Danh Ngôn

Những nhà văn xuất chúng luôn luôn là những nhà phê bình nghiêm khắc nhất đối với chính tác phẩm của mình.

(The best authors are always the severest critics of their own works.)

Lord Chesterfield, chính khách, nhà văn Anh. (1694-1773). Thư gởi con trai, 6 tháng Năm 1751

Tôi có một nhà phê bình đòi hỏi quá quắt hơn các bạn: đấy là cái tôi thứ hai của tôi.

(I have a critic who is more exacting than you: it is my other self.)

Jean Meisonier, họa sĩ Pháp. Trong tuyển tập của Alice Hubbard, An American Bible, tr. 192, 1946

Hỏi một nhà văn đang sáng tác ông ta nghĩ gì về các nhà phê bình cũng giống như hỏi một cột đèn cảm thấy thế nào về các con chó.

(Asking a working writer what he thinks about critics is like asking a lamppost how it feels about dogs.)

Christopher Hampton, nhà soạn kịch sinh tại Bồ Đào Nha 1946 hiện sống tại Anh. Trong Sunday Times, (London), 16 tháng Mười 1977

Ban biên tập

Địa chỉ liên lạc:

1. Thơ

tho.vanviet.vd@gmail.com

2. Văn

vanviet.van14@gmail.com

3. Nghiên cứu Phê Bình

vanviet.ncpb@gmail.com

4. Vấn đề hôm nay

vanviet.vdhn1@gmail.com

5. Thư bạn đọc

vanviet.tbd14@gmail.com

6. Tư liệu

vanviet.tulieu@gmail.com

7. Văn học Miền Nam 54-75

vanhocmiennam5475@gmail.com

Tra cứu theo tên tác giả

Kim Mộc Thuỷ Hoả Thổ

Nguyễn Duy

Các bạn,

Tôi đang không được khoẻ và đuối sức về việc nhà. Lộn ruột nhìn việc nước mà chẳng thể làm gì được. Đau thế. Đành lôi ra một chút cũ càng gửi tới bạn bè vậy.

Về Dự luật Đặc Khu Kinh Tế, tôi đã loan báo tại Kim Mộc Thuỷ Hoả Thổ rồi, đính kèm cả trích đoạn và toàn văn, xin các bạn ngó lại.

ND

4.6.2018.
Kính thưa...
Có một số bạn hữu gọi điện hoặc nhắn tin cật vấn tôi, đại ý: “Đang sôi sục việc kí tên tuyên bố phản đối "Dự luật Đặc Khu Kinh Tế cho nước ngoài thuê đất 99 năm", sao tìm không thấy tên Nguyễn Duy?...". Thưa rằng, về  cái vụ "thuê đất, bán nước" kiểu ấy, tôi đã ra tuyên bố và kí tên từ năm... 1990 rồi. Xin xác nhận với mọi người bằng văn bản... Thơ!


KIM MỘC THUỶ HOẢ THỔ *
(Trích)
...
Nóng quá trằn trọc quá
tầng ôzôn có vấn đề gì đó


quạ cũ kêu sương ươn ướt dĩ vãng
tiếng cú rạch trời rơi từng giọt bầm đêm


giấc mê mệt thiêm thiếp chiêm bao trắng
loạng quạng ma nhảy nhót trước thềm


thử nhập đồng khúc bát âm quỉ
chợt thấy xác mình thối rữa từ từ


kèn trống bỗng mọc móng mọc vuốt
gầm gừ  đèn lân tinh nhờ nhợt


ú ớ mồ hôi
chân lỡ nhảy phải nhảy cứ nhảy


Bước nhảy nảy tư duy thị trường
kinh doanh xác mình dù giá thậm rẻ mạt


quạ có mua ta bán xác trọn gói
hoặc bán từng phần trước khi thối rữa hết


cú có mua ta chấp nhận hóa giá
chấp nhận cho trả góp từng phần


như kiểu bán từng phần rừng bể núi sông
từng miếng địa ốc từng mẩu mặt bằng từng khúc ruột đất


