Danh ngôn
“Thế giới này, như nó đang được tạo ra, là không chịu đựng nổi. Nên tôi cần có mặt trăng, tôi cần niềm hạnh phúc hoặc cần sự bất tử, tôi cần điều gì đó có thể là điên rồ nhưng không phải của thế giới này.”
“Ce monde, tel qu’il est fait, n’est pas supportable. J’ai donc besoin de la lune, ou du bonheur, ou de l’immortalité, de quelque chose qui ne soit dement peut-etre, mais qui ne soit pas de ce monde.”
(Albert Camus, Caligula)
.
“Tất cả chúng ta, để có thể sống được với thực tại, đều buộc phải nuôi dưỡng trong mình đôi chút điên rồ.”
“Nous sommes tous obligés, pour rendre la realite supportable, d’entretenir en nous quelques petites folies.”
(Marcel Proust, À l’ombre des jeunes filles en fleurs)
.
“Nghệ thuật và không gì ngoài nghệ thuật, chúng ta có nghệ thuật để không chết vì sự thật.”
“L’art et rien que l’art, nous avons l’art pour ne point mourir de la vérité.” (Friedrich Nietzsche, Le Crépuscule des Idoles)
.
“Mạng xã hội đã trao quyền phát ngôn cho những đạo quân ngu dốt, những kẻ trước đây chỉ tán dóc trong các quán bar sau khi uống rượu mà không gây hại gì cho cộng đồng. Trước đây người ta bảo bọn họ im miệng ngay. Ngày nay họ có quyền phát ngôn như một người đoạt giải Nobel. Đây chính là sự xâm lăng của những kẻ ngu dốt.”
“Social media danno diritto di parola a legioni di imbecilli che prima parlavano solo al bar dopo un bicchiere di vino, senza danneggiare la collettività. Venivano subito messi a tacere, mentre ora hanno lo stesso diritto di parola di un Premio Nobel. È l’invasione degli imbecilli.”
(Umberto Eco, trích từ bài phỏng vấn thực hiện tại Đại học Turin (Ý), ngày 10 tháng 6 năm 2015, ngay sau khi U. Eco nhận học vị Tiến sĩ danh dự ngành Truyền thông và Văn hoá truyền thông đại chúng. Nguyên văn tiếng Ý đăng trên báo La Stampa 11.06.2015)
Ban Biên tập
Địa chỉ liên lạc:
1. Thơ
tho.vanviet.vd@gmail.com
2. Văn
vanviet.van14@gmail.com
3. Nghiên cứu Phê Bình
vanviet.ncpb@gmail.com
4. Vấn đề hôm nay
vanviet.vdhn1@gmail.com
5. Thư bạn đọc
vanviet.tbd14@gmail.com
6. Tư liệu
vanviet.tulieu@gmail.com
7. Văn học Miền Nam 54-75
vanhocmiennam5475@gmail.com
Tra cứu theo tên tác giả
- A. A. Fadeev
- A. Puskin
- A. T.
- Abdulrazak Gurnah
- Abraham F. Lowenthal
- Ace Le
- Ace Lê
- Adam Gopnik
- Adonis
- Adrian Horton
- Agi Mishol
- Ái Điểu
- Ajar
- Akiko Miki
- Alain Guillemin
- Alan Phan
- Alăng Văn Gáo
- Alăng Văn Giáo
- Albert Camus
- Aldous Huxley
- Aleksandr Griboedov
- Alesandr Blok
- Alex Marshall
- Alex Smith
- Alex Thai
- Alex-Thái Đình Võ
- Alexander Fadeev
- Alexander Solzhenitsyn
- Alexandra Alter
- Alexandre FERON
- Alice Munro
- Alina Lesik
- Alison Flood
- Allen Ginsberg
- Amanda Gorman
- Amartya Sen
- Amelia Glaser
- Amos Oz
- An Nam
- Anatole France
- Anatoly Gavrilov
- Anders Olsson
- André Breton
- André Menras
- André Menras – Hồ Cương Quyết
- André Menras Hồ Cương Quyết
- Andrea Hoa Pham
- Andrea Kendall-Taylor
- Andreas Fulda
- Andreas Wimmer
- Andrew Postman
- Andy Cao
- Anh Anh
- Anh Hồng
- Anh Hồng (nhà thơ)
- Ánh Liên
- Anh Nhi
- Anh Văn
- Anika Zeller
- Anna Akhmatova
- Anna Maria Bracale Ceruti
- Anna Mitchell
- Anna Schmid
- Anne Carson
- Anne Cazaubon
- Anne Hébert
- Anne Henochowicz
- Anne Nguyễn
- Annie Ernaux
- António Jacinto
- Antôn Nguyễn Trường Thăng
- Archimedes L.A. Patti
- Arlette Quỳnh Anh Trần
- Arnold Schwarzenegger
- Artem Sakharov
- Arthur Koestler
- Arty Abel
- Arvind Subramanian
- Augustina
- Aurélie Coulon
- Aurelien Breeden
- Ba Sàm
- Bá Thụ Đàm
- Bạch Cúc
- Bạch Hoàn
- Bách Mỵ
- Bách Thân
- Bạch X. Phẻ
- Bạch Xuân Phẻ
- Bakhtin
- Ban Mai
- Bàn Văn Thòn
- Ban Vận động Văn đoàn Độc lập Việt Nam
- Bảo Chân
- Bảo Huân
- Bảo La
- Bảo Nhi Lê
- Bảo Ninh
- Bảo Phác
- Bảo Tích
- Bão Vũ
- Bảo Yến
- Barbara Demick
- Bashô
- Bạt Xứ
- Batrioldman
- Bauxite Việt Nam
- Bắc Đảo
- Bắc Phong
- Bằng Việt
- BB Ngô
- Bei Dao
- Benjamin Péret
- Benjamin Ramm
- Bertolt Brecht
- Bertrand Russell
- Bettina Rheims
- Bích Ngân
- Biếm họa
- Biên Cương
- Biệt Hiệu
- Bilahari Kausikan
- Bill Hayton
- Billy Collins
- Bình Nguyên Lộc
- Brahma Chellaney
- Branko Milanovic
- Brett Reilly
- Brian Pascus
- Brian Wu
- Brice Pedroletti
- Brodsky
- Bryan
- Bùi An
- Bùi Bảo Trúc
- Bùi Bắc
- Bùi Bích Hà
- Bùi Chát
- Bùi Chí Trung
- Bùi Chí Vinh
- Bùi Công Thuấn
- Bùi Công Trực
- Bùi Đức Lại
- Bùi Giáng
- Bùi Hải Quảng
- Bùi Hoàng Tám
- Bùi Hoằng Vị
- Bùi Huệ Chi
- Bùi Huy
- Bui Huy Hoi Bui
- Bùi Mai Hạnh
- Bùi Mạnh Hùng
- Bùi Mẫn Hân
- Bùi Minh Quốc
- Bùi Ngọc Tấn
- Bùi Quang Thắng
- Bùi Suối Hoa
- Bùi Thanh Hiếu
- Bùi Thanh Phương
- Bùi Thanh Tuấn
- Bùi Thụy Băng
- Bùi Tiến An
- Bùi Trân Phượng
- Bùi Trọng Hiền
- Bùi Văn Kha
- Bùi Văn Nam Sơn
- Bùi Việt Sỹ
- Bùi Vĩnh Phúc
- Bùi Xuân Bách
- Bùi Xuân Đính
- Bùi-Viết Văn Đức
- Bulgakov
- Bửu Chỉ
- C.D.
- Cái Lư Hương
- Cái Trọng Ty
- Cam Ly
- Cameron Shingleton
- Cảnh Chánh
- Cao Bảo Vân
- Cao Bình Minh
- Cao Chi
- Cao Gia An
- Cao Hành Kiện
- Cao Huy Thuần
- Cao Kim Ánh
- Cao La
- Cao Quang Nghiệp
- Cao Tần
- Cao Thị Hồng
- Cao Thu Cúc
- Cao Tự Thanh
- Cao Việt Dũng
- Cao Xuân Hạo
- Cao Xuân Huy
- Carl Bildt
- Carl O. Schuster
- Carlos Assunção
- Carolyn Mary Kleefeld
- Cát Linh
- Cẩm Tú
- Cấn Thị Thêu
- Chan Phuong
- Chanh Tam
- Charles Bo
- Charles Bukowski
- Charles S. Kraszewski
- Charles Simic
- ChatKP
- Chau Doan
- Châm Khanh
- Chân Minh
- Chân Pháp Xa
- Chân Phương
- Chân Xuân Tản Viên
- Châu Diên
- Châu Hải Đường
- Châu Hồng Thủy
- Châu Hữu Quang
- Chenn
- Chế Diễm Trâm
- Chế Lan Viên
- Chi Mai
- Chi Phương
- Chiêu Dương
- Chiêu Khiêm
- Chiharu Shiota
- Chim Hải
- Chim Trắng
- Chinh Ba
- Chính Tâm
- Chính Vĩ
- Chinua Achebe
- Chơn Không Cao Ngọc Phượng
- Christian Gampert
- Christian Welzel
- Christina Mary Hjortlund
- Christoph Giesen
- Christoph Sator
- Christopher Balding
- Christopher Goscha
- Christy Wampole
- Chu Dương
- Chu Hảo
- Chu Hoạch
- Chu Kim
- Chu Mộng Long
- Chu Quang Tiềm
- Chu Tử
- Chu Văn Lễ
- Chu Văn Sơn
- Chu Vĩnh Hải
- Chu Vương Miện
- Chu Xuân Diên
- Chung Le
- Claire Simon
- Clay Phạm
- Concepcion de Leon
- Connie Hoàng
- Cora Engelbrecht
- Costica Bradatan
- Cổ Ngư
- Công Nguyễn
- Cù An Hưng
- Cù Huy Hà Vũ
- Cù Mai Công
- Cù Tuấn
- Cung Minh Huân
- Cung Tích Biền
- Cung Trầm Tưởng
- Cư sĩ Minh Đạt
- D. S. Likhachev
- Da Màu
- Dạ Ngân
- Dạ Thảo Phương
- Dã Tượng
- DAD
- Dadolin Murak
- Damien Keown
- Dan Bilefsky
- Dan Slater
- Dana Gioia
- Danh ngôn
- Dani Rodrik
- Daniel Halpern
- Daniel Hautzinger
- Daron Accemoglu
- David Brown
- David Gascoyne
- David Marchese
- David Weinberger
- Ðặng Thơ Thơ
- Demetrio Paparoni
- DEUTSCHE WELLE
- Di
- Di Li
- Diêm Liên Khoa
- Diễm Thi
- Diễm Tường
- Diễn đàn Thế kỷ
- Diệp Duy Liêm
- Diệp Huy
- Ðinh Cường
- Dino Buzatti
- Dipanjan Roy Chaudhury
- Dmitri Prokofyev
- Dmitry Burago
- Dmitry Muratov
- Doãn Cẩm Liên
- Doãn Mạnh Dũng
- Doãn Mẫn
- Doãn Quốc Sỹ
- Dominique Lemieux
- Donald Inglehart
- Donna Ashworth
- Ðỗ Quang Nghĩa
- Ðỗ Quyên
- Du Tử Lê
- Dung Nguyễn
- Dũng Phan
- Dũng Trung Kqd
- Dũng Vũ
- Duy Lam
- Duy Tân
- Duy Thanh
- Duy Thông
- duyên
- Duyên Anh
- Duyên Khánh
- Dư Hoa
- Dư Kiệt
- Dư Thị Hoàn
- Dư Thu Vũ
- Dương Đại Triều Lâm
- Dương Đình Giao
- Dương Khánh Phương
- Dương Kiền
- Dương Ngạn
- Dương Nghiễm Mậu
- Dương Ngọc Thái
- Dương Như Nguyện
- Dương Phương Vinh
- Dương Thắng
- Dương Thiệu Tước
- Dương Thu Hương
- Dương Thuấn
- Dương Tú
- Dương Tường
- Dương Văn Ba
- Dương Vân
- Dylan Suher
- Đà Văn
- Đàm Hà Phú
- Đàm Hách Thành
- Đào An Khánh
- Đào Anh Kha
- Đào Công Tiến
- Đào Duy Anh
- Đào Hiếu
- Đào Lê Na
- Đào Ngọc Chương
- Đào Nguyên
- Đào Nguyễn
- Đào Nguyên Phương Thảo
- Đào Như
- Đào Phương Liên
- Đào Quang Toản
- Đào Tấn Phần
- Đào Thái Tôn
- Đào Thị Hương
- Đào Tiến Thi
- Đào Trung Đạo
- Đào Trường Phúc
- Đào Tuấn
- Đào Tuấn Ảnh
- Đào Văn Bình
- Đào Văn Thuỵ
- Đào Văn Tiến
- Đào Vũ Anh Hùng
- Đạt Nguyễn
- Đặng Anh Đào
- Đặng Bích Phượng
- Đặng Chương Ngạn
- Đặng Đình Cung
- Đặng Đình Mạnh
- Đặng Hà
- Đặng Hải Sơn
- Đặng Hoàng Giang
- Đặng Hồng Nam
- Đặng Hùng Võ
- Đặng Hương Giang
- Đặng Hữu
- Đặng Mai Lan
- Đặng Mậu Tựu
- Đăng Nguyên
- Đặng Phùng Quân
- Đặng Quốc Thông
- Đặng Sơn Duân
- Đặng Thái
- Đăng Thành
- Đặng Thân
- Đặng Thị Hảo
- Đặng Thơ Thơ
- Đặng Tiến
- Đặng Tiến (Thái Nguyên)
- Đặng Trung Nghĩa
- Đặng Túy
- Đặng Văn Dũng
- Đặng Văn Hùng
- Đặng Văn Ngữ
- Đặng Văn Sinh
- Đặng Vũ Vương
- Đặng Xuân Thảo
- Đặng Xuân Xuyến
- Đằng-Giao
- Điểm Thọ
- Đinh Bá Anh
- Đinh Cường
- Đinh Hoàng Thắng
- Đinh Hồng Phúc
- Đinh Hùng
- Đình Kính
- Đinh Lê Vũ
- Đinh Linh
- Đinh Ngọc Thu
- Đinh Phương
- Đinh Phương Thảo
- Đinh Quang Anh Thái
- Đinh Thanh Huyền
- Đinh Thị Như Thúy
- Đinh Trường Chinh
- Đinh Từ Bích Thuý
- Đinh Từ Bích Thúy
- Đinh Văn Đức
- Đinh Vũ Hoàng Nguyên
- Đinh Ý Nhi
- Đinh Yên Thảo
- Đoàn Ánh Thuận
- Đoàn Bảo Châu
- Đoàn Cầm Thi
- Đoàn Công Lê Huy
- Đoàn Hồng Lê
- Đoàn Huy Giao
- Đoàn Huyền
- Đoàn Khắc Xuyên
- Đoàn Lê Giang
- Đoàn Nhã Văn
- Đoàn Thanh Liêm
- Đoan Trang
- Đoàn Tùng Nguyễn
- Đoàn Tử Huyến
- Đoàn Việt Hùng
- Đoàn Xuân Kiên
- Đỗ Anh Hoa
- Đỗ Anh Tuấn
- Đỗ Bích Thuý
- Đỗ Cao Bảo
- Đỗ Duy Ngọc
- Đỗ Đức
- Đỗ Đức Đông Ngàn
- Đỗ Đức Hiểu
- Đỗ Hòa
- Đỗ Hoàng Diệu
- Đỗ Hồng Ngọc
- Đỗ Hồng Nhung
- Đỗ Hữu Chí
- Đỗ Kh
- Đỗ Kh.
- Đỗ Khiêm
- Đỗ Kim Thêm
- Đỗ Lai Thuý
- Đỗ Lai Thúy
- Đỗ Lê Anh Đào
- Đỗ Mạnh Hoàng
- Đỗ Minh Tuấn
- Đỗ Nghê
- Đỗ Ngọc
- Đỗ Ngọc Thống
- Đỗ Quang Nghĩa
- Đỗ Quang Vinh
- Đỗ Quý Toàn
- Đỗ Quyên
- Đỗ Quỳnh Dao
- Đỗ Thái Bình
- Đỗ Thắng Cảnh
- Đỗ Thị Thu Trà
- Đỗ Thiên Anh Tuấn
- Đỗ Trí Vương
- Đỗ Trọng Khơi
- Đỗ Trung Quân
- Đỗ Trường
- Đỗ Tuyết Khanh
- Đồng Chuông Tử
- Đông Hoài
- Đông Hồ
- Đông Kha
- Đông Ngàn Đỗ Đức
- Đông Nghi
- Đức Ban
- Đức Đàm
- Đức Flying Bay
- Đức Hoàng
- Đức Lê
- Đức Phổ
- Đức Tâm
- Đức Tiến
- E. M. Forster
- E.E. Cummings
- E.M. Chernoivanenko
- Eamonn Butler
- Eckart Kleßmann
- Eduardo Galeano
- Edward Hirsch
- Elena Pucillo Truong
- Elias Canetti
- Ellen Bass
- Eloisa Amezcua
- Emiel Roothooft
- Emma Loffhagen
- Emmanuelle Jardonnet
- Eric Henry
- Eric Weiner
- Erica Frantz
- Erik Harms
- Erik Korling
- Euan Ward
- Evgheni Dobrenko
- F.N.
