Thưa quý báo, tôi mong bài viết này sẽ đến tay chú ấy. Trân trọng.

***

Với khoảng cách tuổi tác 15 năm, thiết nghĩ gọi Chú là chính xác, nhưng vì chưa từng gặp mặt và chưa có bất cứ mối liên hệ thân thiết nào, xin phép nhà văn cho phép được xưng “tôi” trong cách xưng hô.

Ngày Chú còn đang hành quân, chuẩn bị tiến vào Sài Gòn, thì bà Ngoại tôi, với kinh nghiệm những ngày chạy loạn từ thời Pháp thuộc, đã tập hợp lũ cháu gồm đứa trai 10 tuổi, đứa kế là tôi 8 tuổi, đứa gái 5 tuổi và đứa gái út 3 tuổi để nghe bà dặn dò kèm theo mỗi đứa là một túi vải bên trong bao gồm: vài gói mì, bọc gạo sấy, ít tôm khô và gói cốm ngào đường, đính kèm bằng kim băng là mảnh giấy nhỏ ghi họ tên mỗi đứa và tên cha mẹ. Chưa an tâm, Bà bắt chúng tôi học thuộc lòng và trả lời Bà, từng đứa một... con là T, ba con là thầy M, má con là bà T... Con là V... Con là D... đứa út thì Bà tha, vì nó đứng đó cho có chứ có biết gì đâu. Tôi còn một anh lớn 15 tuổi và một chị gái 13 tuổi, với Bà, họ tương đối lớn, không ngại. Bà lo cho đám cháu lít nhít là chúng tôi đây.

Là một đứa bé 8 tuổi, tôi bắt đầu cảm nhận được sự khác lạ từ mấy tháng trước từ cách nói chuyện của người lớn, sự lo âu, tiếng thầm thì to nhỏ, cả cách Ba Má dự trữ gạo, khô, nước mắm trong nhà... Cho tới khi..

Đường phố rầm rập rừng người và biểu ngữ, tôi bổ ra đường, lắng nghe tiếng thầm thì của người lớn:

Mấy ổng vô...

Với một tỉnh miền Tây, sự chuyển giao được kể là yên ổn, thành phố còn nguyên vẹn. Nhưng mọi sự bắt đầu thay đổi.

Một gia đình với 9 miệng ăn, cuộc vật lộn mưu sinh bắt đầu.

Lạ lùng, đang cơn khốn khó để duy trì cuộc sống, Má tôi thông báo: Có bầu. Người ta bảo rằng khi vui quá hoặc khi đau khổ, căng thẳng quá, con người đâm ra mất cảnh giác. Đã có tiếng thở dài, trách móc qua lại giữa hai người. Nhưng bà Ngoại tôi đã quyết: mầm sống đã tượng hình, không được phá.

Thế là đủ trọn 10 người. Tôi 9 tuổi, được huấn luyện để nấu cám heo và xài bếp mạt cưa.

Khổ nỗi ở giữa khu dân cư, nhà cửa san sát, dù anh chị em cùng Cha tắm rửa bầy heo đều đặn nhưng thứ mùi đặc trưng của chúng không thứ xà bông nào có thể đánh bật được, bắt đầu có những lời bóng gió, phàn nàn thậm chí chửi xéo vang lên trong xóm... Mặc, phải bịt tai mà sống, trơ mặt mà sống.

Gánh nặng áo cơm khiến người lớn quay cuồng, còn lũ trẻ bắt đầu vào tuổi vị thành niên như anh em tôi thì sao? Chúng tôi phải tự tìm lấy niềm vui, tự tìm niềm khuây khỏa cho chính mình.

Tôi bắt đầu khám phá tủ sách gia đình, bắt đầu từ các loại sách Tuổi Ngọc, Tuổi Hoa của anh chị, một thế giới bắt đầu mở ra, che lấp, vỗ về những tháng ngày cơ cực với cơm độn, với đôi mắt cay xè vì khói mạt cưa, với đôi tay buốt rát vì rách da sau khi giặt giũ bằng xà phòng kém chất lượng...

Nhà thơ Nguyễn Duy từng nói:

Nghĩ cho cùng
Mọi cuộc chiến tranh
Phe nào thắng thì nhân dân đều bại…

Và... Cái đẹp sẽ cứu rỗi thế giới. Chưa lúc nào câu nói này chính xác với đứa trẻ là tôi khi ấy: giữa khung cảnh u ám, chán chường của cuộc sống đời thực đầy cam go, khốn khó, có một thế giới khác mở ra, làm tươi mát tâm hồn cằn cỗi, chưa kịp lớn đã muốn già...

Lớn hơn một chút, tôi khám phá thêm các sách từ thời Tự lực văn đoàn, thời tiền chiến... mắt như được mở ra, được hoà nhập với bao cảnh đời với đủ gam màu sáng tối... để bắt đầu manh nha hiểu rằng: Sống là một hành trình gian khó.

