Danh ngôn
“Thế giới này, như nó đang được tạo ra, là không chịu đựng nổi. Nên tôi cần có mặt trăng, tôi cần niềm hạnh phúc hoặc cần sự bất tử, tôi cần điều gì đó có thể là điên rồ nhưng không phải của thế giới này.”
“Ce monde, tel qu’il est fait, n’est pas supportable. J’ai donc besoin de la lune, ou du bonheur, ou de l’immortalité, de quelque chose qui ne soit dement peut-etre, mais qui ne soit pas de ce monde.”
(Albert Camus, Caligula)
.
“Tất cả chúng ta, để có thể sống được với thực tại, đều buộc phải nuôi dưỡng trong mình đôi chút điên rồ.”
“Nous sommes tous obligés, pour rendre la realite supportable, d’entretenir en nous quelques petites folies.”
(Marcel Proust, À l’ombre des jeunes filles en fleurs)
.
“Nghệ thuật và không gì ngoài nghệ thuật, chúng ta có nghệ thuật để không chết vì sự thật.”
“L’art et rien que l’art, nous avons l’art pour ne point mourir de la vérité.” (Friedrich Nietzsche, Le Crépuscule des Idoles)
.
“Mạng xã hội đã trao quyền phát ngôn cho những đạo quân ngu dốt, những kẻ trước đây chỉ tán dóc trong các quán bar sau khi uống rượu mà không gây hại gì cho cộng đồng. Trước đây người ta bảo bọn họ im miệng ngay. Ngày nay họ có quyền phát ngôn như một người đoạt giải Nobel. Đây chính là sự xâm lăng của những kẻ ngu dốt.”
“Social media danno diritto di parola a legioni di imbecilli che prima parlavano solo al bar dopo un bicchiere di vino, senza danneggiare la collettività. Venivano subito messi a tacere, mentre ora hanno lo stesso diritto di parola di un Premio Nobel. È l’invasione degli imbecilli.”
(Umberto Eco, trích từ bài phỏng vấn thực hiện tại Đại học Turin (Ý), ngày 10 tháng 6 năm 2015, ngay sau khi U. Eco nhận học vị Tiến sĩ danh dự ngành Truyền thông và Văn hoá truyền thông đại chúng. Nguyên văn tiếng Ý đăng trên báo La Stampa 11.06.2015)
Ban Biên tập
Địa chỉ liên lạc:
1. Thơ
tho.vanviet.vd@gmail.com
2. Văn
vanviet.van14@gmail.com
3. Nghiên cứu Phê Bình
vanviet.ncpb@gmail.com
4. Vấn đề hôm nay
vanviet.vdhn1@gmail.com
5. Thư bạn đọc
vanviet.tbd14@gmail.com
6. Tư liệu
vanviet.tulieu@gmail.com
7. Văn học Miền Nam 54-75
vanhocmiennam5475@gmail.com
Tra cứu theo tên tác giả
- A. A. Fadeev
- A. Puskin
- A. T.
- Abdulrazak Gurnah
- Abraham F. Lowenthal
- Ace Le
- Ace Lê
- Adam Gopnik
- Adonis
- Adrian Horton
- Agi Mishol
- Ái Điểu
- Ajar
- Akiko Miki
- Alain Guillemin
- Alan Phan
- Alăng Văn Gáo
- Alăng Văn Giáo
- Albert Camus
- Aldous Huxley
- Aleksandr Griboedov
- Alesandr Blok
- Alex Marshall
- Alex Smith
- Alex Thai
- Alex-Thái Đình Võ
- Alexander Fadeev
- Alexander Solzhenitsyn
- Alexandra Alter
- Alexandre FERON
- Alice Munro
- Alina Lesik
- Alison Flood
- Allen Ginsberg
- Amanda Gorman
- Amartya Sen
- Amelia Glaser
- Amos Oz
- An Nam
- Anatole France
- Anatoly Gavrilov
- Anders Olsson
- André Breton
- André Menras
- André Menras – Hồ Cương Quyết
- André Menras Hồ Cương Quyết
- Andrea Hoa Pham
- Andrea Kendall-Taylor
- Andreas Bernard
- Andreas Fulda
- Andreas Wimmer
- Andrew Postman
- Andy Cao
- Anh Anh
- Anh Hồng
- Anh Hồng (nhà thơ)
- Ánh Liên
- Anh Nhi
- Anh Văn
- Anika Zeller
- Anna Akhmatova
- Anna Maria Bracale Ceruti
- Anna Mitchell
- Anna Schmid
- Anne Carson
- Anne Cazaubon
- Anne Hébert
- Anne Henochowicz
- Anne Nguyễn
- Annie Ernaux
- António Jacinto
- Antôn Nguyễn Trường Thăng
- Archimedes L.A. Patti
- Arlette Quỳnh Anh Trần
- Arnold Schwarzenegger
- Artem Sakharov
- Arthur Koestler
- Arty Abel
- Arvind Subramanian
- Augustina
- Aurélie Coulon
- Aurelien Breeden
- Ba Đâu Thảo
- Ba Sàm
- Bá Thụ Đàm
- Bạch Cúc
- Bạch Hoàn
- Bách Mỵ
- Bách Thân
- Bạch X. Phẻ
- Bạch Xuân Phẻ
- Badiucao
- Bakhtin
- Ban Mai
- Bàn Văn Thòn
- Ban Vận động Văn đoàn Độc lập Việt Nam
- Bảo Chân
- Bảo Huân
- Bảo La
- Bảo Nhi Lê
- Bảo Ninh
- Bảo Phác
- Bảo Tích
- Bão Vũ
- Bảo Yến
- Barbara Demick
- Bashô
- Bạt Xứ
- Batrioldman
- Bauxite Việt Nam
- Bắc Đảo
- Bắc Phong
- Bằng Việt
- BB Ngô
- Bei Dao
- Benjamin Péret
- Benjamin Ramm
- Bertolt Brecht
- Bertrand Russell
- Bettina Rheims
- Bích Ngân
- Biếm họa
- Biên Cương
- Biệt Hiệu
- Bilahari Kausikan
- Bill Hayton
- Billy Collins
- Bình Nguyên Lộc
- Brahma Chellaney
- Branko Milanovic
- Brett Reilly
- Brian Pascus
- Brian Wu
- Brice Pedroletti
- Brodsky
- Bryan
- Bùi An
- Bùi Bảo Trúc
- Bùi Bắc
- Bùi Bích Hà
- Bùi Chát
- Bùi Chí Trung
- Bùi Chí Vinh
- Bùi Công Thuấn
- Bùi Công Trực
- Bùi Đức Lại
- Bùi Giáng
- Bùi Hải Quảng
- Bùi Hoàng Tám
- Bùi Hoằng Vị
- Bùi Huệ Chi
- Bùi Huy
- Bui Huy Hoi Bui
- Bùi Mai Hạnh
- Bùi Mạnh Hùng
- Bùi Mẫn Hân
- Bùi Minh Quốc
- Bùi Ngọc Tấn
- Bùi Quang Thắng
- Bùi Suối Hoa
- Bùi Thanh Hiếu
- Bùi Thanh Phương
- Bùi Thanh Tuấn
- Bùi Thụy Băng
- Bùi Tiến An
- Bùi Trân Phượng
- Bùi Trọng Hiền
- Bùi Văn Kha
- Bùi Văn Nam Sơn
- Bùi Việt Sỹ
- Bùi Vĩnh Phúc
- Bùi Xuân Bách
- Bùi Xuân Đính
- Bùi-Viết Văn Đức
- Bulgakov
- Bửu Chỉ
- C.D.
- Cái Lư Hương
- Cái Trọng Ty
- Cam Ly
- Cameron Shingleton
- Cảnh Chánh
- Cao Bảo Vân
- Cao Bình Minh
- Cao Chi
- Cao Gia An
- Cao Hành Kiện
- Cao Huy Thuần
- Cao Kim Ánh
- Cao La
- Cao Quang Nghiệp
- Cao Tần
- Cao Thị Hồng
- Cao Thu Cúc
- Cao Tự Thanh
- Cao Việt Dũng
- Cao Xuân Hạo
- Cao Xuân Huy
- Carl Bildt
- Carl O. Schuster
- Carlos Assunção
- Carolyn Mary Kleefeld
- Cát Linh
- Cẩm Tú
- Cấn Thị Thêu
- Chan Phuong
- Chanh Tam
- Charles Bo
- Charles Bukowski
- Charles S. Kraszewski
- Charles Simic
- ChatKP
- Chau Doan
- Châm Khanh
- Chân Minh
- Chân Pháp Xa
- Chân Phương
- Chân Xuân Tản Viên
- Châu Diên
- Châu Hải Đường
- Châu Hồng Thủy
- Châu Hữu Quang
- Chenn
- Chế Diễm Trâm
- Chế Lan Viên
- Chi Mai
- Chi Phương
- Chiêu Dương
- Chiêu Khiêm
- Chiharu Shiota
- Chim Hải
- Chim Trắng
- Chinh Ba
- Chính Tâm
- Chính Vĩ
- Chinua Achebe
- Chơn Không Cao Ngọc Phượng
- Christian Gampert
- Christian Welzel
- Christina Mary Hjortlund
- Christoph Giesen
- Christoph Sator
- Christopher Balding
- Christopher Goscha
- Christy Wampole
- Chu Dương
- Chu Hảo
- Chu Hoạch
- Chu Kim
- Chu Mộng Long
- Chu Quang Tiềm
- Chu Tử
- Chu Văn Lễ
- Chu Văn Sơn
- Chu Vĩnh Hải
- Chu Vương Miện
- Chu Xuân Diên
- Chung Le
- Claire Simon
- Claus Hecking
- Clay Phạm
- Clément Ghys
- Concepcion de Leon
- Connie Hoàng
- Cora Engelbrecht
- Costica Bradatan
- Cổ Ngư
- Công Nguyễn
- Cù An Hưng
- Cù Huy Hà Vũ
- Cù Mai Công
- Cù Tuấn
- Cung Minh Huân
- Cung Tích Biền
- Cung Trầm Tưởng
- Cư sĩ Minh Đạt
- D. S. Likhachev
- Da Màu
- Dạ Ngân
- Dạ Thảo Phương
- Dã Tượng
- DAD
- Dadolin Murak
- Damien Cave
- Damien Keown
- Dan Bilefsky
- Dan Slater
- Dana Gioia
- Danh ngôn
- Dani Rodrik
- Daniel Halpern
- Daniel Hautzinger
- Daron Accemoglu
- David Brown
- David Gascoyne
- David Marchese
- David Weinberger
- Ðặng Thơ Thơ
- Demetrio Paparoni
- DEUTSCHE WELLE
- Di
- Di Li
- Diêm Liên Khoa
- Diễm Thi
- Diễm Tường
- Diễn đàn Thế kỷ
- Diệp Duy Liêm
- Diệp Huy
- Ðinh Cường
- Dino Buzatti
- Dipanjan Roy Chaudhury
- Dmitri Prokofyev
- Dmitry Burago
- Dmitry Muratov
- Dmitry Tsyganov
- Doãn Cẩm Liên
- Doãn Mạnh Dũng
- Doãn Mẫn
- Doãn Quốc Sỹ
- Dominique Lemieux
- Donald Inglehart
- Donna Ashworth
- Ðỗ Quang Nghĩa
- Ðỗ Quyên
- Du Tử Lê
- Dung Nguyễn
- Dũng Phan
- Dũng Trung Kqd
- Dũng Vũ
- Duy Lam
- Duy Tân
- Duy Thanh
- Duy Thông
- duyên
- Duyên Anh
- Duyên Khánh
- Dư Hoa
- Dư Kiệt
- Dư Thị Hoàn
- Dư Thu Vũ
- Dương Đại Triều Lâm
- Dương Đình Giao
- Dương Khánh Phương
- Dương Kiền
- Dương Ngạn
- Dương Nghiễm Mậu
- Dương Ngọc Thái
- Dương Như Nguyện
- Dương Phương Vinh
- Dương Thắng
- Dương Thiệu Tước
- Dương Thu Hương
- Dương Thuấn
- Dương Tú
- Dương Tường
- Dương Văn Ba
- Dương Vân
- Dylan Suher
- Đa Mi
- Đà Văn
- Đàm Hà Phú
- Đàm Hách Thành
- Đào An Khánh
- Đào Anh Kha
- Đào Công Tiến
- Đào Duy Anh
- Đào Hiếu
- Đào Lê Na
- Đào Ngọc Chương
- Đào Nguyên
- Đào Nguyễn
- Đào Nguyên Phương Thảo
- Đào Như
- Đào Phương Liên
- Đào Quang Toản
- Đào Tấn Phần
- Đào Thái Tôn
- Đào Thị Hương
- Đào Tiến Thi
- Đào Trung Đạo
- Đào Trường Phúc
- Đào Tuấn
- Đào Tuấn Ảnh
- Đào Văn Bình
- Đào Văn Thuỵ
- Đào Văn Tiến
- Đào Vũ Anh Hùng
- Đạt Nguyễn
- Đặng Anh Đào
- Đặng Bích Phượng
- Đặng Chương Ngạn
- Đặng Đình Cung
- Đặng Đình Mạnh
- Đặng Hà
- Đặng Hải Sơn
- Đặng Hoàng Giang
- Đặng Hồng Nam
- Đặng Hùng Võ
- Đặng Hương Giang
- Đặng Hữu
- Đặng Lưu
- Đặng Mai Lan
- Đặng Mậu Tựu
- Đăng Nguyên
- Đặng Phùng Quân
- Đặng Quốc Thông
- Đặng Sơn Duân
- Đặng Thái
- Đăng Thành
- Đặng Thân
- Đặng Thị Hảo
- Đặng Thơ Thơ
- Đặng Tiến
- Đặng Tiến (Thái Nguyên)
- Đặng Trung Nghĩa
- Đặng Túy
- Đặng Văn Dũng
- Đặng Văn Hùng
- Đặng Văn Ngữ
- Đặng Văn Sinh
- Đặng Vũ Vương
- Đặng Xuân Thảo
- Đặng Xuân Xuyến
- Đằng-Giao
- Điểm Thọ
- Đinh Bá Anh
- Đinh Cường
- Đinh Hoàng Thắng
- Đinh Hùng
- Đình Kính
- Đinh Lê Vũ
- Đinh Linh
- Đinh Ngọc Thu
- Đinh Phương
- Đinh Phương Thảo
- Đinh Quang Anh Thái
- Đinh Thanh Huyền
- Đinh Thị Như Thúy
- Đinh Trường Chinh
- Đinh Từ Bích Thuý
- Đinh Từ Bích Thúy
- Đinh Văn Đức
- Đinh Vũ Hoàng Nguyên
- Đinh Ý Nhi
- Đinh Yên Thảo
- Đoàn Ánh Thuận
- Đoàn Bảo Châu
- Đoàn Cầm Thi
- Đoàn Công Lê Huy
- Đoàn Hồng Lê
- Đoàn Huy Giao
- Đoàn Huyền
- Đoàn Khắc Xuyên
- Đoàn Lê Giang
- Đoàn Nhã Văn
- Đoàn Thanh Liêm
- Đoan Trang
- Đoàn Tùng Nguyễn
- Đoàn Tử Huyến
- Đoàn Việt Hùng
- Đoàn Xuân Kiên
- Đỗ Anh Hoa
- Đỗ Anh Tuấn
- Đỗ Bích Thuý
- Đỗ Cao Bảo
- Đỗ Duy Ngọc
- Đỗ Đức
- Đỗ Đức Đông Ngàn
- Đỗ Đức Hiểu
- Đỗ Hòa
- Đỗ Hoàng Diệu
- Đỗ Hồng Ngọc
- Đỗ Hồng Nhung
- Đỗ Hữu Chí
- Đỗ Kh
- Đỗ Kh.
- Đỗ Khiêm
- Đỗ Kim Thêm
- Đỗ Lai Thuý
- Đỗ Lai Thúy
- Đỗ Lê Anh Đào
- Đỗ Mạnh Hoàng
- Đỗ Minh Tuấn
- Đỗ Nghê
- Đỗ Ngọc
- Đỗ Ngọc Thống
- Đỗ Quang Nghĩa
- Đỗ Quang Vinh
- Đỗ Quý Toàn
- Đỗ Quyên
- Đỗ Quỳnh Dao
- Đỗ Thái Bình
- Đỗ Thắng Cảnh
- Đỗ Thị Thu Trà
- Đỗ Thiên Anh Tuấn
- Đỗ Trí Vương
- Đỗ Trọng Khơi
- Đỗ Trung Quân
- Đỗ Trường
- Đỗ Tuyết Khanh
- Đồng Chuông Tử
- Đông Hoài
- Đông Hồ
- Đông Kha
- Đông Ngàn Đỗ Đức
- Đông Nghi
- Đức Ban
- Đức Đàm
- Đức Flying Bay
- Đức Hoàng
- Đức Lê
- Đức Phổ
- Đức Tâm
- Đức Tiến
- E. M. Forster
- E.E. Cummings
- E.M. Chernoivanenko
- Eamonn Butler
- Eckart Kleßmann
- Eduardo Galeano
- Edward Hirsch
- Elena Pucillo Truong
- Elias Canetti
- Ellen Bass
- Eloisa Amezcua
- Emiel Roothooft
- Emma Loffhagen
- Emmanuelle Jardonnet
- Eric Henry
- Eric Weiner
- Erica Frantz
- Erik Harms
- Erik Korling
- Euan Ward
- Evgheni Dobrenko
- F.N.