- Federico García Lorca
- Feliks Kuznesov
- Filip Lech
- Flanny O’Connor
- Florence Noiville
- Florian Altenhöner
- Francis Fukuyama
- Francis Fukuyma
- François Guillemot
- Frank Dikötter
- Frank O'Hara
- Frankfurt
- Fred Hiatt
- Friedrich Dürrenmatt
- Friedrich Nietzsche
- Fritz J. Raddatz
- Gã Khờ
- Gabriel García Márquez
- Gabriel Josipovici
- Gaither Stewart
- Gaiutra Bahadur
- Gary Leupp
- Gặp gỡ và trò chuyện
- Georg Bönisch
- Georg Trakl
- George Burchett
- George Orwell
- George Perreault
- George Siemens
- Georges Condominas
- Gérard Noiriel
- Gerhard Will
- Germain Droogenbroodt
- Giang Dang
- Giang Lại Đức
- Giang Nam
- Giáng Vân
- Giao Nguyễn
- Giáp Văn Dương
- Gideon Rachman
- Giuse Lê Công Đức
- Goethe
- Gonçalo Fernandes
- Gottfried Benn
- Graham Allison
- Grigory Yudin
- Günter Kunert
- Gyảng Anh Iên
- Hà Duy Phương
- Hà Dương Tuấn
- Hà Dương Tường
- Hà Đình Nguyên
- Hạ Đình Nguyên
- Hà Huy Khoái
- Hà Huy Sơn
- Hà Hương
- Hà Lệ Minh
- Hà Ngọc Hòa
- Hạ Nguyên
- Hà Nguyên Du
- Hà Nhân
- Hà Nhật
- Hà Phạm Phú
- Hà Quang Vinh
- Hà Sĩ Phu
- Hà Thanh Vân
- Hà Thế
- Hà Thị Minh Đạo
- Hà Thúc Sinh
- Hà Thủy Nguyên
- Hà Tùng Long
- Hà Tùng Sơn
- Hà Văn Thịnh
- Hà Văn Thùy
- Hà Vũ Trọng
- Hagi Kenaan
- Hai An Vu
- Hải Hạc
- Hải Ngọc
- Hai Thanh
- Han Dang
- Hàn Giang
- Han Kang
- Hàn Vĩnh Diệp
- Hạnh Diễm
- Hạnh Nguyên
- Hạnh Phước
- Hạnh Viên
- Hannah Beech
- Hào Thiện Nhân
- Hari Kunzru
- Haruki Murakami
- Hân Hương
- Heiko Buschke
- Heinrich Heine
- Henri Michaux
- Henry David Thoreau
- Henry Wadsworth Longfellow
- Heriberto Araújo
- Hermann Hesse
- Hiền Trang
- Hiệp Ikaria
- Hiệu Minh
- Hiếu Tân
- Ho Lai-Ming
- Hòa Bình Lê
- Hoa Níp
- Hoài Hương
- Hoài Nam
- Hoài Phương
- Hoài Thanh
- Hoài Việt
- Hoài Ziang Duy
- Hoan Doan
- Hoàn Nguyễn
- Hoàng Ánh
- Hoàng Anh Tuấn
- Hoàng Cát
- Hoàng Cầm
- Hoàng Chí Hiếu
- Hoàng Chính
- Hoàng Cường Long
- Hoàng Dũng
- Hoàng Dương Tuấn
- Hoàng Đăng Khoa
- Hoàng Đỗ
- Hoàng Đông
- Hoàng Đức Truật
- Hoàng Hà
- Hoàng Hải Thủy
- Hoàng Hải Vân
- Hoảng Hãn
- Hoàng Hôn
- Hoàng Hưng
- Hoàng Khởi Phong
- Hoàng Kim Oanh
- Hoàng Lại Giang
- Hoàng Lan
- Hoàng Lan Anh
- Hoàng Lan Chi
- Hoàng Lê
- Hoàng Lệ
- Hoàng Linh
- Hoàng Long
- Hoàng Mai Ðạt
- Hoàng Mạnh Hải
- Hoàng Minh Trí
- Hoàng Minh Tường
- Hoàng Nam
- Hoàng Nga
- Hoàng Ngọc Biên
- Hoàng Ngọc Hiến
- Hoàng Ngọc Nguyên
- Hoàng Ngọc Tuấn
- Hoàng Nguyễn
- Hoàng Nguyên Vũ
- Hoàng Nhơn
- Hoàng Nhuận Cầm
- Hoàng Phong Tuấn
- Hoàng Phủ Ngọc Tường
- Hoàng Quân
- Hoàng Quốc Dũng
- Hoàng Quốc Hải
- Hoàng Thị Hường
- Hoàng Thị Thu Thủy
- Hoàng Thu Phố
- Hoàng Thúy
- Hoàng Thuỵ Anh
- Hoàng Tiến
- Hoàng Trung Thông
- Hoàng Tuấn Công
- Hoàng Tuấn Phổ
- Hoàng Tùng
- Hoàng Tuỵ
- Hoàng Tư Giang
- Hoàng Văn Sơn
- Hoàng Việt
- Hoàng Vũ Sơn
- Hoàng Vũ Thuật
- Hoàng Xuân Phú
- Hoàng Xuân Sơn
- Hoàng Xuân Tuyền
- Hoàng Yến
- Horst Bienek
- Howard Gardner
- Hồ Anh Thái
- Hồ Bạch Thảo
- Hồ Bất Khuất
- Hồ Diệu Vân
- Hồ Dzếnh
- Hồ Đắc Vũ
- Hồ Đình Nghiêm
- Hồ Hải Thụy
- Hồ Hữu Tường
- Hồ Minh Tâm
- Hồ Ngọc Đại
- Hồ Như
- Hồ Phú Bông
- Hồ Tịnh Tình
- Hồ Trường An
- Hồ Tú Bảo
- Hội những người ủng hộ GS. Chu Hảo
- Hồng Anh
- Hồng Hoang
- Hồng Lê Thọ
- Hồng Phú
- Huệ Hương Hoàng
- Huguette Bertrand
- Huong Nguyen
- Huy Bảo
- Huy Cận
- Huy Đức
- Huy Tưởng
- Huyền Thương
- Huỳnh Duy Lộc
- Huỳnh Hoa
- Huỳnh Hữu Uỷ
- Huỳnh Hữu Ủy
- Huỳnh Kim Báu
- Huỳnh Kim Quang
- Huỳnh Lê Nhật Tấn
- Huỳnh Liễu Ngạn
- Huỳnh Ngọc Chênh
- Huỳnh Như Phương
- Huỳnh Sơn Phước
- Huỳnh Tấn Mẫm
- Huỳnh Thế Du
- Huỳnh Thục Vy
- Huỳnh Trọng Khang
- Huỳnh Tuấn Anh
- Hứa Chương Nhuận
- Hứa Lập Chí
- Hương Lan
- Hường Thanh
- Hương Thủy
- Hữu Danh
- Hữu Đông
- Hữu Loan
- Hữu Mai
- Hữu Phương
- Ian Bui
- Ian Johnson
- Igor Poglazov
- Iio Sōgi
- Ilza Burchett
- Inrasara
- Iris Radisch
- Isabella Kwai
- Issa
- Issac Bashevis Singer
- Italo Calvino
- Iya Kiva
- J. M. Lotman
- J.B Nguyễn Hữu Vinh
- Jacques Attali
- Jacques Prévert
- Jake Johnson
- James Borton
- James Daniel Spears
- James G. Zumwalt
- James Grossman
- James Joyce
- James Poniewozik
- James Stavridis
- James WrightJuan Felipe Herrera
- Jang Kều
- Janos Kornai
- Jared Carters
- Jason Lopata
- Jason Morris-Jung
- Jay Nordlinger
- Jaya K.
- Jean Chesnaux
- Jean d'Ormesson
- Jean Piaget
- Jean Przyluski
- Jean Toomer
- Jean-Jacques Brochier
- Jean-Jacques Roth
- Jean-Louis Rocca
- Jean-Luc Chalumeau
- Jean-Marc Roberts
- Jean-Patrick Géraud
- Jean-Paul Sartre
- Jefferson Cowie
- Jeffrey Hanfover
- Jeffrey Nall
- Jessica Swoboda
- Jessie Yeung
- Jiayang Fan
- Jimmy Carter
- Joan Hua
- João Guimarães Rosa
- Joaquin Nguyễn Hòa
- John Barrow
- John Cheever
- John D. Howard
- John Freeman
- John Keane
- John McCain
- Jon Fosse
- Jonathan Dee
- Jonathan London
- Jonathan Scott Holloway
- Jörg Wischermann
- Jorge Amado
- Jorge Luis Borges
- Joschka Fischer
- Josée Lapointe
- Joseph Wong
- Joseph Wright
- Josh Rogin
- Joshua Rothman
- Juan Pablo Cardenal
- Juan Pablo Cardenal & Heriberto Araújo
- Julia Cagé
- Julio Cortázar
- Jun’ichiro Tanizaki
- Kahil Gibral
- Kai Hoàng
- Kale
- Kalynh Ngô
- Kamel Daoud
- Kao Phú
- Kap Seol
- Karel Appel
- Karen Tongson
- Kate Chopin
- Kazuo Shiraga
- Kenneth Nguyen
- Kenzaburo Oe
- Keorapetse Kgositsile
- Kerstin Holm
- Kều Jang
- Kha Lương Ngãi
- Kha Tiệm Ly
- Khải Đơn
- Khái Hưng
- Khaled Juma
- Khaly Chàm
- Khang Quốc Ngọc
- Khánh
- Khánh Bình
- Khánh Duy
- Khánh Ly
- Khánh Mai
- Khanh Nguyen
- Khanh Pham
- Khánh Phương
- Khánh Trâm
- Khánh Trường
- Khét
- Khế Iêm
- Khiêm Nhu
- Khổng Đức Thiêm
- Khuất Đẩu
- Khuất Thu Hồng
- Khuê Minh Nguyệt
- Khuê Phạm
- Khuyết Thư
- Kiệm Hoàng
- Kiến Văn
- Kiệt Anh Hùng
- Kiệt Tấn
- Kiều Duy Vĩnh
- Kiều Loan
- Kiều Mai Sơn
- Kiều Maily
- Kiều Phong
- Kiều Thị An Giang
- Kim Ân
- Kim Chi
- Kim Dung
- Kim Hạnh
- Kim Thúy
- Kim Trần
- Kim Yi-deum
- Kinh Bắc
- Kính Hòa
- Klaus Wiegerefe
- Kobayashi Issa
- Kúm
- Kumar Vikram
- Kurt-Martin Mayer
- Kỳ Duyên
- Kyoko Numano
- L. N. Tolstoy
- L. V. H.
- La Khắc Hoà
- La Khắc Hòa
- Lã Nguyên
- Lại Nguyên Ân
- Lam Điền
- Lam Hạnh
- Lam Ngọc
- Lam Thái Hòa
- Lan Nguyên
- Lang Anh
- Langston Hughes
- LAP
- Larry Diamond
- Lars Vargö
- László Krasznahorkai
- Laura Cappelle
- Laurent Sagalovitsch
- Lawrence Ferlinghetti
- Lâm Chương
- Lâm Duyên
- Lâm Hạnh
- Lâm Lê
- Lâm Ngân Mai
- Lâm Quang Mỹ
- Lâm Thị Mỹ Dạ
- Lenin
- Leon Trotsky
- Leonard Cohen
- Leonardo da Vinci
- Lê An Thế
- Lê Anh Hoài
- Lê Anh Hùng
- Lê Ân
- Lê Bá Đảng
- Lê Bích Vượng
- Lê Chiều Giang
- Lê Công Định
- Lê Công Giàu
- Lê Công Tư
- Lê Ðình Nhất Lang
- Lê Dũng
- Lê Duy Nam
- Lê Đạt
- Lê Đăng Doanh
- Lê Đình Cai
- Lê Đình Khẩn
- Lê Đình Thắng
- Lê Đỗ Huy
- Lê Đức Dục
- Lê Đức Thôn
- Lê Giang Trần
- Lê Hải
- Lệ Hằng
- Lê Hiệp
- Lê Hoài Nguyên
- Lê Hoàng Diễm Trang
- Lê Hoàng Lân
- Lê Học Lãnh Vân
- Lê Hồ Quang
- Lê Hồng Hà
- Lê Hồng Hiệp
- Lê Hồng Lâm
- Lê Hùng
- Lê Hùng Vọng
- Lê Huyền Ái Mỹ
- Lê Huỳnh Lâm
- Lê Hữu
- Lê Hữu Khoá
- Lê Hữu Khóa
- Lê Hữu Nam
- Lê Kế Lâm
- Lê Khải
- Lê Kim Duy
- Lê Ký Thương
- Lê Lạc Giao
- Lê Luân
- Lê Mã Lương
- Lê Mai
- Lê Mai Lĩnh
- Lê Mạnh Chiến
- Lê Mạnh Đức
- Lê Minh
- Lê Minh Chánh
- Lê Minh Hà
- Lê Minh Hiền
- Lê Minh Khuê
- Lê Minh Phong
- Lê Ngân Hằng
- Lê Ngọc Luân
- Lê Ngọc Sơn
- Lê Nguyễn
- Lê Nguyễn Duy Hậu
- Lê Nguyễn Hương Trà
- Lê Nguyên Long
- Lê Nguyên Vỹ
- Lê Như Bình
- Lê Oa Đằng
- Lê Phan
- Lê Phú Khải
- Lê Quang
- Lê Quang Đức
- Lê Quảng Hà
- Lê Quang Hợp
- Lê Quang Thành
- Lê Quân
- Lê Quốc Anh
- Lê Quỳnh
- Lê Quỳnh Mai
- Lê Sa Long
- Lê Si Na
- Lê Sơn
- Lê Tất Đạt
- Lê Tất Điều
- Lê Thanh Dũng
- Lê Thanh Hải
- Lê Thanh Phong
- Lê Thanh Trường
- Lê Thân
- Lê Thế Thắng
- lê thi diem thuý
- Lê Thị Hồng Minh
- Lê Thị Huệ
- Lê Thị Hường
- Lê Thị Oanh
- Lê Thị Thanh Tâm
- Lê Thị Thấm Vân
- Lê Thiết Cương
- Lê Thiếu Nhơn
- Lê Thọ Bình
- Lê Thời Tân
- Lê Thời Thôi
- Lê Thu Hiền
- Lê Thúy Bảo Liên
- Lê Tiên Long
- Lê Trí Tuệ
- Lê Trinh
- Lê Trọng Nghĩa
- Lê Trọng Nguyễn
- Lê Trung Tĩnh
- Lê Trường Thanh
- Lê Tuấn Huy
- Lê Tuyết Hạnh
- Lê Văn Bỉnh
- Lê Văn Hảo
- Lê Văn Hiếu
- Lê Văn Hòa
- Lê Văn Hùng Vĩ
- Lê Văn Luân
- Lê Văn Sơn
- Lê Văn Trung
- Lê Văn Tùng
- Lê Vĩnh Tài
- Lê Vĩnh Triển
- Lê Vũ Trường Giang
- Lê Xuân Khoa
- Lê Xuyên
- Li Edelkoort
- Li Tana
- Li Zhongqin
- Liêu Diệc Vũ
- Liêu Thái
- Liễu Trương
- Linh Nguyên
- Linh Văn
- Linh Vân
- Linh-Chân Brown
- LKH
- Lorca
- Louis Aragon
- Louise Glück
- Lộc Vàng
- Lợi Phan Mai
- Luân Hoán
- Ludwig von Mises
- Luke Hunt
- Luke Turner
- Lữ Kiều
- Lữ Quỳnh
- Lương Đào
- Lương Thiệu Quân
- Lương Thư Trung
- Lưu Á Châu
- Lưu Bình Nhưỡng
- Lưu Diệu Vân
- Lưu Đình Long
- Lưu Đức Trung
- Lưu Hà
- Lưu Hiểu Ba
- Lưu Khánh Thơ
- Lưu Mê Lan
- Lưu Minh Hải
- Lưu Na
- Lưu Nhi Dũ
- Lưu Quang Vũ
- Lưu Thuỷ Hương
- Lưu Thủy Hương
- Lưu Trọng Tưởng
- Lưu Trọng Văn
- Lưu Uyên Khôi
- Lý Đợi
- Lý Gia Trung
- Ly Hoàng Ly
- Lý Ngang
- Ly Phạm
- Lý Quang Hoàn
- Lý Thanh
- Lý Tiến Dũng
- Lý Toàn Thắng
- Lý Trực Dũng
- Lý Xuân Hải
- Lydia Davis
- Lynh Bacardi
- LysP
- M. Gorky
- M. Trần
- M.L. Gasparov
- Mạc Phong Tuyền
- Mạc Văn Trang
- Mạc Việt Hồng
- Mạch Nha
- Mạch Quang Thắng
- Madeleine Riffaud
- Madlovics Bálint
- Magyar Bálint
- Mahmoud Darwish
- Mai An Nguyễn Anh Tuấn
- Mai Anh Tuấn
- Mai Bá Ấn
- Mai Bá Kiếm
- Mai Chanh
- Mai Đỗ
- Mai Hiền
- Mai Khôi
- Mai Kim Ngọc
- Mai Lý
- Mai Nhật
- Mai Ninh
- Mai Quốc Ấn
- Mai Quỳnh
- Mai Quỳnh Nam
- Mai Sơn
- Mai Thái Lĩnh
- Mai Thanh Sơn
- Mai Thảo
- Mai Tú Ân
- Mai Văn Hoan
- Mai Văn Phấn
- Mai Văn Tính
- Maki Starfield
- Mamleev
- Mạnh Kim
- Manuel Casimiro
- Mão Xuyên
- Marc Andrus
- Marcel Reich-Ranicki
- Marci Shore
- Marco Ferrarese
- Margarita Lyutova
- Marguerite Duras
- Maria Donovan
- Maria Ressa
- Marie Lê Thị Hoa
- Mario Vargas Llosa
- Marion Hennebert
- Mark B. Hamilton
- Mark Binelli
- Mark Frankland
- Mark Osaki
- Mark Strand
- Marta Hillers
- Martin Jankowski
- Martin Kulldorff
- Marty Robbins
- Mary Morose
- Mary Walsh
- Matei Vişniec
- Mathias Mayer
- Matthew Clayfield
- Matthew Crawford
- Maurice Blanchot
- Maximilian Steinbeis
- May
- Maya Angelou
- Mặc Đỗ
- Mặc Lâm
- Mân Côi
- McAmmond Nguyễn Thị Tư
- Media Văn Việt
- Mia Pluger
- Michael Burawoy
- Michael Scammell
- Miêng
- Mike Ives
- Mikhail Shishkin
- Mikhail Sholokhov
- Mikhail Viktorovich Zygar
- Milan Kundera
- Mimmi Diệu Hường Bergström
- MInh Anh
- Minh Huệ
- Minh Hùng
- Minh Luật
- Minh Quang – Lê Chiên
- Minh Quang Ho
- Minh Tâm
- Minh Thùy
- Minh Thư
- Minh Toàn
- Minh Tuấn
- Minh Tự
- Mireille Sacotte
- Monica Berlin
- Mường Mán
- Mỹ Hằng
- Mỹ Lan
- N. S. Khrushchev
- Nadine Murtaja
- Nam Dao
- Nam Dao Nguyễn Mạnh Hùng
- Nam Đan
- Nam Đông
- Nam Nguyên
- Nam Sơn
- Naowarat Pongpaiboon
- Natalia lacovelli
- Nataliya Zhynkina
- Natsume Sōseki
- Nay Aung
- ng. anhanh
- Ng.Uyển Nicole Dương
- Ngải Vị VỊ
- Ngân Xuyên
- Nghệ thuật
- Nghĩa Đặng
- Nghiêm Lương Thành
- Nghiêm Phương Mai
- Nghiêm Thanh Hương
- Nghiêm Xuân Hồng
- Nghiên Cứu Phê Bình
- Ngo Thu
- Ngọc Anh
- Ngọc Duy Phan
- Ngoc Hien Bui
- Ngọc Linh
- Ngô Anh Tuấn
- Ngô Bảo Châu
- Ngô Đình Thẩm
- Ngô Đồng
- Ngô Hương Giang
- Ngô Khắc Tài
- Ngộ Không Phí Ngọc Hùng
- Ngô Kim Khôi
- Ngô Kim-Khôi
- Ngô Liêm Khoan
- Ngô Lực
- Ngô Mai Phong
- Ngô Mạnh Hùng
- Ngô Minh
- Ngô Minh Khôi
- Ngô Ngọc Loan
- Ngô Ngọc Trai
- Ngô Nguyên Dũng
- Ngô Nhật Đăng
- Ngô Quốc Phương
- Ngô Quốc Thịnh
- Ngô Thế Vinh
- Ngô Thị Kim Cúc
- Ngô Thị Thanh Lịch
- Ngô Thị Thu Ngần
- Ngô Tùng Phong
- Ngô Tự Lập
- Ngô Văn
- Ngô Văn Giá
- Ngô Viết Nam Sơn
- Ngô Viết Trọng
- Ngô Việt Trung
- Ngô Vĩnh Long
- Ngô Xuân Hội
- Ngô Xuân Phúc
- Ngô Xuân Thảo
- Ngu Yên
- Nguyen Duc Thanh
- Nguyễn Hải Hoành
- Nguyễn Anh Dũng
- Nguyễn Anh Tuấn
- Nguyễn Anh Tuấn - đạo diễn
- Nguyễn Bá Chung
- Nguyễn Bách Việt
- Nguyễn Bảo Chân
- Nguyễn Bắc Sơn
- Nguyên Bình
- Nguyễn Bính
- Nguyễn Cảnh Bình
- Nguyên Cầm
- Nguyên Cẩn
- Nguyên Chánh
- Nguyễn Chí Hoan
- Nguyễn Chí Thuật
- Nguyễn Chí Trung
- Nguyễn Chí Tuyến
- Nguyễn Chinh Trung
- Nguyễn Cung Thông
- Nguyễn Cường
- Nguyễn Danh Bằng
- Nguyễn Danh Huế
- Nguyễn Danh Lam
- Nguyễn Ðăng Thường
- Nguyễn Duy
- Nguyễn Dương Quang
- Nguyễn Đạt
- Nguyễn Đắc Kiên
- Nguyễn Đắc Xuân
- Nguyễn Đăng Điệp
- Nguyễn Đăng Hưng
- Nguyễn Đăng Khoa
- Nguyễn Đăng Mạnh
- Nguyễn Đăng Na
- Nguyễn Đăng Quang
- Nguyễn Đăng Thường
- Nguyễn Đình Ấm
- Nguyễn Đình Bin
- Nguyễn Đình Bổn
- Nguyễn Đình Chú
- Nguyễn Đình Cống
- Nguyễn Đình Đăng
- Nguyễn Đình Huỳnh
- Nguyễn Đình Phượng Uyển
