- Phan Thị Kim Phúc
- Phan Thị Trọng Tuyển
- Phan Thị Vàng Anh
- Phan Thu Vân
- Phan Thuý Hà
- Phan Thúy Hà
- Phan Trang Hy
- Phan Trí Đỉnh
- Phan Trọng Hoàng Linh
- Phan Trọng Văn
- Phan Văn Giưỡng
- Phan Văn Song
- Phan Văn Thắng
- Phan Vũ
- Phan Xine
- Phan Xuân Sinh
- Phannguyên Psg
- Phanxipăng
- Phaolô VI
- phap
- Pháp Hoan
- Pháp Vân
- Phapxa Chan
- Phát biểu nhận giải Văn Việt
- Phi Hà
- Phil Caputo
- Philip Larkin
- Philip Roth
- Philipp Felsch
- Phong Âm
- Phong Linh
- Phong Nguyen
- Phong Quang
- Phố Văn
- Phú Quang
- Phù Sa
- Phúc Lai GB
- Phúc Tiến
- Phunchok Stobdan
- Phùng Anh Kiệt
- Phùng Hi
- Phùng Hoài Ngọc
- Phùng Học Vinh
- Phùng Khắc Khoan
- Phùng Ngọc Kiên
- Phùng Nguyễn
- Phùng Quán
- Phùng Thành Chủng
- Phùng Thị Hạ Nguyên
- Phùng Thị Như Hà
- Phuong Ta
- Phương Chi
- Phương Hương
- Phương Phương
- Phương Thảo
- Phương Thuý
- Phương Uy
- Phương Xích Lô
- Pierre Bayard
- Pierre Darriulat
- Pierre Lemieux
- Prashanth Parameswaran
- Qladimir Pyljow
- Quách Cường
- Quách Hạo Nhiên
- Quách Tấn
- Quách Thoại
- Quảng Diệu Trần Bảo Toàn
- Quang Dũng
- Quang Đức
- Quang Minh
- Quang Phan
- Quảng Tánh Trần Cầm
- Quậy Nguyễn
- Quế Hương
- Quốc Dũng
- Quốc Phương
- Quốc Toản
- Quyên Di
- Quyên Hoàng
- Quỳnh Dao
- Quỳnh Hợp
- Quỳnh Iris de Prelle
- Quỳnh Vi
- Rabindranath Tagore
- Rachel Adams
- Rainer Maria Rilke
- Ralph Chaplin
- Rebecca Mead
- Rebecca Solnit
- Reiner Traub
- Remo Verdickt
- Riccardo Gazzaniga
- Richard C. Paddock
- Richard Millet
- Richard Serra
- Richard Seymur
- Robert Desnos
- Robert McCrump
- Roger Vu
- Roger-Pol Droit
- Roland Barthes
- Romain Rolland
- Ronald F. Inglehart
- Rory O’Sullivan
- Ruben David Gonzalez Gallego
- Russell Edson
- Ruth Ingram
- Ryszard Legutko
- Saint-John Perse
- Salman Rushdie
- Salvatore Babones
- Sam Dresser
- Sạn chữ
- San Phi
- Sandra Kerschbaumer
- Sara Teasdale
- Sarah Pulliam Bailey
- Sarah Thornton
- Sáu Nghệ
- Sergio Bitar
- Shaimaa El Sabbagh
- Shakespeare
- Shannon Van Sant
- Sheikha A
- Sheila Fischman
- Sheila Ngoc Pham
- Sheri Berman
- Shigeeda Yutaka
- Shirin Ebadi
- Shukshin
- Silke Fokken
- Simon Book
- Simon Johnson
- Sire Apm Lukwesa
- Slavoj Žižek
- Sohaniim
- Son Kieu Mai
- Song Chi
- Song Hà
- Song Nguyễn
- Song Phạm
- Song Phan
- Song Thao
- Sophie Trịnh
- Số đặc biệt
- Sơn Ca
- Sơn Hoàng Liên
- Sơn Kiều Mai
- Sơn Nam
- Stalin
- Stefan Dege
- Stefano Harney
- Stephan Koester
- Stephen B. Young
- Steve Earle
- Susan Sontag
- Suzuki Katsuhiko
- Sương Nguyệt Minh
- Sương Quỳnh
- Svetlana Alexievich
- Svetlana Alexievitch
- Svetlana Alexiévitch
- Sylvia Plath
- T. Đ.
- T.Vấn
- Tạ Anh Thư
- Tạ Chí Đại Trường
- Tạ Duy Anh
- Tạ Tỵ
- Tạ Văn Tài
- Tạ Văn Thông
- Tạ Xuân Hải
- Tadeusz Rósewicz
- Taigu Ryōkan
- Tam Ích
- Tamarchenko
- Tàn Tuyết
- Tanaami Keiichi
- Taras Shevchenko
- Tarik Khaldi
- Tawada Yoko
- Tawfiq Zayyad
- Tăng Quang
- Tâm An
- Tâm Bình
- Tâm Chánh
- Tâm Don
- Tâm Thường Định
- Tâm Việt
- Tấn An
- Teolinda Gersão
- Teresa Mỹ Chúc
- Thạch Đạt Lang
- Thạch Quỳ
- Thạch Thảo
- Thái Bá Tân
- Thái Bá Vân
- Thái Bảo
- Thái Hà
- Thái Hạo
- Thái Kế Toại
- Thái Kim Lan
- Thái Mai Lan
- Thái Ngọc San
- Thái Phan Vàng Anh
- Thái Sinh
- Thái Thanh
- Thái Thanh Sơn
- Thái Thăng Long
- Thái Tuấn
- Thái Văn
- Thái Văn Đào
- Thái Vũ
- Thanh Chung
- Thạnh Đà
- Thanh Hằng
- Thanh Hằng - Anh Khoa
- Thành Lộc
- Thanh Nam
- Thanh Ngọc
- Thanh Phương
- Thanh Tâm Tuyền
- Thanh Thảo
- Thanh Thuỷ
- Thanh Trúc
- Thanh Tùng
- Thanh Xuân
- Thanhhà Lại
- Thảo Dân
- Thao Dinh
- Thảo luận
- Thảo Nguyên
- Thảo Trường
- Thảo Vy
- Thẩm Đống
- Thẩm Hoàng Long
- Thận Nhiên
- Thân Trọng Mẫn
- Thân Trọng Sơn
- Thế Dũng
- Thế Giang
- Thế Quân
- THẾ THANH
- Thế Uyên
- Thi Hoàng
- Thi Nguyên
- Thi sỹ ỦA
- Thi Vũ
- Thích Nhất Hạnh
- Thích Nữ Chân Không
- Thích Phước An
- Thích Quảng Độ
- Thierry Leclère
- Thierry Lentz
- Thiên Di
- Thiên Điểu
- Thiền Lâm
- Thiền Nguyễn
- Thiên Thai
- Thiện Tùng
- Thiện Ý
- Thiền Zen Paul Vân Thuyết
- Thiết Thạch
- Thiếu Khanh
- Thiều Mai Lâm
- Tho Nguyen
- Thọ Nguyễn
- Thomas A. Bass
- Thomas Bo Pedersen
- Thomas Mahler
- Thomas S. Mullaney
- Thomas Schmid
- Thông Đặng
- Thơ
- Thơ Marie Howe
- Thụ Nguyên
- Thu Phong
- Thu Vàng
- Thuận
- Thuần Ngô
- Thuận Paris
- Thuận Thiên
- Thục Quyên
- Thụy An
- Thùy Dung
- Thụy Khuê
- Thùy Linh
- Thụy My
- Thủy Tiên
- Thư Bạn Đọc
- Thường Quán
- Thy An
- Tịch Ru
- Tiet Hung Thai
- Tiền Giang
- Tiêu Dao Bảo Cự
- Tiêu Kiện Sinh
- Tiêu Toàn
- Tiểu Tử
- Tiểu Vũ
- Tillman Miller
- Timothy Brennan
- Timothy Garton Ash
- Timothy Snyder
- Tina Hà Giang
- Tino Cao
- Tobi Trần
- Tobias Rapp
- Tom Fawthrop
- Tomas Tranströmer
- Tô Đăng Khoa
- Tô Hà Lâm
- Tô Hải
- Tô Hoàng
- Tố Hữu
- Tô Lan Hương
- Tô Ngọc Vân
- Tô Thẩm Huy
- Tô Thùy Yên
- Tô Văn Trường
- Tôi Đây
- Tôn Thất Thông
- Tôn Thất Tùng
- Tống Văn Công
- Trà Bình
- Trà Đóa
- Trà Nhiên
- Tracy K. Smith
- Tran Dinh Dung
- Tran Nam Dung
- Trang Châu
- Trang Hạ
- Trang Thanh
- Trang Thế Hy
- Trangđài Glassey Trầnguyễn
- Trangđài Glasssey-Trầnguyễn
- Trao đổi
- Trầm Tử Thiêng
- Trần Anh Hùng
- Trần Bá Đại Dương
- Trần Bang
- Trần Bình Nam
- Trần C. Trí
- Trần Cao Lĩnh
- Trần Cao Tường
- Trần Công Tâm
- Trần Công Tín
- Trần Dạ Từ
- Trần Dần
- Trần Doãn Nho
- Trần Dũng Thanh Huy
- Trần Duy
- Trần Duy Phiên
- Trần Duy Trung
- Trần Đăng Khoa
- Trần Đăng Tuấn
- Trần Đĩnh
- Trần Đình Bút
- Trần Đình Hoành
- Trần Đình Lương
- Trần Đình Sơn Cước
- Trần Đình Sử
- Trần Đình Thắng
- Trần Đình Triển
- Trần Đình Trợ
- Trần Độ
- Trần Đồng Minh
- Trần Đức Anh Sơn
- Trần Đức Nguyên
- Trần Đức Thảo
- Trần Đức Tiến
- Trần Đức Tín
- Trần Đức Toản
- Trần Gia Huấn
- Trần Gia Ninh
- Trần Hà Linh
- Trần Hạ Tháp
- Trần Hạ Vi
- Trần Hải
- Trần Hạnh
- Trần Hậu
- Trần Hoài Anh
- Trần Hoài Thư
- Trần Hoàng Phố
- Trần Hoàng Trúc
- Trần Hoàng Vy
- Trần Hùng
- Trần Huy Bích
- Trần Huy Mẫn
- Trần Huy Minh Phương
- Trần Huy Quang
- Trần Huyền Sâm
- Trần Huỳnh Duy Thức
- Trần Hữu Dũng
- Trần Hữu Khánh
- Trần Hữu Quang
- Trần Hữu Tá
- Trần Hữu Thục
- Trần Khánh Triệu
- Trần Kiêm Đoàn
- Trần Kiêm Trinh Tiên
- Trần Kim Trắc
- Trần Kỳ Trung
- Trần Lam
- Trần Lê Hoa Tranh
- Trần Lê Sơn Ý
- Trần Lương
- Trần Lý Trí Tân
- Trần Mạnh Hảo
- Trần Mạnh Tuấn
- Trần Minh Phi
- Trần Minh Quốc
- Trần Mộng Tú
- Trần Nam Anh
- Trần Nam Bình
- Trần Ngân Hà
- Trần Nghi Hoàng
- Trần Ngọc Cư
- Trần Ngọc Hiếu
- Trần Ngọc Tuấn
- Trần Ngọc Vương
- Trần Nguyên Đán
- Trần Nhã Thụy
- Trần Nhương
- Trần Phong Giao
- Trần Phong Vũ
- Trần Quang Đức
- Trần Quang Lộc
- Trần Quốc Anh
- Trần Quốc Nam
- Trần Quốc Thuận
- Trần Quốc Toàn
- Trần Quốc Trọng
- Trần Quốc Vượng
- Trần Quyết Thắng
- Trân Sa
- Trần Song Hào
- Trần Thành
- Trần Thanh Ái
- Trần Thanh Cảnh
- Trần Thanh Huy
- Trần Thanh Vân
- Trần Thắng
- Trần Thế Vĩnh
- Trần Thị Băng Thanh
- Trần Thị Diệu Tâm
- Trần Thị Lai Hồng
- Trần Thị Lam
- Trần Thị NgH.