- Federico García Lorca
- Feliks Kuznesov
- Filip Lech
- Flanny O’Connor
- Florence Noiville
- Florian Altenhöner
- Francis Fukuyama
- Francis Fukuyma
- François Guillemot
- Frank Dikötter
- Frank O'Hara
- Frankfurt
- Fred Hiatt
- Friedrich Dürrenmatt
- Friedrich Nietzsche
- Friedrich Wilhelm Graf
- Fritz J. Raddatz
- Gã Khờ
- Gabriel García Márquez
- Gabriel Josipovici
- Gaither Stewart
- Gaiutra Bahadur
- Gary Leupp
- Gavin Butler
- Gặp gỡ và trò chuyện
- Georg Bönisch
- Georg Trakl
- George Burchett
- George Orwell
- George Perreault
- George Siemens
- Georges Condominas
- Gerhard Will
- Germain Droogenbroodt
- Giang Dang
- Giang Lại Đức
- Giang Nam
- Giáng Vân
- Giao Nguyễn
- Giáp Văn Dương
- Gideon Rachman
- Giuse Lê Công Đức
- Goethe
- Gonçalo Fernandes
- Gottfried Benn
- Graham Allison
- Grigory Yudin
- Günter Kunert
- Gyảng Anh Iên
- Hà Duy Phương
- Hà Dương Tuấn
- Hà Dương Tường
- Hà Đình Nguyên
- Hạ Đình Nguyên
- Hà Huy Khoái
- Hà Huy Sơn
- Hà Hương
- Hà Lệ Minh
- Hà Ngọc Hòa
- Hạ Nguyên
- Hà Nguyên Du
- Hà Nhân
- Hà Nhật
- Hà Phạm Phú
- Hà Quang Vinh
- Hà Sĩ Phu
- Hà Thanh Vân
- Hà Thế
- Hà Thị Minh Đạo
- Hà Thúc Sinh
- Hà Thủy Nguyên
- Hà Tùng Long
- Hà Tùng Sơn
- Hà Văn Thịnh
- Hà Văn Thùy
- Hà Vũ Trọng
- Hagi Kenaan
- Hai An Vu
- Hải Hạc
- Hải Ngọc
- Hai Thanh
- Hàm Anh
- Han Dang
- Hàn Giang
- Han Kang
- Hàn Vĩnh Diệp
- Hạnh Diễm
- Hạnh Nguyên
- Hạnh Phước
- Hạnh Viên
- Hannah Beech
- Hào Thiện Nhân
- Hari Kunzru
- Haruki Murakami
- Hân Hương
- Heiko Buschke
- Heinrich Heine
- Henri Michaux
- Henry David Thoreau
- Henry Wadsworth Longfellow
- Heriberto Araújo
- Hermann Hesse
- Hiền Trang
- Hiệp Ikaria
- Hiệu Minh
- Hiếu Tân
- Ho Lai-Ming
- Hòa Bình Lê
- Hoa Níp
- Hoài Hương
- Hoài Nam
- Hoài Phương
- Hoài Thanh
- Hoài Việt
- Hoài Ziang Duy
- Hoan Doan
- Hoàn Nguyễn
- Hoàng Ánh
- Hoàng Anh Tuấn
- Hoàng Cát
- Hoàng Cầm
- Hoàng Chí Hiếu
- Hoàng Chính
- Hoàng Cường Long
- Hoàng Dũng
- Hoàng Dương Tuấn
- Hoàng Đăng Khoa
- Hoàng Đỗ
- Hoàng Đông
- Hoàng Đức Truật
- Hoàng Hà
- Hoàng Hải Thủy
- Hoàng Hải Vân
- Hoảng Hãn
- Hoàng Hôn
- Hoàng Hưng
- Hoàng Khởi Phong
- Hoàng Kim Oanh
- Hoàng Lại Giang
- Hoàng Lan
- Hoàng Lan Anh
- Hoàng Lan Chi
- Hoàng Lê
- Hoàng Lệ
- Hoàng Linh
- Hoàng Long
- Hoàng Mai Ðạt
- Hoàng Mạnh Hải
- Hoàng Minh Trí
- Hoàng Minh Tường
- Hoàng Nam
- Hoàng Nga
- Hoàng Ngọc Biên
- Hoàng Ngọc Hiến
- Hoàng Ngọc Nguyên
- Hoàng Ngọc Tuấn
- Hoàng Nguyễn
- Hoàng Nguyên Vũ
- Hoàng Nhơn
- Hoàng Nhuận Cầm
- Hoàng Phong Tuấn
- Hoàng Phủ Ngọc Tường
- Hoàng Quân
- Hoàng Quốc Dũng
- Hoàng Quốc Hải
- Hoàng Thị Hường
- Hoàng Thị Thu Thủy
- Hoàng Thu Phố
- Hoàng Thúy
- Hoàng Thuỵ Anh
- Hoàng Tiến
- Hoàng Trung Thông
- Hoàng Tuấn Công
- Hoàng Tuấn Phổ
- Hoàng Tùng
- Hoàng Tuỵ
- Hoàng Tư Giang
- Hoàng Văn Sơn
- Hoàng Việt
- Hoàng Vũ Sơn
- Hoàng Vũ Thuật
- Hoàng Xuân Phú
- Hoàng Xuân Sơn
- Hoàng Xuân Tuyền
- Hoàng Yến
- Horst Bienek
- Howard Gardner
- Hồ Anh Thái
- Hồ Bạch Thảo
- Hồ Bất Khuất
- Hồ Diệu Vân
- Hồ Dzếnh
- Hồ Đắc Vũ
- Hồ Đình Nghiêm
- Hồ Hải Thụy
- Hồ Hữu Tường
- Hồ Minh Tâm
- Hồ Ngọc Đại
- Hồ Như
- Hồ Phú Bông
- Hồ Tịnh Tình
- Hồ Trường An
- Hồ Tú Bảo
- Hội những người ủng hộ GS. Chu Hảo
- Hồng Anh
- Hồng Hoang
- Hồng Lê Thọ
- Hồng Phú
- Huệ Hương Hoàng
- Huguette Bertrand
- Huong Nguyen
- Huy Bảo
- Huy Cận
- Huy Đức
- Huy Tưởng
- Huyền Thương
- Huỳnh Duy Lộc
- Huỳnh Hoa
- Huỳnh Hữu Uỷ
- Huỳnh Hữu Ủy
- Huỳnh Kim Báu
- Huỳnh Kim Quang
- Huỳnh Lê Nhật Tấn
- Huỳnh Liễu Ngạn
- Huỳnh Ngọc Chênh
- Huỳnh Như Phương
- Huỳnh Sơn Phước
- Huỳnh Tấn Mẫm
- Huỳnh Thế Du
- Huỳnh Thục Vy
- Huỳnh Trọng Khang
- Huỳnh Tuấn Anh
- Hứa Chương Nhuận
- Hứa Lập Chí
- Hương Lan
- Hường Thanh
- Hương Thủy
- Hữu Danh
- Hữu Đông
- Hữu Loan
- Hữu Mai
- Hữu Phương
- Ian Bui
- Ian Johnson
- Igor Poglazov
- Iio Sōgi
- Ilza Burchett
- Inrasara
- Iris Radisch
- Isabella Kwai
- Issa
- Issac Bashevis Singer
- Italo Calvino
- Iya Kiva
- J. M. Lotman
- J.B Nguyễn Hữu Vinh
- Jacques Attali
- Jacques Prévert
- Jake Johnson
- James Borton
- James Daniel Spears
- James G. Zumwalt
- James Grossman
- James Joyce
- James Poniewozik
- James Stavridis
- James WrightJuan Felipe Herrera
- Jang Kều
- Janos Kornai
- Jared Carters
- Jason Lopata
- Jason Morris-Jung
- Jay Nordlinger
- Jaya K.
- Jean Chesnaux
- Jean d'Ormesson
- Jean Piaget
- Jean Przyluski
- Jean Toomer
- Jean-Jacques Brochier
- Jean-Jacques Roth
- Jean-Louis Rocca
- Jean-Luc Chalumeau
- Jean-Marc Roberts
- Jean-Patrick Géraud
- Jean-Paul Sartre
- Jefferson Cowie
- Jeffrey Hanfover
- Jeffrey Nall
- Jessica Swoboda
- Jessie Yeung
- Jiayang Fan
- Jimmy Carter
- Joan Hua
- João Guimarães Rosa
- Joaquin Nguyễn Hòa
- Johann Grolle
- John Ashbery
- John Barrow
- John Cheever
- John D. Howard
- John Freeman
- John Keane
- John McCain
- Jon Fosse
- Jonathan Dee
- Jonathan London
- Jonathan Scott Holloway
- Jörg Wischermann
- Jorge Amado
- Jorge Luis Borges
- Joschka Fischer
- Josée Lapointe
- Joseph Wong
- Joseph Wright
- Josh Rogin
- Joshua Rothman
- Juan Pablo Cardenal
- Juan Pablo Cardenal & Heriberto Araújo
- Julia Cagé
- Julio Cortázar
- Jun’ichiro Tanizaki
- Kahil Gibral
- Kai Hoàng
- Kale
- Kalynh Ngô
- Kamel Daoud
- Kao Phú
- Kap Seol
- Karel Appel
- Karen Tongson
- Kate Chopin
- Katie Razzall
- Kazuo Shiraga
- Kenneth Nguyen
- Kenzaburo Oe
- Keorapetse Kgositsile
- Kerstin Holm
- Kều Jang
- Kha Lương Ngãi
- Kha Tiệm Ly
- Khải Đơn
- Khái Hưng
- Khaled Juma
- Khaly Chàm
- Khang Quốc Ngọc
- Khánh
- Khánh Bình
- Khánh Duy
- Khánh Ly
- Khánh Mai
- Khanh Nguyen
- Khanh Pham
- Khánh Phương
- Khánh Trâm
- Khánh Trường
- Khét
- Khế Iêm
- Khiêm Nhu
- Khổng Đức Thiêm
- Khuất Đẩu
- Khuất Thu Hồng
- Khuê Minh Nguyệt
- Khuê Phạm
- Khuyết Thư
- Kiệm Hoàng
- Kiến Văn
- Kiệt Anh Hùng
- Kiệt Tấn
- Kiều Duy Vĩnh
- Kiều Loan
- Kiều Mai Sơn
- Kiều Maily
- Kiều Phong
- Kiều Thị An Giang
- Kim Ân
- Kim Chi
- Kim Dung
- Kim Hạnh
- Kim Thúy
- Kim Trần
- Kim Yi-deum
- Kinh Bắc
- Kính Hòa
- Klaus Wiegerefe
- Kobayashi Issa
- Kúm
- Kumar Vikram
- Kurt-Martin Mayer
- Kỳ Duyên
- Kyoko Numano
- L. N. Tolstoy
- L. V. H.
- La Khắc Hoà
- La Khắc Hòa
- Lã Nguyên
- Lại Nguyên Ân
- Lam Điền
- Lam Hạnh
- Lam Ngọc
- Lam Thái Hòa
- Lan Nguyên
- Lang Anh
- Langston Hughes
- LAP
- Larry Diamond
- Lars Vargö
- László Krasznahorkai
- Laura Cappelle
- Laurent Sagalovitsch
- Lawrence Ferlinghetti
- Lâm Chương
- Lâm Duyên
- Lâm Hạnh
- Lâm Lê
- Lâm Ngân Mai
- Lâm Quang Mỹ
- Lâm Thị Mỹ Dạ
- Lenin
- Leon Trotsky
- Leonard Cohen
- Leonardo da Vinci
- Lê An Thế
- Lê Anh Hoài
- Lê Anh Hùng
- Lê Ân
- Lê Bá Đảng
- Lê Bảo Nhi
- Lê Bích Vượng
- Lê Chiều Giang
- Lê Công Định
- Lê Công Giàu
- Lê Công Tư
- Lê Ðình Nhất Lang
- Lê Dũng
- Lê Duy Nam
- Lê Đạt
- Lê Đăng Doanh
- Lê Đình Cai
- Lê Đình Khẩn
- Lê Đình Thắng
- Lê Đỗ Huy
- Lê Đức Dục
- Lê Đức Thôn
- Lê Giang Trần
- Lê Hải
- Lệ Hằng
- Lê Hiệp
- Lê Hoài Nguyên
- Lê Hoàng Diễm Trang
- Lê Hoàng Lân
- Lê Học Lãnh Vân
- Lê Hồ Quang
- Lê Hồng Hà
- Lê Hồng Hiệp
- Lê Hồng Lâm
- Lê Hùng
- Lê Hùng Vọng
- Lê Huy Hòa
- Lê Huyền Ái Mỹ
- Lê Huỳnh Lâm
- Lê Hữu
- Lê Hữu Khoá
- Lê Hữu Khóa
- Lê Hữu Nam
- Lê Kế Lâm
- Lê Khải
- Lê Kim Duy
- Lê Ký Thương
- Lê Lạc Giao
- Lê Luân
- Lê Mã Lương
- Lê Mai
- Lê Mai Lĩnh
- Lê Mạnh Chiến
- Lê Mạnh Đức
- Lê Minh
- Lê Minh Chánh
- Lê Minh Hà
- Lê Minh Hiền
- Lê Minh Khuê
- Lê Minh Phong
- Lê Ngân Hằng
- Lê Ngọc Luân
- Lê Ngọc Sơn
- Lê Nguyễn
- Lê Nguyễn Duy Hậu
- Lê Nguyễn Hương Trà
- Lê Nguyên Long
- Lê Nguyên Vỹ
- Lê Như Bình
- Lê Oa Đằng
- Lê Phan
- Lê Phú Khải
- Lê Quang
- Lê Quang Đức
- Lê Quảng Hà
- Lê Quang Hợp
- Lê Quang Thành
- Lê Quân
- Lê Quốc Anh
- Lê Quỳnh
- Lê Quỳnh Mai
- Lê Sa Long
- Lê Si Na
- Lê Sơn
- Lê Tất Đạt
- Lê Tất Điều
- Lê Thanh Dũng
- Lê Thanh Hải
- Lê Thanh Phong
- Lê Thanh Trường
- Lê Thân
- Lê Thế Thắng
- lê thi diem thuý
- Lê Thị Hồng Minh
- Lê Thị Huệ
- Lê Thị Hường
- Lê Thị Oanh
- Lê Thị Thanh Tâm
- Lê Thị Thấm Vân
- Lê Thiết Cương
- Lê Thiếu Nhơn
- Lê Thọ Bình
- Lê Thời Tân
- Lê Thời Thôi
- Lê Thu Hiền
- Lê Thúy Bảo Liên
- Lê Tiên Long
- Lê Trí Tuệ
- Lê Trinh
- Lê Trọng Nghĩa
- Lê Trọng Nguyễn
- Lê Trung Tĩnh
- Lê Trường Thanh
- Lê Tuấn Huy
- Lê Tuyết Hạnh
- Lê Văn Bỉnh
- Lê Văn Hảo
- Lê Văn Hiếu
- Lê Văn Hòa
- Lê Văn Hùng Vĩ
- Lê Văn Luân
- Lê Văn Sơn
- Lê Văn Trung
- Lê Văn Tùng
- Lê Vĩnh Tài
- Lê Vĩnh Triển
- Lê Vũ Trường Giang
- Lê Xuân Khoa
- Lê Xuyên
- Li Edelkoort
- Li Tana
- Li Zhongqin
- Liêu Diệc Vũ
- Liêu Thái
- Liễu Trương
- Linh Nguyên
- Linh Phạm
- Linh Văn
- Linh Vân
- Linh-Chân Brown
- LKH
- Lorca
- Louis Aragon
- Louise Glück
- Lộc Vàng
- Lợi Phan Mai
- Luân Hoán
- Ludwig von Mises
- Luke Hunt
- Luke Turner
- Lữ Kiều
- Lữ Quỳnh
- Lương Đào
- Lương Thiệu Quân
- Lương Thư Trung
- Lưu Á Châu
- Lưu Bình Nhưỡng
- Lưu Diệu Vân
- Lưu Đình Long
- Lưu Đức Trung
- Lưu Hà
- Lưu Hiểu Ba
- Lưu Khánh Thơ
- Lưu Mê Lan
- Lưu Minh Hải
- Lưu Na
- Lưu Nhi Dũ
- Lưu Quang Vũ
- Lưu Thuỷ Hương
- Lưu Thủy Hương
- Lưu Trọng Tưởng
- Lưu Trọng Văn
- Lưu Uyên Khôi
- Lý Đợi
- Lý Gia Trung
- Ly Hoàng Ly
- Lý Ngang
- Ly Phạm
- Lý Quang Hoàn
- Lý Thanh
- Lý Tiến Dũng
- Lý Toàn Thắng
- Lý Trực Dũng
- Lý Xuân Hải
- Lydia Davis
- Lynh Bacardi
- LysP
- M. Gorky
- M. Trần
- M.L. Gasparov
- Mạc Phong Tuyền
- Mạc Văn Trang
- Mạc Việt Hồng
- Mạch Nha
- Mạch Quang Thắng
- Madeleine Riffaud
- Madlovics Bálint
- Magyar Bálint
- Mahmoud Darwish
- Mai An Nguyễn Anh Tuấn
- Mai Anh Tuấn
- Mai Bá Ấn
- Mai Bá Kiếm
- Mai Chanh
- Mai Đỗ
- Mai Hiền
- Mai Khôi
- Mai Kim Ngọc
- Mai Lý
- Mai Nhật
- Mai Ninh
- Mai Quốc Ấn
- Mai Quỳnh
- Mai Quỳnh Nam
- Mai Sơn
- Mai Thái Lĩnh
- Mai Thanh Sơn
- Mai Thảo
- Mai Tú Ân
- Mai Văn Hoan
- Mai Văn Phấn
- Mai Văn Tính
- Maki Starfield
- Mamleev
- Mạnh Kim
- Manuel Casimiro
- Mão Xuyên
- Marc Andrus
- Marcel Reich-Ranicki
- Marci Shore
- Marco Ferrarese
- Margarita Lyutova
- Marguerite Duras
- Maria Donovan
- Maria Ressa
- Marie Lê Thị Hoa
- Mario Vargas Llosa
- Marion Hennebert
- Mark B. Hamilton
- Mark Binelli
- Mark Frankland
- Mark Osaki
- Mark Strand
- Marta Hillers
- Martin Jankowski
- Martin Kulldorff
- Marty Robbins
- Mary Morose
- Mary Walsh
- Masaoka Shik
- Matei Vişniec
- Mathias Mayer
- Matthew Clayfield
- Matthew Crawford
- Maurice Blanchot
- Maximilian Steinbeis
- May
- Maya Angelou
- Mặc Đỗ
- Mặc Lâm
- Mân Côi
- McAmmond Nguyễn Thị Tư
- Media Văn Việt
- Mia Pluger
- Michael Burawoy
- Michael Scammell
- Miêng
- Mike Ives
- Mikhail Shishkin
- Mikhail Sholokhov
- Mikhail Viktorovich Zygar
- Milan Kundera
- Mimmi Diệu Hường Bergström
- MInh Anh
- Minh Huệ
- Minh Hùng
- Minh Luật
- Minh Phúc
- Minh Quang – Lê Chiên
- Minh Quang Ho
- Minh Tâm
- Minh Thùy
- Minh Thư
- Minh Toàn
- Minh Tuấn
- Minh Tự
- Mireille Sacotte
- Miura Chora
- Monica Berlin
- Mường Mán
- Mỹ Hằng
- Mỹ Lan
- N. S. Khrushchev
- Nadine Murtaja
- Nam Dao
- Nam Dao Nguyễn Mạnh Hùng
- Nam Đan
- Nam Đông
- Nam Nguyên
- Nam Sơn
- Naowarat Pongpaiboon
- Natalia lacovelli
- Nataliya Zhynkina
- Natsume Sōseki
- Nay Aung
- ng. anhanh
- Ng.Uyển Nicole Dương
- Ngải Vị VỊ
- Ngân Xuyên
- Nghệ thuật
- Nghĩa Đặng
- Nghiêm Lương Thành
- Nghiêm Phương Mai
- Nghiêm Thanh Hương
- Nghiêm Xuân Hồng
- Nghiên Cứu Phê Bình
- Ngo Thu
- Ngọc Anh
- Ngọc Duy Phan
- Ngoc Hien Bui
- Ngọc Linh
- Ngô Anh Tuấn
- Ngô Bảo Châu
- Ngô Đình Thẩm
- Ngô Đồng
- Ngô Hương Giang
- Ngô Khắc Tài
- Ngộ Không Phí Ngọc Hùng
- Ngô Kim Khôi
- Ngô Kim-Khôi
- Ngô Liêm Khoan
- Ngô Lực
- Ngô Mai Phong
- Ngô Mạnh Hùng
- Ngô Minh
- Ngô Minh Khôi
- Ngô Ngọc Loan
- Ngô Ngọc Trai
- Ngô Nguyên Dũng
- Ngô Nhật Đăng
- Ngô Quốc Phương
- Ngô Quốc Thịnh
- Ngô Thế Vinh
- Ngô Thị Kim Cúc
- Ngô Thị Thanh Lịch
- Ngô Thị Thu Ngần
- Ngô Tùng Phong
- Ngô Tự Lập
- Ngô Văn
- Ngô Văn Giá
- Ngô Viết Nam Sơn
- Ngô Viết Trọng
- Ngô Việt Trung
- Ngô Vĩnh Long
- Ngô Xuân Hội
- Ngô Xuân Phúc
- Ngô Xuân Thảo
- Ngu Yên
- Nguyen Duc Thanh
- Nguyễn Hải Hoành
- Nguyễn Anh Dũng
- Nguyễn Anh Tuấn
- Nguyễn Anh Tuấn - đạo diễn
- Nguyễn Bá Chung
- Nguyễn Bách Việt
- Nguyễn Bảo Chân
- Nguyễn Bắc Sơn
- Nguyên Bình
- Nguyễn Bính
- Nguyễn Cảnh Bình
- Nguyên Cầm
- Nguyên Cẩn
- Nguyên Chánh
- Nguyễn Chí Hoan
- Nguyễn Chí Thuật
- Nguyễn Chí Trung
- Nguyễn Chí Tuyến
- Nguyễn Chinh Trung
- Nguyễn Cung Thông
- Nguyễn Cường
- Nguyễn Danh Bằng
- Nguyễn Danh Huế
- Nguyễn Danh Lam
- Nguyễn Ðăng Thường
- Nguyễn Duy
- Nguyễn Dương Quang
- Nguyễn Đạt
- Nguyễn Đắc Kiên
- Nguyễn Đắc Xuân
- Nguyễn Đăng Điệp
- Nguyễn Đăng Hưng
- Nguyễn Đăng Khoa
- Nguyễn Đăng Mạnh
- Nguyễn Đăng Na
- Nguyễn Đăng Quang
- Nguyễn Đăng Thường
- Nguyễn Đình Ấm
- Nguyễn Đình Bin
- Nguyễn Đình Bổn
- Nguyễn Đình Chú
- Nguyễn Đình Cống
- Nguyễn Đình Đăng
- Nguyễn Đình Huỳnh
- Nguyễn Đình Phượng Uyển
- Nguyễn Đình Thắng