- Nguyễn Đình Thắng
- Nguyễn Đình Thi
- Nguyễn Đình Toàn
- Nguyễn Đông A
- Nguyễn Đổng Chi
- Nguyễn Đông Thức
- Nguyễn Đức
- Nguyễn Đức Dương
- Nguyễn Đức Hiệp
- Nguyễn Đức Mậu
- Nguyễn Đức Sơn
- Nguyễn Đức Thắng
- Nguyễn Đức Tiến
- Nguyễn Đức Tùng
- Nguyễn Đức Tường
- Nguyễn Gia Trí
- Nguyên Giác
- Nguyên Giác Phan Tấn Hải
- Nguyễn Hà Luân
- Nguyễn Hải Hoành
- Nguyễn Hải Yến
- Nguyễn Hàn Chung
- Nguyễn Hiến Lê
- Nguyễn Hoa Lư
- Nguyễn Hoài Nam
- Nguyễn Hoài Văn
- Nguyễn Hoài Vân
- Nguyễn Hoàn
- Nguyễn Hoàn Nguyên
- Nguyễn Hoàng Ánh
- Nguyễn Hoàng Anh Thư
- Nguyễn Hoàng Diệu Thủy
- Nguyễn Hoàng Diệu Thúy
- Nguyễn Hoàng Giao
- Nguyễn Hoàng Linh
- Nguyễn Hoàng Trung
- Nguyễn Hoàng Văn
- Nguyễn Hồng Anh
- Nguyễn Hồng Giao
- Nguyễn Hồng Hưng
- Nguyễn Hồng Lam
- Nguyễn Hồng Nhung
- Nguyễn Hồng Thục
- Nguyễn Huệ Chi
- Nguyễn Hùng
- Nguyễn Huy Hoàng
- Nguyễn Huy Thiệp
- Nguyễn Huy Vũ
- Nguyên Hưng
- Nguyễn Hưng Quốc
- Nguyễn Hương
- Nguyễn Hữu Đễ
- Nguyễn Hữu Hồng Minh
- Nguyễn Hữu Liêm
- Nguyễn Hữu Nhật
- Nguyễn Hữu Sơn
- Nguyễn Hữu Thiết
- Nguyễn Hữu Việt Hưng
- Nguyễn Hữu Vinh
- Nguyễn kc Hậu
- Nguyễn Khải
- Nguyễn Khánh Duy
- Nguyễn Khánh Trường
- Nguyễn Khắc An
- Nguyễn Khắc Bình
- Nguyễn Khắc Mai
- Nguyễn Khắc Ngân Vi
- Nguyễn Khắc Phê
- Nguyễn Khắc Phi
- Nguyễn Khắc Phục
- Nguyễn Khiêm
- Nguyễn Khôi
- Nguyễn Kiến Phước
- Nguyễn Kiều Dung
- Nguyễn Kiều Hưng
- Nguyễn Kim Hưng
- Nguyên Lạc
- Nguyễn Lam Điền
- Nguyễn Lãm Thắng
- Nguyễn Lan Phương
- Nguyễn Lâm Cẩn
- Nguyễn Lân Bình
- Nguyễn Lân Thắng
- Nguyễn Lê Hồng Hưng
- Nguyễn Lê Tuyên
- Nguyễn Lệ Uyên
- Nguyễn Linh Giang
- Nguyễn Linh Quang
- Nguyễn Lộ Trạch
- Nguyễn Luận
- Nguyễn Lương Hải Khôi
- Nguyễn Lương Ngọc
- Nguyễn Lương Thịnh
- Nguyễn Lương Vỵ
- Nguyễn Mai
- Nguyễn Man Nhiên
- Nguyễn Mạnh An Dân
- Nguyễn Mạnh Côn
- Nguyễn Mạnh Đẩu
- Nguyễn Mạnh Tiến
- Nguyễn Manh Trinh
- Nguyễn Mạnh Trinh
- Nguyễn Mạnh Tuấn
- Nguyễn Mạnh Tường
- Nguyễn Minh Anh
- Nguyễn Minh Hòa
- Nguyễn Minh Kính
- Nguyễn Minh Nhị
- Nguyễn Minh Nhựt
- Nguyễn Minh Thuyết
- Nguyễn Mộng Giác
- Nguyên Ngọc
- Nguyễn Ngọc Chu
- Nguyễn Ngọc Đức
- Nguyễn Ngọc Giao
- Nguyễn Ngọc Hoa
- Nguyễn Ngọc Lanh
- Nguyễn Ngọc Liễm
- Nguyễn Ngọc Lung
- Nguyễn Ngọc Phương
- Nguyễn Ngọc Tâm
- Nguyễn Ngọc Thiện
- Nguyễn Ngọc Tú Anh
- Nguyễn Ngọc Tư
- Nguyên Nguyên
- Nguyễn Nguyên
- Nguyễn Nguyên Bình
- Nguyễn Nguyệt Cầm
- Nguyễn Nhật Lệ
- Nguyễn Nhật Tín
- Nguyên Nhi
- Nguyễn Như Huy
- Nguyễn Như Mây
- Nguyễn Phạm Hùng
- Nguyễn Phan Quế Mai
- Nguyễn Phú Yên
- Nguyễn Phúc Vĩnh Ba
- Nguyễn Phượng
- Nguyễn Phương Đình
- Nguyễn Phương Mai
- Nguyễn Phương Mạnh
- Nguyễn Quang
- Nguyễn Quang A
- Nguyễn Quang Bình
- Nguyễn Quang Duy
- Nguyễn Quang Dy
- Nguyễn Quang Đồng
- Nguyễn Quang Hồng
- Nguyễn Quang Hưng
- Nguyễn Quang Lập
- Nguyễn Quang Thạch
- Nguyễn Quang Thân
- Nguyễn Quang Thiều
- Nguyễn Quang VInh
- Nguyễn Quân
- Nguyễn Quốc Bảo
- Nguyễn Quốc Chánh
- Nguyễn Quốc Chính
- Nguyễn Quốc Lâm
- Nguyễn Quốc Tấn Trung
- Nguyễn Quốc Thái
- Nguyễn Quốc Toàn
- Nguyễn Quốc Trụ
- Nguyễn Quốc Tuấn
- Nguyễn Quốc Vương
- Nguyễn Quỳnh Hương
- Nguyên Sa
- Nguyễn Sĩ Dũng
- Nguyễn Sơn Lâm
- Nguyễn Sỹ Phương
- Nguyễn Sỹ Tế
- Nguyễn Tà Cúc
- Nguyễn Tài Cẩn
- Nguyễn Tấn Cứ
- Nguyễn Tất Nhiên
- Nguyễn Thạch Giang
- Nguyễn Thái Hòa
- Nguyễn Thái Hợp
- Nguyễn Thái Sơn
- Nguyễn Thái Tuấn
- Nguyễn Thanh Bình
- Nguyễn Thanh Châu
- Nguyễn Thanh Giang
- Nguyễn Thanh Hiện
- Nguyễn Thanh Hùng
- Nguyễn Thanh Huy
- Nguyễn Thanh Huyền
- Nguyễn Thanh Mỹ
- Nguyễn Thành Nam
- Nguyễn Thanh Nghị
- Nguyễn Thanh Nguyệt
- Nguyễn Thành Phong
- Nguyễn Thanh Sơn
- Nguyễn Thành Sơn
- Nguyễn Thanh Tâm
- Nguyễn Thành Thi
- Nguyễn Thanh Tuyền
- Nguyễn Thanh Văn
- Nguyễn Thanh Việt
- Nguyễn Thế Hùng
- Nguyễn Thế Thanh
- Nguyễn Thị Ái Tiên
- Nguyễn Thị Bích Hậu
- Nguyễn Thị Bích Ngà
- Nguyễn Thị Bình
- Nguyễn thị Cỏ May
- Nguyễn Thị Dư Khánh
- Nguyễn Thị Hải
- Nguyễn Thị Hậu
- Nguyễn Thị Hiền
- Nguyễn Thị Hoàng
- Nguyễn Thị Hoàng Bắc
- Nguyễn Thị Hồng
- Nguyễn Thị Khánh Minh
- Nguyễn Thị Khánh Trâm
- Nguyễn Thị Kim Chi
- Nguyễn Thị Kim Phụng
- Nguyễn Thị Kim Thoa
- Nguyễn Thị Minh Ngọc
- Nguyễn Thị Minh Thái
- Nguyễn Thị Minh Thương
- Nguyễn Thị Ngọc Hải
- Nguyễn Thị Ngọc Nhung
- Nguyễn Thị Oanh
- Nguyễn Thị Phước
- Nguyễn Thị Thanh Bình
- Nguyễn Thị Thanh Hải
- Nguyễn Thị Thanh Lưu
- Nguyễn Thị Thanh Xuân
- Nguyễn Thị Thanh Yến
- Nguyễn Thị Thảo An
- Nguyễn Thị Thúy Hạnh
- Nguyễn Thị Thùy Linh
- Nguyễn Thị Thụy Vũ
- Nguyễn Thị Thuyền
- Nguyễn Thị Tịnh Thy
- Nguyễn Thị Từ Huy
- Nguyễn Thị Vinh
- Nguyễn Thiện Tống
- Nguyễn Thiện Tơ
- Nguyễn Thói Đời
- Nguyễn Thông
- Nguyễn Thu Quỳnh
- Nguyễn Thu Trang
- Nguyễn Thụy Anh
- Nguyễn Thùy Dương
- Nguyễn Thúy Hạnh
- Nguyễn Thụy Long
- Nguyễn Thuỵ Phương
- Nguyễn Thùy Song Thanh
- Nguyễn Thỵ
- Nguyễn Thy Anh
- Nguyễn Tiến Dũng
- Nguyễn Tiến Lập
- Nguyễn Tiến Trung
- Nguyễn Tiến Văn
- Nguyễn Trần Bạt
- Nguyễn Tri Phương Đông
- Nguyễn Triệu Nam
- Nguyễn Trọng Bình
- Nguyễn Trọng Chức
- Nguyễn Trọng Huân
- Nguyễn Trọng Khôi
- Nguyễn Trọng Tạo
- Nguyễn Trung
- Nguyễn Trung Bảo
- Nguyễn Trung Dân
- Nguyễn Trung Hiếu
- Nguyễn Trung Kiên
- Nguyễn Trung Thuần
- Nguyễn Trường Giang
- Nguyễn Trường Huy
- Nguyễn Trường Uy
- Nguyễn Tuấn
- Nguyễn Tuấn Anh
- Nguyễn Tuấn Khoa
- Nguyễn Tùng
- Nguyễn Tùng Linh
- Nguyễn Tuyết Lan
- Nguyễn Tuyết Lộc
- Nguyễn Tư Nghiêm
- Nguyễn Tử Siêm
- Nguyễn Tường Bách
- Nguyễn Tường Thiết
- Nguyễn Tường Thụy
- Nguyễn Ước
- Nguyễn Vạn An
- Nguyễn Vạn Phú
- Nguyễn Văn
- Nguyễn Văn Ba
- Nguyễn Văn Chính
- Nguyễn Văn Ðậu
- Nguyễn Văn Dũng
- Nguyễn Văn Đài
- Nguyễn Văn Gia
- Nguyễn Văn Hạnh
- Nguyễn Văn Hiệp
- Nguyễn Văn Hòa
- Nguyễn Văn Hùng
- Nguyễn Văn Huyên
- Nguyễn Văn Lợi
- Nguyễn Văn Lục
- Nguyễn Văn Miếng
- Nguyễn Văn Nghệ
- Nguyễn Văn Nho
- Nguyễn Văn Phong
- Nguyễn Văn Phú
- Nguyễn Văn Phước
- Nguyễn Văn Sâm
- Nguyễn Văn Sơn
- Nguyễn Văn Tao
- Nguyễn Văn Thiệu
- Nguyễn Văn Thọ
- Nguyễn Văn Trọng
- Nguyễn Văn Trung
- Nguyễn Văn Tuấn
- Nguyễn Văn Vĩnh
- Nguyễn Văn Xuân
- Nguyễn Vi Khải
- Nguyễn Vi Yên
- Nguyễn Viện
- Nguyên Việt
- Nguyễn Việt Anh
- Nguyễn Việt Chiến
- Nguyễn Viết Dũng
- Nguyễn Viết Lãm
- Nguyễn Vĩnh Nguyên
- Nguyễn Vũ Hiệp
- Nguyễn Vũ Tiềm
- Nguyễn Vỹ
- Nguyễn Vy Khanh
- Nguyễn Xuân Diện
- Nguyễn Xuân Hằng
- Nguyễn Xuân Hoàng
- Nguyễn Xuân Hưng
- Nguyễn Xuân Khánh
- Nguyễn Xuân Khoát
- Nguyễn Xuân Nghĩa
- Nguyễn Xuân Nha
- Nguyễn Xuân Quang
- Nguyễn Xuân Thiệp
- Nguyễn Xuân Thọ
- Nguyễn Xuân Tiệp
- Nguyễn Xuân Tường Vy
- Nguyễn Xuân Vượng
- Nguyễn Xuân Xanh
- Nguyễn Ý Thuần
- Nguyên Yên
- Nguyễn-Chương Mt
- Nguyễn-hòa-Trước
- Nguyệt Chu
- Nguyệt Quỳnh
- Nguyệt Vi
- Ngự Thuyết
- Người Buôn Gió
- Ngyễn Trung Bảo
- Nh. Tay Ngàn
- Nhã
- Nhã Ca
- Nhã Duy
- Nhã Thuyên
- Nhan Do Thanh
- Nhân Hồng
- Nhật Chiêu
- Nhật Lệ
- Nhất Linh
- Nhật Thanh
- Nhật Tiến
- Nhật Tuấn
- Nhất Uyên
- Nhị Linh
- Nhị Ngã
- Nhóm Vì một Hà Nội xanh
- Như Huy
- Như Không
- Như Quỳnh
- Như Quỳnh de Prelle
- Như Ý
- Nhược Thủy
- Niall Ferguson
- Nick Hilden
- Nicolas Casey
- Nikulin
- Nina McPherson
- Ninh Dương
- Ninh Kiều
- Nobert Hummelt
- Nông Hồng Diệu
- NP Phan
- Obama
- Ocean Vương
- Octavio Paz
- Ogden Nash
- Oksana Zabuzhko
- Oleg Kashin
- Ondrej Slowik
- onggiaolang
- Orlando Figes
- Orwell
- Oscar Salemink
- Oscar Wilde
- Pablo Neruda
- Pablo Picasso
- Palmer
- Pamela N. Corey
- Patrick Frater
- Patrick Lodge
- Paul Auster
- Paul Celan
- Paul Éluard
- Paul Hoover
- Paul Mendez
- Paul Mozur
- Paul Theroux
- Paul-François Paoli
- Paulus Lê Sơn
- Pavel Basinsky
- Pavel Basynski
- Pavlo Vyshebaba
- Paweł Kubiak
- Pawel Kuczynski
- Paweł Łepkowski
- Percy Mabandu
- Pervez Hoodbhoy
- Peter B. Zinoman
- Peter Bradshaw
- Peter Hansen
- Peter Harvey
- Peter Kleiner
- Peter Singer
- Phạm Anh Tuấn
- Phạm Biểu Tâm
- Phạm Cảnh Thượng
- Phạm Cao Hoàng
- Phạm Châu
- Phạm Chí Dũng
- Phạm Chi Lan
- Phạm Chu Sa
- Phạm Công Luận
- Phạm Công Thiện
- Phạm Công Trứ
- Phạm Công Út
- Phạm Duy
- Phạm Duy Nghĩa
- Phạm Đình Chương
- Phạm Đình Trọng
- Phạm Đình Vy
- Phạm Đoan Trang
- Phạm Hải Anh
- Phạm Hải Âu
- Phạm Hiền Mây
- Phạm Hoàng Quân
- Phạm Hồng Sơn
- Phạm Hùng Việt
- Phạm Huy Thông
- Phạm Khánh Duy
- Phạm Khiêm Ích
- Phạm Kiều Tùng
- Phạm Kỳ Đăng
- Phạm Lệ Quyên
- Phạm Lê Vương Các
- Phạm Linh
- Phạm Lưu Vũ
- Phạm Minh Hoàng
- Phạm Minh Ngọc
- Phạm Minh Quân
- Phạm Minh Trung
- Phạm Ngọc Lư
- Phạm Ngọc Thái
- Phạm Ngọc Tiến
- Phạm Nguyên Trường
- Phạm Ngữ
- Phạm Phan Long
- Phạm Phú Cường
- Phạm Phú Hải
- Phạm Phú Minh
- Phạm Phú Phong
- Phạm Phú Thứ
- Phạm Phú Viết
- Phạm Phúc Thịnh
- Phạm Phương
- Phạm Quang Ái
- Phạm Quang Long
- Phạm Quang Trung
- Phạm Quang Tuấn
- Phạm Sỹ Sáu
- Phạm Tăng
- Phạm Thành
- Phạm Thành Hưng
- Phạm Thanh Nghiên
- Phạm Thảo Nguyên
- Phạm Thế Cường
- Phạm Thị
- Phạm Thị Anh Nga
- Phạm Thị Điệp Giang
- Phạm Thị Hoài
- Phạm Thị Kiều Ly
- Phạm Thị Ngọc
- Phạm Thị Phương
- Phạm Thiên Ân
- Phạm Thiên Thư
- Phạm Tín An Ninh
- Phạm Toàn
- Phạm Trần
- Phạm Trọng Chánh
- Phạm Trung Nghĩa
- Phạm Tuấn
- Phạm Tư Thanh Thiện
- Phạm Tường Vân
- Phạm Văn
- Phạm Văn Khoái
- Phạm Văn Quang
- Phạm Văn Tình
- Phạm Văn Vũ
- Pham Viem Phuong
- Phạm Viêm Phương
- Phạm Viết Đào
- Phạm Việt Hưng
- Phạm Vũ Lửa Hạ
- Phạm Xuân Đài
- Phạm Xuân Hùng
- Phạm Xuân Nguyên
- Phạm Xuân Trường
- Phan An Sa
- Phan Ba
- Phan Bội Châu
- Phan Cẩm Thượng
- Phan Châu Thành
- Phan Cự Đệ
- Phan Dương Hiệu
- Phan Đan
- Phan Đạo
- Phan Đắc Lữ
- Phan Đình Diệu
- Phan Độc Lập
- Phan Hải-Đăng
- Phan Hồng Giang
- Phan Huy Chú
- Phan Huy Dũng
- Phan Huy Đường
- Phan Huy Lê
- Phan Huyền Thư
- Phan Kế Toại
- Phan Khôi
- Phan Kim Hổ
- Phan Lặng Yên
- Phan Mạnh Quỳnh
- Phan Nam Sinh
- Phan Ngọc
- Phan Nguyên
- Phan Nhật Nam
- Phan Nhiên Hạo
- Phan Ni Tấn
- Phan Phương Đạt
- Phan Quang
- Phan Quỳnh Trâm
- Phan Tấn Hải
- Phan Tấn Uẩn
- Phan Thanh Bình
- Phan Thanh Sơn Nam
- Phan Thanh Tâm
- Phan Thắng
- Phan Thế Hải
- Phan Thị Hà Dương
- Phan Thị Kim Phúc
- Phan Thị Trọng Tuyển
- Phan Thị Vàng Anh
- Phan Thu Vân
- Phan Thuý Hà
- Phan Thúy Hà
- Phan Trang Hy
- Phan Trí Đỉnh
- Phan Trọng Hoàng Linh
- Phan Trọng Văn
- Phan Văn Giưỡng
- Phan Văn Song
- Phan Văn Thắng
- Phan Vũ
- Phan Xine
- Phan Xuân Sinh
- Phannguyên Psg
- Phanxipăng
- Phaolô VI
- phap
- Pháp Hoan
- Pháp Vân
- Phapxa Chan
- Phát biểu nhận giải Văn Việt
- Phi Hà
- Phil Caputo
- Philip Larkin
- Philip Roth
- Phong Âm
- Phong Linh
- Phong Nguyen
- Phong Quang
- Phố Văn
- Phú Quang
- Phù Sa
- Phúc Lai GB
- Phúc Tiến
- Phunchok Stobdan
- Phùng Anh Kiệt
- Phùng Hi
- Phùng Hoài Ngọc
- Phùng Học Vinh
- Phùng Ngọc Kiên
- Phùng Nguyễn
- Phùng Quán
- Phùng Thành Chủng
- Phùng Thị Hạ Nguyên
- Phùng Thị Như Hà
- Phuong Ta
- Phương Chi
- Phương Hương
- Phương Phương
- Phương Thảo
- Phương Thuý
- Phương Uy
- Phương Xích Lô
- Pierre Bayard
- Pierre Darriulat
- Pierre Lemieux
- Prashanth Parameswaran
- Qladimir Pyljow
- Quách Cường
- Quách Hạo Nhiên
- Quách Tấn
- Quách Thoại
- Quảng Diệu Trần Bảo Toàn
- Quang Dũng
- Quang Đức
- Quang Minh
- Quang Phan
- Quảng Tánh Trần Cầm
- Quậy Nguyễn
- Quế Hương
- Quốc Dũng
- Quốc Phương
- Quốc Toản
- Quyên Di
- Quyên Hoàng
- Quỳnh Dao
- Quỳnh Hợp
- Quỳnh Iris de Prelle
- Quỳnh Vi
- Rabindranath Tagore
- Rachel Adams
- Rainer Maria Rilke
- Ralph Chaplin
- Rebecca Mead
- Rebecca Solnit
- Reiner Traub
- Remo Verdickt
- Riccardo Gazzaniga
- Richard C. Paddock
- Richard Millet
- Richard Serra
- Richard Seymur
- Robert Desnos
- Robert McCrump
- Roger Vu
- Roger-Pol Droit
- Roland Barthes
- Romain Rolland
- Ronald F. Inglehart
- Rory O’Sullivan
- Ruben David Gonzalez Gallego
- Russell Edson
- Ruth Ingram
- Ryszard Legutko
- Saint-John Perse
- Salman Rushdie
- Salvatore Babones
- Sam Dresser
- Sạn chữ
- San Phi
- Sandra Kerschbaumer
- Sara Teasdale
- Sarah Pulliam Bailey
- Sarah Thornton
- Sáu Nghệ
- Sergio Bitar
- Shaimaa El Sabbagh
- Shakespeare
- Shannon Van Sant
- Sheikha A
- Sheila Fischman
- Sheila Ngoc Pham
- Sheri Berman
- Shigeeda Yutaka
- Shirin Ebadi
- Shukshin
- Simon Johnson
- Sire Apm Lukwesa
- Slavoj Žižek
- Sohaniim
- Son Kieu Mai
- Song Chi
- Song Hà
- Song Nguyễn
- Song Phạm
- Song Phan
- Song Thao
- Sophie Trịnh
- Số đặc biệt
- Sơn Ca
- Sơn Hoàng Liên
- Sơn Kiều Mai
- Sơn Nam
- Stalin
- Stefan Dege
- Stefano Harney
- Stephan Koester
- Stephen B. Young
- Steve Earle
- Susan Sontag
- Suzuki Katsuhiko
- Sương Nguyệt Minh
- Sương Quỳnh
- Svetlana Alexievich
- Svetlana Alexievitch
- Svetlana Alexiévitch
- Sylvia Plath
- T. Đ.
