Đỗ Hồng Nhung

Cả tuần nay tôi cố tình không đọc những bài viết về phim này trên báo lẫn mạng xã hội, để chờ xem phim một cách khách quan, càng "trống rỗng" đầu óc càng tốt. Thật chẳng dễ dàng gì vì newsfeed của tôi tràn ngập thông tin Quán Kỳ Nam, có bạn đã đi xem ba lần, post hơn chục bài review, và chưa hề có dấu hiệu dừng lại. Tôi cũng chắc chắn là bạn làm vậy hoàn toàn vì yêu mến phim chứ không ai trả tiền đâu.

Đi xem phim về trong đêm rằm tháng 10, vầng trăng tròn ẩn hiện sau lớp mây mù, rọi những tia sáng yếu ớt xuống thành phố quá thừa mứa ánh đèn. Tôi tự hỏi ánh trăng Sài Gòn 40 năm trước có sáng hơn không, nẻo đường nào, chợ hoa nào đã in dấu chân Kỳ Nam và Khang bằng xương bằng thịt...

Cảm giác lâng lâng, mơ hồ, man mác (dù không hẳn là buồn) vẫn đọng lại trong tôi sau khi rời rạp. Tôi biết mình sẽ như mấy người bạn FB, sẽ đi coi tới coi lui phim này rồi đăng vài (chục) bài dù không ai đặt bài.

Đạo diễn Leon Quang Lê quay hoàn toàn bằng phim nhựa 35 mm, hiện thực hóa giấc mơ mà thời Song Lang anh chưa đủ điều kiện tiến hành. Chắc nhờ vậy mà "màu thời gian" của phim rất tự nhiên, chân thật, tôn lên từng vệt nắng chiều le lói qua khe cửa, từng mảng tường rêu bong tróc lỗ chỗ...

Phim đẹp – điều này không cần phải khen nữa. Có lẽ đoàn làm phim đã làm tất cả để thỏa mãn tiêu chuẩn thẩm mỹ của mình – nhưng với tôi, lay động nhất chính là cái đẹp không-cần-cố-gắng. Khi nét đẹp tự nhiên rất điện ảnh của diễn viên chạm vào thẳm sâu nhân vật, thì từng nếp nhăn, bọng mắt, bộ tóc xù lông nhím... đều biểu cảm gai người. Và đó không chỉ là nét đẹp ngoại hình nữa.

Những khuôn mặt đầy ứ botox, cằm Vline đẽo gọt theo một khuôn thì có mơ cũng không với tới nhan sắc ấy, diễn xuất ấy.

Xây dựng thế giới (world building) là phần mà đa số phim Việt Nam rất yếu, nhưng Quán Kỳ Nam đã tái hiện thành công đời sống thường nhật của một góc Sài Gòn thời bao cấp. Không chỉ bằng khung cảnh, vật dụng "đời Tống", mà nếp sinh hoạt, lời ăn tiếng nói, đến cả tiếng rao "tăng-phô, quạt máy đồ bán hông" cũng được chắt lọc tinh tế. Người xem hình dung được rõ ràng nghề dịch giả, nghề nấu cơm tháng thời ấy là như thế nào.

Thoại của phim dù cài cắm điển tích, trích dẫn thơ Đường hay gây gổ cãi cọ đều tự nhiên, phù hợp chứ không bị "con ma văn viết" ám.

Những nỗi niềm thời cuộc dường như được làm nhẹ đi, ẩn giấu kín đáo như nếp sống trầm mặc, chừng mực của cô Kỳ Nam. Thôi cũng qua hết rồi, vài chi tiết hài hước cài cắm duyên dáng cũng đủ thấm, đủ đau, đủ ghi chỉ dấu.

Nhạc phim được chọn và dùng quá xuất sắc. Khi phim vừa tung teaser, khán giả ngạc nhiên vì giống hệt MV ca nhạc cho bài Bến giang đầu của nhạc sĩ Lê Trọng Nguyễn. Clip bài hát này do ca sĩ Hà Thanh trình bày trên YouTube tăng view ào ạt, và cả chục bình luận đều ghi là: Quán Kỳ Nam đưa tôi tới đây.

Nhạc phát ra từ máy nghe đĩa của ông Hạo là những giai điệu tiền chiến, boléro quen thuộc với người miền Nam một thuở. Còn nhạc "loa phường" văng vẳng là những bài hát tiêu biểu của thập niên 80: Bài ca không quên, Em ở nông trường em ra biên giới, Lời tỏ tình của mùa xuân. Hiện thực đương đại và hồi ức của nhân vật hòa quyện khéo léo mà không cần nhiều lời.

Tóm lại Quán Kỳ Nam là bộ phim tuyệt đẹp, đáng xem – còn hay, hấp dẫn hay không thì tùy gu bạn. Những ai đang sống ở Sài Gòn thì nhất định phải coi liền, nếu có chỗ nào chưa hiểu thì kiếm người lớn mà hỏi, kiếm sách mà đọc. Nếu không, thời gian qua mau, ký ức cộng đồng càng phai nhạt thì chúng ta có lỗi với Sài Gòn và với tiền nhân lắm.