- Nguyễn Đình Thi
- Nguyễn Đình Toàn
- Nguyễn Đông A
- Nguyễn Đổng Chi
- Nguyễn Đông Thức
- Nguyễn Đức
- Nguyễn Đức Dương
- Nguyễn Đức Hiệp
- Nguyễn Đức Lộc
- Nguyễn Đức Mậu
- Nguyễn Đức Sơn
- Nguyễn Đức Thắng
- Nguyễn Đức Tiến
- Nguyễn Đức Tùng
- Nguyễn Đức Tường
- Nguyễn Gia Trí
- Nguyên Giác
- Nguyên Giác Phan Tấn Hải
- Nguyễn Hà Luân
- Nguyễn Hải Hoành
- Nguyễn Hải Yến
- Nguyễn Hàn Chung
- Nguyễn Hiến Lê
- Nguyễn Hoa Lư
- Nguyễn Hoài Nam
- Nguyễn Hoài Văn
- Nguyễn Hoài Vân
- Nguyễn Hoàn
- Nguyễn Hoàn Nguyên
- Nguyễn Hoàng Ánh
- Nguyễn Hoàng Anh Thư
- Nguyễn Hoàng Diệu Thủy
- Nguyễn Hoàng Diệu Thúy
- Nguyễn Hoàng Giao
- Nguyễn Hoàng Linh
- Nguyễn Hoàng Trung
- Nguyễn Hoàng Văn
- Nguyễn Hồ Quân
- Nguyễn Hồng Anh
- Nguyễn Hồng Giao
- Nguyễn Hồng Hưng
- Nguyễn Hồng Lam
- Nguyễn Hồng Nhung
- Nguyễn Hồng Thục
- Nguyễn Huệ Chi
- Nguyễn Hùng
- Nguyễn Huy Hoàng
- Nguyễn Huy Thiệp
- Nguyễn Huy Vũ
- Nguyên Hưng
- Nguyễn Hưng Quốc
- Nguyễn Hương
- Nguyễn Hữu Đễ
- Nguyễn Hữu Hồng Minh
- Nguyễn Hữu Liêm
- Nguyễn Hữu Nhật
- Nguyễn Hữu Sơn
- Nguyễn Hữu Thiết
- Nguyễn Hữu Việt Hưng
- Nguyễn Hữu Vinh
- Nguyễn kc Hậu
- Nguyễn Khải
- Nguyễn Khánh Duy
- Nguyễn Khánh Trường
- Nguyễn Khắc An
- Nguyễn Khắc Bình
- Nguyễn Khắc Mai
- Nguyễn Khắc Ngân Vi
- Nguyễn Khắc Phê
- Nguyễn Khắc Phi
- Nguyễn Khắc Phục
- Nguyễn Khiêm
- Nguyễn Khôi
- Nguyễn Kiến Phước
- Nguyễn Kiều Dung
- Nguyễn Kiều Hưng
- Nguyễn Kim Hưng
- Nguyên Lạc
- Nguyễn Lam Điền
- Nguyễn Lãm Thắng
- Nguyễn Lan Phương
- Nguyễn Lâm Cẩn
- Nguyễn Lân Bình
- Nguyễn Lân Thắng
- Nguyễn Lê Hồng Hưng
- Nguyễn Lê Tuyên
- Nguyễn Lệ Uyên
- Nguyễn Linh Giang
- Nguyễn Linh Quang
- Nguyễn Lộ Trạch
- Nguyễn Luận
- Nguyễn Lương Hải Khôi
- Nguyễn Lương Ngọc
- Nguyễn Lương Thịnh
- Nguyễn Lương Vỵ
- Nguyễn Mai
- Nguyễn Man Nhiên
- Nguyễn Mạnh An Dân
- Nguyễn Mạnh Côn
- Nguyễn Mạnh Đẩu
- Nguyễn Mạnh Tiến
- Nguyễn Manh Trinh
- Nguyễn Mạnh Trinh
- Nguyễn Mạnh Tuấn
- Nguyễn Mạnh Tường
- Nguyễn Minh Anh
- Nguyễn Minh Hòa
- Nguyễn Minh Kính
- Nguyễn Minh Nhị
- Nguyễn Minh Nhựt
- Nguyễn Minh Thuyết
- Nguyễn Mộng Giác
- Nguyên Ngọc
- Nguyễn Ngọc Chu
- Nguyễn Ngọc Đức
- Nguyễn Ngọc Giao
- Nguyễn Ngọc Hoa
- Nguyễn Ngọc Lanh
- Nguyễn Ngọc Liễm
- Nguyễn Ngọc Lung
- Nguyễn Ngọc Phương
- Nguyễn Ngọc Tâm
- Nguyễn Ngọc Thiện
- Nguyễn Ngọc Tú Anh
- Nguyễn Ngọc Tư
- Nguyên Nguyên
- Nguyễn Nguyên
- Nguyễn Nguyên Bình
- Nguyễn Nguyệt Cầm
- Nguyễn Nhật Lệ
- Nguyễn Nhật Tín
- Nguyên Nhi
- Nguyễn Như Huy
- Nguyễn Như Mây
- Nguyễn Phạm Hùng
- Nguyễn Phan Quế Mai
- Nguyễn Phú Yên
- Nguyễn Phúc Vĩnh Ba
- Nguyễn Phượng
- Nguyễn Phương Đình
- Nguyễn Phương Mai
- Nguyễn Phương Mạnh
- Nguyễn Quang
- Nguyễn Quang A
- Nguyễn Quang Bình
- Nguyễn Quang Duy
- Nguyễn Quang Dy
- Nguyễn Quang Đồng
- Nguyễn Quang Hồng
- Nguyễn Quang Hưng
- Nguyễn Quang Lập
- Nguyễn Quang Thạch
- Nguyễn Quang Thân
- Nguyễn Quang Thiều
- Nguyễn Quang VInh
- Nguyễn Quân
- Nguyễn Quốc Bảo
- Nguyễn Quốc Chánh
- Nguyễn Quốc Chính
- Nguyễn Quốc Lâm
- Nguyễn Quốc Tấn Trung
- Nguyễn Quốc Thái
- Nguyễn Quốc Toàn
- Nguyễn Quốc Trụ
- Nguyễn Quốc Tuấn
- Nguyễn Quốc Vương
- Nguyễn Quỳnh Hương
- Nguyên Sa
- Nguyễn Sĩ Dũng
- Nguyễn Sơn Hùng
- Nguyễn Sơn Lâm
- Nguyễn Sỹ Phương
- Nguyễn Sỹ Tế
- Nguyễn Tà Cúc
- Nguyễn Tài Cẩn
- Nguyễn Tấn Cứ
- Nguyễn Tất Nhiên
- Nguyễn Thạch Giang
- Nguyễn Thái Hòa
- Nguyễn Thái Hợp
- Nguyễn Thái Sơn
- Nguyễn Thái Tuấn
- Nguyễn Thanh Bình
- Nguyễn Thanh Châu
- Nguyễn Thanh Giang
- Nguyễn Thanh Hiện
- Nguyễn Thanh Hùng
- Nguyễn Thanh Huy
- Nguyễn Thanh Huyền
- Nguyễn Thanh Mỹ
- Nguyễn Thành Nam
- Nguyễn Thanh Nghị
- Nguyễn Thanh Nguyệt
- Nguyễn Thành Phong
- Nguyễn Thanh Sơn
- Nguyễn Thành Sơn
- Nguyễn Thanh Tâm
- Nguyễn Thành Thi
- Nguyễn Thanh Tuyền
- Nguyễn Thanh Văn
- Nguyễn Thanh Việt
- Nguyễn Thế Hùng
- Nguyễn Thế Thanh
- Nguyễn Thị Ái Tiên
- Nguyễn Thị Bích Hậu
- Nguyễn Thị Bích Ngà
- Nguyễn Thị Bình
- Nguyễn thị Cỏ May
- Nguyễn Thị Dư Khánh
- Nguyễn Thị Hải
- Nguyễn Thị Hậu
- Nguyễn Thị Hiền
- Nguyễn Thị Hoàng
- Nguyễn Thị Hoàng Bắc
- Nguyễn Thị Hồng
- Nguyễn Thị Khánh Minh
- Nguyễn Thị Khánh Trâm
- Nguyễn Thị Kim Chi
- Nguyễn Thị Kim Phụng
- Nguyễn Thị Kim Thoa
- Nguyễn Thị Minh Ngọc
- Nguyễn Thị Minh Thái
- Nguyễn Thị Minh Thương
- Nguyễn Thị Ngọc Hải
- Nguyễn Thị Ngọc Nhung
- Nguyễn Thị Oanh
- Nguyễn Thị Phước
- Nguyễn Thị Thanh Bình
- Nguyễn Thị Thanh Hải
- Nguyễn Thị Thanh Lưu
- Nguyễn Thị Thanh Xuân
- Nguyễn Thị Thanh Yến
- Nguyễn Thị Thảo An
- Nguyễn Thị Thúy Hạnh
- Nguyễn Thị Thùy Linh
- Nguyễn Thị Thụy Vũ
- Nguyễn Thị Thuyền
- Nguyễn Thị Tịnh Thy
- Nguyễn Thị Từ Huy
- Nguyễn Thị Vinh
- Nguyễn Thiện Tống
- Nguyễn Thiện Tơ
- Nguyễn Thói Đời
- Nguyễn Thông
- Nguyễn Thu Quỳnh
- Nguyễn Thu Trang
- Nguyễn Thụy Anh
- Nguyễn Thùy Dương
- Nguyễn Thúy Hạnh
- Nguyễn Thụy Long
- Nguyễn Thuỵ Phương
- Nguyễn Thùy Song Thanh
- Nguyễn Thỵ
- Nguyễn Thy Anh
- Nguyễn Tiến Dũng
- Nguyễn Tiến Lập
- Nguyễn Tiến Trung
- Nguyễn Tiến Văn
- Nguyễn Trần Bạt
- Nguyễn Tri Phương Đông
- Nguyễn Triệu Nam
- Nguyễn Trọng Bình
- Nguyễn Trọng Chức
- Nguyễn Trọng Huân
- Nguyễn Trọng Khôi
- Nguyễn Trọng Tạo
- Nguyễn Trung
- Nguyễn Trung Bảo
- Nguyễn Trung Dân
- Nguyễn Trung Hiếu
- Nguyễn Trung Kiên
- Nguyễn Trung Thuần
- Nguyễn Trường Giang
- Nguyễn Trường Huy
- Nguyễn Trường Uy
- Nguyễn Tuấn
- Nguyễn Tuấn Anh
- Nguyễn Tuấn Khoa
- Nguyễn Tùng
- Nguyễn Tùng Linh
- Nguyễn Tuyết Lan
- Nguyễn Tuyết Lộc
- Nguyễn Tư Nghiêm
- Nguyễn Tử Siêm
- Nguyễn Tường Bách
- Nguyễn Tường Thiết
- Nguyễn Tường Thụy
- Nguyễn Ước
- Nguyễn Vạn An
- Nguyễn Vạn Phú
- Nguyễn Văn
- Nguyễn Văn Ba
- Nguyễn Văn Chính
- Nguyễn Văn Ðậu
- Nguyễn Văn Dũng
- Nguyễn Văn Đài
- Nguyễn Văn Gia
- Nguyễn Văn Hạnh
- Nguyễn Văn Hiệp
- Nguyễn Văn Hòa
- Nguyễn Văn Hùng
- Nguyễn Văn Huyên
- Nguyễn Văn Lợi
- Nguyễn Văn Lục
- Nguyễn Văn Miếng
- Nguyễn Văn Nghệ
- Nguyễn Văn Nho
- Nguyễn Văn Phong
- Nguyễn Văn Phú
- Nguyễn Văn Phước
- Nguyễn Văn Sâm
- Nguyễn Văn Sơn
- Nguyễn Văn Tao
- Nguyễn Văn Thiệu
- Nguyễn Văn Thọ
- Nguyễn Văn Trọng
- Nguyễn Văn Trung
- Nguyễn Văn Tuấn
- Nguyễn Văn Vĩnh
- Nguyễn Văn Xuân
- Nguyễn Vi Khải
- Nguyễn Vi Yên
- Nguyễn Viện
- Nguyên Việt
- Nguyễn Việt Anh
- Nguyễn Việt Chiến
- Nguyễn Viết Dũng
- Nguyễn Viết Lãm
- Nguyễn Viết Sáng
- Nguyễn Vĩnh Nguyên
- Nguyễn Vũ Hiệp
- Nguyễn Vũ Tiềm
- Nguyễn Vỹ
- Nguyễn Vy Khanh
- Nguyễn Xuân Diện
- Nguyễn Xuân Hằng
- Nguyễn Xuân Hoàng
- Nguyễn Xuân Hưng
- Nguyễn Xuân Khánh
- Nguyễn Xuân Khoát
- Nguyễn Xuân Nghĩa
- Nguyễn Xuân Nha
- Nguyễn Xuân Quang
- Nguyễn Xuân Thiệp
- Nguyễn Xuân Thọ
- Nguyễn Xuân Tiệp
- Nguyễn Xuân Tường Vy
- Nguyễn Xuân Vượng
- Nguyễn Xuân Xanh
- Nguyễn Ý Thuần
- Nguyên Yên
- Nguyễn-Chương Mt
- Nguyễn-hòa-Trước
- Nguyệt Chu
- Nguyệt Quỳnh
- Nguyệt Vi
- Ngự Thuyết
- Người Buôn Gió
- Ngyễn Trung Bảo
- Nh. Tay Ngàn
- Nhã
- Nhã Ca
- Nhã Duy
- Nhã Thuyên
- Nhan Do Thanh
- Nhân Hồng
- Nhật Chiêu
- Nhật Lệ
- Nhất Linh
- Nhật Thanh
- Nhật Tiến
- Nhật Tuấn
- Nhất Uyên
- Nhị Linh
- Nhị Ngã
- Nhóm Vì một Hà Nội xanh
- Như Huy
- Như Không
- Như Quỳnh
- Như Quỳnh de Prelle
- Như Ý
- Nhược Thủy
- Niall Ferguson
- Nick Hilden
- Nicolas Casey
- Nikulin
- Nina McPherson
- Ninh Dương
- Ninh Kiều
- Nobert Hummelt
- Norbert Seitz
- Nông Hồng Diệu
- NP Phan
- Obama
- Ocean Vương
- Octavio Paz
- Ogden Nash
- Oksana Zabuzhko
- Oleg Kashin
- Olga Berggolts
- Ondrej Slowik
- onggiaolang
- Orlando Figes
- Orwell
- Oscar Salemink
- Oscar Wilde
- Pablo Neruda
- Pablo Picasso
- Palmer
- Pamela N. Corey
- Patrick Frater
- Patrick Lodge
- Paul Auster
- Paul Celan
- Paul Éluard
- Paul Hoover
- Paul Mendez
- Paul Mozur
- Paul Theroux
- Paul-François Paoli
- Paulus Lê Sơn
- Pavel Basinsky
- Pavel Basynski
- Pavlo Vyshebaba
- Paweł Kubiak
- Pawel Kuczynski
- Paweł Łepkowski
- Percy Mabandu
- Pervez Hoodbhoy
- Peter B. Zinoman
- Peter Bradshaw
- Peter Hansen
- Peter Harvey
- Peter Kleiner
- Peter Singer
- Phạm Anh Tuấn
- Phạm Biểu Tâm
- Phạm Cảnh Thượng
- Phạm Cao Hoàng
- Phạm Châu
- Phạm Chí Dũng
- Phạm Chi Lan
- Phạm Chu Sa
- Phạm Công Luận
- Phạm Công Thiện
- Phạm Công Trứ
- Phạm Công Út
- Phạm Duy
- Phạm Duy Nghĩa
- Phạm Đình Chương
- Phạm Đình Trọng
- Phạm Đình Vy
- Phạm Đoan Trang
- Phạm Hải Anh
- Phạm Hải Âu
- Phạm Hiền Mây
- Phạm Hoàng Quân
- Phạm Hồng Sơn
- Phạm Hùng Việt
- Phạm Huy Thông
- Phạm Khánh Duy
- Phạm Khiêm Ích
- Phạm Kiều Tùng
- Phạm Kỳ Đăng
- Phạm Lệ Quyên
- Phạm Lê Vương Các
- Phạm Linh
- Phạm Lưu Vũ
- Phạm Minh Hoàng
- Phạm Minh Ngọc
- Phạm Minh Quân
- Phạm Minh Trung
- Phạm Ngọc
- Phạm Ngọc Lư
- Phạm Ngọc Thái
- Phạm Ngọc Tiến
- Phạm Nguyên Trường
- Phạm Ngữ
- Phạm Phan Long
- Phạm Phú Cường
- Phạm Phú Hải
- Phạm Phú Minh
- Phạm Phú Phong
- Phạm Phú Thứ
- Phạm Phú Viết
- Phạm Phúc Thịnh
- Phạm Phương
- Phạm Quang Ái
- Phạm Quang Long
- Phạm Quang Trung
- Phạm Quang Tuấn
- Phạm Sỹ Sáu
- Phạm Tăng
- Phạm Thành
- Phạm Thành Hưng
- Phạm Thanh Nghiên
- Phạm Thảo Nguyên
- Phạm Thế Cường
- Phạm Thị
- Phạm Thị Anh Nga
- Phạm Thị Điệp Giang
- Phạm Thị Hoài
- Phạm Thị Hồng Ân
- Phạm Thị Kiều Ly
- Phạm Thị Ngọc
- Phạm Thị Phương
- Phạm Thiên Ân
- Phạm Thiên Thư
- Phạm Tín An Ninh
- Phạm Toàn
- Phạm Trần
- Phạm Trọng Chánh
- Phạm Trung Nghĩa
- Phạm Tuấn
- Phạm Tư Thanh Thiện
- Phạm Tường Vân
- Phạm Văn
- Phạm Văn Khoái
- Phạm Văn Quang
- Phạm Văn Tình
- Phạm Văn Vũ
- Pham Viem Phuong
- Phạm Viêm Phương
- Phạm Viết Đào
- Phạm Việt Hưng
- Phạm Vũ Lửa Hạ
- Phạm Xuân Đài
- Phạm Xuân Hùng
- Phạm Xuân Nguyên
- Phạm Xuân Trường
- Phan An Sa
- Phan Ba
- Phan Bội Châu
- Phan Cẩm Thượng
- Phan Châu Thành
- Phan Cự Đệ
- Phan Dương Hiệu
- Phan Đan
- Phan Đạo
- Phan Đắc Lữ
- Phan Đình Diệu
- Phan Độc Lập
- Phan Hải-Đăng
- Phan Hồng Giang
- Phan Huy Chú
- Phan Huy Dũng
- Phan Huy Đường
- Phan Huy Lê
- Phan Huyền Thư
- Phan Kế Toại
- Phan Khôi
- Phan Kim Hổ
- Phan Lặng Yên
- Phan Mạnh Quỳnh
- Phan Nam Sinh
- Phan Ngọc
- Phan Nguyên
- Phan Nhật Nam
- Phan Nhiên Hạo
- Phan Ni Tấn
- Phan Phương Đạt
- Phan Quang
- Phan Quỳnh Trâm
- Phan Tấn Hải
- Phan Tấn Uẩn
- Phan Thanh Bình
- Phan Thanh Sơn Nam
- Phan Thanh Tâm
- Phan Thắng
- Phan Thế Hải
- Phan Thị Hà Dương
- Phan Thị Kim Phúc
- Phan Thị Trọng Tuyển
- Phan Thị Vàng Anh
- Phan Thu Vân
- Phan Thuý Hà
- Phan Thúy Hà
- Phan Trang Hy
- Phan Trí Đỉnh
- Phan Trọng Hoàng Linh
- Phan Trọng Văn
- Phan Văn Giưỡng
- Phan Văn Song
- Phan Văn Thắng
- Phan Vũ
- Phan Xine
- Phan Xuân Sinh
- Phannguyên Psg
- Phanxipăng
- Phaolô VI
- phap
- Pháp Hoan
- Pháp Vân
- Phapxa Chan
- Phát biểu nhận giải Văn Việt
- Phi Hà
- Phil Caputo
- Philip Larkin
- Philip Roth
- Philipp Felsch
- Phong Âm
- Phong Linh
- Phong Nguyen
- Phong Quang
- Phố Văn
- Phú Quang
- Phù Sa
- Phúc Lai GB
- Phúc Tiến
- Phunchok Stobdan
- Phùng Anh Kiệt
- Phùng Hi
- Phùng Hoài Ngọc
- Phùng Học Vinh
- Phùng Khắc Khoan
- Phùng Ngọc Kiên
- Phùng Nguyễn
- Phùng Quán
- Phùng Thành Chủng
- Phùng Thị Hạ Nguyên
- Phùng Thị Như Hà
- Phuong Ta
- Phương Chi
- Phương Hương
- Phương Phương
- Phương Thảo
- Phương Thuý
- Phương Uy
- Phương Xích Lô
- Pierre Bayard
- Pierre Darriulat
- Pierre Lemieux
- Prashanth Parameswaran
- Qladimir Pyljow
- Quách Cường
- Quách Hạo Nhiên
- Quách Tấn
- Quách Thoại
- Quảng Diệu Trần Bảo Toàn
- Quang Dũng
- Quang Đức
- Quang Minh
- Quang Phan
- Quảng Tánh Trần Cầm
- Quậy Nguyễn
- Quế Hương
- Quốc Dũng
- Quốc Phương
- Quốc Toản
- Quyên Di
- Quyên Hoàng
- Quỳnh Dao
- Quỳnh Hợp
- Quỳnh Iris de Prelle
- Quỳnh Vi
- Rabindranath Tagore
- Rachel Adams
- Rainer Maria Rilke
- Ralph Chaplin
- Rebecca Mead
- Rebecca Solnit
- Reiner Traub
- Remo Verdickt
- Riccardo Gazzaniga
- Richard C. Paddock
- Richard Millet
- Richard Serra
- Richard Seymur
- Robert Desnos
- Robert McCrump
- Roger Vu
- Roger-Pol Droit
- Roland Barthes
- Romain Rolland
- Ronald F. Inglehart
- Rory O’Sullivan
- Ruben David Gonzalez Gallego
- Russell Edson
- Ruth Ingram
- Ryszard Legutko
- Saint-John Perse
- Salman Rushdie
- Salvatore Babones
- Sam Dresser
- Sạn chữ
- San Phi
- Sandra Kerschbaumer
- Sara Teasdale
- Sarah Pulliam Bailey
- Sarah Thornton
- Sáu Nghệ
- Sergio Bitar
- Shaimaa El Sabbagh
- Shakespeare
- Shannon Van Sant
- Sheikha A
- Sheila Fischman
- Sheila Ngoc Pham
- Sheri Berman
- Shigeeda Yutaka
- Shirin Ebadi
- Shukshin
- Silke Fokken
- Simon Book
- Simon Johnson
- Sire Apm Lukwesa
- Slavoj Žižek
- Sohaniim
- Son Kieu Mai
- Song Chi
- Song Hà
- Song Nguyễn
- Song Phạm
- Song Phan
- Song Thao
- Sophie Trịnh
- Số đặc biệt
- Sơn Ca
- Sơn Hoàng Liên
- Sơn Kiều Mai
- Sơn Nam
- Stalin
- Stefan Dege
- Stefano Harney
- Stephan Koester
- Stephen B. Young
- Steve Earle
- Susan Sontag
- Suzuki Katsuhiko
- Sương Nguyệt Minh
- Sương Quỳnh
- Svetlana Alexievich
- Svetlana Alexievitch
- Svetlana Alexiévitch
- Sylvia Plath
- T. Đ.
