Đông Ngàn Đỗ Đức

Cầm trên tay cuốn sách nghệ thuật của Cường Tuse với tiêu đề NGHỊCH ĐẤT, rồi lặng lẽ lướt qua 112 trang sách, tôi nhắm mắt lại ngẫm nghĩ bỗng thấy tên sách có gì sai sai. Sao lại là nghịch đất. Nghịch là chuyện của trẻ con. Nghịch đất là trò chơi tuổi thơ. Đám trẻ hiếu động chúng nặn linh tinh đủ thứ theo trí tưởng tượng non nớt và và tình cảm ngây thơ khi chúng nghĩ ra bất chợt. Trong cái giới hạn không gian sống của chúng hoặc xa hơn chút là trên sách vở, nghịch đất của chúng thật đáng yêu nhưng chỉ trẻ con mới nhào nặn đất như thế. Còn những chắt lọc trong sách này đâu là “nghịch”, mà toàn bộ là giá trị của trí tuệ đã gạn lọc được thăng hoa với tình cảm thôi thúc trong lòng, sao lại là nghịch?

Đúng rồi, Cường Tuse đã lầm lẫn khi chọn tên sách. Nhìn tượng anh làm từ gốm, composite, tượng đúc đồng thể hiện sau khi được trau chuốt qua đất sét, thấy rằng anh đã nghĩ về đất, chuyện trò với đất, làm việc với đất thật say sưa và nghiêm túc. Anh ứng xử với đất như người bạn tâm giao và tìm ra tiếng đồng vọng từ đất, dựng lên tác phẩm.

Người nông dân quần quật trên đồng ruộng cho ra những hạt thóc, ngọn rau nuôi người. Cường Tuse giống như một lão nông, cũng quần quật lăn lộn cày xới trên đất tạo nên tác phẩm là những hạt vàng cho đời sống tinh thần xã hội. Xét thế Cường Tuse khác gì lão nông tri điền cặm cụi trên đất, chắc chắn không bao giờ nghịch mà có được. Họa chăng chỉ là tự đùa với mình, để cho công việc trở nên nhẹ nhàng chứ đó là việc vắt kiệt sức lực và trí tuệ trong mình.

Chỉ nhìn đề tài anh chọn cũng đã thấy anh không dễ dãi, không nghịch tí nào! Kìa, vài tượng tròn về không gian góc nhà, ống nước bờ tường, góc cầu thang, người hút thuốc, sinh hoạt, chỉ nhấn vào nét chính, chỉ là cảnh vật lèo. Cốt lõi của cuộc trưng bày này là tượng chân dung. Nhìn chân dung của những nhân vật anh chọn mới thấy Cường thật khắt khe kĩ lưỡng và khó tính. Anh đến với những người bạn, những nghệ sĩ, nhà thơ, nhà văn, kiến trúc sư, nghệ nhân và những nhà hoạt động xã hội. Tượng ai ra tinh thần người đó. Tôi nó vậy vì trong số tượng chân dung anh làm, có nhiều người tôi quen biết như cụ Văn Cao, nhạc sĩ Phó Đức Phương, nghệ nhân hát xẩm bà Hà Thị Cầu, nhà phê bình nghệ thuật Nguyễn Quân, nhà thơ Phùng Quán, nhà văn Trần Dần. Đặc biệt chân dung Nguyễn Thành Toàn thì khi đang lên dở hay hơn bản hoàn chỉnh, dù tượng hoàn chỉnh cũng rất đẹp. Làm tượng khó thế, những tượng đang lên tổng thể nhiều khi đầy cảm xúc nhưng khi chuốt lại cho sát nhân vật thì khi nắn nót kĩ thuật nó làm bốc hơi mất một phần cảm xúc của nghệ sĩ. Cái được và cái chưa được của Cường Tuse đôi khi chỉ cách nhau khoảng cách rất ngắn. Tôi mong sẽ có thêm những tượng chấm phá đầy tinh thần nghệ thuật như bức chưa chuốt chân dung Thành Toàn.

Vì thói quen thưởng ngoạn nghệ thuật bằng cảm xúc mà tôi nhận thấy thế. Đó là suy nghĩ lẻ. Còn nhìn toàn bộ những tác phẩm của Cường Tuse bày đợt này thì thấy anh thành công đến bất ngờ. Rất ít nhà điêu khắc làm được như anh. Anh chơi với đất thầm thì như với người bạn thân thiết và được trả ơn bằng những tượng chân dung sống động như vậy. Đó là cái tài quan sát, nhưng cốt lõi là cái tình của anh với những con người anh yêu nên mới có được những tác phẩm hổn hển hơi thở cuộc đời như vậy.

11/4/2024