Diễn đàn Câu lạc bộ Văn đoàn Độc lập Việt Nam: Tiến tới kỷ niệm 100 năm Trường Mỹ thuật Đông Dương

Danh ngôn

“Thế giới này, như nó đang được tạo ra, là không chịu đựng nổi. Nên tôi cần có mặt trăng, tôi cần niềm hạnh phúc hoặc cần sự bất tử, tôi cần điều gì đó có thể là điên rồ nhưng không phải của thế giới này.”

“Ce monde, tel qu’il est fait, n’est pas supportable. J’ai donc besoin de la lune, ou du bonheur, ou de l’immortalité, de quelque chose qui ne soit dement peut-etre, mais qui ne soit pas de ce monde.”

(Albert Camus, Caligula)

“Tất cả chúng ta, để có thể sống được với thực tại, đều buộc phải nuôi dưỡng trong mình đôi chút điên rồ.”

“Nous sommes tous obligés, pour rendre la realite supportable, d’entretenir en nous quelques petites folies.”

(Marcel Proust, À l’ombre des jeunes filles en fleurs)

“Nghệ thuật và không gì ngoài nghệ thuật, chúng ta có nghệ thuật để không chết vì sự thật.”

“L’art et rien que l’art, nous avons l’art pour ne point mourir de la vérité.” (Friedrich Nietzsche, Le Crépuscule des Idoles)

“Mạng xã hội đã trao quyền phát ngôn cho những đạo quân ngu dốt, những kẻ trước đây chỉ tán dóc trong các quán bar sau khi uống rượu mà không gây hại gì cho cộng đồng. Trước đây người ta bảo bọn họ im miệng ngay. Ngày nay họ có quyền phát ngôn như một người đoạt giải Nobel. Đây chính là sự xâm lăng của những kẻ ngu dốt.”

“Social media danno diritto di parola a legioni di imbecilli che prima parlavano solo al bar dopo un bicchiere di vino, senza danneggiare la collettività. Venivano subito messi a tacere, mentre ora hanno lo stesso diritto di parola di un Premio Nobel. È l’invasione degli imbecilli.”

(Umberto Eco, trích từ bài phỏng vấn thực hiện tại Đại học Turin (Ý), ngày 10 tháng 6 năm 2015, ngay sau khi U. Eco nhận học vị Tiến sĩ danh dự ngành Truyền thông và Văn hoá truyền thông đại chúng. Nguyên văn tiếng Ý đăng trên báo La Stampa 11.06.2015)

Tiến tới kỷ niệm 100 năm Trường Mỹ thuật Đông Dương – Yết Kiêu (21)

Đông Ngàn Đỗ Đức

BÀN VỀ CHUYỆN VẼ TRANH PHONG CẢNH

Một lần trò chuyện với nhà điêu khắc X. danh tiếng, ông bảo tôi: “Vẽ phong cảnh là thứ dễ nhất”. Tôi giật mình về ý nghĩ đó của người đã dày dặn trong sáng tác. Sao ông ấy dễ dãi vậy? Với tôi, trong nghệ thuật chẳng có gì dễ cả, kể cả mẹo Trạng Quỳnh mấy giây vẽ được 10 con giun.

Không dễ, bởi vẽ là thể hiện cảm xúc lên mặt giấy và lưu giữ được cảm xúc đó chứ vẽ đâu phải chuyện của cơ bắp. Cảm xúc là sự rung động trong sáng tác, sao lại có cảm xúc dễ hay khó! Mà nữa, song hành với cảm xúc còn là tri thức nữa, không có nó thì có gì mà vẽ…

Một bức vẽ không để lại cảm xúc cho người xem thì đó là một bức vẽ chết!

Có nhiều vẻ đẹp ngẫu nhiên ta bắt gặp trong tự nhiên thật hoành tráng, cũng đem lại cho ta giàu mĩ cảm, hoặc một vẻ đẹp của voi, chó, khỉ, lợn do con người rèn cho chúng quệt màu hoặc giẫm chân lên giấy tạo ra những cấu trúc ngẫu nhiên đẹp mà có khi con người không làm được… Nhưng có thể coi đó là “tác phẩm nghệ thuật” không? Nếu coi đó là “tác phẩm” thì thật ngớ ngẩn.

Thiên nhiên tạo ra, thú vật tạo ra những vẻ đẹp nhưng đó không phải sáng tạo. “Sáng tạo” chỉ có ở con người. Mà sáng tạo đó thuộc về nhận thức và cảm xúc cùng khả năng chuyển tải những giá trị đó lên toan, lên giấy.

Tác phẩm nghệ thuật được qua cảm xúc và tư duy trên phông văn hóa của người thể hiện. Nên không thể có chuyện vẽ cái này dễ, vẽ cái kia khó. Dễ và khó dành cho kĩ thuật chứ không có trong nghệ thuật. Đây là khái niệm người ta dễ nhầm lẫn và đưa đến những nhận định vội vàng phiến diện.

Mới đây xem loạt tranh sơn dầu của Nguyệt Nga vẽ phong cảnh miền núi và biển rất phong phú và ẩn khuất như miền kí ức. Sự phối màu bổ túc của bà đã gợi nhớ xa xăm về miền rừng trong mờ sương khói tỏ, trong âm u huyền bí. Tất cả đẹp mơ màng như những áng văn mượt mà ngọt dịu của Paustovsky hoặc hơi thở bổi hổi trong cánh buồm đỏ thắm của Aleksandr Grin. Vẽ phong cảnh dễ hay khó, thì chúng ta cùng xem đấy sẽ hiểu.

Những đường làng ngõ xóm của Phạm Viết Hồng Lam tươi màu Đông Hồ thật đặc sắc. Ông đã vẽ như rong chơi, trông rất “dễ”. Nhưng đó là thành quả sau mấy chục năm ra trường và mấy lần thay đổi chất liệu mới nhận ra đứa con ruột của mình là dó, điệp và màu bột, là đồng quê bằng cảnh đường làng ngõ xóm. Ông vẽ phong cảnh, nhưng thật ra không hẳn thế, mà đó là góc nhìn tinh thần làng quê của ông, mà có khi chính người sinh ra từ đó chưa chắc đã nhìn ra. Cũng như người ta tìm tài nguyên từ tàu vũ trụ khi chụp hình về mặt đất. Có những vẻ đẹp nhìn từ xa mới thấy, còn gần thì nó thô thiển và tầm thường. Người xưa bảo “Xa thương, gần thường” có phải thế chăng? Đó là nhận thức sáng tạo hay là gì? Làm gì có dễ và khó ở đây.

Còn nhiều cách xử lý không gian khi vẽ phong cảnh. Có người chi tiết đến từng ngọn cỏ, có người chỉ khái quát vài mảng lớn. Có người dùng sắc trung tính, có người dùng màu nguyên rực rỡ, có người chỉ thâm trầm đen trắng… Có hàng trăm cách thể hiện cảm xúc và nhận thức về phong cảnh

Tôi chỉ lấy hai ví dụ để xác lập lại cách nhìn hay bị nhầm lẫn trong giới, dễ và khó! 30/11/2024

Minh họa bằng tranh của các tác giả Nguyệt Nga và Phạm Viết Hồng Lam, Đỗ Đức để đối chiếu vẽ phong cảnh dễ hay khó như nhà điêu khắc đã nhận xét.