- T.Vấn
- Tạ Anh Thư
- Tạ Chí Đại Trường
- Tạ Duy Anh
- Tạ Tỵ
- Tạ Văn Tài
- Tạ Văn Thông
- Tạ Xuân Hải
- Tadeusz Rósewicz
- Taigu Ryōkan
- Tam Ích
- Tamarchenko
- Tàn Tuyết
- Tanaami Keiichi
- Taras Shevchenko
- Tarik Khaldi
- Tawada Yoko
- Tawfiq Zayyad
- Tăng Quang
- Tâm An
- Tâm Bình
- Tâm Chánh
- Tâm Don
- Tâm Thường Định
- Tâm Việt
- Tấn An
- Teolinda Gersão
- Teresa Mỹ Chúc
- Thạch Đạt Lang
- Thạch Quỳ
- Thạch Thảo
- Thái Bá Tân
- Thái Bá Vân
- Thái Bảo
- Thái Hà
- Thái Hạo
- Thái Kế Toại
- Thái Kim Lan
- Thái Mai Lan
- Thái Ngọc San
- Thái Phan Vàng Anh
- Thái Sinh
- Thái Thanh
- Thái Thanh Sơn
- Thái Thăng Long
- Thái Tuấn
- Thái Văn
- Thái Văn Đào
- Thái Vũ
- Thanh Chung
- Thạnh Đà
- Thanh Hằng
- Thanh Hằng - Anh Khoa
- Thành Lộc
- Thanh Nam
- Thanh Ngọc
- Thanh Phương
- Thanh Tâm Tuyền
- Thanh Thảo
- Thanh Thuỷ
- Thanh Trúc
- Thanh Tùng
- Thanh Xuân
- Thanhhà Lại
- Thảo Dân
- Thao Dinh
- Thảo luận
- Thảo Nguyên
- Thảo Trường
- Thảo Vy
- Thẩm Đống
- Thẩm Hoàng Long
- Thận Nhiên
- Thân Trọng Mẫn
- Thân Trọng Sơn
- Thế Dũng
- Thế Giang
- Thế Quân
- THẾ THANH
- Thế Uyên
- Thi Hoàng
- Thi Nguyên
- Thi sỹ ỦA
- Thi Vũ
- Thích Nhất Hạnh
- Thích Nữ Chân Không
- Thích Phước An
- Thích Quảng Độ
- Thierry Leclère
- Thierry Lentz
- Thiên Di
- Thiên Điểu
- Thiền Lâm
- Thiền Nguyễn
- Thiên Thai
- Thiện Tùng
- Thiện Ý
- Thiền Zen Paul Vân Thuyết
- Thiết Thạch
- Thiếu Khanh
- Thiều Mai Lâm
- Tho Nguyen
- Thọ Nguyễn
- Thomas A. Bass
- Thomas Bo Pedersen
- Thomas Mahler
- Thomas S. Mullaney
- Thomas Schmid
- Thông Đặng
- Thơ
- Thơ Marie Howe
- Thụ Nguyên
- Thu Phong
- Thu Vàng
- Thuận
- Thuần Ngô
- Thuận Paris
- Thuận Thiên
- Thục Quyên
- Thụy An
- Thùy Dung
- Thụy Khuê
- Thùy Linh
- Thụy My
- Thủy Tiên
- Thư Bạn Đọc
- Thường Quán
- Thy An
- Tịch Ru
- Tiet Hung Thai
- Tiền Giang
- Tiêu Dao Bảo Cự
- Tiêu Kiện Sinh
- Tiêu Toàn
- Tiểu Tử
- Tiểu Vũ
- Tillman Miller
- Timothy Brennan
- Timothy Garton Ash
- Timothy Snyder
- Tina Hà Giang
- Tino Cao
- Tobi Trần
- Tobias Rapp
- Tom Fawthrop
- Tomas Tranströmer
- Tô Đăng Khoa
- Tô Hà Lâm
- Tô Hải
- Tô Hoàng
- Tố Hữu
- Tô Lan Hương
- Tô Ngọc Vân
- Tô Thẩm Huy
- Tô Thùy Yên
- Tô Văn Trường
- Tôi Đây
- Tôn Thất Thông
- Tôn Thất Tùng
- Tống Văn Công
- Trà Bình
- Trà Đóa
- Trà Nhiên
- Tracy K. Smith
- Tran Dinh Dung
- Tran Nam Dung
- Trang Châu
- Trang Hạ
- Trang Thanh
- Trang Thế Hy
- Trangđài Glassey Trầnguyễn
- Trangđài Glasssey-Trầnguyễn
- Trao đổi
- Trầm Tử Thiêng
- Trần Anh Hùng
- Trần Bá Đại Dương
- Trần Bang
- Trần Bình Nam
- Trần C. Trí
- Trần Cao Lĩnh
- Trần Cao Tường
- Trần Công Tâm
- Trần Công Tín
- Trần Dạ Từ
- Trần Dần
- Trần Doãn Nho
- Trần Dũng Thanh Huy
- Trần Duy
- Trần Duy Phiên
- Trần Duy Trung
- Trần Đăng Khoa
- Trần Đăng Tuấn
- Trần Đĩnh
- Trần Đình Bút
- Trần Đình Hoành
- Trần Đình Lương
- Trần Đình Sơn Cước
- Trần Đình Sử
- Trần Đình Thắng
- Trần Đình Triển
- Trần Đình Trợ
- Trần Độ
- Trần Đồng Minh
- Trần Đức Anh Sơn
- Trần Đức Nguyên
- Trần Đức Thảo
- Trần Đức Tiến
- Trần Đức Tín
- Trần Đức Toản
- Trần Gia Huấn
- Trần Gia Ninh
- Trần Hà Linh
- Trần Hạ Tháp
- Trần Hạ Vi
- Trần Hải
- Trần Hạnh
- Trần Hậu
- Trần Hoài Anh
- Trần Hoài Thư
- Trần Hoàng Phố
- Trần Hoàng Trúc
- Trần Hoàng Vy
- Trần Hùng
- Trần Huy Bích
- Trần Huy Mẫn
- Trần Huy Minh Phương
- Trần Huy Quang
- Trần Huyền Sâm
- Trần Huỳnh Duy Thức
- Trần Hữu Dũng
- Trần Hữu Khánh
- Trần Hữu Quang
- Trần Hữu Tá
- Trần Hữu Thục
- Trần Khánh Triệu
- Trần Kiêm Đoàn
- Trần Kiêm Trinh Tiên
- Trần Kim Trắc
- Trần Kỳ Trung
- Trần Lam
- Trần Lê Hoa Tranh
- Trần Lê Sơn Ý
- Trần Lương
- Trần Lý Trí Tân
- Trần Mạnh Hảo
- Trần Mạnh Tuấn
- Trần Minh Phi
- Trần Minh Quốc
- Trần Mộng Tú
- Trần Nam Anh
- Trần Nam Bình
- Trần Ngân Hà
- Trần Nghi Hoàng
- Trần Ngọc Cư
- Trần Ngọc Hiếu
- Trần Ngọc Tuấn
- Trần Ngọc Vương
- Trần Nguyên Đán
- Trần Nhã Thụy
- Trần Nhương
- Trần Phong Giao
- Trần Phong Vũ
- Trần Quang Đức
- Trần Quang Lộc
- Trần Quốc Anh
- Trần Quốc Nam
- Trần Quốc Thuận
- Trần Quốc Toàn
- Trần Quốc Trọng
- Trần Quốc Vượng
- Trần Quyết Thắng
- Trân Sa
- Trần Song Hào
- Trần Thành
- Trần Thanh Ái
- Trần Thanh Cảnh
- Trần Thanh Huy
- Trần Thanh Vân
- Trần Thắng
- Trần Thế Vĩnh
- Trần Thị Băng Thanh
- Trần Thị Diệu Tâm
- Trần Thị Lai Hồng
- Trần Thị Lam
- Trần Thị NgH.
- Trần Thị Nguyệt Mai
- Trần Thị Phương Phương
- Trần Thị Thanh Thoả
- Trần Thị Thu Hoài
- Trần Thị Trường
- Trần Thiện Đạo
- Trần Thùy Mai
- Trần Tiến
- Trần Tiễn Cao Đăng
- Trần Tiến Dũng
- Trần Tiễn Khanh
- Trần Tố Nga
- Trần Trọng Dương
- Trần Trọng Thức
- Trần Trọng Vũ
- Trần Trung Chính
- Trần Trung Đạo
- Trần Tuấn
- Trần Từ Mai
- Trần Vàng Sao
- Trần Văn Chánh
- Trần Văn Chung
- Trần Văn Đỉnh
- Trần Văn Khê
- Trần Văn Minh
- Trần Văn Nam
- Trần Văn Thọ
- Trần Văn Thủy
- Trần Văn Tý
- Trần Vấn Lệ
- Trần Việt Hà
- Trần Viết Ngạc
- Trần Vinh Dự
- Trần Vũ
- Trần Vũ Hải
- Trần Vương Thuấn
- Trần Vương Thuận
- Trần Wũ Khang
- Trần Xuân Hoài
- Trần Xuân Kiêm
- Trần Xuân Linh
- Trần Xuân Lĩnh
- Trần Xuân Thảo
- Trần Ý Dịu
- Trần Yên Hòa
- Trần Yên Nguyên
- Trên
- Trên Facebook
- Trên Facebook/Minds
- Trên kệ sách
- Trên trang diaCRITICS
- Trí Hiệu Dân
- Triều Anh
- Triều Hoa Đại
- Triêu Nhan
- Triều Sơn
- Triệu Tử Dương
- Trịnh Anh Tuấn
- Trịnh Bá Phương
- Trịnh Bách
- Trịnh Cao Hòa Thanh
- Trịnh Chu
- Trịnh Công Sơn
- Trịnh Cung
- Trịnh Duy Kỳ
- Trịnh Hữu Long
- Trịnh Kim Tiến
- Trịnh Lữ
- Trịnh Minh Tuấn
- Trịnh Sơn
- Trịnh Thanh Thủy
- Trịnh Thu Tuyết
- Trịnh Vĩnh Phúc
- Trịnh Xuân Thuận
- Trịnh Xuân Thủy
- Trịnh Y Thư
- Trọng Anh
- Trọng Phú
- Trọng Thành
- Tru Sa
- Trúc Giang
- Trúc Thông
- Trúc Ty
- Trump
- Trung Bảo
- Trung Dũng Kqd
- Trung Dũng Kqđ
- Trùng Dương
- Trung Đào
- Trung Trung Đỉnh
- Trư Sa
- Trường An
- Trương Anh Ngọc
- Trương Anh Thụy
- Trương Chính
- Trương Duy Nhất
- Trương Đăng Dung
- Trương Điện Thắng
- Trương Đình Phượng
- Trương Hồng Quang
- Trương Huy San
- Trường Minh
- Trương Ngọc Chương
- Trương Nguyên
- Trương Nguyện Thành
- Trương Nhân Tuấn
- Trương Phượng
- Trương Quang
- Trương Quang Đệ
- Trương Quang Nhuệ
- Trương Quang Vĩnh
- Trương Thanh Thuận
- Trương Thị An Na
- Trương Thị Ngọc Hân
- Trương Thiên Phàm
- Trương Thu Hiền
- Trương Tố Hoa
- Trương Trọng Nghĩa
- Trương Tửu
- Trương Văn Dân
- Trương Văn Vĩnh
- Trương Vũ
- Trương Xuân Thiên
- Tú Mỡ
- Tù Quốc Hoài
- Tù Sâm
- Tú Trung Hồ
- Tuấn Duy
- Tuấn Khanh
- Tuân Nguyễn
- Tuấn Thảo
- Tuệ Anh
- Tuệ Đăng
- Tuệ Nguyên
- Tuệ Nhân
- Tuệ Nhật
- Tuệ Sĩ
- Tuệ Sỹ
- Tùng Dương Cola
- Tung Nguyen
- Turner
- Túy Hồng
- Tuyết Nghi
- Tư
- Từ Dung
- Tư liệu
- Tử Linh
- Từ Mai Trần Huy Bích
- Từ Quốc Hoài
- Từ Sâm
- Từ Thức
- Tưởng
- Tương Lai
- Uejima Onitsura
- Umberto Eco
- Uông Tăng Kỳ
- Uông Triều
- Uyển Ca
- Uyên Nguyên
- Uyên Nguyễn
- Uyên Thao
- Uyên Vũ
- V. Erofiev
- Václav Havel
- Vàng A Giang
- Varlam Shalamov
- Vasco Gargalo
- Vasily Makarovich
- Vasyl Stus
- Văn
- Văn Biển
- Văn Cao
- Văn Chinh
- Văn Công Hùng
- Văn Giá
- Văn học
- Văn học Miền Nam 54-75
- Văn Như Cương
- Văn Quang
- Văn Tâm
- Văn Văn Của
- Văn Việt
- Văn;
- Văn.
- Vấn đề hôm nay
- Vận Động Ứng Cử Đại Biểu Quốc Hội 2016
- Vân Hạ
- Vân Phi
- Velcrow Ripper
- Veronica Melkozerova
- Vi Lãng
- Vi Trần
- Vi Yên
- Viet Thanh Nguyen
- Viên Linh
- Việt Bách
- Việt Bình
- Việt Dzũng
- Việt Khang
- Việt Lang
- Việt Phương
- Viktor Astafyev
- Viktor Maslov
- Vinh Anh
- Vĩnh Điện
- Vĩnh Hảo
- Vĩnh Quyền
- Virginia Heffernan
- Virginia Woolf
- Vladimir Nabokov
- Vladimir Voronov
- Võ An Đôn
- Võ Anh Minh
- Võ Anh Thơ
- Võ Bá Cường
- Võ Đắc Danh
- Võ Định Hình
- Võ Đức Phúc
- Võ Hồng
- Võ Huy Tâm
- Võ Hương Quỳnh
- Võ Kỳ Điền
- Võ Ngàn Sông
- Võ Phiến
- Võ Thị Ánh Ngọc
- Võ Thị Hảo
- Võ Thị Thu Hằng
- Võ Tiến Cường
- Võ Tòng Xuân
- Võ Trí Hảo
- Võ Văn Quản
- Võ Văn Tạo
- Võ Văn Thôn
- Võ Xuân Quế
- Võ Xuân Sơn
- Volker Weidermann
- Volodymyr Vynnychenko
- Volodymyr Zelenskyy
- Vũ
- Vũ Bằng
- Vũ Biện Điền
- Vũ Cao Đàm
- Vũ Cát Tường
- Vũ Đình Hòe
- Vũ Đình Huỳnh
- Vũ Đình Liên
- Vũ Đình Phòng
- Vũ Đức Khanh
- Vũ Đức Phúc
- Vũ Đức Sao Biển
- Vu Gia
- Vũ Hà Văn
- Vũ Hạnh
- Vũ Hoàng Chương
- Vũ Hoàng Thư
- Vũ Hồng Ánh
- Vũ Huy Ngọc
- Vũ Huy Quang
- Vũ Khắc Hoè
- Vũ Khắc Khoan
- Vũ Kim Hạnh
- Vũ Kim Thu
- Vũ Lâm
- Vũ Lập Nhật
- Vũ My Lan
- Vũ Ngọc Giao
- Vũ Ngọc Hoàng
- Vũ Ngọc Tâm
- Vũ Ngọc Tiến
- Vũ Nho
- Vũ Oanh
- Vũ Quang Việt
- Vũ Quí Hạo Nhiên
- Vũ Quốc Ngữ
- Vũ Quỳnh Hương
- Vũ Quỳnh Nh.
- Vũ Thành Sơn
- Vũ Thanh Tâm
- Vũ Thanh Tùng
- Vũ Thành Tự Anh
- Vũ Thế Khôi
- Vũ Thị Hải
- Vũ Thị Nhuận
- Vũ Thị Phương Anh
- Vũ Thị Phương Lan
- Vũ Thị Thanh
- Vũ Thị Thanh Mai
- Vũ Thư Hiên
- Vũ Tiến Lập
- Vũ Trọng Khải
- Vũ Trọng Phụng
- Vũ Tuấn Hoàng
- Vũ Từ Trang
- Vũ Tường
- Vũ Viết Tuân
- Vũ Xuân Tửu
- Vương Bích Ngọc
- Vương Đan
- Vương Hỗ Ninh
- Vương Huy
- Vương Ngọc Minh
- Vương Tiểu Nhị
- Vương Trí Nhàn
- Vương Trọng
- Vương Trùng Dương
- Vương Trung Hiếu
- Vy Thảo
- W. H. Auden
- Wa Praong
- Walt Whitman
- Walter Isaacson
- Wayne Karlin
- Wells
- Wendy Barker
- Wiesiek Powaga
- Wilhelm Schmid
- Will Nguyen
- William Carlos Williams
- William Nee
- William Stafford
- William Stanley Merwin
- Winston Phan Đào Nguyên
- Wislawa Szymborska
- Władysław Reymont
- Wolf Biermann
- Wolfgang Borchert
- Wulf Noll
- Wynn Gadkar Wilcox
- Xang Hứng
- Xì Trum
- Xie Tao
- Xuân Ba
- Xuân Diệu
- Xuân Dương
- Xuân Đài
- Xuân Minh
- Xuân Phượng
- Xuân Sách
- Xuân Thọ
- Xuân Vũ
- Xương Văn
- Y Chan
- Ỷ Lan
- Ý Nhi
- Y Uyên
- Yanis Varoufakis
- Yasmine M’Barek
- Yevgeny Yevtushenko
- Yên Ba
- Yên Khắc Chính
- Yến Năng
- Yên San
- Yên San Thụy Miên
- Yên Thao
- Yiyun Li
- Yoko Ogawa
- Yōko Ogawa
- Yoko Tawada
- Yosano Akiko
- Young Sang Lee
- Yuliya Ilchuk
- Yuno Bigboi
- Yves Sintomer
- Yvette Tan
- Zac Herman
Dặm trường (kỳ 10)
Trần Doãn Nho
CHƯƠNG 28
Nhìn Hạnh vội vã trở vào ga sau khi đã đưa đồ ăn cho anh, Lục cay đắng nghĩ thầm: Hạnh không còn là của anh nữa. Hạnh đã có bầu trời riêng. Nàng bây giờ như một con chim sổ lồng. Sau khi rời lồng, tập tễnh bay rồi trở về, rồi bay rồi trở về nhiều lần, bây giờ quen đường, nàng bay xa, bay cao, bay dài. Bay thỏa thích, chẳng cần hỏi ý kiến của anh. Trước đây, mỗi lần đi xa trở về, nàng tíu tít chia xẻ với anh những gian nan cũng như những niềm vui của chuyến hành trình kiếm sống. Như một con chim bay về chiếc tổ nhỏ nhoi, nàng hân hoan cắn những cọng rơm hạnh phúc. Nàng nép vào anh, tìm hơi ấm và điểm tựa. Nàng trở thành nhỏ nhoi, yếu đuối.