thời buổi thị trường mọi việc đều có thể
có thể nước này mua trọn gói nước kia


có thể lập những liên doanh ma quỉ
những công ty bán nước từng phần


có thể kể những tập đoàn siêu quốc
những quốc gia mất nước từng phần


cái xác ta thì có nghĩa lý gì
ta tự tháo khớp và tự bán


chuyện xưa ông lão kiết dặn con
khi cha chết xẻ xác cha mà bán


ta thì phải tự tay làm lấy
sợ các con chia chác không đều.
...
(1990-1991-
Tạp chí Cửa Việt, 1992- Tuyển thơ ND, NXB Hội Nhà Văn, 2010)


* Kim Mộc Thuỷ Hoả Thổ (KMTHT) được sáng tác năm 1990-1991, đăng lần đầu trên tạp chí Cửa Việt số 16 (tháng 8.92) với lời giới thiệu của (Tổng Biên tập) Hoàng Phủ Ngọc Tường: “Thơ xưa, Quỉ Cốc Tử nói rằng: “Quản Trọng đạt thời sớm. Khương Tử Nha thời muộn. Thạch Sùng giàu, Mông Chính thì bần cùng. Bành Tổ sống lâu, Nhan Uyên chết yểu. Cả sáu người đó đều nằm trong Ngũ Hành”. Nay cuộc sống nhìn từ gần, hoá ra mọi sự lố lăng nhếch nhác, mắc cười, vỡ mộng... tất thảy cũng đều là trò cười của Kim Mộc Thuỷ Hoả Thổ. Bài thơ này đọc thì cười ngất, nhưng cười xong thấy lạnh buốt tuỷ sống, như rơi vào cõi thái âm. Thơ Nguyễn Duy vẫn bông đùa như vậy”. Sau khi được đăng, bài thơ này bị phê phán nặng nề, như "một giọt nước tràn li", góp phần khiến cho tạp chí Cửa Việt lúc đó vốn đang có nhiều "vấn đề" phải đình bản, chỉnh đốn tổ chức và thay Tổng Biên tập. Đến 2007, KMTHT mới được tái bản trong tuyển tập Tinh Hoa Thơ Việt, NXB Hội Nhà Văn và sau đó, trong tuyển tập Thơ Nguyễn Duy, NXB Hội Nhà Văn, 2010.


NGUYỄN DUY.


*********



Tham khảo:
(Toàn văn)
KIM MỘC THỦY HỎA THỔ *


1
Quả đất nóng dần lên
tầng ôzôn có vấn đề gì đó


sọ dừa gặp vấn đề trì trệ
tri thức nhồi vào tri thức cứ phòi ra


mắt vấn đề toét tai vấn đề ù
bất an vấn đề giấc ngủ


sâu rầy đang vấn đề cánh đồng
rừng cây vấn đề cháy và trụi


nón hành khất ngả vấn đề xó chợ
trẻ lang thang vấn đề bụi đời


lổn nhổn hành tinh vấn đề đẻ và đói
chiến trận tuôn vấn đề đỏ lòm


2
Chó cứ sủa người cứ đi
những con đường đầy vấn đề ổ gà


những nhịp cầu chông chênh quá tải
vấn đề nay mai sập bất cứ lúc nào


những giống người tham gặm nhấm cả trời đất
vấn đề ngày kia thiên nhiên ăn thịt tuốt


vấn đề nước cầm đầu lũ lụt
vấn đề lửa thủ phạm hỏa họan


khủng hỏang thiếu thần linh
khủng hỏang thừa yêu quái


đại loạn thay cái thiên hạ rắc rối
vấn đề tầng ôzôn cả thôi


3
Lục bục bụng dạ sôi
ruột gan đang vấn đề gì đó


nghe chừng lục phủ ngũ tạng đều cọt kẹt
sida giác quan ung thư toàn thân


không thể nói rằng ta bất cần
ta cần sống và cần đủ thứ


cần dinh dưỡng cần khí thở
cần giấc mơ nõn ngọn rau xanh


cần phút lặng thinh mặc niệm những mối tình quan họ
những người tình không giao phối bao giờ