- T.Vấn
- Tạ Anh Thư
- Tạ Chí Đại Trường
- Tạ Duy Anh
- Tạ Tỵ
- Tạ Văn Tài
- Tạ Văn Thông
- Tạ Xuân Hải
- Tadeusz Rósewicz
- Tam Ích
- Tamarchenko
- Tàn Tuyết
- Tanaami Keiichi
- Taras Shevchenko
- Tarik Khaldi
- Tawada Yoko
- Tawfiq Zayyad
- Tăng Quang
- Tâm An
- Tâm Bình
- Tâm Chánh
- Tâm Don
- Tâm Thường Định
- Tâm Việt
- Tấn An
- Teolinda Gersão
- Teresa Mỹ Chúc
- Thạch Đạt Lang
- Thạch Quỳ
- Thạch Thảo
- Thái Bá Tân
- Thái Bá Vân
- Thái Bảo
- Thái Hà
- Thái Hạo
- Thái Kế Toại
- Thái Kim Lan
- Thái Mai Lan
- Thái Ngọc San
- Thái Phan Vàng Anh
- Thái Sinh
- Thái Thanh
- Thái Thanh Sơn
- Thái Thăng Long
- Thái Tuấn
- Thái Văn
- Thái Văn Đào
- Thái Vũ
- Thanh Chung
- Thạnh Đà
- Thanh Hằng
- Thanh Hằng - Anh Khoa
- Thành Lộc
- Thanh Nam
- Thanh Ngọc
- Thanh Phương
- Thanh Tâm Tuyền
- Thanh Thảo
- Thanh Thuỷ
- Thanh Trúc
- Thanh Tùng
- Thanh Xuân
- Thanhhà Lại
- Thảo Dân
- Thao Dinh
- Thảo luận
- Thảo Nguyên
- Thảo Trường
- Thảo Vy
- Thẩm Đống
- Thẩm Hoàng Long
- Thận Nhiên
- Thân Trọng Mẫn
- Thân Trọng Sơn
- Thế Dũng
- Thế Giang
- Thế Quân
- THẾ THANH
- Thế Uyên
- Thi Hoàng
- Thi Nguyên
- Thi sỹ ỦA
- Thi Vũ
- Thích Nhất Hạnh
- Thích Nữ Chân Không
- Thích Phước An
- Thích Quảng Độ
- Thierry Leclère
- Thierry Lentz
- Thiên Di
- Thiên Điểu
- Thiền Lâm
- Thiền Nguyễn
- Thiên Thai
- Thiện Tùng
- Thiện Ý
- Thiền Zen Paul Vân Thuyết
- Thiết Thạch
- Thiếu Khanh
- Thiều Mai Lâm
- Tho Nguyen
- Thọ Nguyễn
- Thomas A. Bass
- Thomas Bo Pedersen
- Thomas Mahler
- Thomas S. Mullaney
- Thông Đặng
- Thơ
- Thơ Marie Howe
- Thụ Nguyên
- Thu Phong
- Thu Vàng
- Thuận
- Thuần Ngô
- Thuận Paris
- Thuận Thiên
- Thục Quyên
- Thụy An
- Thùy Dung
- Thụy Khuê
- Thùy Linh
- Thụy My
- Thủy Tiên
- Thư Bạn Đọc
- Thường Quán
- Thy An
- Tịch Ru
- Tiet Hung Thai
- Tiền Giang
- Tiêu Dao Bảo Cự
- Tiêu Kiện Sinh
- Tiêu Toàn
- Tiểu Tử
- Tiểu Vũ
- Tillman Miller
- Timothy Brennan
- Timothy Garton Ash
- Timothy Snyder
- Tina Hà Giang
- Tino Cao
- Tobi Trần
- Tom Fawthrop
- Tomas Tranströmer
- Tô Đăng Khoa
- Tô Hải
- Tô Hoàng
- Tố Hữu
- Tô Lan Hương
- Tô Ngọc Vân
- Tô Thẩm Huy
- Tô Thùy Yên
- Tô Văn Trường
- Tôi Đây
- Tôn Thất Thông
- Tôn Thất Tùng
- Tống Văn Công
- Trà Bình
- Trà Đóa
- Trà Nhiên
- Tracy K. Smith
- Tran Dinh Dung
- Tran Nam Dung
- Trang Châu
- Trang Hạ
- Trang Thanh
- Trang Thế Hy
- Trangđài Glassey Trầnguyễn
- Trangđài Glasssey-Trầnguyễn
- Trao đổi
- Trầm Tử Thiêng
- Trần Anh Hùng
- Trần Bá Đại Dương
- Trần Bang
- Trần Bình Nam
- Trần C. Trí
- Trần Cao Lĩnh
- Trần Cao Tường
- Trần Công Tâm
- Trần Công Tín
- Trần Dạ Từ
- Trần Dần
- Trần Doãn Nho
- Trần Dũng Thanh Huy
- Trần Duy
- Trần Duy Phiên
- Trần Duy Trung
- Trần Đăng Khoa
- Trần Đăng Tuấn
- Trần Đĩnh
- Trần Đình Bút
- Trần Đình Hoành
- Trần Đình Lương
- Trần Đình Sơn Cước
- Trần Đình Sử
- Trần Đình Thắng
- Trần Đình Triển
- Trần Đình Trợ
- Trần Độ
- Trần Đồng Minh
- Trần Đức Anh Sơn
- Trần Đức Nguyên
- Trần Đức Thảo
- Trần Đức Tiến
- Trần Đức Tín
- Trần Đức Toản
- Trần Gia Huấn
- Trần Gia Ninh
- Trần Hà Linh
- Trần Hạ Tháp
- Trần Hạ Vi
- Trần Hải
- Trần Hạnh
- Trần Hậu
- Trần Hoài Anh
- Trần Hoài Thư
- Trần Hoàng Phố
- Trần Hoàng Trúc
- Trần Hoàng Vy
- Trần Hùng
- Trần Huy Bích
- Trần Huy Mẫn
- Trần Huy Minh Phương
- Trần Huy Quang
- Trần Huyền Sâm
- Trần Huỳnh Duy Thức
- Trần Hữu Dũng
- Trần Hữu Khánh
- Trần Hữu Quang
- Trần Hữu Tá
- Trần Hữu Thục
- Trần Khánh Triệu
- Trần Kiêm Đoàn
- Trần Kiêm Trinh Tiên
- Trần Kim Trắc
- Trần Kỳ Trung
- Trần Lam
- Trần Lê Hoa Tranh
- Trần Lê Sơn Ý
- Trần Lương
- Trần Lý Trí Tân
- Trần Mạnh Hảo
- Trần Mạnh Tuấn
- Trần Minh Phi
- Trần Minh Quốc
- Trần Mộng Tú
- Trần Nam Anh
- Trần Nam Bình
- Trần Ngân Hà
- Trần Nghi Hoàng
- Trần Ngọc Cư
- Trần Ngọc Hiếu
- Trần Ngọc Tuấn
- Trần Ngọc Vương
- Trần Nguyên Đán
- Trần Nhã Thụy
- Trần Nhương
- Trần Phong Giao
- Trần Phong Vũ
- Trần Quang Đức
- Trần Quang Lộc
- Trần Quốc Anh
- Trần Quốc Nam
- Trần Quốc Thuận
- Trần Quốc Toàn
- Trần Quốc Trọng
- Trần Quốc Vượng
- Trần Quyết Thắng
- Trân Sa
- Trần Song Hào
- Trần Thành
- Trần Thanh Ái
- Trần Thanh Cảnh
- Trần Thanh Huy
- Trần Thanh Vân
- Trần Thắng
- Trần Thế Vĩnh
- Trần Thị Băng Thanh
- Trần Thị Diệu Tâm
- Trần Thị Lai Hồng
- Trần Thị Lam
- Trần Thị NgH.
- Trần Thị Nguyệt Mai
- Trần Thị Phương Phương
- Trần Thị Thanh Thoả
- Trần Thị Thu Hoài
- Trần Thị Trường
- Trần Thiện Đạo
- Trần Thùy Mai
- Trần Tiến
- Trần Tiễn Cao Đăng
- Trần Tiến Dũng
- Trần Tiễn Khanh
- Trần Tố Nga
- Trần Trọng Dương
- Trần Trọng Thức
- Trần Trọng Vũ
- Trần Trung Chính
- Trần Trung Đạo
- Trần Tuấn
- Trần Từ Mai
- Trần Vàng Sao
- Trần Văn Chánh
- Trần Văn Chung
- Trần Văn Đỉnh
- Trần Văn Khê
- Trần Văn Minh
- Trần Văn Nam
- Trần Văn Thọ
- Trần Văn Thủy
- Trần Văn Tý
- Trần Vấn Lệ
- Trần Việt Hà
- Trần Viết Ngạc
- Trần Vinh Dự
- Trần Vũ
- Trần Vũ Hải
- Trần Vương Thuấn
- Trần Vương Thuận
- Trần Wũ Khang
- Trần Xuân Hoài
- Trần Xuân Kiêm
- Trần Xuân Linh
- Trần Xuân Lĩnh
- Trần Xuân Thảo
- Trần Ý Dịu
- Trần Yên Hòa
- Trần Yên Nguyên
- Trên
- Trên Facebook
- Trên Facebook/Minds
- Trên kệ sách
- Trên trang diaCRITICS
- Trí Hiệu Dân
- Triều Anh
- Triều Hoa Đại
- Triêu Nhan
- Triều Sơn
- Triệu Tử Dương
- Trịnh Anh Tuấn
- Trịnh Bá Phương
- Trịnh Bách
- Trịnh Cao Hòa Thanh
- Trịnh Chu
- Trịnh Công Sơn
- Trịnh Cung
- Trịnh Duy Kỳ
- Trịnh Hữu Long
- Trịnh Kim Tiến
- Trịnh Lữ
- Trịnh Minh Tuấn
- Trịnh Sơn
- Trịnh Thanh Thủy
- Trịnh Thu Tuyết
- Trịnh Vĩnh Phúc
- Trịnh Xuân Thuận
- Trịnh Xuân Thủy
- Trịnh Y Thư
- Trọng Anh
- Trọng Phú
- Trọng Thành
- Tru Sa
- Trúc Giang
- Trúc Thông
- Trúc Ty
- Trump
- Trung Bảo
- Trung Dũng Kqd
- Trung Dũng Kqđ
- Trùng Dương
- Trung Đào
- Trung Trung Đỉnh
- Trư Sa
- Trường An
- Trương Anh Ngọc
- Trương Anh Thụy
- Trương Chính
- Trương Duy Nhất
- Trương Đăng Dung
- Trương Điện Thắng
- Trương Đình Phượng
- Trương Hồng Quang
- Trương Huy San
- Trường Minh
- Trương Ngọc Chương
- Trương Nguyên
- Trương Nguyện Thành
- Trương Nhân Tuấn
- Trương Phượng
- Trương Quang
- Trương Quang Đệ
- Trương Quang Nhuệ
- Trương Quang Vĩnh
- Trương Thanh Thuận
- Trương Thị An Na
- Trương Thị Ngọc Hân
- Trương Thiên Phàm
- Trương Thu Hiền
- Trương Tố Hoa
- Trương Trọng Nghĩa
- Trương Tửu
- Trương Văn Dân
- Trương Văn Vĩnh
- Trương Vũ
- Trương Xuân Thiên
- Tú Mỡ
- Tù Quốc Hoài
- Tù Sâm
- Tú Trung Hồ
- Tuấn Duy
- Tuấn Khanh
- Tuân Nguyễn
- Tuấn Thảo
- Tuệ Anh
- Tuệ Đăng
- Tuệ Nguyên
- Tuệ Nhân
- Tuệ Nhật
- Tuệ Sĩ
- Tuệ Sỹ
- Tùng Dương Cola
- Tung Nguyen
- Turner
- Túy Hồng
- Tuyết Nghi
- Tư
- Từ Dung
- Tư liệu
- Tử Linh
- Từ Mai Trần Huy Bích
- Từ Quốc Hoài
- Từ Sâm
- Từ Thức
- Tưởng
- Tương Lai
- Uejima Onitsura
- Umberto Eco
- Uông Tăng Kỳ
- Uông Triều
- Uyển Ca
- Uyên Nguyên
- Uyên Nguyễn
- Uyên Thao
- Uyên Vũ
- V. Erofiev
- Václav Havel
- Vàng A Giang
- Varlam Shalamov
- Vasco Gargalo
- Vasily Makarovich
- Vasyl Stus
- Văn
- Văn Biển
- Văn Cao
- Văn Chinh
- Văn Công Hùng
- Văn Giá
- Văn học
- Văn học Miền Nam 54-75
- Văn Như Cương
- Văn Quang
- Văn Tâm
- Văn Văn Của
- Văn Việt
- Văn;
- Văn.
- Vấn đề hôm nay
- Vận Động Ứng Cử Đại Biểu Quốc Hội 2016
- Vân Hạ
- Vân Phi
- Velcrow Ripper
- Veronica Melkozerova
- Vi Lãng
- Vi Trần
- Vi Yên
- Viet Thanh Nguyen
- Viên Linh
- Việt Bách
- Việt Bình
- Việt Dzũng
- Việt Khang
- Việt Lang
- Việt Phương
- Viktor Astafyev
- Viktor Maslov
- Vinh Anh
- Vĩnh Điện
- Vĩnh Hảo
- Vĩnh Quyền
- Virginia Heffernan
- Virginia Woolf
- Vladimir Nabokov
- Vladimir Voronov
- Võ An Đôn
- Võ Anh Minh
- Võ Anh Thơ
- Võ Bá Cường
- Võ Đắc Danh
- Võ Định Hình
- Võ Đức Phúc
- Võ Hồng
- Võ Huy Tâm
- Võ Hương Quỳnh
- Võ Kỳ Điền
- Võ Ngàn Sông
- Võ Phiến
- Võ Thị Hảo
- Võ Thị Thu Hằng
- Võ Tiến Cường
- Võ Tòng Xuân
- Võ Trí Hảo
- Võ Văn Quản
- Võ Văn Tạo
- Võ Văn Thôn
- Võ Xuân Quế
- Võ Xuân Sơn
- Volker Weidermann
- Volodymyr Vynnychenko
- Volodymyr Zelenskyy
- Vũ
- Vũ Bằng
- Vũ Biện Điền
- Vũ Cao Đàm
- Vũ Cát Tường
- Vũ Đình Hòe
- Vũ Đình Huỳnh
- Vũ Đình Liên
- Vũ Đình Phòng
- Vũ Đức Khanh
- Vũ Đức Phúc
- Vũ Đức Sao Biển
- Vu Gia
- Vũ Hà Văn
- Vũ Hạnh
- Vũ Hoàng Chương
- Vũ Hoàng Thư
- Vũ Hồng Ánh
- Vũ Huy Ngọc
- Vũ Huy Quang
- Vũ Khắc Hoè
- Vũ Khắc Khoan
- Vũ Kim Hạnh
- Vũ Kim Thu
- Vũ Lâm
- Vũ Lập Nhật
- Vũ My Lan
- Vũ Ngọc Giao
- Vũ Ngọc Hoàng
- Vũ Ngọc Tâm
- Vũ Ngọc Tiến
- Vũ Nho
- Vũ Oanh
- Vũ Quang Việt
- Vũ Quí Hạo Nhiên
- Vũ Quốc Ngữ
- Vũ Quỳnh Hương
- Vũ Quỳnh Nh.