Tàu hú còi, hướng về phương Bắc. Dù khuất sau nhà cửa và cây cối, nhưng anh tưởng như thấy rõ từng chuyển động của con tàu. Chúng mang con chim nhỏ của anh xa dần, xa dần khỏi tầm tay. Miền Bắc xa lạ và hiểm trở. Anh đứng sững trên sân ga một hồi, lòng hụt hẫng. Lần đầu tiên, anh kinh qua một cảm giác kinh khiếp: Hạnh ra đi mãi mãi. Cảm giác đó càng mạnh hơn khi anh lục xách đồ mà Hạnh gửi lại. Hạnh mua đủ thứ: dầu, bột ngọt, tôm khô, cá khô, mắm, hành, bột nêm, kẹo dừa, kẹo mãng cầu, mấy cuốn truyện cổ tích, báo thiếu nhi, dầu gió…Rấùt nhiều thứ, nhưng không có thứ nào cho riêng anh. Chẳng hạn như cái quần lót. Chẳng hạn như cái áo lót. Chẳng hạn bịch cà phê. Hạnh đã lo lắng chu đáo mọi thứ cho cuộc sống gia đình, cho con, nhưng tuyệt nhiên, quên hẳn anh. Anh hậm hực kéo phẹc mơ tuya lại, rú xe chạy như điên. Nỗi giận hờn trút hết lên tay ga. Xe phóng ào ào trên đường. Mãi đến khi sắp vào cửa Thượng Tứ, thấy chiếc xe mô tô ba của công an đậu trước cổng Thương Bạc, anh mới hạ ga, từ tốn chạy về nhà.
Anh ngạc nhiên thấy đèn nhà trên còn sáng. Hóa ra mấy đứa con thức dậy, chờ đợi. Nghe tiếng xe nổ, cả ba đứa tông cửa chạy ra. Thấy Lục một mình, chúng đứng hóng ra cửa. Anh vứt cái xách cho thằng con lớn:
- Mẹ mày không về đâu. Ðồng, xách đồ vào cất đi rồi đi ngủ. Mai còn đi học.
Nét thất vọng hiện rõ lên khuôn mặt ba đứa. Thằng Phụng chạy lại anh, rơm rớm nước mắt:
- Mạ còn ở Sài Gòn hả ba?
Lục không nói gì, dắt xe vào nhà. Trong lúc đó, cả ba đứa xúm lại mở xách đồ. Chúng reo lên vui vẻ khi tìm thấy kẹo, bánh và sách vở. Ðồng và Ngân giành nhau mấy cuốn truyện và báo. Cu Phụng đòi ăn kẹo dừa. Lục bực bội nạt:
- Không có ăn uống gì giờ này hết. Dẹp, đi ngủ. Mai còn đi học. Nghe không?
Thấy ba đứa vẫn tần ngần bên xách đồ, anh bước tới, lùa hết đồ đạc vào, vứt xách vào góc nhà. Anh gầm ghừ:
- Ði ngủ, nghe chưa.
Ba đứa tiu nghỉu vào phòng ngủ.
*
Sáng hôm sau, Lục tìm lên thăm mẹ. Bà cụ, kể từ hôm bị con trai gây gổ vì bà dám đụng tới Hạnh, vẫn muốn về thăm con, thăm cháu, nhưng tự ái không muốn đi. Giờ thấy Lục lên, bà mừng quá. Nhưng ngoài mặt bà làm ra vẻ bất cần. Bà liếc nhìn con, rồi cúi xuống cặm cụi lặt rau. Ðứng tần ngần một lát, anh hỏi:
- Mạ khỏe không?
- Khỏe.
Anh xuống giọng, cố nói một cách thật dịu dàng:
- Lưng của mạ bữa ni thế nào?
Nghe hỏi đến cái lưng, bà cụ uốn éo qua lại vài lần:
- Cũng đơ đỡ. Ðổi trời thì có hơi đau một chút.
Thấy giọng mẹ không có gì khó chịu lắm, anh yên tâm kéo chiếc ghế đến gần, ngồi xuống. Bà cụ ngước mắt hỏi:
- Cần chuyện chi đây?
Lục lúng túng:
- Dạ…
Giọng bà cụ nghe như giễu cợt:
- Chắc có cần chuyện gì mới lên đây, phải không?
- Dạ…
- Con vợ mi về chưa?
- Dạ chưa.
- Lần này hắn đi hàng gì? Nghe nói trầm đứng mà.
- Tui cũng chẳng biết nữa. Hình như thuốc tây hay hàng gì đó.
Bà cụ chép miệng định nói một điều gì đó, nhưng kịp dừng lại. Một lát bà tiếp:
- Thì cũng phải đi thôi. Không hàng này thì kiếm hàng khác. Buôn bán thời buổi này mô có nhất định được.
Thấy bầu không khí có vẻ thuận tiện, anh nói:
- Mạ cho tui mượn thêm ít chỉ nữa, được không?
Bà cụ bỏ bó rau xuống, quay lại:
- Tau còn tiền mô nữa. Bữa trước còn bao nhiêu trút hết đưa cho mi cả rồi. Rứa con vợ mi nướng hết rồi hay sao?
Lục khó chịu vì chữ “nướng” mà bà cụ dùng. Y như nói vợ anh đi đánh bạc không bằng. Anh cố dằn lòng. Giữ giọng bình thường làm như không để ý đến cái từ ngữ đầy dụng ý của mẹ, anh đáp:
- Không, lần này tui muốn mượn riêng cho tui.
Bà cụ ngạc nhiên thật sự:
- Răng mà có chuyện riêng với chung ở đây. Vợ mi ở mô, mi ở mô mà chung với riêng.
Lục nói thẳng:
- Tui muốn làm ăn.
- Cái gì? Mi muốn làm ăn? Nhưng làm ăn là làm ăn cái chi?
Lục đáp gọn:
- Ði buôn.
- Trời, đi buôn. Lại đi buôn. Không được. Mi tưởng đi buôn đi bán dễ lắm răng?
- Thiên hạ làm được thì tui cũng làm được.
- Không được. Tau biết mi không làm được. Mà tau cũng hết cả rồi. Mi coi, nào ăn, nào uống, lại đau lên ốm xuống, tau già rồi mô có làm chi ra tiền.
Thấy mạ sắp kêu ca như mọi lần, anh thay đổi chiến thuật. Anh nói:
- Tui không muốn cứ ngửa tay lấy tiền của “hắn”. Hắn ỷ hắn có tiền hắn làm bộ làm tịch.
Ðúng như anh nghĩ, nghe giọng anh có vẻ khác thường, bà cụ đứng vụt dậy ngay. Trong cử chỉ và nét mặt của bà, anh nhận thấy có cái gì vừa sửng sốt vừa mừng. Bà hỏi gấp:
- Hai đứa bây có chuyện gì lộn xộn rồi phải không?
Lục muốn nói “không”, vì sợ mẹ nhân đó mà nói hành nói tỏi Hạnh, nhưng nếu thế thì làm sao mà vòi tiền mẹ được. Thành thử, anh im lặng, hàm ý chấp nhận là giữa Hạnh và anh đã có “vấn đề”.
- Chuyện chi vậy?
- Không có chuyện gì quan trọng. Hắn ỷ hắn làm ra tiền, rồi coi tui không ra gì. Tui không chịu được.
- Ðúng rồi! Vợ luôn luôn dưới quyền chồng là phải. Ðàn bà là thế, được đàng chân lân đàng đầu. Tau là đàn bà, tau biết, không biết cách kềm giữ là hư…
Biết bà cụ sắp lặp lại bài bản cũ, anh tìm cách nói qua chuyện khác:
- Tui định thế này, tui sẽ đi buôn, nhưng không đâu xa. Chỉ chạy hàng quanh đây thôi. Tui có đứa bạn chạy thuốc tây khá lắm.
- Mi thấy không, tau tần tảo buôn bán, ba mi mô có làm chi ra tiền, nhưng hễ nói một tiếng là tau phải nghe. Có rứa, gia đình mới êm ấm được…
- Mạ cứ cho tui mượn nhưng đừng có nói với hắn, hắn làm ồn…
- Ðó, mi thấy chưa, hắn có quyền chi mà hắn dám làm ồn. Mi là chồng mà! Vợ mà lớn tiếng, lấn quyền chồng là gia đạo không yên.
- Ngày mai hay ngày mốt, tui lên lấy được không. Hay nếu tiện, mạ đưa cho tui chừ cũng được…
Bà cụ bây giờ mới quay về với thực tế:
- Mi nói lấy cái chi?
- Thì lấy mấy chỉ vàng.
Bà lắc đầu:
- Tau đã nói rồi. Còn bao nhiêu tau đã đưa hết bữa trước rồi. Tau mô có tiếc gì. Mi thấy không, còn một đứa nữa chưa có chồng…
Lục đứng dậy:
- Ðược rồi, mạ có thì mạ cho mượn, bằng không tui đi mượn chỗ khác..
Anh ra lấy xe đạp, đạp đi. Bà cụ gọi với:
- Lục, Lục…
Thấy Lục vẫn không quay lại, bà cụ thở dài, ngồi xuống lặt rau tiếp.
*
Dắt xe đạp ra tới đầu cửa ngõ, Lục gặp ngay Hạnh vừa bước xuống từ xe xích lô. Anh không ngờ nàng trở lại chóng vánh thế. Trong thâm tâm, anh nghĩ là Hạnh phải ở ngoài đó cả tuần như khi đi Sài Gòn. Mới có ba ngày kể từ hôm gặp nhau trên ga. Vừa ngạc nhiên vừa ngượng, anh lắp bắp:
- Em…về rồi.
Hạnh cũng lắp bắp:
- Anh…anh…
Anh dựng xe đạp lại ngay hàng chìa tàu, phụ vợ mang giỏ trái cây vào nhà. Giờ này mấy đứa con đi học chưa về, nên cả hai lúng túng, không biết phải nói gì với nhau. Anh lẳng lặng mở cửa cho vợ, bỏ giỏ trái cây trên bàn, rồi đi ngay. Anh chẳng muốn nhìn thấy khuôn mặt lườm lườm của vợ. Tại sao nàng lại làm ra vẻ giận anh trong lúc đáng ra nàng mới là kẻ đáng giận? Nàng đi đông đi tây mà chẳng cần hỏi qua anh một lời. Ðáng lẽ nàng phải biết điều, tỏ ra ân hận. Ðáng lẽ nàng phải xuống nước với anh. Ðáng lẽ nàng phải vỗ về, an ủi anh. Ðàng này không. Nàng làm y như là anh có lỗi.
Giận cho giận luôn. Anh đi suốt cả buổi chiều. Về nhà, trời tối. Gặp hai đứa con đang ngồi chơi ở sân trước, anh hỏi:
- Thằng Phụng đâu?
Ðồng trả lời:
- Mạ chở đi đâu, con không biết.
- Từ hồi nào?
- Lâu rồi.
Lục gắt:
- Lâu rồi là bao lâu?
Thấy gắt gỏng vô lý, anh dịu giọng:
- Mạ đi khi nào, cỡ mấy giờ?
Thằng nhỏ lúng túng:
- Dạ…dạ…cũng chừng lâu rồi.
Anh bật cười:
- Thôi được. Ðã học lớp 7 rồi mà không biết tính giờ giấc chi cả. Tệ thật.
Anh quay sang hỏi Ngân:
- Sao, mạ mi mua về những gì?
Thấy ba vui vẻ, Ngân hớn hở khoe ngay:
- Trời, ba biết không, mạ mua vào toàn đồ Hà Nội không hà. Ngon ơi là ngon. Bánh đậu xanh này, kẹo cốm này, trái hồng, trái hồng tươi, chứ không phải hồng khô như trong mình. Hồng tươi mà ăn không chát. Còn gì nữa, anh Ðồng hè?
- Mứt hột sen.
- Ừ, mứt hột sen, ngon hết ý. Ba có ăn không, con vô lấy. À, mà chưa được. Mạ nói để cúng trước đã. Hay ba ăn cốm, cốm này mùi lạ lắm. Mạ nói cốm Hà Nội ngon số một.
Anh hờ hững hỏi thêm:
- Còn chi nữa không?
- Hết. Ðể xem…Phải rồi, hết.
Lục thất vọng. Cũng chẳng có gì cho anh cả. Hay nàng cất ở một nơi nào đó chăng? Anh vào bếp. Không có gì. Trên bàn cũng không có gì. Hay là nàng để trong phòng? Cũng không. Anh ngồi phịch xuống ghế. Hai đứa trẻ thấy ba đột nhiên thay đổi thái độ, không hiểu chuyện gì, rủ nhau bỏ ra ngoài sân.
Mọi vật trong nhà bây giờ đột nhiên xa lạ với anh, như thể chúng mới vừa xuất hiện. Chúng trân tráo, dễ ghét. Chúng không dính dáng gì đến anh. Chung quanh trống vắng lạ lùng. Có tiếng xe chạy vào. Hạnh về. Anh vội vã vào phòng, lắng nghe. Hạnh hỏi chuyện mấy đứa con, xong đi xuống thẳng phòng mấy đứa nhỏ. Mấy mẹ con rù rỉ rủ rỉ nói chuyện. Thỉnh thoảng, chúng la hét, đùa giỡn với nhau một cách vui vẻ. Càng nghe, càng giận. Cả mấy mẹ con làm như thể anh không có ở trong căn nhà này. Cả trong thế giới này. Sao họ vô tình, bạc bẽo thế!
Anh vùng ngồi dậy, đến cửa phòng mấy đứa nhỏ, nhìn vào. Hạnh ngồi xoay vào trong. Ba đứa con, đứa nằm, đứa ngồi, kéo tay kéo chân nghịch lẫn nhau. Anh bước ra ngoài bàn, gọi lớn:
- Ðồng, Ngân, Phụng, ra đây.
Ðang chơi đùa vui vẻ, nghe tiếng ba gọi khác thường, cả ba đứa im bặt, nhất tề ngồi dậy, rón rén đi ra. Anh lừ đừ nhìn từng đứa một, gắt:
- Sao không học bài để mai đi học?
Phụng nhanh nhẩu:
- Con học thuộc rồi.
Ðồng đáp:
- Mai con không có bài gì hết.
Riêng Ngân lúng túng, mắt lấm lét nhìn anh. Anh nạt:
- Còn con kia, học bài chưa?
Con bé líu lưỡi:
- Dạ…chưa.
Trong một thoáng, anh bỗng thấy khuôn mặt lạnh lẽo của Hạnh hiện lên. Không còn bé Ngân ở đó nữa, chỉ có Hạnh, bướng bỉnh, thách thức. Anh bặm môi, bước tới, tát vào khuôn mặt đó. “Bốp!”. Bé Ngân lảo đảo người, té nhào. Thằng Ðồng đứng gần đó, kịp thời đỡ lấy thân hình con bé. Má bên trái của Ngân đỏ hồng lên. Con bé ôm mặt thút thít, không dám khóc lớn, mắt vẫn lấm lét nhìn ba, không biết có sẽ bị thêm một tát nữa không. Ðồng và Phụng đứng im thin thít, mặt mày tái nghét.
Hạnh từ phòng trong, xô cửa bước ra, kéo bé Ngân lại, ôm vào lòng hôn hít. Nàng nhìn anh, mắt long lanh giận giữ:
- Có đánh thì đánh tôi đây này. Mắc chi đánh nó.
CHƯƠNG 29
Từ ngày đi Hà Nội về, Hạnh cảm thấy hoàn toàn thấm mệt. Chuyến hành trình quá dài, từ Nam ra Bắc, rồi trở lại Huế với bao nhiêu tình huống phải lo âu đối phó, khiến nàng kiệt sức. Đã thế, mấy ngày sau, nàng khám phá trong người có những dấu hiệu khác lạ. Nàng thường thấy tê tê ở bụng dưới. Ðầu óc có lúc mơ mơ màng màng. Tay chân yếu hẳn mỗi khi cử động. Người nhẹ hẫng như mất trọng lượng. Nàng đâm ra lo lắng, không biết mình có bệnh gì không. Ðịnh đi khám bác sĩ, thì bỗng nhớ ra những lần đây, sau khi sinh xong, nàng cũng có những cảm giác tương tự. Phá thai cũng chẳng khác gì một lần sinh nở, nàng đoán. Vậy thì chuyến đi Hà Nội vừa rồi quả là quá liều lĩnh. Nàng vẫn tưởng chuyện phá thai cũng như giải phẫu một cái mụt, không có gì quan trọng. Từ đó, nàng tự đặt cho mình một chế độ dinh dưỡng và kiêng cử y như những sản phụ. Nàng uống thuốc bổ, tránh ra nắng gió và tự xoa bóp các bắp thịt hàng đêm. Nàng tự làm một cách âm thầm, vụng trộm. Không muốn cho Lục biết đã đành, nàng còn muốn giấu luôn cả các con.
Trưa hôm đó, sau khi xoa bóp xong, đang nằm thiu thiu ngủ thì nàng bỗng nghe có tiếng trẻ con kêu la thảm thiết từ ngoài vọng vào. Nàng vùng dậy bước ra cửa. Một người đàn bà bồng một đứa nhỏ lấm la lấm lét nhìn quanh rồi thình lình để đứa nhỏ xuống đất và bỏ chạy. Ðứa nhỏ được bọc trong một cái tả lót nhớp nhúa, trên người chỉ có một chiếc áo nhỏ, quá nhỏ, không đủ che hết tấm thân gầy gò, để lộ ra nguyên cái cuống rún dài. Nàng chạy vội ra, kêu người đàn bà lại, nhưng bà ta đã biến mất sau dãy nhà bên kia đường. Nàng trở vào xem tình hình đứa bé như thế nào. Ðứa bé không còn đó nữa. Nàng hốt hoảng chạy quanh nhà tìm. Tuyệt nhiên không có. Tiếng khóc im bặt. Khi vào nhà bếp, nàng đụng phải cánh cửa, tỉnh giấc. Tiếng khóc trẻ con vẫn còn nghe vang đâu đây. Nàng bàng hoàng bước ra sân. Trời rực rỡ nắng. Nàng nhìn vào khoảng sân, nơi người đàn bà để đứa bé. Chẳng có gì ngoài một vài hòn sỏi nhỏ và một cọng rác. Nàng rùng mình xúc động, sợ hãi.
Nghĩ đến chuyện thiêng liêng, nàng nhờ một người bà con xa đến đóng thêm cho nàng một miếng gỗ nhỏ vào cái “trang” thờ ngoài vườn. Rồi mua một bát nhang mới đặt lên. Ðể tránh sự chú ý của Lục, nàng sắp cái mới lẫn vào những cái cũ có sẵn. Thực tình thì Lục cũng chẳng để ý mấy đến chuyện cúng kiến linh tinh như nàng, tuy thế, cẩn thận vẫn hơn. Từ đó, hàng ngày, nàng ra thắp nhang, cầu nguyện.
Một hôm, Hạnh vừa xách giỏ đồ ăn về thì thằng Ðồng từ trong nhà chạy ra:
- Mạ ơi, mệ nội có xuống.
Nàng đáp hờ hững:
- Ờ. Này, xách mấy trái mít vào trong bếp cho mẹ đi. Bà nội xuống khi nào?
- Lâu rồi. Về rồi. Bà nội cho chè hột sen với chả.
- Hèn gì!
Hèn gì trông thằng nhỏ không vồ vập hỏi đồ ăn như mọi khi nàng đi chợ về. Nàng hỏi con Ngân đứng gần đó:
- Bà nội có nói gì không?
Ngân chưa kịp trả lời thì thằng Phụng từ dưới nhà bếp chạy lên, nhanh nhẩu:
- Có. Bà nội nói nhà mình có chuyện lạ.
Hạnh ngạc nhiên:
- Cái gì mà chuyện lạ vậy?
Phụng chỉ ra phía góc vườn:
- Bà nội nói bữa nay nhà mình có thêm một người chết.
Nàng giật nẩy mình, níu vai Phụng:
- Con nói gì? Bà nội nói như vậy thật à?
- Bà nội nói bữa nay cái am mình có thêm một bát nhang.
- Sao bà nội biết?
- Bà nội đi quanh vườn một hồi rồi vào bàn thờ lấy nhang ra thắp. Thắp nhang xong ngoài am, bà nội lẩm bẩm một mình: “trước chỉ có bốn cái, sao bây giờ lại năm”. Có đúng không vậy mẹ? Mẹ mới để thêm một cái à?
Hạnh gắt:
- Con biết gì mà hỏi. Năm hay bốn thì cũng vậy thôi, mệ khi nào cũng ưa thắc mắc.
Tuy nói thế, nhưng lòng nàng lo âu. Bà già này tinh mắt thật. Làm sao mà bà biết là có bao nhiêu bát nhang ngoài vườn. Hay là vì cái nàng vừa mới đặt lên mới quá, gây sự chú ý. Thực là bà già chồng lắm chuyện. Nhà người ta có bao nhiêu bát nhang thì mặc người ta, mắc gì mà bà xía vào. Hạnh bực mình. Và bối rối. Nếu không khéo giải thích, bà ta có thể nghi ngờ, đâm ra nói bậy thì phiền. Không chừng giấu đầu lại lòi đuôi. Ðúng là sự đời đôi khi không đơn giản như mình vẫn tưởng. Có những việc không đáng chi, có thể dẫn đến những phiền toái không lường trước được.
Dọn dẹp đồ xong, Hạnh gọi Ðồng lại hỏi:
- Khi mệ xuống thì có ba ở nhà không?
- Không.
- Mệ có hỏi gì mạ nữa không?