4
Thất xà ngóc cổ trong hũ rượu
nọc rắn tuần hoàn bổ âm bổ dương


độc trị độc nhộn nhạo huyết quản
lúc nhúc hổ mang khè hang hốc xương


gần đây ta ngài ngại đi ra đường
dù chả để làm gì ta muốn ngồi một mình


ta vu vơ mình trống rỗng mình
ta sờ sợ nơi nào nhiều khôn vặt ít thông minh


ta nhờn nhợn cái há mồm vĩ nhân tôm cá
khạc đủ đồ nghề thằng nọ con kia


ta mặc cảm cái bóng đèn điện không có điện
lủng lẳng trần nhà thường làm ta giật mình


ta ngan ngán đám quan hoạn giả thiến giả đạo
vừa ăn hoa hồng vừa xơi hoa đào


những phường buôn cứt bán cho chó
nợ khó đòi thì làm gì nào?


những bất ổn đầy rẫy
thì đãsao thì làm sao?


có người thách ta đánh nhau
ta bảo ta yếu rồi ta lại không có võ


có kẻ thách ta chửi nhau
ta bảo ta vừa bị mất trộm cả sọt từ ngữ


có đứa thách ta nhổ vào mặt nó
ta bảo hết đờm rồi


ta chúi mũi hà hơi lên trang bản thảo
hô hấp nhân tạo những con chữ khó thở


không có việc gì khó
chỉ sợ không có việc


ta khao khát tiếng hát giun dế
không biên tập không kiểm duyệt


ta ao ước cái bay chim chóc
không hộ chiếu không biên giới


chó già giữ xương mèo già hóa cáo
ta già ta hóa trẻ con


thiêng liêng thay khoảng lặng cô đơn
người hóa thánh chỉ khoảnh khắc ấy


5
Nóng quá trằn trọc quá
tầng ôzôn có vấn đề gì đó


quạ cũ kêu sương ươn ướt dĩ vãng
tiếng cú rạch trời rơi từng giọt bầm đêm


giấc mê mệt thiêm thiếp chiêm bao trắng
loạng quạng ma nhảy nhót trước thềm


thử nhập đồng khúc bát âm quỉ
chợt thấy xác mình thối rữa từ từ


kèn trống bỗng mọc móng mọc vuốt
gầm gừ  đèn lân tinh nhờ nhợt


ú ớ mồ hôi
chân lỡ nhảy phải nhảy cứ nhảy


6
Bước nhảy nảy tư duy thị trường
kinh doanh xác mình dù giá thậm rẻ mạt


quạ có mua ta bán xác trọn gói
hoặc bán từng phần trước khi thối rữa hết


cú có mua ta chấp nhận hóa giá
chấp nhận cho trả góp từng phần


như kiểu bán từng phần rừng bể núi sông
từng miếng địa ốc từng mẩu mặt bằng từng khúc ruột đất