- Trần Thị Nguyệt Mai
- Trần Thị Phương Phương
- Trần Thị Thanh Thoả
- Trần Thị Thu Hoài
- Trần Thị Trường
- Trần Thiện Đạo
- Trần Thùy Mai
- Trần Tiến
- Trần Tiễn Cao Đăng
- Trần Tiến Dũng
- Trần Tiễn Khanh
- Trần Tố Nga
- Trần Trọng Dương
- Trần Trọng Thức
- Trần Trọng Vũ
- Trần Trung Chính
- Trần Trung Đạo
- Trần Tuấn
- Trần Từ Mai
- Trần Vàng Sao
- Trần Văn Chánh
- Trần Văn Chung
- Trần Văn Đỉnh
- Trần Văn Khê
- Trần Văn Minh
- Trần Văn Nam
- Trần Văn Thọ
- Trần Văn Thủy
- Trần Văn Tý
- Trần Vấn Lệ
- Trần Việt Hà
- Trần Viết Ngạc
- Trần Vinh Dự
- Trần Vũ
- Trần Vũ Hải
- Trần Vương Thuấn
- Trần Vương Thuận
- Trần Wũ Khang
- Trần Xuân Hoài
- Trần Xuân Kiêm
- Trần Xuân Linh
- Trần Xuân Lĩnh
- Trần Xuân Thảo
- Trần Ý Dịu
- Trần Yên Hòa
- Trần Yên Nguyên
- Trên
- Trên Facebook
- Trên Facebook/Minds
- Trên kệ sách
- Trên trang diaCRITICS
- Trí Hiệu Dân
- Triều Anh
- Triều Hoa Đại
- Triêu Nhan
- Triều Sơn
- Triệu Tử Dương
- Trịnh Anh Tuấn
- Trịnh Bá Phương
- Trịnh Bách
- Trịnh Cao Hòa Thanh
- Trịnh Chu
- Trịnh Công Sơn
- Trịnh Cung
- Trịnh Duy Kỳ
- Trịnh Hữu Long
- Trịnh Kim Tiến
- Trịnh Lữ
- Trịnh Minh Tuấn
- Trịnh Sơn
- Trịnh Thanh Thủy
- Trịnh Thu Tuyết
- Trịnh Vĩnh Phúc
- Trịnh Xuân Thuận
- Trịnh Xuân Thủy
- Trịnh Y Thư
- Trọng Anh
- Trọng Phú
- Trọng Thành
- Tru Sa
- Trúc Giang
- Trúc Thông
- Trúc Ty
- Trump
- Trung Bảo
- Trung Dũng Kqd
- Trung Dũng Kqđ
- Trùng Dương
- Trung Đào
- Trung Trung Đỉnh
- Trư Sa
- Trường An
- Trương Anh Ngọc
- Trương Anh Thụy
- Trương Chính
- Trương Duy Nhất
- Trương Đăng Dung
- Trương Điện Thắng
- Trương Đình Phượng
- Trương Hồng Quang
- Trương Huy San
- Trường Minh
- Trương Ngọc Chương
- Trương Nguyên
- Trương Nguyện Thành
- Trương Nhân Tuấn
- Trương Phượng
- Trương Quang
- Trương Quang Đệ
- Trương Quang Nhuệ
- Trương Quang Vĩnh
- Trương Thanh Thuận
- Trương Thị An Na
- Trương Thị Ngọc Hân
- Trương Thiên Phàm
- Trương Thu Hiền
- Trương Tố Hoa
- Trương Trọng Nghĩa
- Trương Tửu
- Trương Văn Dân
- Trương Văn Vĩnh
- Trương Vũ
- Trương Xuân Thiên
- Tú Mỡ
- Tù Quốc Hoài
- Tù Sâm
- Tú Trung Hồ
- Tuấn Duy
- Tuấn Khanh
- Tuân Nguyễn
- Tuấn Thảo
- Tuệ Anh
- Tuệ Đăng
- Tuệ Nguyên
- Tuệ Nhân
- Tuệ Nhật
- Tuệ Sĩ
- Tuệ Sỹ
- Tùng Dương Cola
- Tung Nguyen
- Turner
- Túy Hồng
- Tuyết Nghi
- Tư
- Từ Dung
- Tư liệu
- Tử Linh
- Từ Mai Trần Huy Bích
- Từ Quốc Hoài
- Từ Sâm
- Từ Thức
- Tưởng
- Tương Lai
- Uejima Onitsura
- Umberto Eco
- Uông Tăng Kỳ
- Uông Triều
- Uyển Ca
- Uyên Nguyên
- Uyên Nguyễn
- Uyên Thao
- Uyên Vũ
- V. Erofiev
- Václav Havel
- Vàng A Giang
- Varlam Shalamov
- Vasco Gargalo
- Vasily Makarovich
- Vasyl Stus
- Văn
- Văn Biển
- Văn Cao
- Văn Chinh
- Văn Công Hùng
- Văn Giá
- Văn học
- Văn học Miền Nam 54-75
- Văn Như Cương
- Văn Quang
- Văn Tâm
- Văn Văn Của
- Văn Việt
- Văn;
- Văn.
- Vấn đề hôm nay
- Vận Động Ứng Cử Đại Biểu Quốc Hội 2016
- Vân Hạ
- Vân Phi
- Velcrow Ripper
- Veronica Melkozerova
- Vi Lãng
- Vi Trần
- Vi Yên
- Viet Thanh Nguyen
- Viên Linh
- Việt Bách
- Việt Bình
- Việt Dzũng
- Việt Khang
- Việt Lang
- Việt Phương
- Viktor Astafyev
- Viktor Maslov
- Vinh Anh
- Vĩnh Điện
- Vĩnh Hảo
- Vĩnh Quyền
- Virginia Heffernan
- Virginia Woolf
- Vladimir Nabokov
- Vladimir Voronov
- Võ An Đôn
- Võ Anh Minh
- Võ Anh Thơ
- Võ Bá Cường
- Võ Đắc Danh
- Võ Định Hình
- Võ Đức Phúc
- Võ Hồng
- Võ Huy Tâm
- Võ Hương Quỳnh
- Võ Kỳ Điền
- Võ Ngàn Sông
- Võ Phiến
- Võ Thị Ánh Ngọc
- Võ Thị Hảo
- Võ Thị Thu Hằng
- Võ Tiến Cường
- Võ Tòng Xuân
- Võ Trí Hảo
- Võ Văn Quản
- Võ Văn Tạo
- Võ Văn Thôn
- Võ Xuân Quế
- Võ Xuân Sơn
- Volker Weidermann
- Volodymyr Vynnychenko
- Volodymyr Zelenskyy
- Vũ
- Vũ Bằng
- Vũ Biện Điền
- Vũ Cao Đàm
- Vũ Cát Tường
- Vũ Đình Hòe
- Vũ Đình Huỳnh
- Vũ Đình Liên
- Vũ Đình Phòng
- Vũ Đức Khanh
- Vũ Đức Phúc
- Vũ Đức Sao Biển
- Vu Gia
- Vũ Hà Văn
- Vũ Hạnh
- Vũ Hoàng Chương
- Vũ Hoàng Thư
- Vũ Hồng Ánh
- Vũ Huy Ngọc
- Vũ Huy Quang
- Vũ Khắc Hoè
- Vũ Khắc Khoan
- Vũ Kim Hạnh
- Vũ Kim Thu
- Vũ Lâm
- Vũ Lập Nhật
- Vũ My Lan
- Vũ Ngọc Giao
- Vũ Ngọc Hoàng
- Vũ Ngọc Tâm
- Vũ Ngọc Tiến
- Vũ Nho
- Vũ Oanh
- Vũ Quang Việt
- Vũ Quí Hạo Nhiên
- Vũ Quốc Ngữ
- Vũ Quỳnh Hương
- Vũ Quỳnh Nh.
- Vũ Thành Sơn
- Vũ Thanh Tâm
- Vũ Thanh Tùng
- Vũ Thành Tự Anh
- Vũ Thế Khôi
- Vũ Thị Hải
- Vũ Thị Nhuận
- Vũ Thị Phương Anh
- Vũ Thị Phương Lan
- Vũ Thị Thanh
- Vũ Thị Thanh Mai
- Vũ Thư Hiên
- Vũ Tiến Lập
- Vũ Trọng Khải
- Vũ Trọng Phụng
- Vũ Tuấn Hoàng
- Vũ Từ Trang
- Vũ Tường
- Vũ Viết Tuân
- Vũ Xuân Tửu
- Vương Bích Ngọc
- Vương Đan
- Vương Hỗ Ninh
- Vương Huy
- Vương Ngọc Minh
- Vương Tiểu Nhị
- Vương Trí Nhàn
- Vương Trọng
- Vương Trùng Dương
- Vương Trung Hiếu
- Vy Thảo
- W. H. Auden
- Wa Praong
- Walt Whitman
- Walter Isaacson
- Wayne Karlin
- Wells
- Wendy Barker
- Wiesiek Powaga
- Wilhelm Schmid
- Will Nguyen
- William Carlos Williams
- William Nee
- William Stafford
- William Stanley Merwin
- Winston Phan Đào Nguyên
- Wislawa Szymborska
- Władysław Reymont
- Wolf Biermann
- Wolfgang Borchert
- Wulf Noll
- Wynn Gadkar Wilcox
- Xang Hứng
- Xì Trum
- Xie Tao
- Xuân Ba
- Xuân Diệu
- Xuân Dương
- Xuân Đài
- Xuân Minh
- Xuân Phượng
- Xuân Sách
- Xuân Thọ
- Xuân Vũ
- Xương Văn
- Y Chan
- Ỷ Lan
- Ý Nhi
- Y Uyên
- Yanis Varoufakis
- Yasmine M’Barek
- Yevgeny Yevtushenko
- Yên Ba
- Yên Khắc Chính
- Yến Năng
- Yên San
- Yên San Thụy Miên
- Yên Thao
- Yiyun Li
- Yoko Ogawa
- Yōko Ogawa
- Yoko Tawada
- Yosano Akiko
- Young Sang Lee
- Yuliya Ilchuk
- Yuno Bigboi
- Yves Sintomer
- Yvette Tan
- Zac Herman
Dặm trường (kỳ 9)
Trần Doãn Nho
CHƯƠNG 24
Anh hào hứng đạp lên dốc Nam Giao, quẹo về hướng lăng Tự Ðức. “Nhà Hồng dễ kiếm lắm vào thẳng khi nào gặp khúc quẹo dừng lại ngôi nhà ở bên phải bên ngoài có cái cổng gỗ bọc bằng thép gai khi rảnh anh cứ lên chơi nhà vắng lắm”. Anh tìm ngay ra con đường Hồng chỉ. Ðường núi ngoằn nghoèo. Những con dốc nhỏ đầy đá sỏi. Rừng cây thưa. Núi rừng vào xuân nghe thơm mùi hoa và mùi lá mới. Buổi chiều, chim hót hiếm, mệt mỏi và lạc lõng. Anh tìm ra ngay ngôi nhà. Phải dắt xe lên bốn, năm tầng cấp đắp bằng đá núi. Ðẩy nhẹ, chiếc cổng gỗ mở ra ngay. Nghe tiếng động, một chú chó nhỏ từ góc sân chạy ào ra sủa inh ỏi. Anh dừng lại, nhìn vào trong chờ đợi, lòng áy náy không yên. Một bà già lưng còng bước ra khỏi cửa nhà, đưa tay lên ngang mắt để nhìn cho rõ, dợm chân bước. Bỗng tiếng Hồng reo lên:
- Kìa, anh Lục.
Nàng chạy vội ra cổng, hai tay vịn vào chiếc ghi đông:
- Hồng biết mà, thế nào anh cũng lên. Vào đây, vào đây. Anh để xe đâu đó cũng được. À, mà dắt vào đây đi. Chẳng có ai thèm lấy của anh đâu, nhưng dắt vào đây cho yên trí.
Lục dắt xe vào. Dừng lại trước khoảng sân nhỏ, anh hỏi:
- Thuận đâu?
Hồng cười:
- Ðừng nhắc Thuận ở đây. Hồng rủ anh lên đây là anh biết rồi. Thuận không thích nơi này. Mà này, vào đây, vào đây. Hồng chỉ cho xem cái này.
Lục cúi đầu chào bà già đang đứng ở cửa nhìn anh. Hồng nói:
- Bà vú của tụi Hồng đó. Bà ở với tụi Hồng từ thời còn con gái. Giờ nghễnh ngãng nặng rồi.
Vừa bước qua ngưỡng cửa, Lục đã cảm nhận ngay không khí hoang vắng của căn nhà. Mọi vật đều nằm ở vị trí của chúng y như thể chúng đã ở đó từ rất lâu và cứ mãi như thế, không thay đổi. Chúng sạch sẽ, thứ tự. Từ cái tủ thờ rất xưa cho đến bộ bàn gỗ khá mới. Từ chiếc ngựa bóng láng nằm ở góc nhà cho đến cây đàn ghi ta cũ kỹ treo trên tường. Chỗ này là cặp “găng” quyền anh, cái mũ “phớt”, chỗ kia là chiếc khăn vành màu vàng, cái tủ “két” thấp. Thấy Lục ngẩn ngơ quan sát, Hồng cười:
- Có gì lạ mà anh nhìn dữ vậy?
- Mọi thứ như trong viện bảo tàng.
Hồng cười:
- Không sai. Ðây là viện bảo tàng gia đình Hồng đấy. Mọi thứ ở đây đều là di vật của ba mẹ Hồng.
Lục rùng mình. Anh hỏi:
- Không có ai ở đây cả sao?
- Chỉ có bà vú với Hồng thôi. Còn ai nữa đâu. Mỗi người một phương cả rồi. Vú, vú, coi đóng cửa lại đi vú. Hôm nay vú đã nhớ tưới vồng cải chưa? Anh bạn của “miu” chỉ nhìn thôi chứ không đụng đến vật gì của vú mô, đừng có sợ, vú. Có gì “miu” đền cho vú.
Lục ngạc nhiên:
- Miu?
- Miu là tên ở nhà của Hồng. Bà vú chỉ nhớ tên “miu” thôi. Gian nhà này là do bà giữ gìn, nên thấy có ai lạ vào là bà sợ. Vú muốn tất cả vẫn để nguyên như thế, không ai được sờ mó, di chuyển. Thôi vú đi đi, để Miu đóng cửa cho.
Hồng kéo tay Lục đi qua một căn phòng khác nằm phía sau. Căn phòng nhỏ nhắn, tươm tất có khuôn cửa sổ trông ra một vùng cây cỏ um tùm mọc dọc theo sườn một con đồi. Phòng có một kệ sách nhỏ, toàn là sách học. Tường treo đầy hình Hồng, hầu hết đều trong bộ đồ áo dài trắng học trò. Một vài tranh tĩnh vật rất cũ, chỉ còn nước sơn mà không nhìn rõ hình.
- Một thư phòng, Lục nhận xét.
Hồng nói:
- Anh thấy sao? Ðây có phải là một nơi ẩn dật tốt không?
Lục không trả lời. Anh hỏi lại:
- Vậy thực sự Hồng ở đâu?
- Cả hai nơi. Dưới phố chỉ là nhà thuê, cho mấy cháu đi học và chạy các chuyện linh tinh. Lúc nào rảnh, Hồng về ở đây. Ðây mới là nhà.
Hồng chỉ một số bánh trái, thức ăn bày trên chiếc bàn nhỏ để ngang chính giữa phòng:
- Hồng có linh tính là thế nào anh cũng sẽ lên, nên anh xem, Hồng sửa soạn một số thức ăn để mời anh. Có cả rượu nữa đấy nhé. Rượu trắng đàng hoàng. Hồng nhờ mua dưới Truồi đấy. Hồng nghe nói rượu Truồi nguyên chất rất ngon, phải không anh?
- Có lẽ vậy. Nhưng cái gì mà Hồng linh tính ghê vậy?
- Hồng không nói láo anh mô. Anh xem, ở đây, đâu có ai lên. Ai quen Hồng, cần gặp Hồng thì đến nhà dưới phố. Không ai biết chỗ này. Mà lạ lắm anh, hôm kia hay hôm qua gì đó, tự nhiên, con mắt Hồng nó giựt giựt. Hồng nhủ thầm mai mốt thế nào cũng có khách. Hồng chắc mẩm rằng khách nhất định là anh.
Lục ngạc nhiên:
- Ngày nào Hồng cũng lên đây sao?
- Hồng ở đây cả tuần rồi.
- Không về lại dưới đó sao?
- Ừ.
- Thế mấy đứa nhỏ?
- Mấy đứa về bên nội.
Lục nhìn Hồng, bỡ ngỡ nhận thấy người đàn bà này dường như có cái gì khác hẳn những điều anh thường nghĩ về. Nàng có quá nhiều nét tương phản. Tiểu thư và dân dã. Ngông nghênh và nhu mì. Liếng thoắng và nghiêm túc. Lang bạt và gia giáo.