- Có. Mệ hỏi: mạ mi đi Sài Gòn lại rồi à? Con nói: Chưa.
- Rồi mệ nói gì nữa không?
Con Ngân xen vào:
- Mệ xoa đầu con, nói: tội cháu tui, có mẹ mà cũng như không. Mẹ cứ vắng nhà hoài.
Nàng gằn giọng:
- Mệ nói như vậy à? Không vắng nhà, không đi buôn, đi bán thì lấy gì mà ăn. Tau mà ở nhà thì tụi bây có nước mà ăn đất.
Thấy mẹ đột nhiên giận dỗi, Ngân sợ hãi lùi lại. Thằng Phụng không biết gì, chạy đến:
- Mệ thương tụi con lắm. Khi mô mệ xuống đây, mệ cũng mang nhiều đồ ăn. Mệ thay áo quần nè, mệ tắm nè, có lần mệ còn cãi nhau với ba nữa vì ba không cho tụi con ăn…
- Cãi nhau khi nào?
- Lâu rồi. Khi mạ còn ở Sài Gòn.
Hạnh hỏi Ðồng:
- Có không, Ðồng?
Ðồng đưa mắt trừng em, rồi lí nhí:
- Dạ, có. Nhưng sơ sơ.
- Cãi chuyện gì?
- Dạ, con nghe cãi nhưng không biết chuyện gì.
- Mi có thương mệ nội không?
- Dạ, thương.
- Có thương ba mi không?
- Dạ, thương.
- Mệ nội có thương con không?
- Dạ,thương.
- Ba có thương con không?
- Dạ, thương.
Hạnh ôm Ngân và Phụng vào lòng:
- Nhưng không ai thương tụi con bằng mạ cả. Phải không?
Cả ba đứa cùng dạ và ôm chầm lấy mẹ.
Trong lúc ôm cả ba đứa, tận hưởng cảm giác vô cùng ấm cúng của tình mẹ con, thì đột nhiên Hạnh nghe có tiếng xe nổ máy rộn ràng bên ngoài. Hạnh buông con, nhìn ra. Ngay trước cổng nhà, một chiếc “mô tô ba” dừng lại, chắn hẳn lối đi. Ba người công an nhảy xuống, đi nhanh vào. Qua khỏi cổng, hai người tẻ ra hai bên, đi vòng ra phía sau vườn. Người thứ ba thì đi thẳng vào nhà trên. Trong lúc đó thì ngoài đường, thêm hai chiếc Honda nữa chạy đến, mang theo ba người trong sắc phục thuế vụ. Họ dựng xe, rồi hấp tấp đi vào.
Hạnh vội vàng chạy ra khi nghe tiếng gõ cửa gấp rút. Nàng sửng sốt khi thấy toán công an và thuế vụ đã đứng đầy nhà, mặt mày người nào người nấy lộ vẻ khẩn trương không giấu giếm. Thấy nàng, người công an hỏi ngay:
- Chị là Ðoàn thị Mỹ Hạnh?
- V…â…n…ng ạ. Chính tôi…đây. Các ông đến có việc gì không?
- Chị là vợ của Tống Viết Lục?
- Vâng ạ.
Người công an rút từ trong “sắc cốt” tờ giấy đưa cho nàng:
- Chúng tôi thừa lệnh Ủy Ban Nhân Dân thành phố và tòa án nhân dân đến xét nhà chị.
Nàng run rẩy cầm tờ giấy. Ðọc xong, nàng tái mặt, vò đầu bứt tai, than:
- Trời ơi là trời! Chồng với con, chán ơi là chán. Tui đã nói bao nhiêu lần rồi là đừng đi. Thế mà không nghe lời, cứ đi để xẩy ra cớ sự như thế này.
Người công an giục:
- Ðây không phải là lúc than khóc. Xin chị ký vào đây cho chúng tôi còn thi hành phận sự. Ðây, ký ngay đây. Chỗ này này… Không phải chỗ đó…, phía dưới một chút. Nghe chị đã từng là nhân viên văn phòng chế độ ngụy mà không biết ký chỗ nào sao.
Hạnh muốn ngộp thở. Người công an hỏi:
- Còn ai trong nhà nữa không?
- Dạ còn. Mấy đứa con.
- Chị gọi hết ra đây.
- Dạ.
Hạnh không cần gọi vì cả ba đứa đã đứng ở cửa tự nãy giờ, đôi mắt đứa nào cũng tỏ vẻ sợ hãi. Người công an chỉ ba đứa:
- Chúng ở đây cả phải không?
- Vâng.
- Chắc chắn là không còn ai trong nhà nữa, phải không?
- Vâng.
- Nếu còn một ai nữa mà chúng tôi thấy được, chị phải chịu hoàn toàn trách nhiệm. Bây giờ chúng tôi yêu cầu tất cả người trong gia đình ngồi tại chỗ, tuyệt đối không được di chuyển. Ai không tuân, chúng tôi sẽ xử lý ngay.
Anh ta chỉ vào cái phản nhỏ đặt ở đầu góc sân:
- Yêu cầu tất cả đến ngồi đầu kia.
Cả bốn mẹ con líu ríu đến ngồi. Một người đến đứng cạnh mấy mẹ con, canh chừng. Năm người còn lại bắt đầu lục soát. Họ đi quanh ngoài vườn, lục lọi tất cả các chỗ khả nghi. Họ xem xét cẩn thận các gốc cây, các chỗ đất mềm, lật các hòn đá hay bất cứ vật gì nằm che trên mặt đất hay có dấu mới di chuyển. Một người dùng que nhọn chọc vào các chậu hoa, vào cái bể cạn ở góc sân. Trong lúc đó, người công an canh chừng mấy mẹ con, gọi Hạnh đến hỏi nhỏ:
- Chị có giấu giếm gì trong nhà thì khai đi. Nói trước có lợi hơn nói sau, khi người ta đã khám phá ra rồi.
Hạnh đáp:
- Thú thật với anh, chúng tôi không có giấu gì trong nhà cả.
- Chị đừng nói dối với chính quyền cách mạng. Khi chúng tôi đến đây là chúng tôi đã có bằng chứng rồi. Chị có đi buôn trầm, phải không?
- Tôi chạy hàng xô, chứ có buôn bán gì lớn lao đâu. Tôi nhập hàng cho thương nghiệp.
- Chị đừng nói dối. Chúng tôi sẽ tịch thu tất cả những gì tàng trữ bất hợp pháp.
Anh ta hạ giọng:
- Nếu chị biết điều, thì còn châm chước, bằng không…
Hạnh cương quyết:
- Không. Nhà tôi không có chứa thứ gì bất hợp pháp cả.
Xong bên ngoài, người công an trưởng toán ra dấu cho Hạnh theo họ vào nhà trong. Họ xem xét cẩn thận từng viên gạch lót nền nhà, các góc tường. Họ đưa tay vỗ vào tường, lắng nghe âm thanh đặc hay rỗng, để xem có dấu hiệu gì khác lạ không. Họ lật tung giường chiếu, di chuyển đồ đạc, dùng đèn “pin” dọi các góc nhà, gậm giường, mở tất cả các tủ, từ tủ đựng áo quần cho đến tủ đựng chén đọi. Vào phòng Lục, họ cầm cái radio và cassette săm soi trước sau. Một người công an lục tung hết sách báo, hỏi:
- Tại sao chồng chị có những sách báo loại này?
- Anh ấy mua lại đâu ở chợ trời, tôi không rõ.
- Chị có biết đây là loại sách ngụy không?
- Dạ, tôi không để ý vì tôi chẳng bao giờ đọc cả.
- Ðáng lý ra, chúng tôi giữ tất cả các loại sách báo này. Nhưng…sao, chị có cần nói gì không?
- Dạ, thưa không.
- Trong biên bản, chúng tôi ghi là chồng chị có lưu giữ một số sách báo phản động, chị nghĩ sao?
Biết là tay công an muốn làm khó dễ để vòi vĩnh, Hạnh định trả lời ngay là “tùy các anh”, nhưng nghĩ đến những rắc rối có thể xảy ra sau này, nên kịp dừng lại. Nàng xuống giọng năn nỉ:
- Xin các anh thông cảm. Đúng là chồng tôi đã làm những việc sai trái. Tôi sẽ khuyên răn anh ấy chịu khó tu tỉnh. Còn sách báo này, tôi sẽ đốt hết, xin anh đừng ghi gì vào biên bản.
Nói xong, nàng qua phòng bên cạnh, lấy một ít tiền, kẹp vào tờ báo, rồi đưa cho tay công an.
Sau gần hai giờ lục soát, toán công an thuế vụ lên xe chạy đi, để lại một căn nhà đầy rác rưởi bừa bộn. Hạnh nhìn theo, lắc đầu chán nản.
Sau khi ký vào biên bản tạm giữ hàng tại trạm thuế Công Thương Nghiệp quận I, tưởng thế là xong, Lục trở về nhà, mới biết rằng trong lúc anh loay hoay năn nỉ ỉ ôi với các nhân viên thuế vụ thì nhà anh bị lục soát một cách thô bạo. Anh đứng lặng người, sửng sốt nhìn vườn, nhà bị đào, bới, đục, nạy lung tung một cách không thương tiếc. Ở phòng anh, nguyên cả kệ sách báo bị xáo trộn hoàn toàn. Sách, báo vứt bừa bãi trên giường, trên nền nhà. Ở mấy phòng khác, nhiều khoảng tường bị tróc sơn, có nơi tróc cả mảng lớn, có nơi bị búa nện sâu vào, tạo thành lỗ hổng. Một số gạch lót nền bị bể. Ngoài vườn, cây cỏ bị giẫm nát. Dụng cụ làm vườn vất bừa bãi. Hai luống cà chua anh vừa mới trồng, trốc gốc hoàn toàn.
Bây giờ anh mới thấy hết cái tai hại của việc anh làm. Chỉ cần có một chút tang chứng là công an có thể làm bất cứ việc gì họ muốn. Không những hàng hóa bị tịch thu mà nhà cửa còn bị lục soát và bản thân anh phải khai lại những điều về quá khứ mà anh hoàn toàn muốn quên lãng. Ðúng như lời Hạnh đã cảnh cáo, đi buôn không đơn giản như anh vẫn nghĩ. Nó không chỉ là chuyện bỏ ra một số vốn, mua hàng rồi bán lấy lời, mà là một cuộc đấu tranh, giành giật và đối phó – vừa bằng tiền, vừa bằng trí tuệ, vừa bằng sức lực – với đủ thứ bất trắc. Càng nghĩ, càng ngượng. Anh đã làm phiền vợ con, làm phiền mẹ anh. Hai chỉ vàng mẹ anh cắn răng đưa cho anh mượn thế là tiêu tùng. Bây giờ anh là một con số âm không hơn không kém. Ý chí tranh đua với vợ hoàn toàn sụp đổ.
Hôm sau, Lục được mời về đồn công an phường để làm việc. Tại đây, anh phải làm một bản kiểm điểm, nêu rõ lý do tại sao không chịu lao động mà lại đi buôn, đã thế, lại buôn thứ hàng hiện do nhà nước kiểm soát là thuốc tây ngoại nhập. Anh phải giải thích rõ tại sao khi nhân viên thuế vụ chận hỏi, lại đạp xe bỏ chạy; tại sao bị bắt quả tang rồi lại còn cự nự, có hành vi chống cự và lời lẽ thiếu văn minh văn hóa với nhân viên nhà nước. Trong lúc đó, Hạnh lên xuống trạm thuế nhiều lần để “chạy” hàng ra, nhưng không có kết quả. Vụ việc đổ bể tùm lum, không ai dám nhúng tay vào. Số lượng thuốc tây gần hai chỉ của Lục “tạm thời” bị giữ với lời phê của tay trưởng trạm “sẽ giải quyết sau”. Hạnh thắc mắc:
- Xin anh cho biết giải quyết sau là lúc nào?
Anh ta cười:
- Thì cứ để đó đợi cho mọi chuyện đi vào quên lãng.
Hỏi cho có hỏi thế thôi, chứ nhìn cách làm việc của họ, nàng biết thế là hàng đi đong.
Sau hơn nửa ngày làm việc ở đồn công an, Lục trở về nhà như một người lính bị thương nặng ở mặt trận trở về hậu cứ. Anh đau đớn không chỉ vì mất tiền, mất của mà còn vì sự bất lực của anh bây giờ hiển lộ ra như đáy một con sông cạn. Anh đợi chờ những cơn giằng xé quyết liệt của vợ. Ấy thế mà không. Trong bữa ăn, Hạnh vui vẻ hỏi chồng:
- Anh chở hàng đi đường như thế nào để cho bị bắt?
- Chở vào cửa An Hòa, theo mấy đường hẻm ra phía chùa Tây Lộc, định chạy về ngả Cầu Kho. Nhưng khi vừa ra khỏi con hẻm thì bị một thằng thuế chạy kèm theo bắt dừng lại. Anh không dừng, tiếp tục đạp. Hắn đuổi theo. Xe hắn chạy nhanh vượt qua anh, ép lại. Anh đưa chân tống vào xe nó. Hắn loạng quạng tông vào lề đường. Còn anh cũng mất thăng bằng, ngã xuống. Anh đứng dậy định dắt xe vòng lại thì một thằng thuế khác từ phía sau chạy đến chận. Hai đứa đòi xét hàng. Anh cự nự không chịu. Ðôi co một hồi thì công an tới.
- Sao anh không bỏ đi mà lại đứng cho công an bắt?
- Không lẽ bỏ hàng mà đi à?
- Bỏ hàng hay không thì cũng vậy mà thôi. Anh có đứng lại họ cũng mang hàng đi, mà anh có chạy họ cũng mang hàng đi.
- Nhưng mình phải ở đó để chứng minh là hàng của mình chứ.
Hạnh cười ngất, bảo:
- Biết hàng là hàng của anh để làm gì? Ðể họ trả lại hàng cho anh à? Còn khuya! Biết hàng của anh thì họ bắt luôn anh, anh thấy chưa?
- Nếu mình bỏ chạy là bỏ chạy luôn sao?
- Bỏ chạy là cách tốt nhất. Nhất cử lưỡng tiện. Nếu anh bỏ chạy thì bây giờ mình có thể chuộc hàng lui, mà còn tránh khỏi bị lục nhà nữa. Ðể mình bị bắt thì mình phải khai. Khai rồi thì họ biết nhà họ về lục. Bây giờ thì sự việc đổ bể tùm lum, còn ai dám ăn tiền mình nữa. Không có ai đi buôn mà như anh. Hàng bị bắt lại còn đứng đó chịu trận. Tiền mất tật mang.
- Anh đâu có biết!
Con Ngân rụt rè hỏi:
- Công an có đánh ba, không ba?
- Không.
Lục không dám nhìn mặt vợ. Cũng không dám nhìn mặt con. Anh cắm cúi gắp thức ăn, lòng thẹn thùng vì đã không lường trước bao nhiêu điều tưởng rất bình thường, rất dễ, nhưng không đơn giản tí nào. Hạnh gắp bỏ cho Lục miếng thịt, hỏi tiếp:
- Bọn họ hăm he gì anh?
- Không.
- Vậy thì họ làm gì?
- Tay đồn phó chỉ nói: viết bản kiểm điểm cho tốt rồi về. Nếu chưa tốt thì ở lại viết đến khi nào tốt thì thôi.
Hạnh cười:
- Viết kiểm điểm tốt thế nào mà lâu thế? Từ sáng đến chiều. Anh viết mấy trang?
- Ba trang chứ mấy.
- Ba trang mà mất cả buổi. Văn chương chữ nghĩa anh để mô?
Lục ngừng ăn, nhìn vợ (bây giờ anh mới dám nhìn), nói:
- Ba trang, nhưng viết đến năm lần. Lần nào cũng bị chê là chưa tốt. Có cái còn bị mắng là chê bai cách mạng.
Hạnh giật mình:
- Trời, anh viết bậy bạ gì để cho họ nói thế. Cái này là nguy hiểm lắm. Tội buôn không sao chứ tội chính trị là phiền vô cùng, không ai gỡ ra được mô.
- Anh đâu có viết gì bậy bạ. Anh chỉ nói, gia đình cực khổ, thiếu thốn phải đi buôn để nuôi con. Tay đồn phó nói viết thế là bôi bác nhà nước, có ý cho nhà nước không chăm sóc đời sống nhân dân. Viết đi viết lại mấy lần, anh mới hiểu ra: mình càng viết thật thì càng không tốt. Phải biết nói láo.
Con Ngân thắc mắc:
- Ở trường cô giáo dạy con phải thật thà, khiêm tốn theo năm điều bác Hồ dạy mà. Vậy ba nói láo kiểu nào mà được tốt vậy ba?
Lục tếu:
- Dễ lắm con ạ, ba nhận là ba lười biếng, nhác nhớm, thích hưởng thụ, sợ lao động, thích ăn bám, tư tưởng ba lạc hậu, ba bị ảnh hưởng của Mỹ Ngụy. Ði buôn là ngu, là bóc lột vân vân. Ba chỉ viết chưa đầy một trang là được tốt ngay.
Thằng Ðồng xen vào:
- Vậy là mạ còn tệ hơn ba nhiều.
Hạnh cười. Và ba đứa con cười theo. Lục cũng cười, nhưng lòng vô cùng ngượng nghịu.
*
Phải mất nguyên một ngày, Lục mới sửa sang lại mọi thứ trong nhà và ngoài vườn.
Xong việc, anh định vào khoe với vợ con thành quả dọn dẹp của mình như một cách chuộc lỗi, thì cảm nhận ngay một không khí khác thường: sự lặng lẽ. Không nghe tiếng nô đùa của mấy đứa con. Chúng không chạy lui chạy tới, tò mò hỏi anh chuyện này chuyện nọ. Hạnh cũng không thấy xuất hiện. Anh nghĩ chắc mẹ con đi đâu đó hay ngủ. Anh đi quanh, thấy hai đứa nhỏ lặng lẽ chơi ở góc bếp. Trở lên phòng mấy đứa con, thấy cửa đóng. Tưởng không có ai, nhưng khi mở cửa ra, anh thấy Hạnh và thằng Phụng. Nàng đang loay hoay với đống áo quần. Anh lên tiếng:
- Mẹ con ở đây mà anh tưởng đi đâu hết.
Hạnh trả lời trong lúc vẫn cắm cúi trên đống áo quần:
- Ðâu có đi đâu.
Anh bước vào, nhìn vợ:
- Tụi nó quyền thị thật, lục tung mọi thứ không chừa một chỗ nào.
Hạnh nhìn anh:
- Họ vẫn làm thế từ lâu, anh không biết sao?
- Anh có nghe nói, nhưng không ngờ nó quá đáng như thế.
Bây giờ anh mới để ý thấy khuôn mặt vợ tai tái. Anh ngồi xuống bên cạnh, đặt tay lên vai nàng:
- Trông em có vẻ không được khỏe. Có đau ốm gì không?
Hạnh hờ hững:
- Không. Em chỉ hơi mệt.
Anh ngập ngừng:
- Anh…anh xin lỗi em.
- Lỗi gì?
- Thì đã làm em phiền. Anh đã không nghe lời em để đến nước này.
Hạnh im lặng. Anh muốn làm một cử chỉ âu yếm, nhưng thái độ thinh lặng của nàng khiến anh ngần ngại. Anh thở dài, bước ra.
Những ngày kế tiếp không có gì vui đối với anh. Không khí gia đình trở nên buồn nản. Hạnh ít nói. Anh chờ đợi Hạnh sẽ nhắc nhở, cằn nhằn, đay nghiến anh. Thế mà không. Nàng hoàn toàn không nói gì về chuyện cũ. Lúc đầu, anh nghĩ là nàng xem thường chuyện xảy ra, vì có lẽ nàng quá quen với những việc như thế. Nhưng không phải. Rõ ràng là Hạnh không muốn nhắc. Có thể nàng xem đó là cách đay nghiến trừng phạt hay nhất đối với anh? Trong bữa ăn, anh nhắc xa nhắc gần đến sự việc, nàng nói lãng qua chuyện khác. Hoặc im lặng. Anh ao ước được nghe nàng la hét, nặng lời với anh. Hay ít ra cũng tỏ ra giận dỗi, mặt nặng mày nề với anh, chẳng hạn. Ðể cho anh nhẹ lòng. Thế mà không. Tuyệt đối không. Nàng dịu dàng nhưng hờ hững. Chu đáo nhưng xa cách.