thời buổi thị trường mọi việc đều có thể
có thể nước này mua trọn gói nước kia


có thể lập những liên doanh ma quỉ
những công ty bán nước từng phần


có thể kể những tập đoàn siêu quốc
những quốc gia mất nước từng phần


cái xác ta thì có nghĩa lý gì
ta tự tháo khớp và tự bán


chuyện xưa ông lão kiết dặn con
khi cha chết xẻ xác cha mà bán


ta thì phải tự tay làm lấy
sợ các con chia chác không đều


tự đọc điếu văn soạn sẵn vĩnh biệt mình
tự giải thoát một thời mộng mị


cuốn gói hồn đi kinh tế mới vầng trăng
cấy lúa trồng khoai Kim Mộc Thủy Hỏa Thổ


ta đi đây kinh tế mới vũ trụ
vượt tầng ôzôn đang có vấn đề


7
Ngôi sao xa xôi bất ngờ đổi ngôi
ánh sao băng chợt đọng đẫm hố mắt


ngọn gió thông thường lay ta tỉnh giấc
khí thở thông thường thoi thóp lại ta rồi


ta bịch về mặt đất bất ổn
nhố nhăng đến chết nết không chừa


lại lục bục bụng sôi
lại ruột gan vấn đề gì đó


lại đi đưa những đám ma từ ngữ
xác chữ chôn đầy nghĩa địa giấy vô hình


lại thừ nhớ những mối tình quan họ
những người tình không giao phối bao giờ


lại thắc mắc sọ dừa trì trệ
tri thức nhồi vào tri thức cứ phòi ra


lại càu nhàu quả đất nóng dần lên
nghi tầng ôzôn co vấn đề gì đó


8
Ta lững thững xách sọ dừa đi chợ
tìm chú vịt Tàu lai thím vịt Xiêm


ẩn sĩ lêguym tọa thiền giữa chợ
gia vị ê hề những chua chát đắng cay


những quàng quạc đành đạch âm nhạc
những cua ốc nghêu sò nguồn thi hứng tràn đầy


những cuống muống non ròng ròng tứa nhựa
oai oái khoái cái roi rói chợ


ngà ngà say men chợ thường ngày
cứ thế bình tâm cân bằng dần các thứ


phảng phất thơm chùa những hồng hào má
những thắm cười tươi như hoa nhà ai


chiêm ngưỡng bàn tay bậc thầy mổ cá
bái phục giáo sư vặt lông vịt thiên tài


tiết vịt sống hài hòa lòng vịt chín
món tiết canh thần tiên lấp lỗ hổng sọ dừa


vào cuộc nhậu nhiều bợm rất sợ tiết
dù ở đời họ máu tiết canh nhau


thì làm sao?
thì làm gì nào?


9
Thì ta thi tài với con nít lối xóm
cờ tướng cờ vua cờ ngựa cờ ô


và chơi lại trò xưa đơn giản như là không có gì
ván âm dương Kim Mộc Thủy Hỏa Thổ


năm ô cờ sắp xếp lại thiên hạ
ngồi xổm chơi hay ngồi bệt thì tùy


và nghêu ngao lõng thõng hò vè
giun dế du dương ễnh ương đắm đuối


và ngạo nghễ khúc đồng dao nhăng cuội
lời trẻ con phấp phới Ngũ Hành Kỳ


(1990 – 1991 / Tạp chí Cửa Việt – 1992 / Tuyển thơ Nguyễn Duy, NXB Hội Nhà Văn -2010)


* Kim Mộc Thuỷ Hoả Thổ (KMTHT) được sáng tác năm 1990-1991, đăng lần đầu trên tạp chí Cửa Việt số 16 (tháng 8.92) với lời giới thiệu của (Tổng Biên tập) Hoàng Phủ Ngọc Tường: “Thơ xưa, Quỉ Cốc Tử nói rằng: “Quản Trọng đạt thời sớm. Khương Tử Nha thời muộn. Thạch Sùng giàu, Mông Chính thì bần cùng. Bành Tổ sống lâu, Nhan Uyên chết yểu. Cả sáu người đó đều nằm trong Ngũ Hành”. Nay cuộc sống nhìn từ gần, hoá ra mọi sự lố lăng nhếch nhác, mắc cười, vỡ mộng... tất thảy cũng đều là trò cười của Kim Mộc Thuỷ Hoả Thổ. Bài thơ này đọc thì cười ngất, nhưng cười xong thấy lạnh buốt tuỷ sống, như rơi vào cõi thái âm. Thơ Nguyễn Duy vẫn bông đùa như vậy”. Sau khi được đăng, bài thơ này bị phê phán nặng nề, như "một giọt nước tràn li", góp phần khiến cho tạp chí Cửa Việt lúc đó vốn đang có nhiều "vấn đề" phải đình bản, chỉnh đốn tổ chức và thay Tổng Biên tập. Đến 2007, KMTHT mới được tái bản trong tuyển tập Tinh Hoa Thơ Việt, NXB Hội Nhà Văn và sau đó, trong tuyển tập Thơ Nguyễn Duy, NXB Hội Nhà Văn, 2010.


NGUYỄN DUY.