- Vũ Thành Sơn
- Vũ Thanh Tâm
- Vũ Thanh Tùng
- Vũ Thành Tự Anh
- Vũ Thế Khôi
- Vũ Thị Hải
- Vũ Thị Nhuận
- Vũ Thị Phương Anh
- Vũ Thị Phương Lan
- Vũ Thị Thanh
- Vũ Thị Thanh Mai
- Vũ Thư Hiên
- Vũ Tiến Lập
- Vũ Trọng Khải
- Vũ Trọng Phụng
- Vũ Tuấn Hoàng
- Vũ Từ Trang
- Vũ Tường
- Vũ Viết Tuân
- Vũ Xuân Tửu
- Vương Bích Ngọc
- Vương Đan
- Vương Hỗ Ninh
- Vương Huy
- Vương Ngọc Minh
- Vương Tiểu Nhị
- Vương Trí Nhàn
- Vương Trọng
- Vương Trùng Dương
- Vương Trung Hiếu
- Vy Thảo
- W. H. Auden
- Wa Praong
- Walt Whitman
- Walter Isaacson
- Wayne Karlin
- Wells
- Wendy Barker
- Wiesiek Powaga
- Wilhelm Schmid
- Will Nguyen
- William Carlos Williams
- William Nee
- William Stafford
- William Stanley Merwin
- Winston Phan Đào Nguyên
- Wislawa Szymborska
- Władysław Reymont
- Wolf Biermann
- Wolfgang Borchert
- Wynn Gadkar Wilcox
- Xì Trum
- Xie Tao
- Xuân Ba
- Xuân Diệu
- Xuân Dương
- Xuân Đài
- Xuân Minh
- Xuân Phượng
- Xuân Sách
- Xuân Thọ
- Xuân Vũ
- Xương Văn
- Y Chan
- Ỷ Lan
- Ý Nhi
- Y Uyên
- Yanis Varoufakis
- Yasmine M’Barek
- Yevgeny Yevtushenko
- Yên Ba
- Yên Khắc Chính
- Yến Năng
- Yên San
- Yên San Thụy Miên
- Yên Thao
- Yiyun Li
- Yoko Ogawa
- Yōko Ogawa
- Yoko Tawada
- Yosano Akiko
- Young Sang Lee
- Yuliya Ilchuk
- Yuno Bigboi
- Yves Sintomer
- Yvette Tan
- Zac Herman
NHỮNG MẢNH RỒNG (kỳ 11)
HOÀNG MINH TƯỜNG
TIỂU THUYẾT
19
Phạm Hoài Trung không hề biết anh chàng Mỹ lai ngồi ở bàn bên đang lặng lẽ giơ iphone quay trộm mình.
Khác hẳn lần cùng Ngô Bỉnh Thạc và Cao Trần Đoàn bù khú với nhau ở resort Hòn Kén mấy năm trước, bây giờ Trung xuống mã quá. Không thể nói là tiều tụy, bởi vì dẫu sao đó cũng chỉ là vẻ bề ngoài với nước da tai tái, mái tóc lẫn nhiều sợi bạc. Phải nhìn vào đôi mắt u buồn với những kẽ chân chim hằn bên khóe, đôi môi luôn mím chặt khó thốt ra lời… mới thấy rằng thời gian đã tàn phá Trung nhanh đến thế nào.
Chỉ trong vòng bốn năm qua, dường như Trung đã thành một người hoàn toàn khác. Chung quy chỉ tại nàng Aleksandra Wasak xinh đẹp, định mệnh của đời anh. Không. Không thể quy tội cho Ola. Nói đúng ra là tại hơn một nghìn héc ta đất ở cái nông trường Thống Nhất bị giải thể.
Nhờ sự giúp đỡ chí tình của Ngô Bỉnh Thạc, thủ tục bàn giao toàn bộ đất đai nhà xưởng của nông trường Thống Nhất cho Công ty Green do Phạm Hoài Trung làm giám đốc đã xong xuôi. Ola thu xếp cho con về Việt Nam, tình nguyện làm nàng dâu ngoan theo chồng để biến mảnh đất nông trường khô cằn thành cánh rừng thuần chủng gỗ gõ hương như cánh rừng sồi trăm tuổi bên dòng sông Warta của nàng, thì xảy ra chuyện vỡ nợ do thâm hụt vốn trong vụ xây dựng cảng Long Vân ngoài Bái Tử Long, buộc Trung phải liên doanh với công ty địa ốc của Cao Chiến. Cao Chiến xuất thân từ thủy thủ tàu viễn dương, là một lái buôn lừng danh đất cảng, đầy sạn trong đầu. Khi thấy Trung thiếu vốn để hoàn thành đường dẫn ra cầu cảng, Chiến đã mời Trung làm thành viên tập đoàn Địa ốc Hoàn Cầu của gã và hào phóng mở hầu bao cho Trung hoàn thiện nốt mấy chục nền biệt thự đã bán lúa non cho các soái Đông Âu. Vài tháng sau, bằng những thủ đoạn tinh vi, Chiến đã phù phép, biến cảng Long Vân và bốn trăm bẩy sáu nền đất hai bên đường ra cảng thành sở hữu của gã. Tiếp đến, gã để nghị Chính phủ và tỉnh thay đổi dự án trồng rừng tại nông trường Thống Nhất mà Trung đã xây dựng, thành dự án khu liên hợp nuôi bò và chế biến sữa. Từ vị trí phó chủ tịch Hội đồng, nay vốn cổ đông của Trung sụt giảm, Trung chỉ là thành viên hội đồng quản trị trong tập đoàn Địa ốc Hoàn Cầu, nên mặc nhiên dự án liên kết với các nông trường viên trước đây để trồng rừng của anh bị hủy bỏ. Mất nguồn lợi, các nông trường viên kết hợp với dân địa phương kéo nhau ra tỉnh, lên trung ương biểu tình, viết đơn khiếu kiện, kiên quyết đòi lại đất mà mấy chục năm qua nông trường đã chiếm dụng. Chờ xong khiếu kiện thì đến đời mục thất. Dự án nông trường Thống Nhất dường như bị phá sản.
Kế hoạch đưa con trở về nước và trồng những cánh rừng nhiệt đới xanh ngút ngát của Ola không thành. Công ty thương mại của Phạm Hoài Trung ở Varszawa teo tóp vì đã bị rút hết vốn về Việt Nam, Ola buồn nản, tuyệt vọng.
Và một điều khủng khiếp đã xảy ra với nàng, đúng hơn là với Trung, đã làm cuộc đời anh bị xô đẩy đến hẻm vực.
Một ngày mùa đông, không phải Ba Lan mùa tuyết tan, mà tuyết đầu mùa bắt đầu rơi, phủ trắng xóa những cánh đồng dọc con đường tàu thân thuộc, Phạm Hoài Trung ngồi trên toa tàu như trôi trong tuyết trắng trở về tổ uyên ương của mình ở Poznan. Bỏ mặc dự định xây cất những ngôi biệt thự lẩn giữa khe núi nhìn ra Bái Tử Long, mặc xác cái dự án cướp đất điên rồ để làm khu liên hợp chế biến sữa của Cao Chiến, anh muốn tìm lại hơi ấm nồng nàn từ tình yêu của Ola.
Trung đứng tần ngần mãi trước ngôi nhà có những ô cửa kính bám dày tuyết. Giờ này chắc con gái Alisa Ngọc Phạm của anh đang ở trường. Và Ola thân yêu, nàng tiên Ba Lan của anh, như mọi ngày vẫn đang ở phòng thí nghiệm của nàng. Cuộc cãi nhau gay gắt ở Hà Nội, sau khi dự án trồng rừng bị Cao Chiến phá bỏ, rồi Ola đột ngột đưa con gái ra sân bay về Ba Lan, vẫn khoét một vết sâu trong tim Trung, khiến anh không muốn báo cho nàng biết chuyến về đột ngột này. Anh muốn ngay lúc này đây nhìn sâu vào mắt nàng, đôi mắt xanh trong không một vết gợn, để tìm lại một thời yêu dấu, một thời tuổi trẻ tha hương đầy sóng gió nhưng cháy bỏng tình yêu với người con gái trắng trong xứ tuyết. Nhìn sâu vào đôi mắt nàng chỉ để hỏi một câu: Em còn yêu anh không? Chỉ cần nàng vẫn yêu anh, Trung sẽ bỏ hết, để rồi lại trở về với những cánh rừng sồi trăm tuổi, với dòng sông Warta êm đềm, với cánh đồng hoa macki như lửa cháy miên man…
Nhưng kìa, như có tiếng cười trong veo đang vương trong tuyết. Trung quay lại. Và anh không tin ở mắt mình: Ola khoác tay một người đàn ông cao lớn đang bước về phía anh. Họ như dính bên nhau, hòa vào nhau.
Thảng thốt như một kẻ rình trộm đang có nguy cơ bị bắt quả tang, Trung lánh vào một gốc sồi bên đường. Và anh thấy Ola mở khóa cửa. Người đàn ông bế nàng lên quay một vòng rồi hai người hôn nhau say đắm.
Không dám nhìn cặp nhân tình mở cửa đưa nhau vào nhà. Trung quay bước, như bỏ chạy.
Trung không dám tưởng tượng họ sẽ làm những gì trong căn phòng ấm sực hơi nóng ống sưởi, mặc ngoài trời gió tuyết và nhiệt độ đang xuống gần số không. Trung thấy tim mình bị bóp nghẹt, quặn thắt, có lúc tưởng sắp vỡ. Anh lao lên tàu, chẳng cần biết con tàu sẽ đi đâu. Khi định thần lại, đã thấy con tàu vượt biên giới nước Đức. Anh gọi điện cho Thầm: “ Em có ở Paris không? Anh sang với em nhé”. Thế là Trung mua vé bổ sung, sang với Thầm, người bạn gái từng một thời sống cùng ở Varszawa, từng lặng lẽ yêu anh. Cho tới khi Trung cưới Ola thì Thầm bỏ đi đâu mất. Sáu năm sau, có người bạn cho Trung biết đã gặp Thầm ở Paris. Nghe nói nàng lấy một ông già làm rượu vang ở Bordeaux, có một đứa con gái, sau đó vài năm ông ta mất vì căn bệnh hiểm nghèo, Thầm lên Paris và trở thành một chủ tiệm ăn phát đạt.
***
Với Trung, Thầm có một cái tên kép: Hương Thầm. Tên khai sinh của nàng: Mai Thị Thầm. Bạn bè trêu đùa, gọi nàng là “Mãi Thì Thầm”, vì bao giờ nàng cũng nhỏ nhẹ, thầm kín. Trung quen nàng ở một “động” toàn gái Việt ở ngoại ô Varszawa đúng vào cái năm anh buôn hàng Tàu, hàng Thổ xuyên biên giới từ Nga, từ Ucraina sang Tiệp, Ba Lan. Thầm là một gái quê có nhan sắc, và hơn thế, có một tâm hồn đầy chất thơ. Đang học dở trường sư phạm mẫu giáo, Thầm đi lao động xuất khẩu, theo một anh chàng Sở Khanh vượt biên giới Nga, rồi bị sang tay cho một chủ buôn người. Cứu Thầm ra khỏi “động”, Trung đã gửi nàng vào làm ở một nhà hàng của người bạn, trong khu thương mại của người Việt ở Krakov.
Cuộc đời thật trớ trêu. Hương Thầm giờ đã là chủ cửa hàng Phở Bắc, nổi tiếng nhất quận 13. Những ai xa quê, muốn tìm lại chút hương vị Hà Nội, muốn hoài nhớ những kỷ niệm quê Việt, đều tìm đến đây. Thương hiệu “Phở Bắc Hương Thầm”, “Phở Hương Thầm” dường như nổi tiếng khắp nước Pháp.
Thầm đã giúp Trung xóa đi nỗi đau tưởng như không thể chịu đựng nổi. Như một đại danh y tài năng, không cần phẫu thuật, cắt nối một động mạch chủ nào trong trái tim sưng tấy, trào máu, chỉ bằng phép màu của ánh mắt, đôi tay, và những lời thầm thì dịu ngọt, Thầm đã giúp Trung qua đi cơn nguy kịch. Hai tuần sau, anh đã có thể bình tĩnh để đón nhận từ Ola bản thông điệp của định mệnh:
“ Trung thân yêu của em!
Hãy bình tĩnh để nghe em nói: Em vẫn còn yêu anh, nhưng không thể sống cùng anh nữa. Nước Việt của anh đầy bất trắc. Hạnh phúc của chúng ta, và con gái Alisa của chúng ta, đầy bất trắc. Em buộc phải tìm cho mình người đàn ông khác. Và em đã có. Anh ấy tên là Bogdan. Chắc anh đã gặp. Bogdan là người đồng hương với em, có ngôi nhà gần lâu đài bá tước Kuznhik trong rừng sồi ấy. Sống với Bogdan, chắc chắn em sẽ không còn cảm giác bất trắc. Đời người đàn bà, chỉ luôn mong được yên bình…
Em đã làm xong mọi giấy tờ thủ tục ly hôn. Chỉ chờ anh về ký. Nếu anh thấy khó khăn, em sẽ gửi giấy tờ qua đường chuyển phát nhanh. Anh ký và gửi lại.
Con gái Alisa sẽ ở với em, cho đến khi con 18 tuổi, đủ khôn lớn để làm theo ý con. Tất nhiên, lúc nào anh nhớ con, em sẽ đưa con đến.
Cầu Chúa luôn che chở cho anh.
Ola của ngày xưa.”
Một kết cục mà Trung không bao giờ mong đợi. Còn hơn cả cơn đau khi anh gặp Ola và anh chàng Bogdan của nàng ôm nhau vào căn phòng đã từng là tổ ấm của anh. Trung như một con giun khắc khoải nằm giãy chết trong vòng tay của Thầm.
- Thôi nào, rồi mọi việc sẽ qua. Nếu em không giúp được gì cho anh, thì một ngày nào đó, sẽ có một cô nàng nào đó, đến và sưởi ấm trái tim anh…
Nói vậy và Thầm chợt nhớ. Nàng mở ngăn kéo, lấy một cuốn sổ tay, giở đúng bài thơ đã chép từ lâu.
- Đây rồi, nhà thơ Nga Esenin đã nói hộ anh đây:
“… Nhưng thôi mà, thôi nhỉ, có sao đâu
Quê kiểng, người thân… tôi đều đã biết
Giờ tôi nhận cái rùng mình giãy chết
Như một điều âu yếm mới thêm thôi…”(*)
Những câu thơ của Esenin hay chính Thầm đã giúp Trung nhanh chóng hồi phục vết thương?
***
Vào thời gian ấy, tiệm phở Hương Thầm bỗng tấp nập khách người Việt. Từ các nước Mỹ, Canada, Úc, New Zealand, Anh, Nga, Ba Lan, Sec, Slovac, Đức, Áo, Hungari, Bungarri, Belorusia, Ucraina, Hàn Quốc, Nhật Bản… người Việt hải ngoại khắp thế giới tụ tập về Paris để tổ chức hội thảo về Vương triều nhà Mạc và thành lập Ban liên lạc Mạc tộc hải ngoại tại thị trấn Moret-sur-Loing gần Fontainnebleau.
Fontainnebleau, khu rừng thơ mộng xanh ngút ngát rộng tới mười bẩy ngàn hecta và những lâu đài tráng lệ kiến trúc theo trường phái Phục Hưng, từ thời vua Fransois Ier thế kỷ XVI, nơi từng diễn ra hội nghị bàn về mối quan hệ Pháp – Việt năm 1946, phía Việt Nam do Thủ tướng Phạm Văn Đồng chủ trì dưới sự chỉ đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Thầm đã tự lái xe đưa Trung đến đó cả một ngày. Đường vào cổng chính lâu đài chật kín những hàng xe. Những đoàn xe du lịch hai tầng nối đuôi nhau. Những dãy xe con đủ mọi kiểu, mọi hãng, kiên nhẫn nhích từng mét. Biết đi cổng chính sẽ chờ cả buổi, nhanh trí, Thầm ngoặt tay lái chạy vòng một cánh rừng rồi cho xe vào lâu đài bằng cổng sau. Một cách đi khôn ngoan và chỉ dành cho những ai quá thông thạo vùng này.
Đi dưới cánh rừng Fontainnebleau, tưởng như đang đi giữa rừng sồi trăm tuổi bên sông Warta. Chỉ có điều đi bên Trung không phải Ola.
- Anh lại nghĩ đến nàng tiên Ba Lan phải không? - Thầm như có con mắt thần, nhìn thấu trái tim Trung - Để anh thoát khỏi những cánh rừng ký ức, chúng mình sẽ không nghỉ trưa trong rừng nữa. Em sẽ đưa anh ngược sông Loing, đến làng Moret-Sur-Loing, nơi mà hoàng đế Napoléon bị bắt sau trận đại bại ở Waterloo năm 1815. Anh sẽ thấy tại sao người Pháp khi buồn nản nhất họ thường tìm đến đây…
Trung như trôi đi trong cảnh thần tiên. Nông thôn nước Pháp như những miền cổ tích. Chỉ cần ra khỏi thành phố là thiên nhiên đã ùa tràn vào mọi ngóc ngách. Con đường có lúc như chơi trốn tìm với dòng sông. Và con sông, nước trong như thuở hồng hoang, đôi khi thu hẹp dòng, tạo thành mạch nước xiết chảy tràn qua những ghềnh đá, đôi khi mở lòng tạo thành những mảnh hồ cho những bầy thiên nga, những chú vịt trời bơi lội. Và, đột ngột hiện ra một cối xay nước bên đường, gợi nhớ cái thời của các văn hào Alphonse Daudet, Guy de Maupassant. Không còn ai xay lúa nhưng thác nước vẫn đổ, bánh xe vẫn mải miết quay, nước tung trắng xóa.
Mấy ngày sau, cơ duyên lại đưa Trung đi qua pháo đài cổ để về lại thị trấn Moret-Sur-Loing. Anh đã nhanh chóng nhập vào hội những người con Mạc tộc đang tìm về cội nguồn.
Thầm bảo:
- Anh có nhớ nhà văn Lưu Sơn không?
Trung không giấu nổi vẻ ngạc nhiên, mừng rỡ:
- Ông ấy cũng đến đây ư? Cuốn sách “Hộp đen quyền lực đỏ” của nhà văn Lưu Sơn là một trong những danh tác của văn học Việt Nam đương đại.
- Tuần nào bác ấy chẳng ăn phở ở nhà hàng em. Bác ấy bảo họ Mai của em cũng từ họ Mạc mà ra đấy. Khổ cho bác ấy, anh nhỉ. Đang dưng bỗng bị bắt giam vì vụ xét lại, mười năm không án, ra tù liền tìm cách trốn sang định cư ở Paris.
- Hình như vợ con ông Lưu Sơn vẫn còn ở trong nước? Sao ông ấy không đón vợ sang nhỉ?
- Trời ơi, anh chẳng hiểu gì dân lưu vong, chẳng hiểu gì nước Pháp. Để được chính phủ Pháp cho cư trú và trợ cấp lương để sống, phải là người danh tiếng như bác Lưu Sơn, chứ ngữ chúng em thì còn đến đời mục thất. Vả lại bên Việt Nam mình họ đâu có cho vợ con bác ấy sang. Mà sang ở Paris đắt đỏ thế, một tuần là hết cả tình lẫn tiền. Nhớ nhau quá, mỗi năm đành hẹn nhau qua Nhật Bản, Hàn Quốc vài tuần, sau rồi để tiết kiệm tối đa, lại hẹn nhau qua Singapore… Thảm cảnh quá anh ạ. Người tài và có tâm với đất nước như thế mà bị mắc oan. Thời em đi học từng say mê đọc Puskin, Lecmontop, Pautopski qua bản dịch tiếng Nga của bác ấy…
- Những người như Lưu Sơn không bao giờ là kẻ vong bản… - Trung thở dài, như nói với chính mình.
- Giờ bác ấy trong Ban tổ chức Hội thảo về triều Mạc. Bác ấy bảo, người Việt khắp thế giới đang lần theo các tộc phả để tìm đến nhau… Nước mình sao mà khổ thế anh nhỉ. Thời nhà Trần soán ngôi nhà Lý, tất cả con cháu họ Lý phải đổi sang họ Nguyễn hết. Đến khi Lê, Trịnh diệt Mạc thì họ Mai của em, họ Phạm của anh phải giấu biệt gốc họ Mạc đi…
- Và đến thời này, sau năm 1975, thì tất cả các dòng họ nước Việt tan tác, đến bây giờ vẫn chẳng tìm thấy nhau nữa… - Trung cười ruồi cay đắng.