Loay hoay làm một số việc gì đó xong, Hồng trở lại, kéo chiếc ghế nhỏ, ngồi đối diện với Lục. Hồng nhỏ nhắn hơn trong bộ đồ lụa hồng với hàng nút gài bên hông, có cặp tua bằng vải thắt lại với nhau, phần còn lại thòng dài xuống quá thắt lưng. Cổ áo tròn, khoét rộng, để hở một khoảng ngực nhỏ, trăng trắng hồng hồng, gợi cảm. Anh dừng cái nhìn lại hơi lâu trên khoảng ngực đó. Nhưng chợt bắt gặp cái nhìn trêu cợt của Hồng, anh lên tiếng cho đỡ ngượng nghịu:
- Hồng trông chẳng khác gì con mèo nhỏ.
Hồng reo lên:
- Trời ơi, anh nói sao không khác câu nói của một người bạn à…một người quen Hồng. Sao, ngọn gió nào đưa anh tới chiều nay?
- Tình cờ. Lúc đầu, không có ý định gì hết. Rồi không hiểu sao, tôi quyết định lên đây. Không, có lẽ lúc đi ngang trường Ðồng Khánh, chợt nhớ hôm nọ, Hồng rủ tôi vào trường. Tóm lại, tình cờ.
- Ừ, tình cờ. Ở đời, người ta hay gặp những chuyện tình cờ như thế.
- Có những tình cờ làm thành lịch sử đó, Hồng ơi.
*
Vượt qua khỏi đám ngấy chằng chịt lẫn nhiều cây hoang mọc quanh khu mộ, cả hai bắt đầu leo lên ngọn đồi bên cạnh. Rừng rậm dần. Cây thấp, mọc san sát. Mùi lá ẩm mùa đông còn lại trộn lẫn với mùi hoa dại mùa xuân tạo nên một mùi tổng hợp là lạ. Lục khoái, hít hà liên tục. Hồng đi trước, leo dốc một cách khó khăn, nhưng có vẻ thích thú. Thỉnh thoảng anh phải đỡ nàng hoặc cầm tay nàng kéo lên một đoạn dốc đầy sỏi và đá vụn. Ðến một con đường mòn chạy vòng vèo quanh đồi, Hồng dừng lại, chỉ khu rừng trước mặt:
- Nếu băng qua hết khu này, ta sẽ đến lăng Tự Ðức.
- Hồng đi đường này đến đó rồi sao?
- Chưa hề, nhưng Hồng đoán thế.
- Cô định rủ tôi băng rừng đến đó không?
Hồng cười:
- Ừ. Ði suốt đêm nay.
Qua khỏi con đường, hai người đi vào một khu rừng khác. Trên đỉnh đồi, mặt đất trông bằng phẳng hơn. Khỏi cần phải leo dốc, vịn cây. Hồng bắt đầu kể:
- Ba Hồng mất lúc Hồng còn quá nhỏ. Chết vì lý do gì, Hồng lờ mờ lắm. Mẹ Hồng chỉ nhắc sơ sài, khi tụi Hồng hỏi. Ðại loại thì vì chính trị cũng có, mà kinh tế cũng có. Sau khi ông chết, dần dần tài sản của ông lần lượt bị tịch thu hoặc phá hoại. Cuối cùng, gia đình Hồng chẳng còn gì ngoài một căn nhà nhỏ để ở. Mẹ Hồng buồn, mang trọng bệnh. Bà quyết định bán căn nhà dưới phố, lên mua khu vườn này, hy vọng vận rủi không còn đuổi theo gia đình nữa. Nhưng rồi bà buồn, đau và chết. Tụi Hồng chôn cất bà ở đó, đồng thời dời mộ ba Hồng về luôn. Ðể hai ông bà được ở gần nhau. Bà mất rồi, tưởng yên. Thế mà vận rủi vẫn cứ đuổi theo gia đình Hồng. Anh chị em Hồng tứ tán, người chết trận, kẻ mắc bệnh nan y, người bị điên, ôi thôi đủ thứ. Nghiệp nặng. Còn Hồng, như anh thấy, dở dang, bất định…
Giọng Hồng nghe bình thản như kể lại chuyện buồn của một ai đó. Chỉ có hơi trầm xuống khi chấm dứt. Anh vừa lắng nghe vừa nhìn khu rừng trước mặt với khoảng trời và chòm cây chen nhau dưới ánh nắng chiều mệt nhọc. Ðã nghe tiếng chim gọi nhau về tổ. Thỉnh thoảng có tiếng chạy đuổi nhau của con sóc hay một loài thú leo trèo nào đó. Anh tưởng Hồng sẽ kể tiếp câu chuyện, nhưng nàng yên lặng bước, khuôn mặt chùng xuống, tối đi. Ðôi mắt long lanh như thể sắp khóc. Mà khóc thật! Hồng nhấp nháy mắt. Hai vệt nước lăn dài xuống má. Bất giác, anh đi sát với Hồng hơn. Anh nói:
- Cũng buồn nhỉ. Nghe như truyện.
- Ừ, thì buồn, tất nhiên thôi. Hồng nghĩ đến nghiệp báo. Nhưng anh xem, thời buổi này, khối chuyện còn thê thảm hơn nhiều.
Không khí lặng đi.
Nhưng rồi, Hồng trở lại vui vẻ, nhí nhảnh như thường lệ. Giọng vẫn trong veo như bao giờ:
- Anh có nhớ hôm tụi mình đi xem văn nghệ ở Tổng Hội không? Sau khi anh bỏ về, tụi Hồng cũng bỏ về. Vì sao anh biết không? Không có anh Hồng mất hứng. Vậy đó. Có ai mô mà chia sẻ. Phải có người mà chia sẻ mới vui chứ. Mà anh biết sao không, ngày hôm sau, nghe Thanh nói ở trường Ðại Học Sư Phạm họ làm vui lắm. Hội thảo, đốt sách, hát. Không, họ không dám hát bài “Dậy mà đi” nữa. Họ hát mấy bài như “Ai đi mô cũng nhớ về Hà Tĩnh”, “Công trường Kẻ Gỗ”. Anh có biết bài “Ai đi mô cũng nhớ về Hà Tĩnh” của ai không? Không biết phải không? Mà anh có nghe bản đó bao giờ chưa? Thì hát ra rả trên đài phát thanh mà. Ðoán thử xem? Chịu há? Của ông Nguyễn Văn Tý đấy. Nguyễn Văn Tý “Dư âm” ấy mà. Hai bài hát khác nhau một trời một vực, phải không? Này, mà vợ chồng Thanh sắp vào Nam ở rồi đó. Có nơi có chốn đàng hoàng thế mà đi mới lạ. Sao ai cũng thích vào Nam cả thế nhỉ? Ði hết rồi ai ở đây nữa.
Thấy sắp băng qua một con đồi nữa, Lục ngắt ngang hỏi:
- Ði đâu Hồng?
- Chẳng biết đi đâu nữa. Thì cứ đi. Ði đại. Ðến đâu thì đến vậy. Nếu đến được nơi nào chưa có dấu vết con người thì tốt.
- Không có đâu. Thế giới này bị tục hóa cả rồi. Không còn nơi nào an lành cả. Không còn nơi nào để ẩn nấp.
Hồng chỉ một khoảng rừng trống phía trước:
- Hay đến đàng kia đi.
Hai người im lặng bước. Ðến nơi, nàng trải tấm ni lông và bày biện đủ thứ lấy từ túi xách: bánh bọc lọc, bánh ít, bánh ngọt, chả và chai rượu.
- Ngồi xuống đi anh. Hồng nói.
- Hồng làm y như bữa tiệc vậy.
- Vâng. Một bữa tiệc. Tiệc của những kẻ lạc loài.
Thấy Lục dè dặt ngồi ở mé ngoài tấm ni lông, Hồng nói:
- Lại đây với Hồng. Hồng chẳng còn gì để ngại. Cũng chẳng còn gì để đề phòng cả. Cũng không còn gì để giữ. Mọi thứ tuênh toang cả rồi.
Nghe Hồng nói, anh nhìn Hồng lạ lẫm.
- Anh ngại sao? Hồng hỏi lại.
- Không. Hồng không ngại thì tôi ngại gì.
Anh ngồi xuống bên cạnh Hồng. Hai người dựa lưng vào gốc cây lớn, da xù xì. Chung quanh đầy cỏ dại, dây leo, xác lá nằm chen chúc nhau. Mặt trời âm thầm lặng đâu đó, khuất sau những vùng cây rậm. Phiá trước mặt là dốc đồi thoai thoải chạy về phía đồng bằng. Qua những kẻ hở hiếm hoi giữa các tàn lá, Lục có thể nhìn thấy con đường nhựa và một đôi mái nhà tranh thấp thoáng phía dưới xa. Hoàng hôn.
Hồng rót rượu vào hai chiếc ly nhỏ:
- Nào, uống đi Lục.
- Sợ gì, Hồng. Nào, Hồng cùng uống chứ?
- Dư sức. Không uống thì dẫn Lục lên đây làm gì. Nào!
Lục nốc ngay một hơi, cạn ly. Hồng uống từng hớp một, nhăn mặt, rồi ráng sức nốc một hơi, hai mắt nhắm lại. Nàng để ly xuống, dụi mắt. Mắt nàng đỏ hoe. Ðôi vai run rẩy. Hồng úp mặt vào hai lòng bàn tay, nấc lên. Lục táo bạo choàng tay qua vai nàng. Dường như chỉ đợi có thế, Hồng gục mặt vào anh. Anh với tay, rót thêm cốc rượu nữa, uống cạn. Người hưng phấn, anh xiết nhẹ Hồng vào lòng. Nàng nhỏ nhoi biết bao. Hồng, cô tiểu thư Hồng của ngày nào mơ mộng. Con chim nhỏ của thành phố Huế hồn nhiên. Thuở còn đi học, mỗi lần đi ngang cửa tiệm, thấy cô bé Hồng ngồi bên trong, đẹp đẽ, tươi mới, sáng rỡ, anh liếc nhìn để rồi lủi thủi bước đi, lòng loáng thoáng nhen nhúm một ao ước mơ hồ. Cô bé Hồng lớn lên, lấy chồng, kiêu hãnh và hạnh phúc. Rồi cô giáo Hồng bỏ chồng. Rồi cô Hồng đạp trên dư luận sống với một tay giang hồ. Rồi một cô Hồng lang bạt bây giờ ở đây với anh. Yếu đuối, nhỏ nhoi, buông thả. Từ cô tiểu thư Hồng mà anh sẽ sàng nhìn qua khuôn cửa độ nào và cô Hồng giữa núi rừng hoang vắng là một khoảng trời mênh mông dâu biển, với bao nhiêu vinh nhục và tình cờ.
Anh buông Hồng ra:
- Xin lỗi Hồng.
Hồng nhìn anh, ngạc nhiên:
- Ðừng nghĩ gì hết, Lục. Nghĩ gì cũng vô ích thôi. Mình chẳng có gì dính dáng đến nhau, Lục có cuộc đời của Lục. Hồng có cuộc đời của Hồng. Ðúng ra, mình chẳng có gì để san sẻ cho nhau cả. Nhưng lạ là, cứ mỗi lần nghĩ đến Lục là Hồng thấy có Hồng ở trong. Lạ thế! Còn Lục?
Lục lúng túng:
- Hồng làm tôi ngộp thở, không kịp nghĩ gì hết.
Anh đứng lên. Xác lá kêu lào xào dưới chỗ ngồi. Cơn gió chiều tinh nghịch luồn qua rừng, thổi tấp những cánh hoa nhỏ rơi lòa xòa. Hồng nhìn anh:
- Mỗi lần nhìn Lục, Hồng thấy có nhiều thứ của mình trong đó.
Lục bật cười:
- Thứ gì vậy?
- Nhiều nhất có lẽ là cái ngơ ngác lạc loài. Của Hồng. Của Lục. Mình cứ đi, cứ đứng, cứ nằm, cứ ngồi, cứ ăn, cứ sống, nhưng vẫn chẳng thấy mình dính dáng gì đến cái cuộc sống kỳ quặc chung quanh mình. Y như mình không phải sống ở đây. Như mình nằm mơ. Khiếp thật! Mỗi lần nhìn người, nhìn cảnh, không hiểu sao hai câu thơ mà Hồng chẳng còn nhớ của ai: lũ chúng ta lạc loài dăm bảy đứa, bị quê hương ruồng bỏ, giống nòi khinh. Không, Hồng không chính trị chính em gì hết. Nhưng mà thế. Mỗi lần cố hình dung mình, cách hay nhất là hình dung Lục.
Nghe Hồng nói, Lục nghĩ đến một người khác, không phải Hồng. Anh đẩy Hồng ra xa, ngắm nghía. Có chút gì nhân dáng mình trong người đàn bà nhỏ nhắn, kỳ lạ này không? Ai mà biết. Trước mắt anh, đơn giản chỉ là một cô Hồng nhỏ bé, kỳ lạ.
Anh rót rượu vào cốc của mình. Hồng xô ra:
- Anh không có quyền uống một mình.
Nàng rót đầy ly nàng. Lục nhìn nàng, ái ngại. Hồng nâng ly lên chạm vào ly anh:
- Nào, trăm phần trăm!
Cả hai cạn ly. Lại rót vào. Cạn ly. Lục ngơ ngác nhìn quanh. Núi rừng vắng vẻ, âm thầm. Đã chiều lắm rồi. Từng mảng tối đã xuất hiện đâu đó dưới những tàn cây rậm khiến thân cây và mặt đất trở thành những khối mờ. Xa dưới kia, chỉ còn những vệt nắng muộn rải rác không đều xuyên qua những chòm lá sẫm màu. Tất cả đang dần dần hòa tan vào nhau thành một khối. Anh rùng mình, chợt cảm thấy mình quá liều lĩnh.
- Thôi, ta về. Lục nói.
Hồng nhỏm dậy, nhìn anh:
- Ừ, thì về. Nhưng sao trông anh đột nhiên ngơ ngác như con nai vậy?
- Không có gì.
- Anh sợ à?
- Sợ chứ. Hồng cũng như tôi, những con chim gãy cánh. Thử nghĩ coi, thời buổi này…
Hồng nhắp một hớp rượu nữa, cười vang. Tiếng cười đột ngột phá vỡ cái yên lặng núi rừng chiều thần bí, rơi tuột vào khoảng mênh mông dưới kia, tan biến. Hồng níu Lục:
- Ở dưới kia, không phải chỗ của bọn mình. Ở dưới kia, sao Hồng sợ quá. Ðâu có chỗ nào cho bọn mình, phải không?