Mấy đứa con cũng thế, hờ hững, xa cách. Chúng lẩn tránh anh. Chúng ít la hét ồn ào như mọi khi. Buồn nhất là khi mấy mẹ con tụ lại với nhau đang chuyện trò, thế mà khi anh đến, muốn góp vui, thì không khí thay đổi hẳn. Vợ anh chăm chú làm một việc gì đó. Mấy đứa con thì lần lượt bỏ đi. Anh sống giữa gia đình mà như sống trong một ốc đảo. Càng ngày anh càng cảm thấy mình như thừa ra. Muốn la mắng con, anh cũng đâm ra ngần ngại. Anh bắt đầu có những hoang tưởng. Anh nằm yên trong phòng, thỉnh thoảng nhổm lên nhổm xuống, nghe ngóng đợi chờ vu vơ. Ðợi bước chân vợ vào phòng. Ðợi những đứa con chạy ào vào ôm lấy anh vòi vĩnh, trững giỡn. Ðôi khi, nửa khuya, anh thức dậy, đi lui đi tới trong phòng nhìn mông lung, mong chờ một tín hiệu vui trong gia đình, hầu xoá tan đi cái cảm giác vô tích sự đang mỗi ngày mỗi lớn dần trong anh.
*
Trong lúc đó, Hạnh cũng có một nỗi riêng mang. Nàng âm thầm chăm sóc sức khỏe cho chính mình. Ăn ngủ đều đặn, uống thuốc bổ thường xuyên. Dần dần, nàng thấy mình khỏe hẳn ra. Những dấu hiệu mệt mỏi bất thường trên cơ thể dần dà biến mất. Nàng yên tâm là đã lập cho đứa con bất hạnh của nàng một “nơi ở” và cúng kiến đàng hoàng hàng ngày. Có lẽ nhờ thế mà những cơn ác mộng đã không xảy ra như nàng tưởng tượng. Trái lại, nàng chỉ nằm mơ toàn những giấc mơ an lành bình thường. Nàng hy vọng rằng tấm lòng thành của nàng đã được linh hồn đứa con chia sẻ, thông cảm. Nhưng mỗi lần ra thắp nhang ngoài vườn, nàng không khỏi bối rối khi nhớ lời bà nội mấy đứa nhắc đến cái cái bát nhang mới đặt trên bàn thờ này.
Một buổi sáng, thức dậy, lòng nàng bỗng xôn xao vô cớ. Trời nắng đẹp quá chừng. Chim hót líu lo sau vườn, trước ngõ. Ra vườn, thấy Lục đang loay hoay xới đất cho mấy vồng cà chua bị hư hại hôm nọ, nàng nhìn anh mỉm cười. Lục ngừng tay, nhìn vợ, cười lại, nét mặt hân hoan, ửng lên một nét trẻ thơ kỳ lạ. Nàng dịu dàng:
- Em đi ra ngoài có chút việc.
Anh nhìn nàng đáp “ừ” rồi lại cúi xuống, cắm cúi làm. Hạnh ngắm chồng. Lục ở trần, mặc một chiếc quần lính bạc màu cắt ngắn đến đầu gối, đầu đội mũ lưỡi trai. Trời còn sớm, chưa nóng lắm, nhưng người anh mồ hôi nhễ nhại. Vai, lưng ướt đẫm. Trông anh có vẻ ốm và đen. Chắc là do anh chàng làm việc nhiều. Ðộ này anh siêng năng, ít nói và rụt rè. Có vẻ nhẫn nhục, chịu đựng. Trông bộ anh chàng đã thấm đòn! Cảm thấy mình có phần không phải đối với anh, nhiều lần nàng muốn thân mật trở lại với chồng như ngày nào. Nhưng nàng không mấy hào hứng. Có một khoảng trống mơ hồ ngăn cách giữa nàng với anh. Nàng còn giận anh? Không. Nhưng dường như cái thú thích hờn, thích dỗi với chồng không còn nữa. Càng ngày, nàng càng có cảm giác Lục mất dần cái nét tinh anh cuốn hút ngày nào.
Khi lái xe chạy vòng vòng hỏi tình hình hàng hóa, Hạnh mới hiểu ra nỗi xôn xao của mình: nàng muốn lại được lên đường đi buôn. Những tháng ngày gần chồng gần con, sao mà chật hẹp tù túng lạ lùng! Nàng nhớ khoang tàu, nhớ băng ghế xe, nhớ những quán ăn dọc theo con đường bắc nam xuôi ngược. Những đám hàng rong xao xác bất kể đêm ngày. Mực nướng Lăng Cô. Cua, ốc Ðại Lãnh. Gà luộc Quảng Ngãi. Mực tẩm Nha Trang. Nho Tuy Hoà. Chôm chôm Long Khánh. Những đĩa cơm thịt sườn hấp dẫn. Những giấc ngủ lắc lư. Những bữa ăn tuy vội vã, nhưng ngon lành và có cái hương vị riêng của nó mà ở nhà, nàng không tìm thấy. Nhớ lúc lên tàu xuống tàu xôn xao sôi nổi. Nhớ da diết những đêm ngồi nhìn màn đêm bí ẩn chạy lướt qua khuôn cửa tàu. Nhớ những câu chuyện râm ran không dứt với bạn hàng, kẻ quen người lạ. Những bỡn cợt, tán tỉnh. Những câu chuyện tiếu lâm cười muốn bể bụng. Nhớ cả những phút hồi hộp, lo âu, căng thẳng khi sắp đi qua trạm thuế, hay khi công an lục hàng để rồi được hưởng lấy những giây phút hạnh phúc vô bờ khi mọi chuyện bình yên. Nàng nhớ cảnh lại nhớ người. Không biết thầy Túy độ này làm ăn ra sao, có còn tưởng nhớ đến nàng? Phiệt đã đi nước ngoài chưa? Mười Giộc làm ăn thế nào? Càng nhớ nàng càng hăm hở muốn đi, muốn tung trời bay lượn.
Nhưng tình hình hàng hóa, chợ búa không có dấu hiệu gì khả quan khiến nàng thất vọng. Tại các sạp hàng ở chợ, mấy bà ngáp vắn ngáp dài. Trầm vẫn đứng. Thuốc tây không mấy có lời. Hàng Hà Nội cũng như hàng Lào đột nhiên khan hiếm. Thuốc hút cũng vậy. Áo quần đứng giá từ sau Tết vẫn chưa có dấu hiệu tốt. Chỉ có mặt hàng tạp hóa là còn buôn bán được, nhưng nàng không thích mặt hàng lỉnh kỉnh, vụn vặt này. Hạnh bâng khuâng giữa chuyện đi và ở. Ở thì buồn mà đi thì chẳng lợi lộc gì.
Mỗi lần về nhà, đến trước cửa ngõ, vừa nhìn cánh cổng gỗ cũ kỹ khép hờ, nàng đã thấy buồn rười rượi. Vẫn phải vào đây sao? Nàng nghĩ đến những ngày vô vị trước mắt với một Lục lặng lẽ, ngơ ngẩn đi vào đi ra, với ngôi nhà chật, với những lo toan vụn vặt hàng ngày, với đám con luôn luôn vòi vĩnh. Chán ơi là chán! Có bữa, khi về, ngừng một lát trước cổng, nhìn lui nhìn tới bâng khuâng, nàng bỗng quày xe, đi tiếp. Không biết đi đâu và làm gì.
Nàng loay hoay chạy quanh chạy quất như thế. Cho đến khi, may thay, nàng gặp lại Thương, một cô bạn học cũ.
CHƯƠNG 30
Tàu hú còi. Tiếng còi quen thuộc làm Hạnh đột nhiên phấn khích mừng rỡ y như thời trẻ con nghe mẹ kêu thức dậy vào sáng mồng một tết. Tàu sắp sửa mang nàng ra đi, thoát khỏi những ngày tù túng. Thương ngồi sát cửa, nên nàng phải nhoài người, ép vào phía sau lưng bạn, mới nhìn được ra ngoài. Nàng muốn nhìn mọi thứ y như thể đây là lần đầu được đi xa. Tàu băng qua đường Nam Giao, lầm lũi chạy về An Cựu. Trời còn tối. Hạnh chỉ nhìn thấy những ngôi nhà thấp ở hai bên đường lướt qua mau trong bóng tối nhờ nhờ. Nhà thờ Phủ Cam, cầu Kho Rèn, quốc lộ I. Cũng thế, đâu có gì khác trước. Nhưng không hiểu sao nàng thấy chúng nó mới mẻ, lạ lùng. Nàng tò mò nhìn mãi cho đến khi một ngọn gió sớm lạnh từ phía những cánh đồng hai bên quốc lộ tạt vào. Nàng rụt người vào, bảo Thương kéo cửa xuống.
Hạnh hỏi:
- Dép Lào thì không nói gì, nhưng loại áo Nato, ai bày cho bà mà bà biết mà đóng vậy?
Thương cười:
- Cần gì ai bày. Ở chợ, cái gì “ăn”, cái gì không “ăn” tự nhiên mình biết thôi. Loại “fieldjacket” này thỉnh thoảng đám bạn hàng ngoài mình cũng vào bỏ cho tôi.
- Cũng lạ. Ngoài này tôi chỉ nghe người ta nói đi Sài Gòn chưa hề nghe ai nói đến chuyện đi Nha Trang. Loại áo này quá đắt, ai dám mua mà mặc nhỉ?
- Thiếu gì người mặc. Cán bộ, bộ đội này, đám con ông cháu cha này, đám chạy hàng trúng mánh này.
- Cán bộ, bộ đội mà thích mặc đồ “đế quốc” à?
Hỏi xong, nàng thấy mình có hơi ngớ ngẩn. Ði buôn đi bán bao nhiêu năm, nàng có lạ gì chuyện hàng hóa, mà lại phải thắc mắc với Thương một điều quá sơ đẳng như thế. Nàng nghĩ là Thương sẽ chế nhạo nàng, nhưng không, Thương vui vẻ giải thích:
- Giờ mà còn đế quốc, đế que gì nữa. Ðẹp là mặc. Thích là mặc. Có tiền là xài. Bà không biết chứ bây giờ, xài đồ tư bản là cái “mốt” của cán bộ đấy. Nhiều tay cán bộ mặc đồ không muốn xé cái nhãn tư bản ở ngoài, để dợt le với đồng nghiệp nữa đấy. Nghĩ cũng buồn cười. Hồi trước, người ta bày bán đầy chợ, không ai thèm mua. Chỉ có mấy ông nhà quê dùng. Bây giờ có một cái cũ mang ra chợ là có người tới gạ gẫm đòi mua ngay. Không sờn, không rách, bán có cả nửa chỉ. Cũng là một gia tài.
Hạnh thành thật khen bạn:
- Bà giỏi thật. Xoay sở làm sao mà có được một cái sạp ở chợ, lại có mối lái làm ăn.
- Cứ khen người khác, còn mình thì sao? Bà chẳng số một hay sao. Này nhé, từ một cô thư ký văn phòng, nhảy ra buôn bán, đi đông đi tây, lại buôn thứ hàng “xịn”. Dân trong kia, chẳng biết trầm là gì, nhưng nghe ai đi buôn trầm là họ khiếp. Nghe nói ở vùng Vạn Giã, người ta cũng đi trầm đấy, nhưng họ khéo giấu lắm. Họ sợ công an.
- Vất vả lắm. Buôn thứ đó, có đó mà không đó. Y như vào sòng bạc vậy. Tôi cũng ao ước có được một cái sạp như bà, ngồi một chỗ buôn bán, tối tối về với gia đình.
- Bà cứ tưởng thế thôi! Ngồi hoài ngồi hủy một chỗ, ngày này qua ngày khác, chán lắm bà ơi. Nhất là những lúc ế khách, ngồi đuổi ruồi, mình ngồi bên này, nhìn qua con mệ chủ sạp bên kia, mặt mày nhăn nhăn nhó nhó, muốn phát khùng luôn. Tôi thích được tự do đi đây đi đó như bà.
Hạnh nhìn bạn, xem thử Thương đùa hay thật:
- Nữa! Lại đứng núi này trông núi nọ.
- Không, mình nói thật đấy.
Nghe Thương quả quyết, nàng chỉ mỉm cười. Hôm qua cô ta mới hãnh diện khoe với nàng là nàng có một cái sạp ở chợ, buôn bán ổn định, thoải mái, không mong gì hơn nữa. Cô bạn cũ này trông bộ vẫn vô tâm như hồi nào còn đi học. Có lẽ vì thế mà cô ta suớng chăng?
Trời sáng hẳn. Hạnh đòi Thương nhường chỗ phía ngoài cho nàng ngồi một lúc. Nàng sung sướng ngắm nghía cảnh vật lần lượt hiện ra theo con tàu tiến dần về phía trước. Ruộng, đồng, nhà cửa, cầu, sông nước, phố xá. Lâu lắm rồi, nàng mới tìm thấy cái cảm giác bình an, thơ thới. Bao năm, bao tháng trôi qua trong những lo lắng, băn khoăn, hồi hộp, đợi chờ vật vã. Mỗi một ngày đến là một ngày thách thức. Mà ngày tháng thì cứ như nước chảy xuôi, tràn tới tràn tới mãi.
Thương hỏi:
- Này, gì mà nhìn say sưa thế. Dân buôn tàu mà y như mới đi lần đầu.
Hạnh giật mình:
- Bà nói gì thế?
Thương hỏi qua một chuyện khác:
- Sao, nhớ ông xã à?
- Không đâu. Mới có nửa buổi mà nhớ gì.
- Nhớ là nhớ. Nửa buổi hay một năm thì có khác gì đâu. Này, mà bà chưa cho tôi biết gì về chồng con của bà nhe.
- Cũng bình thường vậy thôi.
- Là sao?
- Thì anh ấy ở nhà, chăm sóc con cái, ba đứa.
- Anh ấy chịu để cho bà đi long nhong thế này sao?
- Không cho cũng phải cho. Không đi long nhong thì lấy gì mà sống bây giờ. Cả vạn người chứ đâu phải một mình tôi.
- Ông Cảnh mình thì khác. Ông không chịu. Hồi mình buôn tàu, ông theo mình suốt. Nói cho đúng ra, chẳng phải ông nghi ngờ gì mình, nhưng muốn giúp mình một tay. Mà có đàn ông đi theo cũng hay bà ơi. Cáng đáng trăm thứ giúp mình trên đường. Hơn nữa, có chồng một bên, nói thật, mình cũng đỡ hư.
Hạnh giật mình:
- Bà nói sao? Cái gì hư?
- Mình nói, nhờ có chồng bên cạnh, mình đỡ hư.
- Sao lại hư? Bà làm như tụi mình còn con nít không bằng.
Hạnh im lặng, tư lự. Thương tiếp:
- Vậy mà thật đấy bà ạ. Cái giống đàn bà mình thường nhẹ dạ lắm. Ai nói ngọt thì tin ngay. Có lần, một thằng thuế dụ mình vô rừng, thế mà mình đi theo...
Hạnh ngắt ngang:
- Sao lại dụ được? Mô mà dễ dụ vậy?
- Ấy thế mà thật đấy bà. Chuyện thế này: hồi đó, mình còn đi buôn một mình, ông Cảnh chưa theo. Mình đi Sài Gòn mang theo năm giỏ gà, cũng hơn trăm con. Ðến ga …ga gì nhỉ, ga…à phải rồi, ga Sông Lũy, thì bị “sạc”. Mình ở lại đợi đóng thuế để lấy hàng ra. Thấy mình kỳ kèo, mà lại cũng có tiền nhiều, tụi hắn ngâm, không chịu giải quyết ngay. Thằng trưởng trạm dỗ ngon dỗ ngọt mình, rồi rủ mình vô rừng chơi. Mà lạ, không hiểu sao mình lại nghe theo lời nó, mới kỳ. Mình không nhớ nó nói những gì nhưng giọng thì ngọt lắm, ngọt xớt. Thế là mình theo. Ði đi mãi, vừa đi vừa nói chuyện. Mà cái thằng nói chuyện có duyên, bà ạ. Nó nói “thiên thung mang nai” gì gì đó, vậy mà sao mình nghe, mình cũng thích. Ðến một lúc, khi mình bắt đầu sợ thì đã ở giữa rừng. Tâm trạng lúc đó cũng lạ: nửa sợ mà nửa thì xem thường, sao cũng được. Nó ưng làm gì cứ cho nó làm, miễn sao mình lấy hàng lại. Ðâu có mất mát gì, phải không? Khi hắn ôm mình, bà biết không, nói bà đừng cười, mình chỉ phản ứng lấy lệ. Ừ, mà sao lúc đó người mình y như không thuộc về mình nữa. Y như có một người khác ở trong mình. Mình phó mặc. Nhưng cũng may…
Thương ngừng lại, cúi xuống lấy chiếc khăn mặt bị gió thổi bay xuống dưới gầm. Loay hoay mãi một lúc, Thương mới lôi được chiếc khăn ra khỏi lỗ kẹt giữa chỗ ngồi của hành khách khác. Thương bảo:
- Thôi bà vào ngồi phía trong đi. Tôi nóng quá, hứng chút gió cho nó đỡ. Mồ hôi mồ kê ra tùm lum đây này.
Không đợi Hạnh đứng dậy, Thương đã lấn ra, khiến Hạnh phải cong người lại, nhường chỗ. Thương nhìn quanh, thấy không có ai nhìn, bèn thò tay xuống dưới áo, dùng khăn lau ngực, lau lưng. Hạnh quay mặt đi, vì nghe mùi mồ hôi của bạn khá nồng. Thương lau xong, bỏ khăn vào bịch ni lông, nói:
- Vào ga Quảng Ngãi, chắc phải đi tắm một cái. Nóng quá!
Hạnh cố ý chờ bạn kể tiếp câu chuyện, nhưng dường như Thương quên mất. Nàng nhắc:
- Vụ đó rồi ra làm sao?
- Vụ gì?
- Vụ thằng thuế dẫn bà vào rừng đó.
- À, đến đâu rồi…khi hắn ôm mình, phải không? Ðúng, khi hắn ôm mình, đầu óc mình nó lơ mơ, lạ lắm. Mình không nghĩ gì hết, sao cũng được. Nhưng rủi cho hắn, mà cũng may cho mình, bỗng nhiên có ai gọi hắn từ trên loa phóng thanh ở ga, gọi gấp lắm. Hắn luống cuống, buông mình ra, chạy. Mình hoàn hồn, lúc đó mới nhận ra là mình đang đứng bên bờ vực mà không hay.
Hạnh rùng mình, hỏi:
- Gì mà đứng bên bờ vực?
- Không vực sao được. Cứ tưởng tượng hắn làm ẩu mình, thì hậu quả sẽ ra sao, ai mà biết được.
- Thì mình sẽ chống cự đến cùng. Mình cấu, mình xé, mình la lên rồi mình bỏ chạy…
Thương thở dài:
- Bà chưa ở trường hợp đặc biệt của mình, bà chưa biết. Nếu mà cấu được, xé được, la được, bỏ chạy được thì nói làm gì. Con người mình lúc đó nó lạ lắm, nó kỳ lắm…nó y…như không phải của mình.
Hạnh lại rùng mình.
*
Thương có một ngồi nhà nằm ngay trên đường quốc lộ, cách thị xã chừng vài cây số. Nhà khá khang trang. Vườn rộng, trồng nhiều loại cây khác nhau, nhiều nhất là xoài và thanh long. Thương lấy chồng sớm, nên tuy bằng tuổi Hạnh, con cái Thương đã lớn. Hai đứa đầu đi học xa. Nhà chỉ còn hai đứa nhỏ. Thương dành cho Hạnh một phòng ngủ riêng biệt, nên nàng cảm thấy không phiền hà gì. Cảnh, chồng Thương, hiếu khách. Anh tế nhị dành cho vợ nhiều thì giờ được ở gần bạn. Chỉ trừ những trường hợp cần thiết, còn thường thì anh để cho vợ và bạn vợ được thoải mái trò chuyện. Anh sẵn sàng bỏ những việc riêng, đến trông hàng cho vợ, để hai người đi chơi với nhau. Kể cả những lúc đi ăn tiệm. Hai người bạn học cũ trò chuyện đủ mọi thứ trên đời, từ những kỷ niệm vu vơ thời còn đi học cho đến chuyện buôn bán, yêu đương rồi chuyện gia đạo, chuyện đàn bà. Dù hai người chẳng phải là bạn thân hồi còn đi học, nhưng nhiều năm tháng trôi qua, bất cứ thứ gì cũng trở thành quý giá. Chúng quý chỉ vì chúng không còn nữa. Hạnh không quên kể lại cho Thương nghe về ông thầy cũ, Túy. Thương lơ đãng lắng nghe, không mấy mặn mà với ông thầy này, chỉ vì hồi đó cô đã có bồ. Thương là một trong những cô bạn hiếm hoi của Hạnh có bồ rất sớm, hình như chỉ khi mới có mười lăm mười sáu tuổi.