- Em tin, rồi anh sẽ tìm thấy anh trai Phạm Hoài Bắc của anh. Biết đâu anh ấy cũng có mặt ở cuộc hội thảo này. Họ Phạm của anh chắc chắn là từ gốc Mạc. Ông trưởng ban liên lạc Mạc tộc hải ngoại là bác sỹ Phạm Đình Ngạn đang sống ở Moret-Suir-Loing, hôm qua mới chiêu đãi mấy ông họ Phạm từ trong nước và Canada sang, vừa ăn phở vừa tranh luận hăng lắm. Họ bảo tổ phụ họ Phạm, chính là tôn thất nhà Mạc về trú ở Xuân Kiên, Xuân Trường, Nam Định…
Về chi họ Phạm ở Xuân Trường thì Trung biết. Vài năm trước anh đã đọc một tài liệu nói về thanh đại đao của Mạc Đăng Dung mới tìm thấy dưới đáy ao nhà thờ họ. Thanh đại đao này do Mạc Đăng Thận, cháu ba đời của Mạc Đăng Dung mang về chôn giấu cùng các đồ tế khí của dòng họ. Mạc Đăng Thận sau đổi tên là Phạm Đình Trú, thủy tổ của dòng họ Phạm, Nam Định.
Hội thảo về vương triều Mạc và thành lập Ban liên lạc Mạc tộc hải ngoại diễn ra tại hôtel Rosa thị trấn Moret-Sur-Loing, có một trăm bốn mươi hai đại biểu. Kỳ lạ, hơn một trăm gương mặt người Việt hải ngoại từ khắp các châu lục hội tụ về đây, tất cả đều một khuôn hao hao giống nhau, như cùng một ông tổ sinh ra. Thật đúng cái nghĩa “đồng bào”, cùng một bọc, mà dân gian vẫn gọi. Hoạt náo nhất là mấy ông bạn Moi, Toi cùng là đồng môn với nhau ở Hà Nội xưa. Nhà văn Nhân Mục và ông Thái Đàm vừa đi một vòng qua Đông Âu, Bắc Âu, rồi tranh thủ ghé qua Anh trước khi sang đây. Ông Phạm Đăng Sinh về Việt Nam cùng vợ, kết hợp du lịch qua Nga, Ba Lan, Đức. Mọi người ôm hôn nhau, tranh nhau nói, vừa hỏi chuyện nhau vừa gạt nước mắt.
- Cuộc gặp gỡ này càng gợi nhớ phong trào Việt kiều yêu nước trước năm 1975 – Ông Phạm Đình Ngạn nói oang oang – Hồi ấy, ngày nào chúng tôi cũng tụ họp nhau, cũng cầm băng rôn biểu ngữ xuống đường. Kiều bào Pháp và kiều bào cả thế giới nhất tề ủng hộ Mặt trận Dân tộc giải phóng, hướng về Tổ Quốc. Ai cũng mong muốn Việt Nam thống nhất…
Có tiếng ai đó, giọng đặc Quảng Bình, nói trong nghẹn ngào:
- Bây chừ thống nhất rồi, thì ngược lại, lòng người li tán, chẳng ai muốn về nước nữa... Người trong nước, ai cũng muốn sang Mỹ, Cannada, Úc định cư. Những quan chức giàu có, những ai có chút tiền đều muốn đưa con ra nước ngoài du học rồi tìm cách ở lại, thì tim đâu để máu chảy về? Các vị thử nói tôi nghe, rứa là cái chi mô?
- Thôi, chuyện chính trị chính em buồn lắm - Ông Phạm Đăng Sinh đưa hai tay vỗ vỗ, xin mọi người chuyển chủ đề - Chúng ta gặp nhau đây, hãy biết tập trung lo công việc dòng tộc nhà Mạc. Xin giới thiệu dòng Mạc tộc gốc ở quê hương Kiến An do ông Mạc Đĩnh Trang đại diện. Xin lưu ý, ông Mạc Đĩnh Trang là hậu duệ đời thứ 28 của trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi. Dòng Mạc tộc quê ở Hòa An, Cao Bằng do ông Mạc Ích Ló làm đại diện… Từ Việt Nam sang còn có đại diện các họ Bế, họ Lò, họ Hoàng, họ Lều, họ Đàm ở Cao Bằng, Lạng Sơn; họ Mai, họ Thái, họ Bùi ở Thái Bình; họ Dương, họ Ngô ở Quảng Trị…
Mọi người cùng hướng về các đại biểu vừa từ Việt Nam sang, vỗ tay chào mừng. Dòng Mạc quê gốc Dương Kinh, Thủy Nguyên, Hải Phòng mang sang mười tám cân tài liệu gồm các khảo cứu, kỷ yếu hội thảo, tham luận, các tộc phả chi họ, các văn bia, sắc phong, các sáng tác thơ văn… Tại đây, Phạm Hoài Trung đã làm quen với các nghệ sỹ nổi tiếng trong đoàn nghệ thuật Thúy Nga, nhiều trí thức hải ngoại là hậu duệ của Mạc tộc, hoặc có nghiên cứu, tham luận về triều Mạc và dòng họ Mạc. Đặc biệt ấn tượng là nhóm bạn Toi, Moi , mà hai vị chủ nhà Lưu Sơn và Phạm Đình Ngạn là tâm điểm.
Bài tham luận của ông Phạm Đăng Sinh, đến từ Canada, khiến Trung đặc biệt chú ý:
- Nghệ An là một tỉnh có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng trong tiến trình phát triển của Đại Việt. Quả là: “Hoan Diễn do tồn thập vạn binh”...
Ai đó ngồi cạnh Thầm nói rất khẽ, nhưng Trung vẫn nghe thấy:
- Ông này là cháu ruột của trùm cộng sản bị Pháp xử bắn trong cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ năm 1940 đấy. Với lý lịch ấy, nếu không di tản, cũng lãnh đạo cỡ bự rồi. Nhưng không trốn khỏi Sài Gòn sang Cannada, có khi bây giờ vẫn ngồi tù trong khám Chí Hòa. Chỉ vì can tội muốn trái ý đảng…
Người đang nói bỗng im bặt vì cái lừ mắt của Trung.
- Sau khi nối ngôi cha, Thái tông Mạc Đăng Doanh đã cử ngay Mạc Đăng Lượng vào trấn thủ Nghệ An - Vẫn tiếng ông Sinh trên diễn đàn - Sau này, khi bị thế lực Lê -Trịnh đánh bại, Nghệ An đã được con cháu họ Mạc chọn làm quê hương thứ hai của mình. Có tới một trăm tám mươi nhăm chi họ Mạc và gốc Mạc sống hầu hết ở hai mươi mốt huyện thị trong tỉnh. Phái hệ của phó vương Mạc Đăng Lượng hiện có tám chi, hầu hết đổi sang họ Hoàng Hoà, sống chủ yếu ở huyện Đô Lương. Phái hệ của thế tử Mạc Đăng Bình với ba mươi tám chi họ, chủ yếu đổi sang họ Thái. Phái hệ của Mạc Kính Vũ với sáu chi họ chủ yếu đổi sang họ Phạm…
Họ Phạm của mình bắt đầu từ Nam Định hay Nghệ An? - Câu hỏi cứ day trở trong đầu Trung - Mình thuộc phái hệ của Mạc Đăng Thận hay Mạc Kính Vũ? Họ Phạm nào sau này sẽ vào xứ Quảng, đến lập làng ở Cầu Đá, Cây Dầu?
Đang hoang mang mù mịt dò đường về lịch sử, thì Trung bỗng chú ý đến một ông già, râu dài phơ phất, đội khăn xếp, vận áo the lam, quần trắng, giận đôi guốc mộc, như một hình mẫu người đàn ông Việt thế kỷ XIX, lập cập bước lên diễn đàn.
- Thưa các quí vị anh em Mạc tộc. Tôi có tên Việt là Phạm Trọng Việt, tức Antoine Việt Phạm, đến từ Nouvelle Calédonie…
Tiếng vỗ tay rào rào cổ vũ ông già nói tiếng Việt ngọng ngịu. Trung bỗng thấy sởn da gà khi ông già nhắc đến họ Phạm Trọng của bố, của chú ruột và ông nội mình.
Antoine Việt Phạm giơ lên một quyển sách giấy dó bìa nâu, làm bằng một thứ nhựa cây bồi nhiều lớp giấy. Ông bảo đó là gia phả của tổ phụ mang từ Việt Nam sang từ thời Nguyễn. Tổ phụ ông là Phạm Trọng Bỉnh, tham gia phong trào Cần vương chống Pháp, bị đi lưu đày. Trong gia phả bằng chữ nho ghi lại rằng, họ Phạm xứ Quảng của ông vốn là gốc họ Mạc, từ Đàng Ngoài vào Đàng Trong theo chúa Tiên…
- Thưa các quí vị anh em Mạc tộc. Trong cuốn gia phả này có ghi một dòng duy nhất bằng nét son đỏ ở trang đầu, với một thứ chữ khác, như sau: “Tha hương tắc tồn”, tức là: “Hãy đi thật xa chắc chắn sẽ tồn tại được…” Chắc hẳn vì lẽ đó, mà hôm nay Antoine Việt Phạm tôi có mặt ở diễn đàn này.
Chỉ đợi ông già từ bục bước xuống, Phạm Hoài Trung liền đến ôm chầm lấy ông như người ruột thịt. Rồi anh liên hệ với ban tổ chức xin một bản phô tô cuốn gia phả mang từ tít tắp giữa trùng khơi Thái Bình Dương, quý hơn rất nhiều báu vật trên đời.
***
Nhưng tổ phụ Phạm Trọng gốc Mạc theo chúa Tiên vào Đàng Trong, bắt đầu từ đâu? Nam Định hay Nghệ An? Thái Bình? Chính gia phả của ông già Antoine Việt Phạm cũng không hề viết một dòng. Câu hỏi về cội nguồn, như một tiếng thở dài không lời đáp vọng.
Xa tít từ thời nhà Mạc, thì Trung đành chịu. Nhưng mới từ năm 1954, khi ba đi tập kết, chỉ hơn nửa thế kỷ, mà quê hương bản quán, anh em họ hàng tan tác, mờ mịt, không tìm ra dấu tích, thì không thể hiểu nổi. Không thể trách ba, ông Phạm Trọng Bửu, hay chú, ông Phạm Trọng Bối. Ba ra đi là để trở về. Đã hai lần ba vượt vĩ tuyến 17 để trở về. Ba đặt tên các con là Hoài Bắc, Hoài Nam, Hoài Trung, là bộc lộ nỗi khát vọng, nhớ thương, là ghi lại những ký hiệu để sau này anh em nhận ra nhau. Vậy mà mấy chục năm qua, dấu tích anh Phạm Hoài Bắc càng mờ mịt. Tại Trung tất cả. Không thể trách chị Hoài Nam phận gái. Chính Trung mới là kẻ vô cảm, vô nghĩa, vô tình.
Như cánh chim phiêu bạt cuối trời, rã rời, tơi tả, đầy mình thương tích, Phạm Hoài Trung từ Paris trở về, cô đơn, buồn chán, vô vọng. Không thiết gì đến kinh doanh, tái nghiệp, cứu vãn lại gia đình. Điều mà Trung cần làm duy nhất là đi dọc lại dải cát ven biển vùng Cửa Đại, Kỳ Hà, để cố tìm một cây cầu đá, một gốc dầu cổ thụ…
Còn hơn mò kim đáy biển.
Trung nhớ lại lần thứ hai, cùng chị Hoài Nam về quê, sau chuyến đi tìm mộ ba. Vẫn người đàn bà cũ kỹ và chân thật của hai mươi năm trước, hay là con gái của bà ta, xởi lởi đưa hai chị em đến một bãi đất hoang. “Bà cụ Hai Trầu chết rồi. Cụ không theo con dâu chạy sang Mỹ, mà về ở chỗ tê, nơi cái đầu hồi nhà đổ đó. Ở với cô con gái dở người. Trước khi cụ chết, có thằng cháu đích tôn đi lính nguỵ dắt vợ và đứa con gái về thăm…” Hai chị em nhìn nhau, rồi cùng reo lên như tìm thấy vàng: “Thật vậy hả thím? Trung ơi, anh Phạm Hoài Bắc đó – Chị Hoài Nam cuống quýt – Có đúng anh ấy tên là Phạm Hoài Bắc phải không thím? Anh trai chúng cháu đó”. “Tui nào có biết nam bắc chi mô. Chỉ thấy ổng và vợ con về chôn cất cụ Hai Trầu rồi bỏ đi từ bấy đến chừ…” Đó là thông tin duy nhất về bà nội, về quê cha đất tổ và người anh trai bên kia giới tuyến của chị em Trung.
- Chị em mình thử đăng tin tìm anh trai trên báo chí truyền hình xem - Chị Nam bảo Trung - Rất nhiều trường hợp tìm thấy gia đình, người thân sau mấy chục năm thất lạc đấy em ạ.
Và Phạm Hoài Trung đã tìm gặp chị Yến Thu ở buổi truyền hình “ Như chưa hề có cuộc chia ly”.
20
Tấm ảnh người đàn ông do David Bùi chuyển cho Hành và tiếp đó là tin nhắn tìm người anh trai Phạm Hoài Bắc trên buổi truyền hình “Như chưa hề có cuộc chia ly”, đến với Hành trong khi anh đang cùng đoàn làm phim chuẩn bị cho một cảnh quay tại một làng nghề bên sông Đáy.
Cả một đêm Hành không ngủ. Người đàn ông trong bức hình David chụp hao hao nhiều nét giống Hành. Có gì sâu thẳm trong tiềm thức, mênh mang trong cội nguồn, khiến Hành có một cảm giác khó tả. Đau nhất là mẹ không còn giữ được tấm hình nào của cha. Tất cả đã bị nhấn chìm dưới đáy biển. Mẹ bảo Hành giống cha như đúc. Vậy thì không còn nghi ngờ gì nữa, cô Phạm Thị Hoài Nam và chú Phạm Hoài Trung là em ruột của cha thật rồi.
Nếu không vướng chuyện làm phim thì Hành đã bay vào Sài Gòn, qua chị Yến Thu ở đài truyền hình, để tìm gặp cô chú ruột.
Hành gọi cho David Bùi:
- Tìm thấy cội nguồn rồi. Chắc chắn chú Phạm Hoài Trung là chú ruột Thuyền Nhân. Chúng mình hên rồi. Cả má Tạ Kiều Sương của Bùi, chắc cũng sẽ gặp Bùi nay mai. Chờ nhé.
David reo lên trong máy:
- Tao chờ mày vào để cùng xuống An Giang gặp má Kiều Sương. Đã có manh mối gì về Diễm chưa? Đừng dò la nữa. Cứ đến tận nhà ông Ngô Bỉnh Thạc là rõ mọi việc.
Hành như người đứng trên tổ kiến lửa. Nhiệm vụ với đoàn làm phim không cho phép anh lơi là công việc. Ngay sau khi đến Hà Nội, đạo diễn Thomas Huỳnh đã gửi Hành về sống ở làng Chuông một tuần. Đây là một làng cổ có nghề làm nón từ bao đời. Hành phải thực sự nhập hồn mình trong không gian làng quê vùng đồng bằng Bắc Bộ, để rồi sau đó chỉ quay một trường đoạn ghi lại kỷ niệm trước ngày nhập ngũ vào Nam chiến đấu, chàng sinh viên Đại học Bách khoa Lê Tao Phùng đã cùng cô người yêu tên Mai, về thăm bà ngoại. Một cuộc giã từ, như lìa xa những gì thân yêu máu thịt nhất: con sông quê, mái đình cổ, cây đa, giếng nước, bến đò, tiếng gà ban trưa, khói bếp lan trên mái rạ, dáng mẹ, dáng em tất tả ngoài đồng…, để rồi có thể vĩnh viễn không trở lại.
Lần đầu tiên trong đời diễn viên điện ảnh, được đóng một vai phụ, rất tâm đắc, nhưng đầu óc Thuyền Nhân lúc nào cũng chỉ nghĩ đến Diễm. Cái cô người yêu của Lê Tao Phùng, tên Mai, cũng chính là Diễm. Người con gái làm trong sở Mỹ có tên Mai Nhung, đã xả thân cứu Lê Tao Phùng khi anh bị truy đuổi, cũng mang hình bóng Diễm.
Một chủ nhật, Hành gọi taxi từ làng Chuông ra Hà Nội, rồi tha thẩn quanh ngôi biệt thự của ông Ngô Bỉnh Thạc, có lúc lén lút chỉ sợ ai đó bắt gặp, có lúc thất thần như người mộng du.
Diễm đang ở đâu? Nhất định Diễm còn sống. Diễm đang cố tình lẩn trốn Hành vì một lý do nào đó. Nếu nàng đã chết (vì phẫn chí mà tự tử; vì căn bệnh hiểm nghèo; vì tai nạn bất ngờ…) thì mộ nàng ở đâu? Không thể chôn một người khi người đó vẫn đang sống trong một người.
Người làm Hành thất vọng nhất, lại là dì Mỹ Hằng và chú Vũ Bảo Huy. Hành đã tốn bao nhiêu cuộc gọi, bao nhiêu tin nhắn email. Hình như họ biết về Diễm. Nhưng họ cố tình lảng tránh, hoặc họ đang đồng lõa, đang đóng những vai kịch do ông Ngô Bỉnh Thạc đạo diễn. Cuộc họp báo ở Sài Gòn hôm đoàn làm phim ra mắt, đạo diễn Thomas Huỳnh có nhờ Hành và David mời chú Vũ Bảo Huy với tư cách chủ trang Web Cuội Blog. Lúc Bùi nháy mắt với Thuyền Nhân, làm như vô tình hỏi về Diễm, lập tức chú Huy lảng đi ngay: “Lâu quá rồi không gặp ông Ngô Bỉnh Thạc. Không biết tin gì về Diễm. Bà Mỹ Hằng nhà mình, anh em thân thiết với vợ chồng ông Thạc là thế mà cũng mù tịt. Cái nhà ấy là một chiếc hộp đen khổng lồ…” Có thật vợ chồng chú Huy không biết gì về Diễm, hay họ đang hùa nhau lừa dối Hành?
Hành đã ngồi hàng giờ liền trong quán nước xế bên kia đường. Lừa lúc vắng khách, lân la hỏi chuyện bà cụ chủ quán. “Ngôi biệt thự kia là của ông Ngô Bỉnh Thạc hả bà?”. Giọng của Hành khiến bà cụ nghi ngờ: “Chú ở vùng nào đến đây? Nghe giọng chú, như người ở tận đẩu đâu ấy nhỉ? Sang mà hỏi người ta. Tôi chỉ biết bán quán thôi chú ạ. Kín cổng cao tường thế kia, chẳng mong sơ múi gì đâu”. Đến Hành mà cũng bị nghi ngờ là kẻ rình mò chôm chỉa.
Hành đành thay đổi chiến thuật. Anh đóng vai một chàng sinh viên thất nghiệp, đang tìm kiếm nơi cần gia sư. Người lái xe ôm đưa anh đi lòng vòng qua khu biệt thự, tỏ ra xởi lởi, dễ bắt chuyện.
- Soái Nga Ngô Bỉnh Thạc phải không? Chú định làm rể ông ta hay muốn dạy ngoại ngữ cho ông ấy? Cánh tay phải của ông Chín đấy. Từ ngày được ông Chín tin dùng, soái Thạc trở thành trùm bất động sản số một. Tỷ phú dola hàng đầu Việt Nam đấy. Khu đất bên Sông Văn khiếu kiện tùm lum mấy năm nay là dự án của Beroza Group đấy. Có ông Chín chống lưng, dân đen có kiện đằng trời…
- Nghe nói ông Thạc có cô con gái xinh đẹp mới du học bên Mỹ về?
- Thì thiên hạ cũng kháo nhau thế. Cô này vừa đẹp, vừa học giỏi. Thế nên ông Chín mới chọn cho con trai mình chứ. Hai nhà ấy mà hợp lực thì lấy được cả thiên hạ. Họ liên kết với nhau để duy trì lợi ích nhóm đấy chú ạ. Con vua thì lại làm vua. Con sãi ở chùa lại quét lá đa. Hệt như ngày xưa. Bây giờ không chỉ có một vua, mà là vua tập thể, mười lăm ông. Ông Chín là vua bộ tứ, dưới một vài người, trên chín chục triệu người. Mà vua ngày xưa khổ. Lo cho dân bạc đầu. Chứ bây giờ, chỉ cần ra cái nghị quyết…
Hành bỗng đột ngột chuyển đề tài:
- Anh ơi… Em nghe nói cô Diễm mới bị chết vì một tai nạn?