Rồi tới phong trào Vượt biên.

Tôi quên sao được ngày 8/3 năm ấy. Cô D dạy Hoá, với tà áo dài thanh nhã, với son môi, má phấn đậm đà, với mái tóc dài bồng bềnh uốn lượn, cô như con bướm xinh tươi lượn lờ lên xuống dãy bàn trưng bày các món ăn, món bánh từ các thí sinh là các chị cấp lớn hơn. Sự kiện này nhắc nhở bé gái là tôi, đứa nổi tiếng vụng về, hậu đậu rằng sau bao ngày sống sót với bo bo, cơm độn, canh rau muống dầm cà... mục tiêu của phụ nữ chúng tôi là những món ăn nóng sốt, bày biện bắt mắt... Và hình ảnh lột xác như một nàng tiên của một cô giáo khiến chúng tôi sực nhớ ra rằng chúng tôi phải trở thành người nữ đúng nghĩa, chúng tôi phải nuôi dưỡng ước mơ dù thực tế như dòng sông mờ ảo, không thấy bến bờ.

Chỉ mấy tháng sau, dư luận râm ran khi Cô biến mất... rồi những giọt nước mắt, những tiếng thì thầm, tôi không muốn tin vì có nhiều thông tin sai lạc trong thời kỳ đó. Nhưng rồi khi chính anh trai cô xác nhận, tim tôi như vỡ vụn, người phụ nữ tài sắc vẹn toàn mà đứa bé ngốc nghếch là tôi ngưỡng vọng như một hình mẫu mình cố đạt tới đã biến mất khỏi thế gian này bằng cách không thể nào đau đớn, tủi nhục hơn.

Vẫn tiếp tục sống, tiếp tục tìm quên trong vô vàn trang sách. Với óc tò mò, từ lời giới thiệu mở đầu, tôi tiếp cận Dos, người được mệnh danh là viên ngọc ngang tài với Lev Tolstoy, sau này mới biết rằng có người cảnh báo: Người đọc cần chuẩn bị tinh thần, chuẩn bị tâm thế thật vững vàng, nếu không sẽ bị chấn động, khủng hoảng tinh thần... Rồi đúng như thế, tôi bị vất váng mất mấy ngày. Rồi tủ sách kinh điển lại dẫn tôi đến Mặt trận miền Tây vẫn yên tĩnh, toàn những quyển nặng nề, đồ sộ, không hề phù hợp với cô gái vào lứa tuổi như tôi, biết vậy nhưng vẫn ráng, dù tri thức, nhận định có khi không hiểu hết ý nghĩa sâu thẳm bên trong... Để thấy rằng thế giới bao la ngoài kia, vật đổi sao dời nhưng bản chất con người bao năm vẫn không hề thay đổi, để thấy rằng cuộc đời dẫu  đắng cay, chua chát... vẫn lồng lộng muôn đời vẻ đẹp của Chân Thiện Mỹ, vẻ đẹp của sự sống.

Rồi tới một ngày, tôi đọc được quyển sách của Chú, đã từ rất lâu, tôi mới được sống lại cảm giác bàng hoàng, chấn động như thuở ngày xưa, đã đọc Dos. Như một định mệnh, những người được Trời cho những năng khiếu đặc biệt, họ phải chịu đựng mặt trái của ánh hào quang.

Đã mấy chục năm qua, nhưng dường như sự cay nghiệt vẫn chưa buông tha Chú. Có hề gì, tác phẩm thuộc về Nhân dân. Thời gian sẽ sàng lọc. Chỉ biết rằng, qua bao thăng trầm, những đứa trẻ ngày xưa, từ bốn phương trời, trở về quê cũ, lần tìm kỷ niệm, đứng trước dòng sông, một mái nhà, đôi mắt chớm lệ thấy rằng mình may mắn, vì được SỐNG.

Bao người không được Sống.

Với tỳ vết  thời tuổi trẻ từ sự khơi gợi từ đồng đội, thiết nghĩ những gì Chú đã làm sau đó, đã quá đủ để chuộc lại lỗi lầm. Sách của Chú có trong thư viện của Hội đồng Nobel, và sau khi đọc xong, nhà văn tiền bối Ngô Ngọc Bội, một thành viên của Ban Chấp hành Hội Nhà văn, đã cất vào tủ sách quý, khoá lại, xem như sách nghiệp vụ. Chú hãy tự hào về điều đó, chú rất xứng đáng để tự hào.

Chúng tôi cũng rất tự hào.

Mọi eo sèo rồi sẽ qua đi. Vàng thau rồi sẽ được chỉ rõ.

Chúc Chú bình an và đón năm mới trong niềm an ủi vô bờ: Vô vàn độc giả vẫn đứng sau lưng Chú.

Trân trọng.

XÌ TRUM

Tái bút: Nếu có thể được, xin quý báo cho đăng bài viết này. Cám ơn.