Kể từ sau ngày giải phóng, có lẽ chưa có lúc nào Hạnh cảm thấy thoải mái hoàn toàn như thời gian ở Nha Trang lần này. Nàng thấy mình trẻ hẳn lại. Những lo âu vớ vẩn tự nhiên biến đi đâu mất. Thương chở nàng đi nhiều nơi: Cam Ranh, Hòn Bóng, Tháp Bà, đi thăm những vườn xoài lớn ở những vùng sâu, cách quốc lộ khá xa ở Hòa Tân. Thú nhất là sáng và chiều nào, nàng cũng được ra bãi biển. Chưa bao giờ nàng được tận hưởng mùi vị của biển như bây giờ. Ở Huế, cả một thời tuổi nhỏ, họa hoằn lắm nàng mới có dịp về biển. Nhưng khi đi lại đi theo trường, nên chẳng mấy tự do. Sau giải phóng, cuộc sống tất bật, nàng chẳng còn nhớ gì về biển nữa. Ði chơi biển có vẻ sang quá, nhàn nhã quá, không thích hợp với hoàn cảnh chạy chợ. Bây giờ ở đây, biển nằm ngay thành phố. Ðưa tay ra là đụng biển. Bước xuống là gặp biển. Mùi biển phảng phất trong không khí, trong gió. Mấy buổi sáng liên tiếp, nàng đòi Thương chở nàng ra biển thật sớm. Lợi dụng lúc vắng người, Hạnh nằm lăn ra trên cát, tận hưởng những cảm giác mới mẻ. Nàng tưởng như mình còn là một cô gái mới lớn, chưa có hệ lụy với đời, hồn nhiên vui sống y như cuộc đời mãi mãi cứ thế không thay đổi. Không thuế má, không công an, không hàng hóa, không vàng cao vàng hạ, không vay mượn. Không chồng, không con, không ai, không gì níu kéo nàng. Nàng tự do thoả thích.
Hôm đó, Thương hẹn chở nàng đi ăn một món gì đặc biệt gì đó ở Thành, một thị trấn nằm trên đường quốc lộ. Rủi thay, đúng lúc đó, bốn bạn hàng từ cao nguyên về đóng hàng đi cùng một lượt. Thương tất bật chạy hàng, đóng hàng, không thể rời sạp được. Thấy Hạnh lần chần chờ đợi, chỗ lại chật, bạn hàng thì vây quanh chẳng biết khi nào xong, Thương nhìn chồng:
- Hay là chiều nay, anh thế em, đưa Hạnh đi Thành chơi. Em chở đi nhiều nơi rồi, nhưng chưa lên Thành. Ở đó có cái quán bún khá ngon, anh biết rồi. Ngó cái điệu này, em không thể rảnh được cho đến tối. Xem, cái chị ấy đợi từ trưa đến giờ…cho chị tiền đi. Em có bà bạn từ Huế vào…À, không loại quần này từ Thái đến, còn cái này không phải, hàng Sài Gòn…Coi kìa, em đừng xếp như thế, loại vải Thái này dễ nhăn lắm, đây, đưa tôi xếp cho. Sao, anh ráng đi. Hạnh, bà chịu khó, bà xem mình bận quá, lâu lâu có một lần bạn hàng đến một lượt. Ờ được rồi chị, em đã gói xong rồi, chị nói người ta đưa ra ga đi. Ði nhé anh.
Cảnh lúng túng:
- Em nói gì kỳ vậy.
- Thì có gì đâu mà kỳ. Bạn em cũng như bạn anh thôi. Mười bốn mười lăm, mười sáu…Sao, chị muốn lấy thêm bao nhiêu quần jean nữa…Thái hả? Không, cái này để dành cho chị Ðào rồi. Ðược, đừng lo…có đủ mà. Ði, đi anh, chở Hạnh đi chút. Xin lỗi bà nghe, khi thì ngồi rục cùi thúi cuống, khi thì không kịp thở. Sao? Ở đây hả? Ở đây làm gì, bà ơi. Tùm lum nè. Kiếm cái gì ăn đi. Ối trời ơi, ngại gì mà ngại…
Cảnh và Hạnh nhìn nhau, ngập ngừng. Hai người đứng nép sát vào lối đi hẹp giữa hai sạp, quan sát Thương làm việc. Thương giục:
- Cái anh này, lạ thật, đi cho em nhờ. Khoan, khoan, chị Ngộ, để em bỏ vào thùng cái đã. Gì? Áo NATO hả? Hết sạch rồi. Tuần trước hai chị em mang vô được 20 cái, đóng liền cái rụp. Lần sau đi. Ðó, bà thấy chưa Hạnh, người ta hỏi NATO như chi. Ði, đi, bà ơi. Làm ơn…Có gì tối về nói chuyện.
Cảnh nói:
- Thôi, hay là anh chở chị ấy về nhà đợi em.
- Cái anh này!…Mười tám, mười chín…Thấy chưa, lộn rồi. Em đã nói mà!
Nghe lời Thương, Cảnh và Hạnh lừng khừng một hồi lâu khi ra khỏi chợ, không quyết. Nhưng rốt cuộc, họ lặng lẽ đồng ý. Người thì chiều vợ. Kẻ thì không muốn làm buồn lòng bạn. Cảnh bối rối khi chở một phụ nữ không phải vợ mình trên xe. Còn Hạnh thì thực sự lúng túng khi ngồi trên chiếc yên liền có bọc một lớp da phụ màu nâu của chiếc Honda đàn ông. Hạnh ngồi dịch lui sau một khoảng để tránh khỏi phải tiếp xúc với Cảnh, tay bấu chặt lấy thanh sắt mé dưới yên xe. May mà cái gạt chân phía bên trái khá to bản nên nàng có thể tạm bỏ hai gót chân lên trên.
Khi xe chạy ra đường quốc lộ, hai người dần dần cảm thấy tự nhiên hơn. Ðoạn đường ở đây rộng rãi, tốt, phẳng phiu, ít ổ gà nên xe chạy êm đềm khiến Hạnh giữ được khoảng cách cần thiết. Tuy thế, lúc Cảnh tránh xe hay thắng gấp vì có xe băng ngang, hai thân hình lại có dịp đụng chạm nhau. Hạnh bấu chặt vào yên. Có lúc va chạm mạnh quá, Hạnh phải đưa tay níu vào áo Cảnh. Cảnh vật hai bên đường thật đẹp. Không gian thoáng đãng. Những cánh đồng lúa ửng chín dưới ánh mặt trời chiều. Những vườn xoài sai quả hai bên đường. Thỉnh thoảng nàng lại thấy một khu vườn đầy trái thanh long, màu đỏ hòa lẫn màu xanh với những chiếc lá dài hình dạng kỳ lạ rủ xuống, gây cho ta những cảm giác phấn chấn. Hạnh cảm thấy hào hứng. Và trong một thoáng, nàng vô tình để một cánh tay lên vai Cảnh, có cảm giác rạo rực mới mẻ như đây là lần đầu tiên trong đời được người yêu chở đi chơi trong một chuyến du ngoạn xa, ra khỏi khung cảnh ồn ào, chật hẹp của thành phố. Cảnh chăm chú lái xe, không nói gì. Ðến Thành, anh cho xe chạy chậm lại, hỏi:
- Tôi đưa chị đi ăn cháo cá nhé?
Nghe hỏi, Hạnh thấy buồn cười. Nàng nói:
- Cái bà Thương này cũng lạ. Bỗng không bắt anh phải chở đi tận đây. Thiếu gì chỗ đi.
Cảnh cũng cảm thấy buồn cười. Anh nói:
- Ừ, bà xã tôi cũng lạ. Bắt tôi phải chở chị lên tận đây ăn cháo. Cô ta làm như ở Nha Trang không còn gì để ăn nữa.
Hạnh không thể hình dung mình ngồi ăn với một người đàn ông xa lạ trong một cái quán. Sao vô duyên như vậy? Hạnh không hiểu sao đến bây giờ nàng mới nghĩ ra điều ấy. Cảnh suy nghĩ một lát rồi hỏi:
- Chị đã đói bụng chưa?
- Chưa anh ạ.
- Vậy, tôi đề nghị đi kiếm cái gì uống rồi về.
Hạnh gật đầu. Cảnh lái xe chạy vòng vèo rồi ghé vào một quán nước ở góc đường. Quán nước sát đường, nhưng chỗ ngồi lại ở trong khu vườn, sát hàng rào, nằm dưới bóng những cây dừa và xoài. Hai người cùng ngồi xuống, cùng nhìn nhau và không hiểu sao, cả hai cùng bật cười. Nụ cười bất chợt khiến họ mất hết những ngượng ngập, lúng túng. Cảnh buột miệng:
- Chị còn trẻ ghê!
- Anh cũng thế, trẻ ghê!
Cả hai lại cùng cười thoải mái. Họ nhìn thẳng mặt nhau và bắt đầu nhận ra rằng từ cả tuần nay, tuy ở cùng một nhà, tuy đã từng đi chung với nhau, chào hỏi nhau, đứng gần nhau, nhưng thực sự chưa ai thấy rõ ai. Hạnh nói:
- Anh có người vợ thật tuyệt! Hồi tụi này còn nhỏ, Thương là lanh nhất. Vui vẻ, năng nổ nhất.
- Vâng, không có cô ấy, chắc tôi cũng không biết phải xoay sở làm sao để nuôi con giữa thời buổi này.
Hạnh đưa ngón tay chỉ vào mặt Cảnh đồng thời ném vào anh một cái nhìn giễu cợt:
- Anh xạo! Thương khoe anh giỏi quá trời. Anh đã từng đi buôn chuyến với Thương…
- Ờ, thì có đi, mà đi như người hộ vệ, chứ tôi mà biết buôn bán gì. Cô ta sai đâu, đánh đó. Sao, gì mà chị cứ nhìn tôi cười hoài vậy?
- Không, không gì hết. Anh cứ nói tiếp đi.
- Nói cho đúng là cô ta hành tôi: bưng cái này cho em, vác cái nọ cho em, bỏ đồ kia vô giỏ cho em vân vân và vân vân. Cô ta xoay tôi như chong chóng.
- Anh người Nha Trang?
- Không. Tôi người Bình Ðịnh, nhưng lớn lên ở Nha Trang.
- Hèn gì! Tôi nghe giọng anh ngồ ngộ mà không đoán được anh người ở đâu.
- Cái gì mà chị kêu là ngồ ngộ. Tôi nói dở lắm hay sao?
- Ngồ ngộ là ngồ ngộ. Ngồ ngộ là hay, sao lại gọi là dở. Ở xứ tôi, ngồ ngộ tức là ngộ lắm. Là hay đó.
- Giọng Huế của chị cũng ngộ lắm.
- Thì cũng như cô Thương của anh thôi chứ gì.
- Không, giọng Thương lai rồi. Giọng chị Huế thiệt. Giọng Huế thiệt nghe nó…nó ngọt, nó..mùi hơn.
- Rồi! Chê vợ rồi đấy nhé. Tôi mách lại với Thương giờ.
- Nếu chị thích chị cứ nói lại. Có sao tôi nói vậy thôi.
Có tiếng người phụ nữ bán quán:
- Thưa, anh chị dùng gì ạ?
Hạnh giật mình nhìn lui:
- Trời, xin lỗi chị. Quên mất. Uống gì anh hè?
- Gì cũng được. Nhường cho chị chọn. Chị thích gì, tôi thích nấy.
- Vậy thì nước dừa đi. Hai ly nước dừa. Anh có hút thuốc không, kêu luôn. Có há? Ba số hay con mèo? Thôi cho ít điếu con mèo.
- Chị cũng hút thuốc?
- Mô có.
Cảnh nheo mắt nhìn Hạnh:
- Chị nói chữ “mô” hay quá!
Hạnh huơ tay phác một cử chỉ như muốn vỗ nhẹ vào Cảnh:
- Rồi, lại cho tôi nói giọng Huế quê phải không?
- Mô có!
Nghe Cảnh nhái giọng nàng, Hạnh lại huơ tay lên không, cười ngặt nghẽo. Nàng nói:
- Thôi thì quê cũng được. Quê vậy mà có người mê lấy vợ Huế đấy!
- Ấy, chị nói quê chứ tôi không có nói quê à nghe.
- Nghe cái giọng anh là tôi biết rồi cần chi anh phải nói ra, phải không? Thôi bỏ qua đi. Này, Nha Trang đẹp thật đó nghe. Tôi mới vào lần đầu mà đã mê ngay. Nha Trang có đủ: biển trời cây cỏ và… người.
- Mô mà không biển trời cây cỏ và người. Nha Trang mà so với Huế của chị chi được.
- Không đâu anh ơi. Ở xa nghe người ta ca tụng Huế đẹp Huế thơ, chứ ở đó hoài chán chết. Ði lui đi tới cũng chừng đó. Ngày mô cũng gặp chừng đó người. Nói thật với anh, nếu mà có dịp, có điều kiện, tôi muốn đi xa, không ở Huế nữa.
- Chị chẳng đi xa đó rồi còn gì nữa.
- Em nói xa là xa luôn kìa, nghĩa là đi ở chỗ khác.
- Thì ai cấm Hạnh đi. Quyền Hạnh mà. Mà nếu đi chỗ khác thì Hạnh muốn ở đâu?
- Nha Trang chẳng hạn.
- Ðứng núi này trông núi nọ rồi. Tôi thì tôi thấy Nha Trang cũng chán lắm. Ngày nào cũng như ngày nào, không có gì đặc biệt. Ðược đi đây đi đó như Hạnh thật sướng.
- Anh muốn đi thì đi, ai cấm.
- Hồi trước kìa. Giờ thì bị cột chân ở đây rồi.
- Thì lâu lâu mình đi một lần.
- Không đơn giản đâu.
- Thương không cho anh đi à?
- Ừ. Cô ấy ngó vậy mà khó lắm.
Hạnh cười:
- Khó là phải. Dễ cho mấy ông sinh chuyện à. Tướng ai chứ tướng anh mà thả ra thì phải biết!
- Hạnh nói “phải biết” là “phải biết” làm sao?
- Thì “phải biết” là “hết ý”.
Cảnh cười lớn, thoải mái. Nụ cười làm cả thân người anh rung lên. Hạnh nhìn thấy khoảng ngực của Cảnh chuyển động phập phồng qua lằn chiếc áo lót nổi lên dưới áo sơ mi trắng. Trông anh ta thật mạnh khỏe, tươi tắn. Một ý nghĩ vu vơ thoáng hiện, khiến nàng bối rối quay mặt đi. Ðúng lúc đó, người bán hàng bưng nước dừa tới. Hạnh chăm chú khuấy đường. Tiếng muỗng va lanh canh vào thành ly, trong và vui. Cảnh vừa khuấy đường vừa hỏi:
- Hạnh định khi nào đi lại?
Hạnh làm ra vẻ ngạc nhiên:
- Ði đâu anh?
- Thì rời khỏi đây.
Hạnh chống tay lên cằm, nghênh nghênh nhìn Cảnh:
- Vậy lúc nào anh đuổi em đi nào?
- Ai mà dám đuổi Hạnh. Sợ Hạnh bay vù đi liền. Ai mà giữ Hạnh cho nỗi.
Hạnh bỏ tay xuống, tiếp tục khuấy:
- Thì rồi cũng phải đi thôi.
- Hạnh định vào Sài Gòn hay ra lại Huế?
- Sài Gòn chứ anh. Ðang đi buôn mà.
- Hạnh sướng thật! Như chim.
Hạnh nhìn ra xa. Qua một khoảng hở giữa hòn núi và một chòm cây, nàng nhìn thấy biển. Nàng nói:
- Có lẽ thế. Em cũng muốn thành chim luôn cho khỏe.
*
Hạnh trải qua nhiều giấc mơ khác nhau trong đêm. Ðến gần sáng, nàng muốn thức dậy, nhưng giấc mơ kéo nàng nằm xuống lại. Mơ tiếp. Nhiều lần như thế. Khi tỉnh ngủ hẳn thì trời đã sáng trưng bên ngoài. Nắng tràn vào phòng cùng với mùi biển và mùi cây lá. Nàng vùng dậy, đến cửa sổ, kéo tấm màn chắn lên, nhìn ra ngoài. Nắng mênh mông. Nàng thấy Cảnh. Cảnh mặc chiếc quần jean cũ, ở trần, đang tưới cây. Anh đi tới, đi lui, khom người xuống rồi đứng dậy, vươn vai, mạnh khỏe, vững chải. Khi anh đi về phía giếng nước, nàng thấy khuôn mặt anh ửng đó, tóc lòa xòa phủ tận mắt. Ngực và bụng anh ướt nước. Nàng bỗng sực nhớ tới Lục. Nhớ Lục bửa củi, múc nước, cuốc đất. Thân hình Lục gầy hơn Cảnh. Nàng chợt có cảm giác Thương hạnh phúc hơn mình.
Hạnh đi rửa mặt đánh răng, thay áo quần. Khi ra phòng khách đã thấy Cảnh ở đó. Nàng ngạc nhiên:
- Anh sao nhanh vậy?
- Gì đâu mà nhanh chị.
- Vừa thấy anh tưới cây ngoài vườn.
- Thế à? Ra Hạnh… à chị thức dậy lâu rồi sao?
- Vâng.
- Tôi cố ý đợi… Hạnh đấy.
- Thương đâu mà đợi em… à đợi tôi.
- Thương lại bận nữa. Có bạn hàng tới lúc nửa đêm. Sáng ra đã đi rồi. Cô ấy nói tôi đưa Hạnh đi ăn sáng.
- Nữa!
- Mà sao? Hay Hạnh không thích đi?
Hạnh nguýt:
- Sao không?!
Cảnh nói:
- Tưởng Hạnh không thèm…
- Ai mà thèm.
Ngồi lên xe rồi, Hạnh nói:
- Em chẳng muốn ăn sáng đâu. Nhịn quen rồi. Cho em ra bãi biển chơi đi. Em thích biển. Ngoài em, biển xa quá, ít có dịp đi.
- Hạnh thích gì thì tôi chìu nấy. Nhưng đói bụng, trúng gió, tôi không chịu trách nhiệm đâu nhe.
Hạnh bĩu môi, “xì” một tiếng, nói:
- Ai thèm bắt anh chịu trách nhiệm. Có người chịu rồi.
- Ai mà sướng vậy?
- Anh khỏi cần biết.
Cảnh ghé tiệm mì, mua hai ổ mì thịt rồi phóng xe ra bãi biển. Trời đã khá trưa nên biển vắng dần. Cư dân địa phương đi tắm sáng đang lục tục rời biển. Dựng xe ở gốc cây dừa, Cảnh thuê hai chiếc ghế xếp. Anh đưa mì cho Hạnh và chỉ chiếc ghế:
- Hạnh ngồi đây ăn và ngắm biển.
Hạnh lắc đầu:
- Em nói rồi, em chưa muốn ăn. Em thích đi dạo biển.
- Tùy. Tôi đợi.
Hạnh đi ngay xuống bờ nước. Nàng bước trong vùng cát thấm nước. Sóng đều đặn tràn lên rồi rút xuống. Cảm giác mịn màng, mát lạnh dưới chân gây cho nàng một khoái cảm đặc biệt. Nàng theo bờ nước đi, đi mãi về phía xa. Bờ biển cong cong vươn ra, thu vào duyên dáng. Nuớc rung rinh, bập bềnh, sống động. Cát trắng. Trời xanh dịu ngọt. Gió biển dào dạt thổi vào. Biển vắng người phơi ra một bãi cát dài hân hoan dưới nắng. Biển ở đây trông gần gũi hơn biển Thuận An của nàng. Thuận An có cái nét hoang dã, khiến những người ít đi biển như nàng sợ hãi vu vơ.
Nàng mải miết bước. Thỉnh thoảng, nàng phải nhảy cỡn lên để tránh một đợt sóng lớn bất thần tràn vào. Ống quần đẫm nước mang lại cảm giác mát lạnh rờn rợn, kích thích. Nàng say sưa tận hưởng mùi biển y như thể nàng sẽ không còn cơ hội nào nữa. Ðến khi quay nhìn lui, nàng giật mình thấy mình đi xa quá rồi, xa đến nỗi không nhìn thấy chỗ Cảnh ngồi. Nàng vội vàng quay lại.
Về chỗ cũ, không thấy gì hết. Cảnh không, xe không, hai chiếc ghế xếp không, cả đôi dép Lào cũng không. Cảnh mang đi đâu? Bãi biển vắng tanh. Con đường Trần Phú xe cộ ngược xuôi. Nàng ngẩn ngơ, nhìn quanh quất. Cái anh chàng này nghịch ngợm hết ý, trốn đi đâu mất để người ta một mình thế này! Vậy thì ra bờ nước đi tiếp cho anh hàng biết mặt, nàng nghĩ. Nhưng khi thấy phía bên kia đường, nhiều khách du lịch đi dạo, nàng đổi ý, băng ngang qua. Ðến góc đường Lý Tự Trọng, nàng dừng lại, đợi xe. Ðột nhiên, nàng nghe tiếng bước chân hấp tấp ở phía sau. Chưa kịp quay lại thì hai bàn tay ai đó giữ lấy hai vai nàng ấn xuống. Một giọng cười vui vẻ vỡ ra:
- Hạnh đi mô đó?
Nhận ra giọng Cảnh, nàng ngoái đầu lui:
- Làm người ta hết hồn!
Nàng đưa tay, định đẩy Cảnh ra, nhưng rồi để mặc, buông tay xuống, cười.
T.D.N.