- Tin đồn nhảm. Chú nghe ai nói? Nhà ấy chỉ đánh cái rắm, đã ầm ĩ trên các trang mạng. Ngày nào tôi chẳng lái xe ôm quanh đây. Chuyện tày trời như thế, sao qua được mắt tôi ?…
Tim Hành như muốn nhảy cẫng trong lồng ngực. Vậy là Diễm không việc gì. Nàng đang bị quản thúc trong ngôi biệt thự kia, hoặc là đang bị giấu kín ở một nơi nào đó. Và anh lại phập phồng một tia hy vọng…
***
Hành không biết rằng, chính cái lúc anh ngồi phía sau người lái xe ôm, bỏ mũ bảo hiểm để ngước nhìn lên sân thượng ngôi biệt thự, thì Diễm nhận ra anh.
Lúc ấy nàng đang dùng kẹp nhựa, kẹp những chiếc áo, chiếc bao tay bé tí xíu, cho gió khỏi cuốn đi.
Thực ra giặt giũ phơi phóng không phải việc của Diễm. Đã có người giúp việc. Nhưng linh cảm mách bảo cho nàng, đúng giờ ấy, thời khắc ấy, hãy lên sân thượng và nhìn xuống con đường qua nhà. Có một vùng trường sinh học tác động vào từng nơ-ron thần kinh của nàng từ mấy hôm nay, khiến lúc nào nàng cũng nghĩ đến anh. Rồi máy mắt. Nấc. Nóng tai. Anh đang ở quanh đâu đây? Hay đang có sự cố gì với anh? Rất lâu rồi Diễm không mở ti vi, không dùng mạng. Đột nhiên Phương Nga báo tin: “Mở tivi đi. Kênh Thuần Việt đang giới thiệu đoàn làm phim “Thung lũng tử thần”. Thuyền Nhân đóng vai chính đấy. Mới về Việt Nam để quay những cảnh đầu tiên”. Thật vậy sao? Thảo nào, như có thần nhân mách bảo, Diễm tin anh đang đi tìm… Và kia, đúng là Thuyền Nhân rồi. Anh ngồi sau xe ôm và vừa ngước nhìn lên. Nàng định thốt gọi: Thuyền Nhân ơi!. Không còn nghi ngờ gì nữa, anh đang tìm Diễm. Nàng thổn thức, cố nén khóc, chạy ào xuống cầu thang.
- Đi đâu thế con? - Bà Cảnh như chờ sẵn ở đâu đó, chặn lại - Mẹ đã nói bao lần rồi. Mọi việc mẹ và cô Lanh lo hết. Con chỉ nghỉ ngơi dưỡng sức để dồn sữa cho thằng bé… Khoa học người ta đã khuyến cáo rồi. Không gì bổ bằng sữa người. Phải cho thằng bé bú sữa mẹ ít nhất một năm…
Diễm vào phòng, nằm úp mặt trên gối.
Làm sao Diễm có thể nghi ngờ ánh mắt và giác quan của mình. Đúng vào cái lúc anh bỏ mũ bảo hiểm nhìn lên, thì ánh mắt Diễm bắt gặp ánh mắt anh. Chỉ hai luồng tín hiệu cùng tần số mới bắt gặp nhau trong tích tắc như thế. Có thể Hành không nhận ra. Nhưng Diễm thì không thể nhầm lẫn. Anh đang đi tìm Diễm. Anh tin rằng Diễm không thể chết.
Vậy mà, buổi sáng tinh mơ ở Tuần Châu ấy, Diễm đã quyết chết.
Một đêm ác quỷ. Một buổi sáng khốn nạn. Điếm nhục quá, dơ dáy quá. Diễm thật sự không muốn sống. “ Khi anh đọc những dòng này thì em không còn ở trên cõi đời …” Đó là ý nghĩ và hành động quyết liệt, dứt khoát nhất của Diễm, từ khi biết làm người. Rồi Diễm nhấn enter gửi thông điệp lên bầu trời và quả quyết đi ra bể bơi. Chỉ dăm phút nữa, sẽ không còn đau đớn, nhớ thương, thù hận, giận hờn… Sẽ là con số KHÔNG hư vô.
Nhưng số phận vẫn bắt Diễm sống tiếp.
Hình như Phương Nga nhìn thấy Diễm, khi bóng áo trắng vụt qua khoảng sân gạch. Cô nàng có giọng hát chua loét cả đêm qua hú hét và động tình đến không thể ngủ nổi, tinh mơ đã ra sân thượng uốn éo để giữ eo, khi phát hiện ra Diễm choàng áo trắng xuống bể bơi đã có ý nghi ngờ. Cho đến khi Diễm đi dần xuống mớm nước sâu và thụp đầu xuống thì Nga bủn rủn khắp người, ú ớ kêu không thành tiếng:
- Có người tự tử… Cứu… với… Đoan Diễm…
Dường như chỉ kêu lên chưa đủ, Phương Nga chạy bổ về phòng, kéo An Đông dậy. Anh chàng người nhái không kịp mặc quần áo, chỉ chiếc quần sịp, lao ùm xuống bể.
Chậm một phút nữa thì không cứu được.
Diễm nằm thiêm thiếp, mê mệt tại phòng cấp cứu bệnh viện. Nàng xấu hổ, ê chề vì mình không chết hơn là vui mừng khi thấy được cứu sống. Cái quả cherry có tội tình gì, vậy mà chớm nghĩ đến nó, Diễm đã buồn nôn. Thoáng thấy bộ mặt trắng bệch của Minh Hoàng là Diễm nghĩ đến quả cherry, và lại muốn nôn. Chưa bao giờ nàng thấy ghê tởm Minh Hoàng và kinh tởm mình đến thế. Nhưng con người ấy hầu như không biết Diễm đang nghĩ gì, cứ nhẫn nhục lăng xăng bên cạnh và tỏ ra rất hối hận vì đã đẩy nàng đến bước này.
Trước khi báo cáo bằng điện thoại cho hai ông bố, ông Chín và ông Thạc, một ông đang trong Sài Gòn, một ông ở văn phòng Beroza Group, biết về sự việc của Diễm, bà Loan và bà Cảnh, hai bà mẹ vừa như chết hụt cùng với cô con gái, con dâu tương lai liều lĩnh, đã họp bàn với nhau, sẽ giấu kín sự cố này. Mọi người trong hai gia đình, kể cả cặp đôi An Đông - Phương Nga, tuyệt không được hé lộ ra ngoài. Thậm chí không có chuyến đi Tuần Châu. Không có cuộc gặp gỡ nào giữa anh ả Minh Hoàng - Đoan Diễm.
Hai tháng liền Diễm tự giam mình trong nhà, không giao tiếp với ai. Đặc biệt, nàng không cho phép Minh Hoàng đến thăm. Hai tháng dòng, bà Cảnh canh chừng con, để mắt tới con từng giờ, an ủi động viên con, chỉ sợ Diễm lại dại dột làm một điều gì.
Tưởng vết thương rồi sẽ lên da non, sẽ thành sẹo, sẽ xóa mọi dấu vết.
Nhưng, qua tháng thứ hai, thì bà Cảnh bắt đầu nghi ngờ: Con gái bà có những biểu hiện lạ.
Rồi chính Diễm thú nhận với mẹ: Nàng đã có thai.
Có thai với Trịnh Minh Hoàng. Dĩ nhiên rồi. Cái đêm Tuần Châu ấy là đêm định mệnh của đời Diễm.
Phá thai hay để? Nhà trai ban đầu có ý ngãng ra. Chả biết có phải con cái nhà mình không, hay thằng Hoàng chỉ là kẻ đổ vỏ? Nhưng Hoàng khảng định như đinh đóng cột, rằng Diễm là gái trinh. Vợ ông Chín sắm lễ lên chùa, bí mật gặp các thầy tử vi, trừ ông Ngô Cang, so tuổi đứa con với Diễm và Hoàng. Chúng khẩu đồng từ: Đứa bé sẽ đem phúc lộc đầy nhà. Nó hợp tuổi với ông nội. Có nó, ông nội thêm quyền, thêm lộc, có thể thống lĩnh muôn triệu người, có thể thoát mọi hiểm họa từ các thế lực hung hãn nhất… Thế là hai ông bố bà mẹ gặp nhau hằng tuần, bàn tính đủ các phương án. Nếu Diễm dở quẻ, đòi phá thai thì tính sao? Không đời nào. Phải khuyên Diễm giữ bằng được. Ông Chín quyết: Tổ chức cưới ngay tháng sau, khi mọi người chưa thấy bụng cô dâu. Ông bà Thạc ký cả mười ngón tay. Chưa đầy năm mẹ đã đầy tháng con là một phương án rất đẹp.
Nhưng…
Không có đám cưới nào cả. Diễm quyết không đồng ý cưới. Ít ra là cho đến khi đứa bé ra đời. Diễm sẽ gìn giữ giọt máu trong bụng mình hơn cả báu vật. Diễm sẽ là người mẹ đơn thân, không cần biết bố đứa bé là ai.
Không gì lay chuyển được quyết tâm ấy.
Theo nguyện vọng của Diễm, và cũng để che mắt thế gian, vợ chồng ông Ngô Bỉnh Thạc thu xếp cho nàng lên vùng lòng hồ Thác Bà, nơi có một đảo đất ông Thạc mua từ hồi vẫn còn ở bên Nga, định làm điểm du lịch. Trên đó có một nhà nghỉ, một nhà sàn và khoảng ba chục héc ta keo tai tượng do gia đình một người bà con trông coi. Ngôi nhà nghỉ hai tầng, ba phòng, trước khi Diễm lên được sửa sang lại, có máy phát điện. Để cho Diễm đỡ hưu quạnh, một cặp vợ chồng với đứa con nhỏ ba tuổi, được điều từ Sông Văn lên, để lo chuyện hậu cần.
***
Anh chồng tên Khắc, chị vợ tên Diệu, đứa con tên Kỳ. Sau này, khi đã gắn bó thân mật, Diễm thường gọi đùa gia đình họ là Khắc - Khổ - Diệu - Kỳ.
Họ sống khắc khổ quá đi. Cả tuần không mua sắm gì, ngoài những thứ kiếm được quanh đảo. Diễm không xem tivi, nhường lại, nhưng họ cũng chẳng dám dùng. Chị vợ chỉ có hai bộ quần áo thay đổi, còn anh chồng hình như lúc nào cũng độc bộ. Đến đứa bé cũng thiếu bánh, sữa… Anh chồng chỉ ba mươi mà hom hem như trung niên, râu tóc bờm sờm. Chị vợ, trái lại, béo mũm mĩm như trái xoài, má lúc nào cũng đỏ hây hây. Tưởng chị là gái một con, hóa ra, Diễm bé cái nhầm. Diệu cười khanh khách: “Bốn rồi đấy. Bỏ mất một, còn ba. Hai đứa gái lớn đang ở nhà với ông nội.” Chà chà. Thảo nào anh chàng Khắc trông lúc nào cũng khổ. Tốt mái hại sống, dân gian có sai bao giờ.
Cái tên Khắc, có điển tích của nó. Mẹ mang thai anh năm cha anh đi lao động xuất khẩu bên Tiệp Khắc.
- Bố tôi là bạn cực thân của bố chị đấy - Mặc dù hơn tuổi, nhưng vợ chồng Khắc luôn gọi Diễm là chị hoặc gọi tên - Hai ông bô cùng đi xuất khẩu lao động Tiệp Khắc, cùng làm một nhà máy, mà bây giờ bố chị là đại gia, đại biểu Quốc hội, tổng giám đốc, còn bố tôi vẫn là anh nông văn dân, vặt mũi không đủ đút miệng…
Câu chuyện của Khắc khiến Diễm như thấy một khung trời khác, một khung trời xám màu chì, gió rét thổi vù vù trên cánh đồng, ở đó chỉ có những người đàn bà trùm áo tơi cúi gập người trên những thửa ruộng đang cấy dở, cạnh đó là những người đàn ông theo trâu lầm lũi bừa ruộng.
- Thế mà không thấy ba tôi nhắc đến những ngày ấy bao giờ. Cũng ít thấy ba tôi nhắc đến bố anh. Mà ông cụ tên là gì nhỉ?
- Tô Trung Tâm. Tên ông cụ oách đấy chứ. Hồi học cấp hai, bố tôi từng là học sinh giỏi toán cấp tỉnh. Đi chiến trường, ông bị pháo vùi, nặng tai. May mà vừa xuất ngũ liền được đi xuất khẩu lao động bên Tiệp. Bố tôi có họ hàng với đồng chí Tô Hiệu nên mới có xuất ưu tiên ấy. Khi Đông Âu tan vỡ, mẹ tôi chỉ sợ bố trốn sang Tây Đức, bỏ mẹ con bơ vơ ở nhà. Nhưng bố tôi ghê lắm. Ông khuân về cả một công-tơ-nơ, toàn xe mi-pha, xe đi-a-măng, máy khâu xanh-gie, quạt bàn, nồi cơm điện… Hồi ấy nhà tôi giàu nhất làng. Bố tôi đập cái nhà cũ, làm hẳn một dinh cơ năm gian lợp ngói mũi hài, gỗ xoan sáng bóng. Nhưng rồi mẹ tôi bị suy thận, tháng nào cũng đi viện. Của nả lại đội nón ra đi. Mình ông cụ quần quật với hơn mẫu ruộng khoán và mảnh ao vườn sau nhà, nuôi vợ ốm và năm cái tàu há mồm…
- Thế sao chú Tâm không gặp ba em từ mấy năm trước nhỉ? Năm nào ba em cũng tổ chức một ngày “đi tìm đồng đội” vào dịp 27 tháng 7 - Diễm thở dài, tiếc nuối.
- Tính bố tôi khí khái lắm. Không muốn nhờ vả ai đâu. Mẹ tôi thay thận, tốn kém thế mà ông quyết không vay nợ. Sau khi mẹ tôi mất, họ hàng khuyên ông lấy vợ bé, ông không nghe, suốt ngày hùi hụi ngoài ao, vườn.
- Thế hai cụ gặp nhau lúc nào? Ba em với bố anh ấy.
Vẻ mặt Khắc thoáng buồn, như không muốn gợi lại chuyện đau lòng. Chị vợ ruột để ngoài da, được dịp trút hết bầu tâm sự:
- Chuyện làng em lên đài báo ầm ầm cả năm nay mà chị Diễm không biết gì ư? Cái dự án Beroza cướp đất hai làng bên Sông Văn ấy. Bọn tư bản nước ngoài liên kết với quan chức thoái hóa hòng cướp không gần hai nghìn mẫu ruộng của làng em và làng Vân Nội. Dòng họ Tô nhà em cùng họ Nguyễn Văn, họ Trần, họ Đặng lập đàn tế ngoài đình, cắt máu ăn thề, quyết giữ đất đến cùng…
- Nói dài dòng, mất thì giờ - Khắc gắt vợ - Đại khái là lần nào tập đoàn Beroza cho máy ủi đến san ruộng, dân làng tôi đều cử người ra giữ đất. Chúng tôi đòi nâng giá bồi thường, đòi được góp cổ phần bằng đất, vì đó là mồ hôi nước mắt nghìn đời cha ông chúng tôi đã khai phá… Bố tôi từng bị bọn đóng giả côn đồ đánh trọng thương hai lần. Hôm ấy, được tin báo chính quyền và tập đoàn lại điều máy san ủi đến cưỡng chế khu đất bên sông Văn. Bố tôi chít khăn trắng, cầm đòn xóc, hô mọi người lăn xả vào máy ủi giữ đất. Khi người và máy còn cách nhau hai chục mét, thì bỗng từ đâu một lũ côn đồ kéo đến. Dân làng tôi biết ngay đó là bọn người của công ty vệ sỹ do Beroza thuê, có cả dân phòng và công an mặc thường phục trà trộn vào, chúng đội mũ phòng hộ, mặc áo giáp, giấu đoản côn trong người. Bố tôi hô lớn: “Bà con ơi, lũ cướp đất hành hung”, và ông níu tay mọi người giăng hàng ngang. Bọn côn đồ xông đến, đấm , đá, vụt côn túi bụi. Một vài người bỏ chạy. Bố tôi lăn xả, định cướp một chiếc côn làm tang chứng. Bỗng đâu chiếc côn phạt ngang, trúng thái dương bố tôi, khiến ông ngã lăn quay, máu chảy lênh láng. “Ối làng nước ôi, lũ cướp đất giết người”. “ Ông Tâm bị đánh chết rồi, dân làng ơi…” Tiếng hô hoán, la khóc náo loạn. Bỗng từ trên buồng lái chiếc xe ủi đi đầu, một người đầu hói nhảy xuống, hét lên: “ Đưa gấp đi cấp cứu. Trời ơi, thằng Tâm. Tô Trung Tâm phải không? Tao đây. Ngô Bỉnh Thạc đây. Bạn chiến trường và bạn xuất khẩu lao động Tiệp Khắc đây…” Nghe gọi tên mình, bố tôi liền bật dậy. Ông muốn giang tay níu lấy ông cán bộ : “Trời ơi, anh Ngô Bỉnh Thạc. Anh đi lái thuê cho bọn Beroza à?”. Bạn lính gặp nhau như thế đó. Bố tôi tưởng ông Thạc là công nhân lái xe ủi. Thế rồi ông Ngô Bỉnh Thạc cho người đưa bố tôi đi cấp cứu, lệnh cho đội máy ủi giải tán. Dân làng cũng hoãn binh, kéo nhau về làng…
Diễm buồn rũ:
- May mà bố anh qua khỏi… Rồi ba tôi giải quyết thế nào với bố anh, với dân làng?
Chị Diệu lại cười tít mắt:
- Ba chị là Tổng giám đốc có khác. Có ý kiến của bác ấy, mọi chuyện khác ngay. Đầu tiên là gạt bỏ bọn cán bộ trung gian cấp thôn, xã, huyện. Tập đoàn làm việc thẳng với từng hộ dân. Rồi khung giá đất đền bù tăng. Rồi hứa hỗ trợ chuyển đổi và đào tạo ngành nghề, hứa nhận con em trong làng vào làm việc, cam kết sẽ xây dựng trường học, thư viện, trạm y tế, khu thể thao, chăm sóc bảo trợ người già, gia đình khó khăn… Và việc nhỡn tiền là bác Thạc nhận vợ chồng em lên đây trông coi trang trại và làm vệ sỹ cho chị…
Thì ra là một cuộc đánh đổi, chứ chưa hẳn đã là lòng tốt. Diễm hiểu ngay ra cái nguyên nhân đưa vợ chồng Khắc lên đây. Và nàng thấy mình mắc nợ họ nhiều quá. Chính cha nàng, ông Ngô Bỉnh Thạc, bằng mối quan hệ đồng ngũ, đồng nghiệp với ông Tô Trung Tâm, đã tháo được ngòi nổ vùng đất nghịch Sông Văn, làm cho những người nông dân bị tước đoạt trắng trợn, bị cưỡng bức và lừa phỉnh, đồng ý nhượng bộ và thỏa hiệp để tồn tại… Vậy mà ông Tô Trung Tâm và vợ chồng Khắc lại như phải hàm ơn, suốt đời mang ơn. Họ sung sướng vì cuối cùng kẻ cướp đất đã không cướp hết của họ, đã cho họ cùng được sống trên mảnh đất nghìn đời, rồi cho họ và con cái họ được kết thân, được bình đẳng, thắm tình đồng chí, đồng bào… Ôi, thật cay đắng, mỉa mai. Nếu còn ở đại học Fullerton hay tiếp tục học lên Harvard, thì biết đến bao giờ luật gia Ngô Đoan Diễm mới hiểu được “con đường đi lên chủ nghĩa xã hội không kinh qua tư bản chủ nghĩa” mà triết học kinh điển Marx-Lénine đã nhồi nhét vào đầu hàng triệu người bao năm nay, nhồi nhét không mệt mỏi, suốt năm này qua năm khác, nó tàn nhẫn, khốc liệt, đẫm máu và nước mắt như thế nào.