Anh ừ, ngồi xuống, lòng mênh mang. Tưởng như mọi thứ chỉ còn là hư ảo.
CHƯƠNG 25
Mới vừa gặp, chưa kịp ngồi, Mễ đã hỏi:
- Sao, bà nghe tin gì chưa?
Hạnh hồi hộp, hỏi lại:
- Hàng ăn lại rồi hả?
- Hàng chẳng ăn chẳng uống gì cả. Nhưng đây là tin khác, tin giật gân.
Hạnh ngẩn mặt nhìn chăm Mễ, chờ đợi. Biết Hạnh sốt ruột, nhưng Mễ nhẩn nha đi rót nước, tìm cái đĩa, đặt cốc lên, mang lại chỗ Hạnh.
- Lại bày đặt nước nôi nữa. Tin gì, nói lẹ lên.
Mễ cười:
- Tin khủng khiếp…
- Gì?
Mễ làm bộ nhìn ra cửa, rồi hạ giọng:
- Con Tương có bầu.
- Tương “mình” hả?
- Thì có mấy Tương mà bà hỏi.
- Vô lý!
- Cái gì vô lý?
- Mới gặp hắn đây mà. Mô có thấy bầu bì gì. Mà lại, hắn vẫn bới xách thường xuyên cho chồng mà.
- Bà gặp lâu chưa?
- Ờ…thì để xem. Trước Tết. Không phải. Cũng ba tháng rồi. Gặp ở ngoài chợ. Hỏi đi mô, nói đi bới xách.
- Tưởng mới hôm qua. Ba tháng rồi, bao nhiêu thay đổi, bao nhiêu nước chảy qua cầu.
- Mà sao biết bà ta có bầu?
- Thì cái bụng lùm lùm, dấu mô có được nữa.
Hạnh chép miệng:
- Sao hắn không bỏ xứ mà đi nhỉ?
Rồi đổi giọng:
- Cái thứ tệ bạc! Ai mà ngờ nhỉ. Trông hắn cũng hiền lành, đàng hoàng. Tôi không thể ngờ có cái loại đàn bà tệ bạc đến như vậy. Cái thứ đàn bà lang chạ đó, nói thật với bà…tôi không ngửi nổi. Ðừng có mà giải thích lý do này nọ. Không lý do gì hết, phải không bà? Lý do gì cũng là ngụy biện mà thôi, loại đàn bà trắc nết. Tôi mà biết hắn như vậy, đừng có hòng mà tôi chào, đừng nói là quan hệ làm ăn này nọ. Chồng chết thì thủ tiết nuôi con. Ở đây, chồng còn sống lù lù ra đó, mà lại bỏ chồng, lang chạ. Thật thời đại loạn hết biết.
Hạnh vừa nói vừa trề môi, khinh bỉ. Ðợi cho Hạnh nói xong, Mễ nhìn nàng tủm tỉm:
- Trông bộ bà ghét cái đám đàn bà bỏ chồng lắm nhỉ? Nhưng mà bà biết hắn ta có thai với ai không?
- Chắc với một tay cán bộ nào đó chứ gì?
- Không.
- Với một tay tài xế xe tải?
- Không.
- Hay với một tay kiểm soát viên tàu Thống Nhất?
- Cũng không.
- Với một tên bạn thân thường hay lui tới giúp đỡ, an ủi vợ bạn?
- Cũng không.
- Cái bà này, ai cũng không cả vậy thì có thai với ai mà cứ ỡm ờ mãi thế?
Mễ chậm rãi kể:
- Bình tĩnh đi nào. Chuyện cũng khá hi hữu, phải kể đầu đuôi nghe mới hay. Mọi chuyện bùng ra chỉ mới đây thôi. Tháng trước đây, khi cái bầu không còn giấu vào đâu được nữa thì bên nhà chồng bắt đầu bêu riếu, xỉ vả Tương. Ba đứa con xấu hổ quá, qua ở bên nhà bà nội. Tương vẫn tỉnh bơ.
- Cái con mặt dày mày dạn thế sao?
- Ừ. Có lần, bên nhà chồng họp lại, gọi Tương qua để hỏi cho ra lẽ…
Hạnh sốt ruột:
- Hắn có qua không?
- Qua chứ. Nhưng hỏi có mang với ai thì Tương nhất định không nói. Nhà chồng ép Tương phải làm đơn ly dị, Tương không chịu.
- Cái con cũng kỳ nhỉ?
- Tức quá, chị em bên chồng kiện ra công an. Công an yêu cầu hội Phụ nữ đứng ra đảm trách. Hội Phụ nữ họp, rồi gọi Tương đến để kiểm điểm. Mất ba đêm ba ngày, các bà vừa dọa dẫm vừa thuyết phục, bà ta mới chịu thú nhận.
Hạnh ngồi dậy, chồm về phía Mễ định hỏi, thì tự nhiên cảm thấy đầu óc choáng váng. Mắt hoa lên. Nàng dựa vào ghế, hai tay ôm đầu. Mễ ngạc nhiên:
- Cái gì vậy Hạnh? Sao mặt bà tái dữ vậy?
Giọng Hạnh run run:
- Không biết sao nữa. Tự nhiên cái chóng mặt. Chắc buổi sáng chưa ăn gì hay sao, rồi trúng gió. Bà khép cửa lại dùm tí. À, cái phòng tắm đâu vậy bà?
Mễ chỉ phòng tắm cho Hạnh rồi ra khép cửa. Hạnh vào phòng tắm, bụng càng cồn cào. Nàng buồn nôn, vịn hai tay vào tường oẹ xuống chậu rửa mặt. Toàn nước giải. Nàng đứng dậy vuốt ngực. Lại nôn. Ðứng một lát, lại nôn nữa. Nàng nuốt nước miếng, ngậm miệng cố đè nén cơn nôn. Một hồi sau, mới thấy đỡ. Nàng rửa mặt, bần thần bước ra. Mễ hỏi:
- Sao thế? Hay là…
Hạnh cố làm tĩnh, nói:
- Không có gì. Chắc trúng gió. Sao kể tiếp đi. Tương có mang với ai vậy?
- Thì ngồi xuống đó cái đã nà. Gì mà nôn nao vậy. Hắn có mang với chồng.
- Sao lại với chồng? Bà cứ ưng giỡn hoài.
Mễ cười tủm tỉm:
- Thế mới ly kỳ. Hóa ra anh chị hẹn gặp nhau trong rừng khi anh ta được ra ngoài gọi là đi làm cái gì…giác giác, à đi làm tự giác. Anh ta đi làm gỗ.
- Gặp nhau sao được. Ði đâu cũng có công an áp tải mà?
- Thế mới tài.
- Chắc phải gặp nhau nhiều lần nhỉ?
- Ai mà biết. Nhưng có lẽ thế.
- Nhưng tại sao hắn nhất định giấu?
- Vì hắn sợ chồng bị kỷ luật.
Hạnh dựa ngửa người ra phía sau ghế, thở phào:
- Thế à! Bây giờ hắn ra sao rồi?
- Thì có sao. Hắn vẫn ở nhà, buôn bán bình thường. Có điều, trước đây, hắn tỏ vẻ bất cần. Bây giờ lại thẹn thùng, bẽn lẽn.
Cơn chóng mặt và buồn nôn trở lại. Hạnh đứng dậy:
- Thôi, tôi về cái đã. Chắc phải nằm nghĩ một hồi.
Mễ nhìn Hạnh:
- Mặt bà tái lại rồi đó. Thôi, cái điệu này chắc là bà “dính” rồi.
Hạnh lắc đầu:
- Không đâu. Chắc chắn là không. Tôi cẩn thận lắm.
- Ai mà biết. Vỡ kế hoạch là thường.
- Ðừng có nói bậy. Giờ mà “dính” thì thật là hết biết.
Mễ lại cười:
- Mình có dính thì đâu có sợ gì. Chồng con ở một bên chứ có phải như con Tương đâu, phải không nào?
*
Về đến nhà, Hạnh nôn oẹ nhiều lần nữa. Mệt quá, nàng vào phòng nằm, lòng chán nản cùng cực. Không nghi ngờ gì nữa, nàng đã có thai. Nàng đã lờ mờ nhận biết điều này cả tuần này vì thấy trễ kinh, thỉnh thoảng lại có những cơn chóng mặt bất thường. Nàng vẫn hy vọng đó chỉ là triệu chứng của một cơn cảm cúm nào đó. Bây giờ thì thật rồi.
Nhưng con ai? Ba người đàn ông đã đến với nàng sau kỳ kinh nguyệt lần cuối cùng. Cả ba đều có thể là tác giả của cái bào thai. Trời ơi! Làm sao mà lường được hậu quả nếu cái thai là của tay tài xế hay tay Bí thư huyện ủy. Trước đây, mỗi lần nhớ đến sự việc, nàng vẫn có cảm giác đó là những tai nạn ngoài ý muốn. Một thứ tai nạn nghề nghiệp. Chúng sẽ qua đi, đơn giản như một lỗi lầm vụn vặt trong cuộc đời bình thường. Bây giờ, chúng không “qua đi”. Chúng “đọng lại”. Chúng ở lại với nàng. Như một oan nghiệt. Trời ơi, máu thịt của những tay đàn ông xa lạ đó đang tồn tại trong nàng, đang lớn lên trong nàng từng giờ từng phút, đang biến thành một phần đời của nàng. Rồi mai đây, “nó” sẽ ra đời, “nó” sẽ chạy, sẽ nhảy. Sẽ thô lỗ như tay tài xế hay hung bạo như tay Bí thư. Nàng phải yêu mến “nó”, chăm sóc “nó”, để rồi âm thầm hay công khai nối lại liên hệ với những kẻ mà nàng không mấy ưa nhưng lại là cha của “nó”. Lục sẽ nghi ngờ, đay nghiến. Nàng sẽ trở thành một kẻ lăng loàn, một con đàn bà mất nết. Làm sao mà giấu đây?
- Trời ơi!
Nàng kêu lên. Và bắt đầu khóc. Khóc vùi. Nỗi tuyệt vọng mênh mang như núi, như rừng, không cách gì khỏa lấp được. Khóc chán, Hạnh đến trước bàn thờ, thắp nhang khấn nguyện. Khấn nguyện gì dây? Cầu cho đứa con trong bụng nàng là của Lục. Nhất định cái bào thai là của Lục, chồng nàng. Không thể là ai khác. Ðột nhiên, nàng cảm thấy thương Lục vô hạn. Nếu có anh ở đây, nàng sẽ nhảy xổ vào lòng anh mơn trớn, âu yếm, xin anh thứ lỗi cho nàng tất cả. Nàng sẽ yêu anh, yêu đắm đuối, cuồng nhiệt. Bất giác, nàng đưa tay đè quanh bụng, cảm thấy một phần của Lục nằm đâu đó. Chúng mình sẽ có thêm một đứa con nữa, Lục ơi. Nàng kêu thầm.
Có tiếng động bên ngoài. Hạnh nằm lắng nghe tiếng dắt xe đạp lên thềm, tiếng kêu lẹt rẹt của ổ líp, tiếng cái chống xe đạp dựng lên và tiếng bánh xe quay vòng. Lục về. Nàng quay mặt vào tường. Lục vào nhà, đi quanh, để một vật gì đó xuống bàn. Một lát sau, Lục vào phòng. Ðột nhiên, nàng hồi hộp y như Lục sắp thấy những lỗi lầm của nàng. Nàng cố nằm thật yên, tưởng tượng rằng anh sẽ nằm xuống, lay vai nàng hỏi: “ngủ à?”, rồi hôn nàng. Không. Dường như anh chỉ đứng nhìn, rồi bỏ đi. Hạnh nghe tiếng bước chân anh ra ngoài. Nàng ôm gối, giận chồng vô hạn. Anh đâu có biết vợ anh đang trải qua một cơn khủng hoảng ghê gớm. Anh đâu có biết là gia đình sắp phải thêm một gánh nặng. Anh đâu có biết những vất vả, những lo toan mà nàng chịu đựng.
Lục lại vào. Hạnh ngồi dậy, tự hỏi không biết nói gì với Lục đây? Thấy Hạnh thức, Lục hỏi:
- Em dậy rồi à? Giờ này mà em ngủ thì kể cũng là sự lạ.
Lục nhìn chăm nàng. Hạnh bối rối. Nàng sẽ sàng đưa tay kéo vạt áo che phần bụng dưới:
- Em hơi mệt. Anh đi đâu về đó?
- Lên nhà bà nội mấy đứa, tiện đường ghé anh Tân.
Hạnh cố nở một nụ cười giễu cợt:
- Lại tính đi Khe Sanh hay sao?
Lục không nói gì. Anh đến chỗ treo quần tìm một vật gì đó. Nàng nhìn theo. Lục độ này trông ốm đi. Ốm từ bao giờ mà nàng không để ý nhỉ? Phải, anh ốm. Cái áo nàng mua cho anh năm rồi vừa vặn, bây giờ có vẻ rộng ra.
Lục tìm cái gì không có, lại bước ra. Hạnh ấm ức gọi:
- Anh!
Lục dừng ở cửa phòng:
- Gì vậy?
Hai chữ “gì vậy” thốt ra nghe khô khốc như lá khô mùa gió Lào, không chứa đựng một chút quan tâm nào đến người vợ khốn khổ. Hạnh tủi thân nhìn chồng, nước mắt lưng tròng. Người gì mà vô tình đoản hậu. Vợ như thế này mà tỉnh bơ! Lục bước lại:
- Gì vậy em?
Hạnh úp mặt xuống gối:
- Không gì hết.
Lục sờ trán vợ thấy nóng, hỏi:
- Em đau hay sao mà trán có vẻ nong nóng thế này. Coi chừng cảm.
- Không.
- Người muốn sốt đấy. Em uống thuốc gì chưa?
Hạnh quay lại:
- Em không đau gì hết. Nhưng mà…nhưng mà…
Hạnh ngập ngừng. Lục ngạc nhiên hỏi:
- Gì vậy em?
Giọng Hạnh ráo hoảnh:
- Không gì hết.
CHƯƠNG 26
Suốt chuyến tàu vào Sài Gòn, Hạnh nôn oẹ mãi. Nàng chỉ uống nước cầm hơi. Ðến Bình Triệu, nàng mà bỏ thêm tiền thuê băng nhảy tàu chuyển hẳn hai xách thuốc Tây lên Sài Gòn.
