Umberto Eco (1932 – 2016, nhà triết học, nhà văn Italia)

Ngân Xuyên dịch

Tôi rất thích thú câu chuyện về lũ ngốc trên mạng. Đối với những ai không theo dõi, tôi xin nhắc: Trên các tài nguyên mạng và trên một số tờ báo có thông tin rằng dường như khi đọc cái gọi là Lectio Magistralis, tức là bài giảng nhân dịp được trao bằng tiến sĩ danh dự ở Turin, tôi đã tuyên bố rằng Internet đầy rẫy lũ ngốc. Điều đó không đúng. Bài giảng của tôi nói về một chủ đề hoàn toàn khác; nhưng sự việc này cho chúng ta thấy cách tin tức được lan truyền và bóp méo trên mạng và trên báo chí.

Toàn bộ câu chuyện về lũ ngốc này xuất hiện trong cuộc họp báo sau bài giảng, trong đó, để trả lời một câu hỏi mà tôi không nhớ, tôi đã chia sẻ một nhận xét không vượt quá giới hạn của lẽ thường. Tôi nhận xét rằng trong số bảy tỷ cư dân của hành tinh, chắc chắn có một phần những kẻ ngốc, hầu hết trong số họ từng đã có lúc nói những điều vô nghĩa với gia đình hoặc bạn bè trong quán bar – và do đó, ý kiến của họ chỉ giới hạn trong một nhóm nhỏ. Ngày nay, một phần đáng kể những cá nhân này đã có cơ hội bày tỏ ý kiến của họ trên mạng xã hội. Nhờ đó, những ý kiến của họ đã có nhiều người nghe thấy và va chạm với nhiều ý kiến khác của những người tỉnh táo.

Xin lưu ý rằng nhận xét của tôi về “lũ ngốc” không hề mang hàm ý phân biệt chủng tộc. Không ai là kẻ ngốc chỉ vì nghề nghiệp của họ (ngoại trừ một số trường hợp hiếm hoi), nhưng một người bán hàng giỏi, một bác sĩ phẫu thuật giỏi, hay một nhân viên ngân hàng giỏi đều có khả năng nói ra những điều ngớ ngẩn về một chủ đề mà họ không hiểu hoặc chưa suy nghĩ kỹ lưỡng. Dù chỉ là vì những bình luận trực tuyến thường được đưa ra trong lúc nóng giận, không suy nghĩ kỹ.

Đúng là Internet cho phép ngay cả những kẻ nói ra những điều ngu ngốc cũng được lên tiếng; nhưng số lượng những điều ngu ngốc lại quá lớn. Và một số bình luận hỗn loạn mà tôi gặp phải trên mạng sau đó càng khẳng định tính đúng đắn luận điểm này của tôi. Thật vậy, có người cho rằng, theo khẳng định của tôi, ý kiến của bất kỳ kẻ ngốc nào và của một người đạt giải Nobel đều có giá trị như nhau trên mạng. Và ngay lập tức đã nổ ra một cuộc tranh luận gay gắt nhưng vô nghĩa về việc tôi đã được giải Nobel hay chưa. Và không ai buồn kiểm tra Wikipedia. Điều này cho thấy chúng ta dễ sa đà vào những lời đồn thổi vô bổ đến như thế nào. Dù sao đi nữa, số lượng những kẻ ngốc hiện nay đã có thể định lượng được. Ít nhất cũng có 300 triệu người như vậy. Người ta tính rằng Wikipedia gần đây đã mất đi 300 triệu lượt truy cập. Tất cả những người không còn sử dụng Internet để tìm kiếm thông tin, mà thích dành thời gian xem online và chát chít (thường là vô tích sự) cũng vậy.

Một người dùng mạng bình thường cần nên biết phân biệt những suy nghĩ rời rạc với những ý tưởng được trình bày mạch lạc, nhưng điều này (và đây là vấn đề lọc thông tin) không chỉ giới hạn ở các bình luận trên các blog khác nhau hoặc trên Twitter – vấn đề này cần được giải quyết khẩn cấp trên tất cả các trang web nơi người ta có thể tìm thấy (và tôi muốn thấy ai đó phản bác điều này) cả những điều hữu ích và hợp lý, cũng như những điều vô dụng theo mọi nghĩa – nói về những thuyết âm mưu không tồn tại, phủ nhận các sự kiện lịch sử được chấp nhận rộng rãi, bảo vệ quan điểm phân biệt chủng tộc – hoặc đơn giản là sai, không chính xác, và, từ góc độ văn hóa, được chắp vá một cách tùy tiện.

Làm thế nào để lọc thông tin? Mỗi chúng ta đều có khả năng lọc khi tìm kiếm thông tin trên các trang web nói về các chủ đề thuộc lĩnh vực chuyên môn của mình; nhưng ví dụ, tôi sẽ không thể xác định được liệu thông tin trên một trang web chuyên về lý thuyết dây có chính xác hay không. Các trường học cũng không thể dạy kỹ năng lọc thông tin này, vì vậy giáo viên cũng rơi vào tình thế tương tự như tôi: một giáo viên tiếng Hy Lạp thấy mình bất lực trước một trang web chuyên về lý thuyết thảm họa hoặc thậm chí là Chiến tranh Ba mươi năm.

Chỉ có một giải pháp. Các tờ báo thường hoạt động như những con quỷ hút máu trên mạng, hấp thụ tin tức, thậm chí cả tin đồn, từ Internet, do đó nhường tiếng nói cho đối thủ chính của mình – và liên tục tụt hậu so với Internet. Họ nên dành ít nhất hai trang mỗi ngày để phân tích các trang mạng (giống như họ đăng các bài đánh giá sách và phim), chỉ ra những trang nào đáng tin cậy và những trang nào lan truyền thông tin vô lý và đáng ngờ. Bằng cách đó, họ sẽ cung cấp cho công chúng một dịch vụ vô giá và, có lẽ, khuyến khích nhiều người dùng Internet, những người đã coi thường báo chí, bắt đầu đọc báo hàng ngày trở lại.

Tất nhiên, để làm công việc như vậy, một tờ báo cần cả một đội ngũ các nhà phân tích, chủ yếu là các nhà phân tích ngoài nhà nước. Và công việc này chắc chắn sẽ tốn kém, nhưng nó có giá trị về mặt văn hóa. Nó mở đầu cho một chức năng mới của báo chí.

Dịch từ tiếng Nga theo bản dịch từ tiếng Italia của Mikhail Vizel (“Идиоты и ответственные СМИ”, godliterary.ru 5/1/2017).