Diễm thầm nhủ, một ngày nào đó nàng sẽ về Sông Văn, gặp chú Tô Trung Tâm, gặp những người nông dân giữ đất, để cám ơn họ. Họ không nỡ làm một cuộc cách mạng, vì kẻ cướp đất của họ lại chính là đồng ngũ, đồng chí, đồng bào của họ…
***
Diễm không phải đợi lâu. Mấy tháng sau, khi lứa lợn Mán mười bốn con do vợ chồng Khắc nuôi thả, chuẩn bị xuất chuồng, thì ông Ngô Bỉnh Thạc rầm rầm kéo một đám bạn từ Hà Nội lên. Họ để xe bên khu du lịch, đi canô sang đảo.
Diệu hớt hải chạy vào phòng Diễm, khi nàng đang viết nhật ký.
- Chị Diễm ơi, bác Thạc đưa khách lên. Có cả bố chồng em nữa.
- Ối, bác Tô Trung Tâm, ông nội thằng cu Kỳ lên thăm chúng ta ư? - Diễm cuống quýt - Thế thì em phải giúp anh chị và bác Tửu một tay. Cho em làm món thịt nướng. Ở bên Mỹ chúng em hay vào rừng làm món babykiu lắm…
- Mãi đêm qua bác Thạc mới điện báo cho nhà em. Phải chuẩn bị cỗ cho bẩy khách và hai lái xe. Anh Khắc dậy từ bốn giờ cùng vợ chồng ông Tửu bắc bếp nổi lửa. Gà, cá, lợn đều có sẵn. Sẽ có món lòng lợn Mán đặc biệt đãi khách nhé. Ông nội thằng cu Kỳ gọi điện lên bảo đợi ông lên mới được đánh tiết canh…
Từ ngày giải quyết êm vụ nông dân Sông Văn, ông Tổng giám đốc tập đoàn Beroza càng đầy uy lực. Cùng lên với ông có Cao Trần Đoàn, Phạm Hoài Trung, tiến sỹ La Thế Dũng, bạn Trung, và hai ông bạn cố tri Hồ Khải, Trịnh Lê Ban thời xuất khẩu lao động. Khách đặc biệt là Tô Trung Tâm, người mà ông Thạc trêu đùa là mới lôi từ hố khảo cổ lên. Trừ tiến sỹ vật lý phân tử La Thế Dũng, bạn học phổ thông với Trung, còn lại đều là bạn thuở hàn vi của Thạc. Còn có dịp nào ôn cố tri tân hơn cuộc lên rừng này?
Khác hẳn với đám doanh nhân thành đạt, ông Tô Trung Tâm vẫn trăm phần trăm nông dân. Vừa đặt chân lên đảo, ông đã xách túi rau thơm, gia vị mua sẵn sang ngay khu nhà sàn, sắn tay cùng con trai và ông Tửu, có thêm Diễm trợ giúp, lo bữa ăn cho các đại gia. Vốn là dân câu đương dòng họ Tô, chuyên lo các bữa giỗ chạp trong họ, một mình ông lo một trăm mâm cỗ ngon ơ. Khó nhất là đánh tiết canh vịt, không biết hãm tiết, hoặc là chưa đánh đã đông đặc như bát tiết gà, hoặc là bổi đi đằng bổi, nước đi đằng nước, nhưng vào tay ông Tâm, bát nào cũng đặc như thạch.
- Bố cứ để con với ông Tửu làm - Khắc mấy lần xua tay đuổi bố quầy quậy - Bố là bạn chiến hữu với bác Thạc, chú Đoàn, chú Trung, phải lên trò chuyện cho nó hòa đồng…
- Các ông ấy đều là Quốc hội, chánh, phó giám đốc, đi xe bạc tỷ, tao biết nói chuyện gì? Họ đi mấy trăm cây số lên đây, cốt chỉ để thưởng thức đặc sản lợn Mán, gà đồi. Tao lên đây chỉ mỗi nhiệm vụ làm cỗ cho họ đánh chén.
Quả nhiên, có bàn tay ông Tâm, cả khu đảo bỗng dậy mùi thơm phức. Con lợn Mán nuôi theo kiểu chăn thả tự nhiên, vừa độ hai mươi ký, hệt như lợn rừng. Món BBQ (babykiu), của Diễm, thịt ba chỉ ngâm tẩm hương vị nướng trên than củi, nức mũi, gợi nhớ dịp nghỉ cuối tuần kéo nhau vào cánh rừng ven hồ dựng lều trại, đầy không khí hội hè. Món thịt giả cầy đẫm vị giềng mẻ nôn nao một khung cảnh chiều đông giá rét đi ngược chiều gió đến đám cất nhà. Mùi cá trắm đen nấu ám quện hương thìa là, hành hoa ngậy thơm quyến rũ. Và hương lá chanh thoang thoảng gợi nghĩ đến đĩa thịt gà muối ớt trong đám mừng sinh nhật, chưa ăn đã tứa nước chân răng… Tất cả được trưng ra trên chiếc bàn gỗ lát chun liền tấm dầy gang tay, rộng mét hai, dài hơn hai mét, như chiếc sập đại, kê giữa khoảng sân, như một boong tàu nhô ra ngoài hồ nước mênh mông.
- Cỗ sang quá. Nhà giàu dù có ở chốn rừng xanh núi đỏ thì vẫn cứ nườm nượp tao nhân mặc khách. Phú tại sơn lâm hữu khách tầm… ha ha. Nghị sỹ Ngô Bỉnh Thạc muôn năm! - Cao Trần Đoàn phập phồng hai cánh mũi, liếc mâm tiệc rồi nhìn chủ nhân, tự cất lên câu thơ cổ điển.
Riêng Phạm Hoài Trung có vẻ tư lự. Từ lúc đặt chân lên đảo, anh chỉ ra lan can hồ đốt thuốc liên tục. Tiến sỹ La Thế Dũng chỉ ngón tay cái về phía Trung, nói với Thạc:
- Bị nàng Ola cho đi tàu suốt, nó suy sụp thế đấy. Em đang định gả cô em họ cho nó. Anh cố giúp nó qua cái đận này.
- Tớ biết tình bạn giữa hai cậu - Thạc nói - Chúng mình phải xúm vào để cứu thằng Trung. Nó đang muốn bán xới hết để sang Paris sống với Hương Thầm. Nhưng tao khuyên nó đừng có tự sát một lần nữa. Chẳng có gì bằng quê cha đất tổ. Giờ là lúc dễ sống nhất. Đang đục nước béo cò. Đất đai vô chủ, kinh doanh địa ốc một vốn mười lời. Tao định cho nó mượn cái đảo này làm vốn để gỡ lại những gì đã mất.
- Em cũng khuyên Trung thế. Nếu dự án tới của em triển khai, em sẽ mời nó làm giám đốc điều hành…
- Cậu giỏi lắm. “Dũng chui” có khác. Quả danh bất hư truyền…
- Ai nói với anh cái biệt danh ấy thế? Thằng Trung phải không?
- Không phải Trung, mà các nhà khoa học ở Viện cậu kháo với tớ. Mười hai năm ở Pháp, đào tạo ở Sorbonne, rồi từ lò vật lý hàng đầu thế giới, tiến sỹ đầu ngành về vật lý phân tử, mà cậu vẫn bị cho ra rìa, sáng cắp ô đi tối cắp về, mỗi tháng lãnh lương hai trăm đôla. Vì cậu không cùng cánh hẩu với lãnh đạo, không chịu làm khoa học rỏm, viết báo cáo lấy lệ để bòn rút tiền nhà nước. Và vì thế mà mãi mãi cậu không có cái hàm nghiên cứu chính, giáo sư… Nhưng tớ ủng hộ hướng đi của cậu. Không chịu để phí hoài kiến thức, cậu xoay ra làm khoa học chui, tự nghiên cứu, lập xưởng sản xuất ra sứ chống sét, làm gỗ sàn công nghiệp từ trấu và mùn cưa, và hình như đang làm “Nano đa khoáng sông Hồng”, đưa nông nghiệp xanh lên một tầm mới?
- Anh động viên em quá - Dũng ngẩn người - Xin bái phục ông anh đã biết nhiều thông tin về thằng em. Riêng thằng em, cũng biết không hề ít về ông anh đâu nhé - Và Dũng ghé tai Thạc - Khi nào thì ông anh chính thức làm thông gia với ông Chín đấy?
- Các cậu biết hết cả rồi, còn vờ hỏi… Nhưng đừng nói với ai rằng con gái tớ đang ở đây nhé… Chuyện riêng gia đình, mình không muốn thiên hạ đàm tiếu …
Lái xe của Thạc mang ra hai chai vang thượng thặng của Pháp, Chile và một chai Chivas Regal 18, hộp xanh, một chai xanh Ballantines 17 năm.
- Còn chai nào cứ mang hết ra đây - Ông Thạc kéo tiến sỹ La Thế Dũng và mọi người vào bàn tiệc - Hôm nay không say không dừng. Say thì ngủ lại đảo. Chưa say thì ra khách sạn ngoài thành phố nghỉ và uống tiếp - Ông Thạc nói nhưng lại đưa mắt xuống chỗ nhà sàn. Hình như ông còn chờ một ai đó.
Thì kia, ông Tửu lễ mễ bưng lên một vò, thứ vò sành da lươn miệng nút lá chuối.
- Thưa… Đây là rượu làng Vân do chính bà Tom cô họ tôi tự tay nấu - Ông Tửu trịnh trọng đặt vò rượu giữa bàn - Rượu bà Tom danh truyền khắp cả nước. Tôi đã hạ thổ đúng ba năm. Nay dâng ông Thạc và các vị thưởng thức.
- Thấy chưa? - Ông Thạc vỗ tay, giọng trầm đục - Bữa đặc sản bây giờ mới đồng bộ, ẩm thực Việt một trăm phần trăm. Uống rượu bà Tom làng Vân các vị sẽ thấy những chai rượu bạc triệu kia bớt đi thói kiêu căng trưởng giả…
Diễm ra chào khách lần nữa, rồi để ba và các bác các chú tự nhiên, xin phép lên phòng mình. Đến lúc đó, nàng bỗng giật mình, hốt hoảng, chân muốn ríu lại khi chợt nhận ra Phạm Hoài Trung đang lững thững từ mép hồ đi vào. Sao có người giống Thuyền Nhân kỳ lạ. Mắt Diễm bị loạn thị, hay căn bệnh hoang tưởng vẫn hành hạ nàng?
***
Diễm gục đầu trên trang nhật ký đang viết dở. Từ ngày lên hoang đảo này, nàng tự giam mình trong căn phòng bốn bề trông ra hồ và rừng, không dùng điện thoại, internet, đài, tivi. Cứu cánh tinh thần duy nhất của nàng là chiếc cassette Sony để nghe nhạc, và cuốn sổ để ghi nhật ký.
“… Thuyền Nhân ơi, em muốn quên anh đi mà không thể được. Không thể quên được. Chọn nơi hoang đảo này, tưởng sẽ được yên tĩnh để quên lãng, nào ngờ đêm nào thức dậy, nghe tiếng sóng hồ, tiếng cây rừng, là kỷ niệm chuyến đi Lake Tahoe lại hiện về. Ôi, giá đêm ấy em dâng hiến hết cho anh, thì bây giờ em đỡ bị dày vò… Biết thân đến bước lạc loài. Nhị hồng thà bẻ cho người tình chung. Cụ Nguyễn Du cũng thương tiếc cho em đấy…”
Đó là đoạn ghi chép sáng nay. Bây giờ, Diễm ghi tiếp mạch viết bỏ dở:
“… Anh biết không, ba em vừa rủ các bạn chiến đấu và bạn làm ăn từ thuở hàn vi bên Đông Âu lên chơi. Có chú Trung, một soái Ba Lan, giống anh đến kỳ lạ. Mà hình như chú cũng họ Phạm với anh. Lần đầu chợt nhìn thấy chú, em suýt kêu lên: Thuyền Nhân!...”
Có tiếng ai đó nói như hét. Diễm buông bút, chạy tới bên cửa sổ, nhìn xuống bàn tiệc.
Chừng như đã uống tới ngưỡng, tức là đã đến lúc “rượu nói”, Cao Trần Đoàn cầm ly rượu huơ lên:
- Anh Thạc ơi, có nhớ cái lần thằng em Cao Trần Đoàn này đưa anh “vào đời” không?
Mặt Thạc nghệt ra, rồi bỗng nhớ, vỗ đánh bốp vào vai Trung.
- Nhớ rồi. Cái lần mày rủ tao lên Saint Pétersbourg chơi. Hồi ấy mày đang cặp với nàng Hồ Điệp, đi đâu cũng mang nàng theo. Khi tàu gần đến Novgorod chợt nhớ có thằng bạn thân tên Oleg Bavykov, sống bên hồ Vandai…
Đoàn bỗng ngả người lắc lư, rồi vỗ hai tay trên mặt bàn bắt nhịp một bài hát Nga:
- “Chiều dần buông màu tím. Vẳng bên sông lời hát êm đềm…” Trời ơi Vandai, cái hồ nước sạch nhất nước Nga, trong xanh đến mức có thể uống được. Thằng bạn Oleg, có cái nhà gỗ thông đặc sệt phong cách Nga nằm bên hồ Vandai. Cha nó ngày trước vốn là quản gia cho Stalin. Ông lãnh tụ cộng sản này có ngôi biệt thự phía bên kia hồ, hay về đây nghỉ. Thằng Oleg thừa hưởng gia tài của cha, chọn hồ Vandai làm nhà nghỉ dưỡng. Hôm ấy, Oleg cùng người yêu đãi bọn mình một bữa cá hun khói với rượu vodka túy lúy, rồi rủ thêm một cô gái Nga cho anh, để thành ba cặp, cùng xuống nhà tắm hơi mép hồ, tiếng Nga gọi và Vasonhia, tắm theo kiểu Nga…
- Chết cũng không quên bữa tắm hơi ấy. Cả bọn chui trong Vasonhia nóng sáu mươi độ, trần như nhộng, thi nhau lấy lá bạch dương khô quất lên mình cho đỏ rực như tôm luộc, rồi cùng nhảy xuống hồ nước mười hai độ. Đoàn ơi, đêm ấy thằng Oleg bạn mày thương tao, đã làm mối nàng Natalia cho tao… Lần đầu tiên trong đời tao biết một người đàn bà ngoại quốc…
Tô Trung Tâm không uống, cứ ngửa cổ như nuốt lấy từng lời câu chuyện về nước Nga thần tiên ấy. Ngô Bỉnh Thạc bỗng nhìn Tâm trừng trừng, dí ly rượu vào mặt Tâm.
- Tô Trung Tâm, ông chưa biết gái Nga, hả? Thế ông còn nhớ cái đận tôi với ông cùng làm cu ly ở nhà máy sản xuất phụ tùng máy bay ở ngoại ô Praha không? Ông có nhớ thằng Mazek bạn tôi, làm thủ kho của nhà máy không?
Tâm giật mình, nhìn Thạc, phân vân. Thấy ánh mắt Thạc có vẻ động viên khích lệ, Tâm cười méo xệch:
- Dạ nhớ. Quên thế nào được hả anh? Thỉnh thoảng anh vẫn cho thằng Mazek chai rượu Lúa Mới, mời nó đi ăn…
- Trời ơi, trí nhớ của chú mày quá giỏi. Nào uống. Trăm phần trăm… Tâm ơi, mày biết không, cái thằng Mazek ấy, là cứu tinh của đời tao đó. Hớ hớ… Lúc nãy tiến sỹ Lã Thế Dũng hỏi tớ kể lại câu chuyện tớ đã làm cách nào vận chuyển một trăm mười lăm ký niken về nước trót lọt. Chuyện này mình đã kể cho thằng Đoàn, thằng Trung hôm ở resort Hòn Kén rồi. Hôm nay kể lại để tiến sỹ Lã Thế Dũng, chiến hữu Tô Trung Tâm và mọi người biết thêm một phần đời của tớ, rằng cái thằng Ngô Bỉnh Thạc này từng có lúc nhục nhã như một con chó, từng đi ăn cắp hàng tạ kim loại quý hiếm, có liều không? Hồi cùng làm ở nhà máy với thằng Tô Trung Tâm đây, biết trong kho vật tư có nhiều niken tấm, loại 30 x 60 centimet, nặng 11,5 kg một tấm, tớ liền đi mua một cái valy, nghĩ cách lừa thằng thủ kho, thỉnh thoảng thó một tấm niken cho vào valy mang về dải trên ván giường, rồi phủ nệm lên. Cho đến khi ăn cắp được 10 tấm thì cái giường tớ ngủ trên tầng ba đã phủ kín niken. Các vị ạ, tớ đã tính toán kỹ. Nếu mang số niken này về Việt Nam chót lọt, tớ có hơn chục nghìn đô la….
Cả mâm rượu nhìn nhau, mắt xanh lè. Phải có gan ăn cắp như thế, mới đủ tầm cỡ để lo nghiệp lớn.
Từ nãy, Tô Trung Tâm cứ cúi gầm mặt. Câu chuyện của Thạc không đơn thuần chỉ là chuyện hồi cố mà hình như đang muốn nhắn gửi một điều gì?
- Kìa, Tô Trung Tâm, mày sao thế? Uống đi chứ - Thạc bỗng trừng mắt - Tâm ơi, mày có biết cái đêm tao lật tấm trải giường lên và bủn rủn khắp người vì thấy mất một tấm niken?
Ly rượu trên tay Tâm bỗng rơi xuống sân, vỡ tan. Rồi đột ngột Tâm quỳ sụp xuống trước mặt Thạc.
- Anh Thạc ơi, tha tội cho em - Giọng Tâm run bắn lên - Lẽ ra em phải thú nhận với anh từ hôm ấy... Em đã theo dõi anh từ lâu... Trong phòng, chỉ mình em biết anh lấy niken giấu dưới nệm giường… Em không thân với Mazek, em không có gan… Em nghĩ đời em sẽ lên hương, nếu lấy cắp được của anh vài tấm…
Đến lượt Ngô Bỉnh Thạc sững sờ. Trời ơi, sau bao nhiêu năm, hôm nay vô tình kẻ đã định nẫng tay trên kho báu của Thạc ở cái xứ Tiệp xa xôi ấy đã tự đầu thú. Vậy mà, Thạc cứ lầm lũi tìm kiếm, truy lùng thủ phạm. Thạc hoài nghi tất cả bọn đầu đen trong nhà máy, nhưng với Tâm, người bạn nằm giường đối diện, thì Thạc không mảy may nghi ngờ.
- Có thật thế không?- Thạc vội cúi xuống, nâng Tâm đậy – Hóa ra mày là thủ phạm? Tâm ơi, thế thì tao phải quì lạy tạ ơn mày. Tao cắn rơm cắn cỏ lạy mày. Mày vừa là tội đồ vừa là cứu tinh. Chính mày đã cứu tao. Mày đã giúp tao cảnh giác, không những đi tìm tấm niken mày giấu, mà còn đưa hết mười tấm niken ra sông, để sau này đưa về nước an toàn. Tâm ơi, chỉ cần mày báo với bảo vệ nhà máy rằng thằng Thạc này ăn cắp niken, thì đời tao đã ra tóp rồi, công an Tiệp Khắc đã gô cổ tao rồi… Vậy mà mày thương tao… Mày chỉ nhắc tao, mày cảnh báo tao rằng việc ăn cắp của tao đã có người biết… Và, bây giờ, mới có thằng tao, Tổng giám đốc Beroza Group, đại biểu Quốc hội Ngô Bỉnh Thạc hôm nay, ha ha… ha…h…a…
Ông Thạc cười ngất, cười như điên dại. Cười mà nước mắt giàn giụa. Tiếng cười lan theo gió, va đập với sóng nước, với rừng cây, núi đồi, vang mãi…
H.M.T.
--------------------------------------------------
(*) Từ biệt – Thơ Serghei Esenin, Bằng Việt dịch.