Nhận hàng xong, Hạnh không thiết gì đến chuyện mua bán nữa. Thân thể nhão nhừ. Ðầu óc bời bời rối loạn. Nàng tìm ngay đến nhà Duyệt. Mãi đến tối, Duyệt mới về. Ấn Hạnh ngồi xuống cái giường nệm nhỏ đặt ở một góc phòng khách, Duyệt hỏi:
- Bộ hàng “ăn” hay sao mà vào vậy?
Hạnh lắc đầu. Duyệt lại hỏi:
- Vậy bà vào hàng gì?
- Thuốc tây.
- Thuốc tây loại nào, xã hội chủ nghĩa hay tư bản?
Hạnh ngước mắt nhìn lên:
- Bà không biết là hàng ngoài vào chỉ có xã hội chủ nghĩa thôi à? Tư bản là hàng ra kìa.
- Bộ bà tưởng tôi không biết sao. Nhưng thỉnh thoảng có bạn hàng vào đây lại mang thuốc tư bản chủ nghĩa, mới tức cười. Nước luôn luôn chảy xuôi. Chỗ nào thiếu thì hàng đổ về. Bà có ngờ nhiều lúc thuốc Ðà Lạt sản xuất ngay tại Sài Gòn này lại được bạn hàng mang từ Hà Nội vào không? Ấy, ấy thế mà có đấy. À bà có biết rồi phải không? Ðó, ngược đời như vậy đó. Thuốc tây cũng vậy thôi. Có nhiều khi tụi nó đổ thuốc tây ở cảng Hải Phòng, thế là bơi ngược. Không nắm vững điều đó, nhiều khi ôm thuốc tây trong này, lỗ “sặt gạch”. Mà bà, sao mặt mày độ này ngơ ngẩn thế? Xanh xao nữa. Ðau hay sao?
Hạnh cười gượng:
- Bà thấy thế à? Tôi hơi mệt.
- Mệt sao không nghĩ cho khỏe. Lại đi đâu làm gì.
- Tôi có chuyện cần hỏi bà.
- Chuyện gì?
Duyệt thân mật ngồi xuống bên cạnh bạn. Hạnh cắn môi suy nghĩ. Duyệt khuyến khích:
- Có gì cứ nói. Gì giúp được, ta làm ngay. Ba mươi giây thôi. Thời buổi này, cái gì làm được là làm ngay. Ba mươi giây, bà nghe chưa. Nào, kể đi.
Hạnh nói, giọng buồn buồn:
- Tôi có thai.
Duyệt cười thoải mái:
- Tưởng gì. Có thai thì có con. Có con thì nuôi. Con là lộc mà. Bà lo nỗi gì.
- Thôi đừng có lộc với liếc nữa. Có con rồi ở nhà lấy gì ăn.
- Bà mấy đứa?
- Ba.
- Ba còn thiếu. Bốn là vừa.
- Ba bốn gì bây giờ cũng không thể được. Tôi muốn…tôi muốn…
- Muốn gì nào? Thuốc dưỡng thai, đi khám bác sĩ thử xem trai hay gái…hay cái gì?
Hạnh hạ giọng;
- Tôi muốn phá…
Duyệt giật nẩy người:
- Cái gì? Bà muốn phá thai à?
Hạnh im lặng nhìn Duyệt, đôi mắt van vỉ. Nàng lập lại, giọng yếu ớt:
- Vâng, tôi muốn phá bà à. Lúc này mà có con thì gia đình tôi lâm vào chỗ bế tắc ngay. Bà nuôi con, bà biết. Tôi muốn phá…
Hạnh vẫn không thể nói hết câu. Hai chữ “phá thai” dội vào đầu nàng một cảm giác kinh khiếp. Nó gợi cho nàng ấn tượng của một cái gì bại hoại, vô luân. Nhớ lại, hồi còn nhỏ, một hôm thức dậy, nàng cảm thấy không khí trong nhà có gì khác thường. Bà con nội ngoại tụ tập đến nhà nàng. Mọi người thì thầm to nhỏ với nhau, nét mặt đầy vẻ nghiêm trọng. Mãi đến nhiều ngày sau, nàng mới hay thím nàng bị sẩy thai. Ông nội nàng lập bàn thờ cúng kiến nghiêm trang y như cúng người chết. Sau đó, nàng nghe mọi người bàn tán nhau về tội lỗi của những kẻ chửa hoang rồi phá thai. “Tội không để mô cho hết”, bà nội nàng kết luận như thế.
Ấn tượng tuổi thơ đó vụt sống dậy mạnh mẽ. Nàng không dám đến bàn thờ cầu nguyện trước khi đi. Nàng vội vàng mua hàng, vội vàng đi. Với Lục, nàng chỉ báo cho anh biết ngay sáng hôm nàng lên tàu. Tưởng anh chàng ngạc nhiên, té ra anh vẫn bình thản. Càng tốt. Ði đã. Nàng muốn giấu anh. Nàng muốn mãi mãi, đối với anh, cái thai hoàn toàn không hiện hữu.
Nhìn thấy vẻ cương quyết của Hạnh, Duyệt hỏi:
- Bà quyết định một mình hay có ý kiến của anh ấy.
- Một mình. Anh ấy biết thêm phiền. Mẹ anh ấy “cổ” lắm. Ở ngoài mình, chuyện này nghiêm trọng chứ không phải chơi.
- Có lý do gì đặc biệt không?
- Thì bà cứ tưởng tượng đang làm ăn như thế này, bỗng phải mất đi ba, bốn năm bận bịu với con dại thì có chết người không?
Duyệt gục gặc đầu, nói:
- Ừ, mà gặp trường hợp tôi, tôi cũng phải…ờ…cũng khó tính. Nhưng sao bà để cho đến nỗi này?
Hạnh cúi mặt, bẽn lẽn:
- Thì bà nghĩ xem, vợ chồng xa vắng lâu ngày, đâu có phải như bà, ngày nào cũng gần gũi. Tôi cố giữ lắm, nhưng ai mà ngờ. Thôi thì e cũng cái số. Tôi cắn đắn mãi, làm thế này tội chết. Nhưng biết làm sao. Một bên con, một bên đời sống. Thực khó quyết định.
Duyệt nói:
- Không có khó gì hết. Cái nào lợi, cái nào thực tế mình làm. Ðã quyết định thì cứ tiến hành. Bỏ ba cái thứ đạo đức vớ vẩn đó đi. Bà có thấy không, tụi bộ đội nó có thai rồi phá, lại có thai, lại phá, dễ dàng như thể đi chơi. Bà vào bệnh viện Từ Dũ mà xem, mấy bà mấy cô sắp hàng đợi đấy. Muốn phá cứ phá, muốn nạo cứ nạo. Tôi có con bạn làm y tá ở đó bảo người ta nạo xong, người ta bỏ vào từng xô. Có người còn đem về ăn nữa kìa.
Hạnh bưng mặt, choáng váng:
- Thôi bà ơi, làm ơn đừng nói nữa. Bà làm tôi lợm muốn xỉu đây này.
Duyệt nói:
- Nếu bà cần, sáng hoặc chiều mai, tôi chở bà lên Từ Dũ, làm xoắc xoắc cái cho rồi để còn lo việc khác.
Hạnh xua tay:
- Thôi thôi, không đi Từ Dũ đâu. Nếu tính chuyện đi bệnh viện, tôi đã không phải đến nhờ bà.
Duyệt ngạc nhiên:
- Vậy thì bà tính đi đâu?
Hạnh hạ giọng:
- Tôi muốn không ai biết chuyện này cả. Bà là người duy nhất tôi nói. Bà tìm giúp tôi, có ai làm riêng tại nhà không?
Duyệt lo lắng:
- Tôi nghĩ là có, nhưng ở nhà sợ không an toàn.
Hạnh quả quyết:
- Không sao. Bà tìm giúp tôi đi.
*
Qua khỏi Ngả Tư Bảy hiền một đoạn khá xa, Duyệt quẹo trái vào một con hẻm. Hạnh bảo:
- Nhà cũng khá xa nhỉ?
- Gì mà xa! Cũng vẫn thuộc Sài Gòn. Ðây là Tân Bình.
Con hẻm khá lớn, trải nhựa tử tế trông không khác gì một đường lộ. Nhà cửa hai bên cao ráo, khang trang. Nhiều nhà là nhà lầu, hai hoặc ba tầng. Những con hẻm nhỏ khác cắt thành từng ô như ô bàn cờ. Duyệt bảo:
- Ðây là khu tân lập sau giải phóng. Hầu hết là của đám cán bộ từ Bắc vào hay ở rừng ra và dân trúng mánh.
Duyệt quẹo quanh quẹo quất qua nhiều con hẻm nhỏ ngang dọc, cuối cùng tìm cái nhà số khá rắc rối: 273/6/17/8B. Ðến trước cổng, Duyệt cười:
- Thấy cái số nhà, cứ tưởng là một túp lều, không ai ngờ là một ngôi nhà to lớn như thế này, chẳng khác gì một biệt thự. Ðám cán bộ này không biết ăn cái gì mà mau giàu thật.
Tâm trạng Hạnh bồn chồn, nên không để ý mấy đến lời pha trò của bạn. Nàng lo lắng nhìn căn nhà, cái cổng, cây dừa, mấy chậu hoa để bừa bãi dọc theo tường. Duyệt bấm chuông. Một người đàn bà xuất hiện ngay sau cánh cửa, mở ra, hỏi:
- Ðồng chí, à, xin lỗi, cô là Duyệt ạ?
- Vâng.
- Còn cô đây là…
- Bạn tôi, khách của chị đấy. Sao, có gì trở ngại không chị?
- Ðâu có gì. Chúng tôi đang chờ đợi hai cô. Nào, ta vào trong đi.
Nhìn người đàn bà trong bộ đồ láng mướt, nói giọng Bắc đặc sệt, nàng càng bồn chồn, lo lắng thêm. Không biết bà “bác sĩ bộ đội” này làm ăn ra sao. Nàng hoang mang bước theo Duyệt và người đàn bà vào bên trong. Băng qua khỏi ngôi nhà lớn, đi ngang một khoảng sân hẹp, người đàn bà dẫn hai người vào một căn nhà nhỏ nằm khuất ở góc vườn. Ðàng sau cái hàng rào dựng tạm với những cọc gỗ xiêu vẹo là một khoảng đồng trống đầy cỏ dại. Khung cảnh có cái gì hoang liêu, buồn bã khiến nàng càng sốt ruột thêm. Vào trong, Hạnh thấy có một phụ nữ khác đã ngồi sẵn ở đó. Cô ta lặng lẽ cười chào. Hạnh thắc thỏm đảo mắt nhìn quanh. Căn phòng hẹp, vừa đủ chỗ để chứa những thứ cần thiết. Tường sơn vôi trắng toát, nước sơn trông còn mới. Trong góc phòng để một chiếc bàn đẻ có bệ gác chân, bên trên phủ một tấm “ra” trắng đã ngả màu. Cạnh đó là một chiếc bàn nhỏ hơn với dao, kéo, kềm mạ kền sáng loáng. Mùi cồn xông lên nghe nồng nặc. Hạnh bất giác lạnh toát, tưởng như lông tóc trong người dựng đứng lên. Nàng run rẩy muốn quỵ xuống. Thấy mặt mày Hạnh đột nhiên đổi sắc, Duyệt hoảng hốt chạy đến ôm lấy, hỏi:
- Sao vậy Hạnh?
Hạnh nói không muốn ra lời:
- Mình…mình…ớ…n quá!
Người đàn bà nói với Duyệt:
- Không có gì đâu. Cô có thể ra đợi ở phòng khách.
Duyệt lo lắng nói:
- Vâng. Chị cố gắng làm cẩn thận cho bạn tôi.
Người đàn bà cười, trấn an:
- Cô đừng lo. Tôi đã giải quyết cả hàng trăm ca như thế này rồi.
Nghe nói Duyệt ra ngoài, Hạnh chới với nhìn bạn:
- Hay…hay…bà ở lại đây với tôi.
Duyệt chần chừ. Người đàn bà cương quyết:
- Không được đâu.
Ðưa tay chỉ người phụ nữ, chị ta tiếp:
- Cô yên tâm đi. Ðồng chí này cũng là người miền Nam đấy, dân Sài Gòn chính gốc. Ðồng chí làm hộ sinh ở đây từ trước giải phóng. Chúng tôi kết hợp nhau để giúp các chị em phụ nữ có khó khăn.
Duyệt miễn cưỡng bước ra. Người đàn bà đóng cửa, gài chốt. Sau khi hỏi han Hạnh một số điều về sức khỏe, các triệu chứng thai nghén, hai người đàn bà nhanh chóng thay nhau đo huyết áp, cân. Người đàn bà cho Hạnh uống một viên thuốc, bảo nàng cởi hết áo quần nằm lên giường, tiếp tục trấn an:
- Cô cứ nằm yên. Chỉ khó chịu đôi chút. Tất cả chỉ trong vòng nửa giờ thôi. Không đau lắm đâu. Nếu cảm thấy có gì bất thường, cho chúng tôi biết ngay.
Hạnh nghe lâng lâng buồn ngủ. Nàng cố trấn tĩnh, nhướng mắt nhìn lên trần nhà. Nhưng đôi mắt hoa lên, đành phải nhắm nghiền lại. Trong trạng thái ngầy ngật, nàng mơ hồ nghe tiếng mở hộp, tiếng dao kéo chạm nhau lanh canh. Bỗng giật nẩy mình khi một dụng cụ gì đó đụng vào người. Tiếp theo là những cảm giác nhột nhạt khó chịu. Rồi chợt buốt lên. Nàng cắn chặt răng, nhắm mắt, có cảm giác như một phần da thịt mình banh ra, đột ngột tách rời khỏi thân xác. Ðau. Chao ôi là đau! Mạ ơi mạ, đau quá! Cơn đau chạy suốt người, thấm tận cùng da thịt. Mồ hồi toát ra như tắm. Nàng lăn lộn, rên rỉ. Hai người đàn bà cố đè nàng xuống. Thời gian trôi ngột ngạt.
Tiếng người đàn bà chợt vang lên khô, gọn:
- Xong rồi!
Nàng giật nẩy mình, nhớm đầu, mở mắt nhìn, chỉ thấy mảng tường trắng lờ nhờ lung linh phía trước. Nàng thều thào hỏi:
- Xong rồi sao?
- Vâng. Xong rồi. Tốt. Cô cảm thấy thế nào? Khoan, cứ nằm yên đó đã. Còn phải làm vệ sinh nữa. Ðừng cử động mạnh, ấy thế cứ nằm yên, hai chân có thể khép lại. Tốt. Nga, em chuyển cái chậu sang phía bên kia. Ðó, đó. Rồi giúp chị lau chùi cái này.
Nàng nghe tiếng khăn chùi quanh, tiếng nước đổ. Giọng người đàn bà lại vang lên:
- Xoay người lại cô. Ðấy. Xong! Cô có thể ngồi dậy.
Nàng vẫn nằm. Hai tay buông thỏng, rã rời. Một luồng hơi lạnh tràn vào sống lưng, lan khắp cơ thể. Mênh mang ân hận. Nước mắt ứa ra. Nàng úp mặt xuống gối, lặng lẽ khóc. Nàng chợt nghĩ đến Lục, đến tay tài xế, đến tay Bí thư. Ôi đàn ông, họ đến rồi họ đi, thênh thang, thoải mái. Họ đang ở đâu, làm gì?
Khóc chán, nàng lặng lẽ ngồi dậy mặc áo quần. Nghe có gì ươn ướt dưới lưng, nàng xoay người nhìn. Tấm “ra” trắng thấm đầy máu. Màu máu nhờn nhợt loang ra hết cả nửa tấm “ra” phía dưới. Hạnh rùng mình, quay đi. Duyệt hỏi vọng từ bên ngoài vào:
- Tốt cả chứ?
Người đàn bà đáp vâng, mở cửa cho Duyệt vào. Thấy mắt Hạnh đỏ hoe, Duyệt hỏi:
- Gì vậy bà? Sao lại khóc?
Hạnh nhìn Duyệt, nước mắt lưng tròng, không đáp. Duyệt lo lắng hỏi:
- Sao, thấy trong người thế nào?
Hạnh đáp, giọng yếu ớt:
- Không có gì.
- Sao lại khóc?
- Ðau. Và buồn.
Duyệt im lặng nhìn bạn, cố chia sẻ những cảm giác phức tạp mà bạn đang trải qua. Nàng dìu Hạnh ra bên ngoài. Hạnh nhìn người đàn bà, hỏi:
- Có cái…cái…ấy đâu rồi?
- Cái gì cô? Cô quên cái gì?
Hạnh ấp úng:
- Cái đó cô, cái…cái mà cô vừa mới lấy ra đó.
- Cô muốn nói cái gì, cái thai phải không? Cô muốn mang về sao? Ðâu có gì, chỉ mới tượng sơ sơ thôi. Nhưng tùy cô. Cô đợi chút, tôi bỏ vào bịch ni lông đã.
Người đàn bà nhanh nhẹn bưng chiếc xô, đổ nước ra một cái thau, đổ phần còn lại vào một bịch ni lông đưa cho Hạnh. Hạnh liếc nhìn. Một nhúm thịt nhầy nhụa, màu đỏ lẫn màu trắng. Con của nàng đấy sao? Nàng rùng mình, nhắm mắt lại, không dám nhìn. Mồ hôi toát dầm dề. Người đàn bà nói:
- Có gì đâu mà cô sợ. Thịt thôi. Cũng như mọi thứ thịt khác. Thịt heo thịt bò chẳng hạn. Chưa thành hình tượng gì đâu. Nhiều ca tôi làm ở đây thấy có cả mặt mày…
Duyệt nháy mắt, ra dấu cho người đàn bà ngừng nói. Nhưng bà ta vẫn tỉnh bơ, tiếp tục:
- …tay chân nữa kìa. Nhiều ca, năm sáu tháng đã có tóc…
Duyệt vội vã kéo Hạnh đi ra.
*
Khi bắt đầu chạy vào xa lộ, Hạnh ngợp. Ðường rộng, xe chạy như thác đổ, vùn vụt vượt qua khỏi nàng. Nàng sợ hãi, chạy nép vào gần lề đường. Mỗi lần xe, nhất là xe hơi, từ đàng sau lao lên, gió tạt vào như muốn đẩy nàng bay ra khỏi yên xe. Nàng mím môi giữ chặt tay lái, mồ hôi toát ướt cả người.
Qua hai cái ngã tư, Hạnh mới nhìn thấy một khu rừng cây, nằm cách xa lộ một khoảng ngắn. Thấy có một con đường mòn nhỏ, nàng quẹo ngay vào. May quá, đường mòn chạy vòng vèo theo con suối cạn, dẫn ngay vào khu rừng cây. Rừng thưa, vắng người. Hạnh tìm một chỗ đất bằng phẳng, dựng xe lên. Nàng lấy túi xách xuống rồi đứng nhìn quanh. Thấy một cây cao, tàn lá sum suê mọc ở một chỗ khá xa lối đi, nhưng trông cũng dễ nhìn thấy từ bên ngoài, nàng lom khom tìm lối tới. Nàng mừng rỡ khi thấy phần thân cây phía gốc khá lớn, mọc cheo leo trên một mô đất cao. Cây cối mọc nhiều ở khoảng đất chung quanh chứng tỏ ít người qua lại. Nàng mở xách lấy con dao phay, bắt đầu đào một lỗ ngay dưới gốc. Ðất lẫn với đá sỏi, dao lại đùi nên rất khó đào. Ðã thế lại có nhiều rễ cây ngang dọc chằng chịt phía dưới. Nàng cố vận dụng sức lực để đào cho sâu. Mệt, nàng ngừng lại để thở rồi đào tiếp. May mà phần đất phía dưới khá mềm, đào tương đối dễ. Mất gần cả tiếng đồng hồ, nàng mới đào xong. Nàng đứng dậy, ném cây dao xuống đất, vươn vai nhìn. Cái lỗ sâu và rộng. Trong trí tưởng nàng, đó là một “huyệt mộ”.
Nàng nhìn về phía lối mòn. Khu rừng vắng vẻ. Thấy chắc chắn không có ai chung quanh, nàng lấy từ trong xách ra bịch thai nàng đã cẩn thận gói bằng nhiều lớp vải và giấy báo. Nàng nhẹ nhàng để bịch xuống “huyệt”, đè thật sát, lấy đất lấp xuống. Xong, nàng dùng chân đạp mạnh nhiều lần cho chắc rồi rải đá, sỏi và lá mục lên trên để xóa dấu mới đào. Nàng lấy bó nhang, thắp lên, cắm quanh “huyệt”.
Chắp tay hướng về “huyệt”, nàng thì thầm:
- Con ơi, mẹ biết mẹ vô cùng có lỗi với con. Nhưng mẹ không còn cách nào khác hơn. Lẽ ra, con phải có nơi có chỗ đàng hoàng, không phải tới nằm ở một nơi xa lạ như thế này. Thời buổi này vô cùng khó khăn, nếu con có ra đời, mẹ cũng không đủ sức nuôi con cho đầy đủ. Thôi thì sống khôn thác thiêng, con thông cảm với những khó khăn riêng tư của mẹ. Ðã không cho con ra đời, lại phải cho con yên nghỉ như thế này, mẹ đau lòng lắm. Hãy tha thứ cho mẹ, nghe con!
Khấn nguyện xong, nàng đứng lặng người, nhìn sững vào “huyệt mộ”. Một cảm giác lạnh lẽo dâng tràn lên toàn thân. Ðột nhiên, có cái gì từ đàng sau vụt tạt vào, xô nàng thật mạnh. Nàng rùng mình, toàn thân lảo đảo ngả chúi về phía trước.
CHƯƠNG 27
Duyệt chở Hạnh và và hai xách hàng đến ga Hòa Hưng vào lúc hai giờ chiều. Duyệt giải thích:
- Tàu Thống Nhất nghỉ ở Hòa Hưng nhưng lại đón khách ở Bình Triệu. Hàng mình gửi ở đây vừa bảo đảm vừa khỏi mất công mang ra ga Bình Triệu. Giá chuyển hàng lại rẻ, vì không có thuế vụ. Hàng vào ga Bình Triệu phức tạp lắm. Ga này giờ chỉ dành cho khách đi tàu Biên Hòa thôi. Nhưng nghe nói nay mai sẽ đón khách Thống Nhất.
Sân ga trống không, đầy nắng. Nàng giao hàng cho một tay chạy mánh hàng tại cổng phụ, dặn:
- Thống Nhất 4, Xe số 8, Hà Nội, kiểm soát viên Quất. Nhớ để dưới dãy ghế kế phòng kiểm soát viên. Biết Quất chứ?
Người thanh niên gật đầu:
- Ðược, chị khỏi lo. Em thường xuyên ở ga này mà lo gì.
Hạnh xuống xe, ngần ngại đứng nhìn cậu thanh niên xách hàng khuất sau hai cánh cửa sắt. Duyệt trấn an:
- Không mất đâu mà sợ. Người ta làm ăn lâu dài mà.
Duyệt chạy xe ra khỏi ga, theo hướng đường Ðiện Biên Phủ ra Hàng Xanh về Bình Triệu, thả nàng ở đó, đợi tàu. Khi Duyệt quay xe, Hạnh hốt hoảng gọi giật lại:
- Duyệt, sém chút nữa là quên một chuyện tối quan trọng. Nhớ ghé bưu điện, đánh ngay cái điện tín cho ông xã tôi, để ông lên đón. Không biết mấy giờ mai mới đến Huế nhỉ? Ðể tôi tính xem, tàu khởi hành lúc 6 giờ 30, đoạn Sài Gòn-Huế mất 28 đến 30 tiếng. Vậy đến Huế khoảng từ 10 đến 12 giờ đêm. Không biết tàu có trễ không. Mà trễ là thường. Nhưng thà đến sớm mà đợi còn hơn đến muộn, tàu đi rồi, khó lòng. Vậy nhờ bà đánh giúp thế này:“Anh đến ga vào lúc 11 giờ đêm, đón em ở TN 4 khuya 28/5, lấy đồ ăn. Hạnh”. Chút nữa quên, địa chỉ đây. Nhớ nhé.
Duyệt lấy giấy ghi vội những lời dặn của Hạnh.
Duyệt đi rồi, Hạnh giật mình tự hỏi: điện như thế chẳng biết anh chàng có hiểu gì không?
*
Theo bảng kế hoạch, tàu TN 4 khởi hành vào lúc 6 giờ 30 phút chiều. Nhưng trục trặc, mãi đến gần 9 giờ tối, tàu mới chạy. Ra khỏi ga, như để bù vào thời gian đã mất, tàu hú một hồi còi, tăng tốc lao nhanh vào khoảng bóng tối dày đặc trước mặt. Hạnh đứng dậy, kéo cánh cửa gài chặt lại, ngồi xuống sàn tàu. Mọi hoạt động trên tàu dịu hẳn. Nàng lắng nghe tiếng gió rào rào lướt ngoài thành tàu, yên trí có thể bắt đầu tìm kiếm một giấc ngủ tạm bợ cho qua đêm. Nhưng chỉ được một hồi, tiếng rào rào nghe chậm lại. Nhiều tiếng lao xao vang vọng từ bên ngoài. Một thanh niên từ trong toa ra đột ngột bước ngang qua chỗ Hạnh, nói:
- Chị tránh giúp cho tụi em lên hàng chút.
Vừa nói, cậu ta vừa kéo chốt cửa, mở. Gió tạt vào ào ạt. Hạnh đứng ngay dậy, lùi lại vào trong. Bên ngoài, một thanh niên khác từ đâu dưới đất đu lên. Một tay anh ta níu thanh ngang ở cửa tàu, một tay chuyền từng bịch hàng lên, la lớn:
- Mười bốn cục cả thảy. Xe sáu, bà Phước bốn cục, bà Thị hai cục. Xe tám, bà Tùng một cục, bà Sáu Xê năm cục. Xe hai, ông Hoàng hai cục. Xem đủ chưa?
Thanh niên bên trong vừa nhận hàng vừa đếm:
- 5...6...8...14... Ðủ.
- Xong! Tao nhảy.
Thanh niên bên ngoài, tay vẫn níu cửa tàu, một chân đứng lên tầng cấp, chân kia đong đưa trong không, toàn thân nhoài hẳn ra phía ngoài, trong tư thế sẵn sàng. Một lát, anh ta buông tay, biến mất trong bóng đêm. Người thanh niên phía trong đóng cửa, gài chốt, sắp mười mấy bịch hàng lại cho gọn gàng, xong ngồi lên trên, châm thuốc hút.
Hạnh và đám người nhảy tàu đột nhiên bị mất chỗ, đứng lớ ngớ ngay trên lối đi. Cuối cùng, chật quá, nàng lần mò vào trong toa. Toa đầy. Khách ngồi kín các hàng ghế. Khách đứng dọc theo lối đi. Hơi người, hơi thuốc nồng nặc. Không tìm ra chỗ nào trống, nàng đành đến dãy ghế cuối. Người đàn bà đứng ngay đó nhìn nàng hằn học. Chỗ đã chật, lại chật thêm. Hạnh làm lơ. Cứ đứng cái đã. Biết làm sao được bây giờ!
Một người đàn bà đi từ đầu toa đến cuối toa, gặp từng người, thì thầm to nhỏ. Ðến chỗ Hạnh, chị ta hỏi:
- Ði Hà Nội?
- Vâng.
- Hàng gì?
- Linh tinh.
- Cái gì lại gọi là linh tinh? Tạp hóa, thuốc hút, thuốc tây, áo quần, vải vân vân, phải có một thứ chứ.
Hạnh bực, muốn đốp chác lại, nhưng sợ rầy rà vô ích, nên nói:
- Tạp hóa.
Người đàn bà trề môi:
- Tạp hóa thì nói là tạp hóa, lại còn bảo là linh tinh. Ai mà biết linh tinh là cái gì. Mà có đúng là tạp hóa không? Phải thật thà khai báo, chứ ra miền ngoài rồi, đám công an cơ động không dễ tin đâu. Hay không muốn đóng thì nói. Nào, mấy cục?
- Ba.
- Ðâu?
Hạnh chỉ dưới gầm. Người đàn bà bảo:
- Ba cục, ba trăm. Mười một đội là ba ngàn ba.
- Cái gì mà ba ngàn ba lận?
- Nhiều quá phải không? Không đưa thì tùy.
Nói xong, người đàn bà ngoe nguẩy quay đi ngay. Hạnh hốt hoảng níu vai lại, im lặng móc tiền đưa:
- Ba ngàn, được không?
Chị ta chụp lấy tiền, trề môi:
- “Tiền đường” mà cũng kỳ kèo. Bộ mới đi buôn sao? Cái mặt trông cũng “sạn” với tàu rồi, mà còn làm bộ!
Ðêm sâu dần. Dù chật chội, ngột ngạt, nhưng dần dà, tiếng tàu chạy êm êm đưa mọi người vào giấc ngủ. Lúc đầu Hạnh đứng. Một hồi, xích qua, quay lại, nàng cũng tìm ra một chỗ để ngồi. Rồi nằm. Nàng nằm nghiêng, ngọ nguậy xỏ được đôi chân qua một kẻ hở hiếm hoi dưới gầm. Chẳng giường ấm nệm êm gì, thế mà nàng cũng cảm thấy thoải mái khi có một chỗ để đặt lưng. Thế là ngủ. Mơ rồi tỉnh. Tỉnh rồi lại mơ. Giấc ngủ bị cắt đứt từng chặp khi thỉnh thoảng có ai đó bước ngang đụng vào người.
Ðang mơ màng, Hạnh nghe âm sắc the thé của người đàn bà đi thu tiền khi nãy:
- Mấy bà dậy đi. Mau lên. Ðội cơ động đột xuất nhảy tàu.
Ba chữ “đội cơ động” như có một sức mạnh ghê gớm đẩy bật các bạn hàng ngồi dậy, tỉnh ngủ ngay lập tức. Những hành khách khác choàng thức dậy, ngơ ngác nhìn, rồi chừng như hiểu rõ chuyện chẳng liên quan gì đến mình, ngoẹo đầu xuống, ngủ lại. Giọng người đàn bà dứt khoát:
- Chị, hai trăm. Bà kia, hai trăm. Không có đủ, cứ giữ đó, có gì ráng chịu. Còn cô, một ngàn phải không, này thối lại tám trăm này. Bà, hai trăm. Không kỳ kèo, giá này là giá quy định.
Nhìn Hạnh, chị ta nghiêm giọng:
- Hai trăm đúng, không bớt đồng nào.
Hạnh không nói gì, lẳng lặng đưa hai trăm. Thấy một người đàn ông ngồi ở dãy đối diện cũng thức dậy lóng ngóng, nàng hỏi nhỏ:
- Ðến đâu rồi anh?
- Dường như qua khỏi Mường Mán hay Nha Trang gì rồi
Hạnh ngong ngóng tìm Quất, kiểm soát viên, người bảo kê hàng cho nàng. Quất từ đầu toa đi ngang, hỏi nhỏ bên tai:
- Sao, đóng tiền chưa?
- Rồi.
- Tốt!
Nàng nhìn anh lo lắng:
- Có gì nghiêm trọng lắm không?
- Còn tùy. Hàng cô đâu?
Hạnh chỉ. Quất ngẫm nghĩ một lát rồi bảo:
- Hàng ghế số 3, bên phải, phải không? Có gì, hẳn hay.
Hạnh ngồi xuống sàn, suy nghĩ vẩn vơ. Lát sau, có tiếng chộn rộn từ những toa phía trước. Rồi một dòng người đổ về phía cuối đoàn tàu. Những người nằm giữa lối đi đứng dậy, dạt sang một bên. Chỉ một lát sau, ba người công an trong đồng phục vàng, tay ve vẩy chiếc ma-trắc, hùng hổ tiến tới. Ðến ngay phòng kiểm soát viên, cả ba dừng lại:
- Kiểm soát viên đâu, chúng tôi muốn làm việc.
Quất tiến lại. Một công an hỏi:
- Bao nhiêu hành khách?
Quất đưa giấy tờ. Anh ta xem xong, liếc ngang liếc dọc trong toa:
- Bao nhiêu người không vé?
- Bốn chục.
Người công an đứng sau,chen vào:
- Phải cả trăm.
Quất chưa kịp phân bua thì người công an đứng trước hỏi tiếp, tay chỉ vào kệ để hàng và dưới gầm:
- Hàng của ai, anh nắm vững không?
- Vâng, của khách trong xe này.
Anh ta nhón chân đứng lên trên thành ghế, đưa tay chỉ một bịch hàng của ai để gần đó:
- Cái này của ai?
Không ai trả lời. Anh ta giựt cái xách xuống, đưa cho Quất:
- Anh ghi giấy, giao xách hàng cho trạm thuế ga Diêu Trì.
Anh ta định kéo xuống nhiều xách nữa, thì người công an đứng sau kéo tay anh ta xuống, nháy mắt, nói:
- Ta đi, đồng chí!
Ba người công an hùng hổ đi qua toa kế. Hạnh nhìn theo, nhẹ nhõm người. Ðám này trông bộ cũng dễ tính, nàng nhủ thầm.
Khi tàu qua khỏi Truồi và bon bon chạy ngang những cánh đồng lúa Hương Thủy, Hạnh đã nhấp nha nhấp nhỏm đứng ngóng ở cửa ra vào, xách đồ quàng lên vai. Ngoẹo Giàng Xay, nhà thờ Phủ Cam, dốc Nam Giao. Kia rồi, ga Huế! Nàng nhìn đồng hồ: 12 giờ 30 khuya.
Tàu vừa dừng, nàng nhảy xuống. Lợi dụng lúc hành khách Huế vẫn còn bận bịu với đồ đạc lỉnh kỉnh, nàng nhanh chân bươn ra cổng. Chỉ có một xách nhỏ, nên nàng chen tới dễ dàng, giúi vội tờ hai chục vào tay nhân viên gác cổng:
- Vé đây anh!
Anh ta buông tay ngay, để cho Hạnh lọt ra ngoài. Nàng dáo dác nhìn quanh tìm Lục. Không thấy bóng anh chàng đâu cả. Sân ga vắng, chỉ có xe thồ và xe xích lô đón khách khuya đậu bít lối ra. Nàng thất vọng tự hỏi: hay là Duyệt quên đánh điện? Hoặc Lục quên giờ lên ga? Nàng nóng ruột chạy lui chạy tới, lâu lâu lại nhìn vào ga, sợ tàu chạy bất tử. Mười lăm phút trôi qua. Ðã đến giờ tàu chạy lại. Hành khách đón tàu đã vào hết trong ga. Hành khách ra đã ngót. Vậy Lục đâu? Phải trở vào thôi. Nàng quay lưng bước.
Ðúng lúc đó thì một chiếc xe từ phía cầu ga chạy vào. Hạnh mừng rỡ nhận ra Lục. Nàng chạy lại:
- Trời ơi, sao giờ anh mới lại?
Lục không trả lời, hỏi lại:
- Ðồ đạc đâu?
- Ðồ đạc gì?
- Vậy em ra tay không à?
- Sao mà tay không được
- Vậy hàng để đâu?
- Thì để trên tàu chứ đâu nữa.
Lục sửng sốt:
- Em nói gì kỳ vậy. Ðể trên tàu làm gì?
Bây giờ Hạnh mới sực nhớ. Bức điện nàng đánh quá ngắn ngủi nên Lục không biết là nàng đi Hà Nội. Chắc anh cũng tưởng đi đón nàng như thường lệ. Hạnh vội vàng nhét xách đồ ăn giữa cái nẹp xe Honda, giải thích:
- Em đi hàng ra thẳng Hà Nội rồi mới trở vào. Tàu sắp chạy lại. Sớm lắm là ngày kia, em sẽ trở lại. Mọi thứ đồ ăn có đủ trong này: bột ngọt, mắm, tôm, cá khô…
- Ði Hà Nội?
- Ừ, em mang hàng đi Hà Nội. Em phải vào tàu ngay bây giờ kẻo trễ mất.
Không nói gì thêm, Hạnh quay bước chạy nhanh vào cửa. Ði một khoảng ,thấy bất nhẫn, nàng quay lui nói:
- Về em giải thích sau. Ðừng giận.
Lục thở dài:
- Hèn gì!
Hạnh ngạc nhiên, quay lui lần nữa:
- Hèn gì là sao?
Lục quay xe chạy đi, không kịp nghe câu hỏi của vợ.
Chỉ vài phút sau khi Hạnh nhảy trở lên tàu là tàu chạy lại. Hú hồn! Huế đang lùi lại, lùi lại phía sau. Chuyến tàu mang nàng đi về một vùng đất lạ ở phía Bắc. Nàng bồi hồi ngoài nhìn sân ga tưởng như đang bắt đầu một chuyến phiêu lưu mới vô định.
Chỗ nằm của nàng đã bị chiếm. Một người đàn bà chẳng biết từ đâu tới nằm mê man ngủ, áo quấn xốc xếch để hở cả rún. Nàng không mấy buồn, vì lòng đang trĩu nặng. Lục trông không còn như Lục trước nữa. Anh lên ga đón nàng quá muộn. Khi gặp nàng, khuôn mặt anh dửng dưng đến lạnh lùng. Giọng nói nghe khô khốc như trò chuyện với ai chứ không phải với nàng. Còn đôi mắt mới chán. Chúng chứa đầy vẻ soi bói và ngờ vực. Sao anh lại bảo “hèn gì”? Cái gì mà “hèn gì”? Lẽ ra anh phải hiểu vì sao nàng đi Hà Nội, đi để làm gì. Lẽ ra anh phải hiểu tại sao giờ này, đáng lẽ nằm ngủ bên anh, bên con êm ấm, thì nàng lại nằm ở đây, giữa sàn tàu, chẳng khác gì những kẻ lang thang đầu đường xó chợ. Chồng con mà vô tâm đến thế là cùng! Nàng không thể ngủ được cho đến khi tàu đến ga Ðồng Hới.
Trời hưng hửng. Ðồng ruộng, những mái nhà và núi đồi hiện ra nhờ nhờ. Vẫn thế, không có gì khác với miền trong. Ga giống như nằm giữa một cánh đồng trống. Chung quanh ga, nhà cửa lưa thưa, thấp, nhỏ. Chỉ trừ những người đợi tàu đứng lố nhố ở dãy nhà ga, còn tất cả đều im ắng. Sân ga rộng và vắng vẻ lạ thường. Không có cảnh người chạy qua chạy lại và đội quân bán hàng rong đông đúc chờ chực sẵn. Một phụ nữ thấp nhỏ bước dọc theo tàu, thấy Hạnh nhìn, bèn đưa chiếc rá nhỏ ra mời:
- Mua kẹo cô.
Hạnh lắc đầu, tò mò nhìn. Chiếc rá nhỏ với vài gói thuốc là Ðồ Sơn, Tam Ðảo, Ðà Lạt. Ít kẹo dừa, mấy trái hồng tươi. Người đàn bà nhỏ, gầy, áo quần bạc thếch, cử chỉ rụt rè. Hình ảnh này trái ngược với người bán hàng rong trên tàu trong Nam: năng động, ồn ào, nhanh nhẩu, lành nghề. Họ là một đạo quân tạo thành phân nửa không khí ồn ào sinh động ở sân ga. Tàu vừa dừng là đạo quân này tràn lên như nước lũ. Tiếng rao hàng, mời mọc, cãi vã vang vang trong tất cả các toa. Họ cung cấp gần như đủ thứ cho mọi nhu cầu của khách đi tàu. Họ biến các toa tàu thành một cái chợ. Ở đây trái lại, mọi thứ yên lặng đến lạ thường. Khác biệt Nam-Bắc thật rõ ràng. Nhìn người phụ nữ thận trọng bước vào toa, Hạnh chép miệng:
- Ga ở ngoài này buồn thật.
Người đàn ông đứng bên cạnh cười:
- Chả bù với các ga trong Nam.
- Có lẽ thế.
Nàng vừa đáp vừa nhìn ra xa. Nổi bật lên giữa khung cảnh trống trải là một khu nhà nhiều tầng khá lớn, dáng nét đặc biệt. Hạnh hỏi người đàn ông:
- Cơ sở gì mà lớn thế anh?
- Bệnh viện Hữu Nghị Cu Ba đấy.
Nàng ngắm nghía cái bệnh viện muốn hỏi tiếp thì chợt Quất bước tới. Anh đập nhẹ vào vai:
- Vào trong này, ta nói chuyện tí.
Hạnh theo Quất vào phòng kiểm soát viên. Ðó là một căn phòng nhỏ nằm một đầu toa. Chỉ cái giường nhỏ, Quất bảo nàng ngồi xuống, rồi nói:
- Tin cho hay là có thể có “đội mạnh” nhảy tàu trước khi đến ga Vinh.
Hạnh ngạc nhiên:
- Cái gì gọi là “đội mạnh”, em chưa hề nghe nói đến?
Quất giải thích:
- Vâng. Người ta gọi là “đội mạnh”. Anh không rõ đội này xuất phát từ đâu, do trung ương hay địa phương nữa. Họ mới được thành lập.
Hạnh ngắt ngang:
- Thì cũng như đội cơ động vừa mới nhảy đột xuất ở Nha Trang chứ gì?
- Khác. Cả hai đều là công an đặc nhiệm, nhưng “đội mạnh” quyền hạn lớn hơn. Họ có thể đột xuất lên tàu bất cứ giờ nào, bất cứ ở đâu và có quyền xử lý bất cứ tình huống nào trên tàu từ tội phạm đến buôn lậu, nhảy tàu.
Hạnh hồi hộp hỏi:
- Gì mà nhiếu đội thế. Em đã chung hai đợt cho cái bà gì đó rồi. Chẳng lẽ…Bà ta đưa cho anh hay đưa cho ai khác?
- Có. Mấy đội công an kia, mình có “đường” lo liệu. Ðội này mới quá, chưa biết sự thể sẽ ra sao.
Hạnh năn nỉ:
- Anh giúp em đi. Ở ngoài này, cái gì cũng mới lạ đối với em cả.
Quất bóp trán suy nghĩ một lát rồi hỏi:
- Em có mấy bao hàng?
- Không phải bao mà là xách. Ba xách.
- Em ra lấy thử một xách vào đây.
Hạnh lôi dưới gầm lên một xách, mang vào cho Quất. Quất nói:
- Khá lớn nhỉ, không biết nhét vào có hết không. Hai xách kia cùng cỡ?
- Vâng.
- Ðược, em cứ mang hết vào đây. Nhét thêm một xách dưới gầm nữa. Còn xách kia, để trong tủ này.
Trong lúc Hạnh ra toa lấy tiếp hàng thì Quất mở tủ lấy hết đồ đạc lỉnh kỉnh ra để hết lên giường nằm. Hạnh vào, sắp đặt các thứ y như Quất đã chỉ. Quất nói:
- Cũng liều đấy. Nhưng ráng hết ý với em đấy. Nào, bằng lòng chưa?
Anh ta cầm tay Hạnh bóp mạnh. Nàng la:
- Coi kìa, đau em.
Quất cười hề hề:
- Xin lỗi em. Thử một tí cho vui thôi mà. Gì mà la lớn thế!
Quất buông tay Hạnh. Hạnh lách khỏi Quất bước ra. Quất dặn:
- Ai hỏi gì về hàng hóa, tuyệt đối em đừng nói gì hết. Bà kia có hỏi tiền, em cứ chung như thường lệ.
Ðúng như lời Quất nói, chỉ một thời gian ngắn sau khi tàu rời một cái ga xép ngoài Ðồng Hới để tránh tàu, cả đoàn tàu Thống Nhất lại xao xác trong đợt tiến công của một Ðội Công An Ðặc Nhiệm mới được thành lập mà dân buôn gọi là đội mạnh. Phối hợp cùng đội công an giữ an ninh tàu, đội mạnh lùa hết những hành khách không có vé về cuối đoàn tàu, đứng ngối chen chúc tại toa cung ứng, tức là toa ăn uống. Tại đây, họ bị buộc mua vé phạt với giá gấp đôi giá chính thức. Những ai không có tiền mua vé hoặc không chịu mua đều bị lùa lại một góc, chờ đuổi xuống tại một ga xép kế đó.
Hạnh trở về toa với cái vé phạt Ðồng Hới-Vinh. Toa bây giờ thoáng hẳn ra. Lối đi rộng. Hai đầu toa, chỉ còn vài người đứng ngồi nói chuyện vu vơ. Nhìn bộ tịch của họ, nàng đoán họ là những hành khách thứ thiệt, nghĩa là nhảy tàu vì không mua được vé chứ không phải là con buôn. Trong toa, không khí khác hẳn. Mọi người chờ đợi, căng thẳng. Có người mở xách hàng ra, lấy áo quần hoặc đồ đạc gì lỉnh kỉnh chèn lên trên. Có người cố nhét thật sâu một xách hàng gì đó vào dưới gầm hoặc trong góc.
Người đàn bà thâu tiền thầm thì to nhỏ với Quất một lát ở ngay đầu toa, rồi lần lượt đi gặp từng người. Ðến chỗ Hạnh, chị ta nói:
- Tình hình rất căng. Còn nước còn tát. Ta cứ đóng tiền để sẵn. Ðược thì tốt, không thì tính sau.
- Nhiêu?
- Ba trăm.
- Khiếp!
Chị ta sừng sộ:
- Gì khiếp? Giữa ba trăm với hàng chục, hàng trăm ngàn, bà chọn cái nào. Ai ta cũng sẵn sàng cả, chỉ có bà là …
Hạnh lúng túng:
- Ấy, tôi chỉ nói thế…
Hạnh móc bóp lấy tiền mà tưởng như ai lấy kim chích từng mũi vào da thịt đau buốt. Tiền đau xương mỏi chắc chứ phải chơi đâu. Thu tiền xong, chị ta đến gặp Quất. Họ ăn chia như thế nào với số tiền đó, chỉ có trời mới biết.
Ðội mạnh đến toa 8. Khác với cách hành xử nhậm lẹ, ào ạt khi tấn công vào những người nhảy tàu, cách làm việc bây giờ có vẻ nhẩn nha, chậm rãi, nhưng đầy nghiêm trọng. Khuôn mặt người nào người nấy cũng lầm lì, lạnh lùng và cương quyết. Vừa từ toa 7 bước sang, tay đội trưởng bố trí hai người đứng gác hai đầu toa. Nội bất xuất ngoại bất nhập. Ðích thân anh ta và một người nữa, chia hai, mỗi người một bên. Anh ta cử hai người khác tới đầu toa kia, cũng chia hai như vậy. Bốn người từ hai đầu toa, bắt đầu kiểm tra lần vào. Họ hỏi vé, hỏi hàng và lục lọi tất cả bao, bì, xách, gói từ nhỏ đến lớn, từ trên kệ xuống dưới gầm. Họ dùng đèn “pin” soi tận trong góc tối để xem thử có còn bịch nào sót ở trong không. Tất cả đều bị lục tung, lập biên bản đánh thuế. Thuế cao, hạ ít nhiều dựa vào số lượng cũng như chất lượng hàng hóa. Nói chung cách đánh thuế có vẻ tùy hứng. Người ta năn nỉ, khóc lóc, van xin. Vô ích. Họ làm việc như người máy, không một chút động tâm trước những giòng nước mắt và lời than thở. Một người đàn bà, sau khi năn nỉ một hồi không xong, òa lên khóc nức nở:
- Các anh ác vừa vừa thôi. Chừng này hàng hóa mà đánh thuế đến mười lăm ngàn. Cả vốn lẫn lời cũng chưa đến số đó.
Người công an hỏi gắt:
- Chị không chịu phải không. Ðưa lại đây.
Người đàn bà mừng rỡ đưa trả tờ giấy thuế:
- Anh làm ơn làm phước xem lại giùm.
Anh ta xé toạt ngay tờ giấy, ném xuống đất, lật sổ, viết một tờ khác, trao lại cho người đàn bà. Ðọc xong, chị ta hoảng hốt la lên:
- Hai chục ngàn. Anh có viết lộn không?
- Hai chục ngàn. Không lộn đồng nào.
- Sao vô lý thế này. Mười lăm ngàn đã không chịu được, giờ lại hai chục ngàn là thế nào?
- Chị không chịu, phải không. Vậy đưa lại đây.
Người công an xé giấy, ghi lại. Người đàn bà la lên, lần này vô cùng thống thiết:
- Trời! Hai mươi lăm ngàn. Trời ơi là trời. Gì mà vô nhân ác đức vậy trời.
Nói xong, bà tra ngồi bệt xuống ghế, mặt mày tái nghét, miệng lắp bắp như bị lên cơn động kinh. Người công an nói với Quất:
- Anh cho mang tất cả hàng của chị này niêm lại, giao xuống trạm ga Vinh.
Nói xong, anh ta tiếp tục công việc của mình. Cả toa bây giờ im phăng phắt. Chỉ nghe tiếng mở xách, soạn hàng rột roạt và tiếng sụt sùi đứt khoảng của những bạn hàng bị đánh thuế. Càng gần đến cuối toa, Hạnh càng nôn nao ngộp thở. Kìa, họ đã làm xong hàng ghế sau cùng. Hạnh sững người chờ đợi như đợi tuyên án. Cả toán công an đứng ngay trước cửa phòng kiểm soát viên, rút thuốc mời nhau hút. Rồi không hiểu sao, tất cả kéo nhau đi. Thế là thoát nạn! Nàng mừng rỡ đến nỗi khi người đàn bà thâu tiền mang tiền lại trả, nàng xua tay:
- Thôi chị giữ lấy.
Người đàn bà nhìn nàng, mắt mở lớn. Có lẽ chị ta không tưởng tượng được tại sao một người đã từng kỳ kèo bớt một thêm hai, bây giờ lại hào sảng dường ấy. Chẳng biết suy nghĩ gì, chị ta im lặng cất tiền vào trong túi, bỏ đi.
Chị ta đi rồi, Hạnh mới bắt đầu thấy tiếc. Tiếc đứt tóc!
*
Tàu đến ga Hàng Cỏ vào nửa đêm. Nàng quá mệt. Lòng hoang mang bất định vì không có ý niệm gì về sinh hoạt ở đây, nàng phó mặc mọi sự cho Quất. Quất đưa nàng và chuyển hàng vào hẳn trong phòng làm việc của ga. Sau khi làm xong các thủ tục giao ban, anh ta đưa nàng về một nhà trọ ở gần bến xe Kim Liên. Quất dặn nàng trước khi ra về:
- Ðây không phải là nhà trọ chính quy đâu mà là nhà ở. Cũng là nhà quen. Ðiều kiện sinh hoạt ngoài này không giống như trong kia, nhưng em ráng đi, sẽ quen dần. Ở đâu theo đó. Nhưng không sao, đây an ninh lắm.
Hạnh cười:
- Ðối với em, ở đâu thì cũng vậy thôi.
Chỗ trọ, hay nói đúng hơn, một chỗ ngủ qua đêm, là một căn gác gỗ khá cũ, dựng tạm ngay trên chái nhà bếp. Nhìn chiếc cầu thang ọp ẹp, và cách che chắn sơ sài, nàng đoán đây là một kho chứa đồ mà chủ nhân biến thành chỗ trọ để kiếm thêm tiền thu nhập. Vừa đặt bước lên cầu thang, căn gác đã nghe rung lẩy bẩy dưới chân. Nàng kinh hãi dừng lại, chới với, tay vịn chặt vào cái cột nhà. Thấy bộ tịch của Hạnh, chủ nhân, một người đàn bà đứng tuổi, gầy gò, răng đen, đầu chít chiếc khăn mỏ quạ, trấn an:
- Không sao đâu, cô ạ. Chúng tôi vẫn thường ngủ ở trên đó. Ðừng sợ.
Hạnh làm bộ bạo dạn bước lên, nhưng lòng vẫn không yên. Gác không có gì khác ngoài một chiếc ghế bố nhỏ có sẵn gối, chăn và chiếc mùng bộ đội trông còn khá mới. Từ căn gác nhìn ra qua một ô cửa nhỏ, nàng nhìn thấy những mái nhà ngói thấp, cũ kỹ. Một con hẻm ngoằn nghoèo chạy dọc theo những bức tường gạch thẫm, tối, chợt ẩn chợt hiện sau những cột trụ sứt mẻ và các cây sứ. Xa hơn là con đường lớn chạy ngang trước bến xe. Hà Nội đêm khuya im vắng. Nàng tò mò đứng nhìn mãi chiếc xích lô chở một người bộ đội lừ đừ chạy dọc theo lề đường đẫm nước. Xích lô trông thấp và rộng hơn xích lô Sài Gòn. Chỗ ngồi lót bằng tấm ván gỗ chứ không lót nệm. Chắc đau đít lắm, nàng nghĩ! Nhìn quanh, nàng có cảm giác Hà Nội cũ, lờ đờ và nhẫn nhục.
Hạnh mệt quá, ngủ vùi. Nàng chỉ thức dậy khi bà chủ nhà lên tìm, bảo là có người cần gặp. Nàng vội vã thay áo quần, bước xuống. Tưởng là Quất đến tìm, hóa ra không phải. Ðó là một thiếu phụ ăn mặc đỏm đáng, tóc bối, cử chỉ nhanh nhẹn, bộ tịch ra vẻ một con “phe” lành nghề. Chắc là bạn hàng tới mua thuốc, nàng nghĩ bụng. Vừa thấy Hạnh, chị ta đon đả chào:
- Chào cô. Vậy ra cô còn trẻ đến thế kia à. Lại đẹp nữa. Dân miền trong có khác. Trông như tiểu thơ vậy. Ấy thế sao lại đi làm cái nghề này…à, xin lỗi, tôi nói không phải, vậy mà cô chịu khó đi làm “phe” à. Ấy, lại xin lỗi, tôi ăn nói sỗ sàng. Sao, hồi hôm về, cô có ngủ được không? Ôi thôi ngoài này không được thoải mái như trong kia đâu. Chịu khó thôi. Chúng tôi cực khổ quen rồi. Nào, cô ngồi đây, ta nói chuyện.
Hạnh không để ý đến lời chào mà để ý đến cái giọng khá nặng của người đàn bà so với giọng Hà Nội. Nàng hỏi:
- Chị cũng người Hà Nội?
- Không, tôi người miền trong.
- Vậy chị tập kết?
- Ðâu có. Chỉ có người miền Nam ra ta mới gọi là tập kết. Chúng tôi dân miền ngoài mà.
Hạnh ngạc nhiên khi nghe chị ta khi thì nói “miền trong” khi thì nói “miền ngoài”. Nàng xin lỗi khách cho đi đánh răng rửa mặt. Trong lúc làm vệ sinh, nàng tính toán giá cả trong bụng với ý định sẽ hô giá với khách. Khi trở ra, nàng định đi thẳng vào chuyện mua bán thì chị ta đã hỏi trước:
- Vậy thì cô đi có một mình?
Sao lại “vậy thì”, Hạnh nghĩ. Nàng lưỡng lự đáp:
- Vâng. Em nhảy tàu.
- Cô tiểu thư thế mà gan nhỉ.
Hạnh nhã nhặn hỏi:
- Ai chỉ chị đến đây?
Chị ta cười:
- Có người chỉ.
- Chị quen với ông Quất à?
Người đàn bà làm ra vẻ ngạc nhiên:
- Ờ…ờ, sao cô lại biết?
- Em đoán vì chỉ có anh Quất là biết em ở đây.
- Ra thế. Cũng hay nhỉ. Cô quen với ông Quất ở đâu?
- Ở Sài Gòn. Anh ấy là bạn hàng của một người bạn em.
Người đàn bà gật gù:
- Ra thế! Ông Quất cũng tốt với cô nhỉ!
Hạnh bắt đầu thấy khó chịu và sốt ruột. Nàng hỏi, cố giữ giọng thật bình thường:
- Chị cũng đi buôn?
Người đàn bà xua tay:
- Không, không. Tôi chỉ “chạy chợ” quanh vùng này.
Hạnh không hiểu:
- Cái gì “chạy chợ”? Chợ Ðồng Xuân hả chị?
- Hà Nội đâu chỉ có chợ Ðồng Xuân. Ai ở trong đó ra đây cũng hỏi Ðồng Xuân, Ðồng Xuân.
Hạnh bẽn lẽn:
- Em mới ra lần đầu. Nghe người ta nói chợ Ðồng Xuân thì em cũng hay vậy.
- Ở đây có khối chợ. Cô không nghe nói Hà Nội ba mươi sáu phố phường hay sao?
- Dạ có.
- Mà này, bao giờ cô trở vào trong đó?
- Bán hàng xong là em vào liền.
- Không đợi vào với ông Quất sao?
- Ðâu có đợi được chị. Nghe nói anh ấy nghỉ một tuần lận.
- Vậy thì vào bằng cách nào?
- Dạ, cũng bằng tàu.
- Ai đưa cô vào?
- Anh Quất có hứa với em là gửi em đi chuyến tàu Thống Nhất mai hay mốt gì đó.
Người đàn bà chép miệng:
- Người ta tốt bụng quá nhỉ? Thôi tôi về.
Hạnh hỏi:
- Vây chị không mua hàng sao?
- Mua chứ. Nhưng bây giờ thì chưa.
Hạnh chưa kịp hỏi tiếp thì người đàn bà quày quã bỏ đi.
Sau, hỏi ra, nàng mới biết, đó là vợ của Quất.
Hèn gì!
T.D.N.