Danh ngôn
“Thế giới này, như nó đang được tạo ra, là không chịu đựng nổi. Nên tôi cần có mặt trăng, tôi cần niềm hạnh phúc hoặc cần sự bất tử, tôi cần điều gì đó có thể là điên rồ nhưng không phải của thế giới này.”
“Ce monde, tel qu’il est fait, n’est pas supportable. J’ai donc besoin de la lune, ou du bonheur, ou de l’immortalité, de quelque chose qui ne soit dement peut-etre, mais qui ne soit pas de ce monde.”
(Albert Camus, Caligula)
.
“Tất cả chúng ta, để có thể sống được với thực tại, đều buộc phải nuôi dưỡng trong mình đôi chút điên rồ.”
“Nous sommes tous obligés, pour rendre la realite supportable, d’entretenir en nous quelques petites folies.”
(Marcel Proust, À l’ombre des jeunes filles en fleurs)
.
“Nghệ thuật và không gì ngoài nghệ thuật, chúng ta có nghệ thuật để không chết vì sự thật.”
“L’art et rien que l’art, nous avons l’art pour ne point mourir de la vérité.” (Friedrich Nietzsche, Le Crépuscule des Idoles)
.
“Mạng xã hội đã trao quyền phát ngôn cho những đạo quân ngu dốt, những kẻ trước đây chỉ tán dóc trong các quán bar sau khi uống rượu mà không gây hại gì cho cộng đồng. Trước đây người ta bảo bọn họ im miệng ngay. Ngày nay họ có quyền phát ngôn như một người đoạt giải Nobel. Đây chính là sự xâm lăng của những kẻ ngu dốt.”
“Social media danno diritto di parola a legioni di imbecilli che prima parlavano solo al bar dopo un bicchiere di vino, senza danneggiare la collettività. Venivano subito messi a tacere, mentre ora hanno lo stesso diritto di parola di un Premio Nobel. È l’invasione degli imbecilli.”
(Umberto Eco, trích từ bài phỏng vấn thực hiện tại Đại học Turin (Ý), ngày 10 tháng 6 năm 2015, ngay sau khi U. Eco nhận học vị Tiến sĩ danh dự ngành Truyền thông và Văn hoá truyền thông đại chúng. Nguyên văn tiếng Ý đăng trên báo La Stampa 11.06.2015)
Ban Biên tập
Địa chỉ liên lạc:
1. Thơ
tho.vanviet.vd@gmail.com
2. Văn
vanviet.van14@gmail.com
3. Nghiên cứu Phê Bình
vanviet.ncpb@gmail.com
4. Vấn đề hôm nay
vanviet.vdhn1@gmail.com
5. Thư bạn đọc
vanviet.tbd14@gmail.com
6. Tư liệu
vanviet.tulieu@gmail.com
7. Văn học Miền Nam 54-75
vanhocmiennam5475@gmail.com
Tra cứu theo tên tác giả
- A. A. Fadeev
- A. Puskin
- A. T.
- Abdulrazak Gurnah
- Abraham F. Lowenthal
- Ace Le
- Ace Lê
- Adam Gopnik
- Adonis
- Adrian Horton
- Agi Mishol
- Ái Điểu
- Ajar
- Akiko Miki
- Alain Guillemin
- Alan Phan
- Alăng Văn Gáo
- Alăng Văn Giáo
- Albert Camus
- Aldous Huxley
- Aleksandr Griboedov
- Alesandr Blok
- Alex Marshall
- Alex Smith
- Alex Thai
- Alex-Thái Đình Võ
- Alexander Fadeev
- Alexander Solzhenitsyn
- Alexandra Alter
- Alexandre FERON
- Alice Munro
- Alina Lesik
- Alison Flood
- Allen Ginsberg
- Amanda Gorman
- Amartya Sen
- Amelia Glaser
- Amos Oz
- An Nam
- Anatole France
- Anatoly Gavrilov
- Anders Olsson
- André Breton
- André Menras
- André Menras – Hồ Cương Quyết
- André Menras Hồ Cương Quyết
- Andrea Hoa Pham
- Andrea Kendall-Taylor
- Andreas Bernard
- Andreas Fulda
- Andreas Wimmer
- Andrew Postman
- Andy Cao
- Anh Anh
- Anh Hồng
- Anh Hồng (nhà thơ)
- Ánh Liên
- Anh Nhi
- Anh Văn
- Anika Zeller
- Anna Akhmatova
- Anna Maria Bracale Ceruti
- Anna Mitchell
- Anna Schmid
- Anne Carson
- Anne Cazaubon
- Anne Hébert
- Anne Henochowicz
- Anne Nguyễn
- Annie Ernaux
- António Jacinto
- Antôn Nguyễn Trường Thăng
- Archimedes L.A. Patti
- Arlette Quỳnh Anh Trần
- Arnold Schwarzenegger
- Artem Sakharov
- Arthur Koestler
- Arty Abel
- Arvind Subramanian
- Augustina
- Aurélie Coulon
- Aurelien Breeden
- Ba Đâu Thảo
- Ba Sàm
- Bá Thụ Đàm
- Bạch Cúc
- Bạch Hoàn
- Bách Mỵ
- Bách Thân
- Bạch X. Phẻ
- Bạch Xuân Phẻ
- Badiucao
- Bakhtin
- Ban Mai
- Bàn Văn Thòn
- Ban Vận động Văn đoàn Độc lập Việt Nam
- Bảo Chân
- Bảo Huân
- Bảo La
- Bảo Nhi Lê
- Bảo Ninh
- Bảo Phác
- Bảo Tích
- Bão Vũ
- Bảo Yến
- Barbara Demick
- Bashô
- Bạt Xứ
- Batrioldman
- Bauxite Việt Nam
- Bắc Đảo
- Bắc Phong
- Bằng Việt
- BB Ngô
- Bei Dao
- Benjamin Péret
- Benjamin Ramm
- Bertolt Brecht
- Bertrand Russell
- Bettina Rheims
- Bích Ngân
- Biếm họa
- Biên Cương
- Biệt Hiệu
- Bilahari Kausikan
- Bill Hayton
- Billy Collins
- Bình Nguyên Lộc
- Brahma Chellaney
- Branko Milanovic
- Brett Reilly
- Brian Pascus
- Brian Wu
- Brice Pedroletti
- Brodsky
- Bryan
- Bùi An
- Bùi Bảo Trúc
- Bùi Bắc
- Bùi Bích Hà
- Bùi Chát
- Bùi Chí Trung
- Bùi Chí Vinh
- Bùi Công Thuấn
- Bùi Công Trực
- Bùi Đức Lại
- Bùi Giáng
- Bùi Hải Quảng
- Bùi Hoàng Tám
- Bùi Hoằng Vị
- Bùi Huệ Chi
- Bùi Huy
- Bui Huy Hoi Bui
- Bùi Mai Hạnh
- Bùi Mạnh Hùng
- Bùi Mẫn Hân
- Bùi Minh Quốc
- Bùi Ngọc Tấn
- Bùi Quang Thắng
- Bùi Suối Hoa
- Bùi Thanh Hiếu
- Bùi Thanh Phương
- Bùi Thanh Tuấn
- Bùi Thụy Băng
- Bùi Tiến An
- Bùi Trân Phượng
- Bùi Trọng Hiền
- Bùi Văn Kha
- Bùi Văn Nam Sơn
- Bùi Việt Sỹ
- Bùi Vĩnh Phúc
- Bùi Xuân Bách
- Bùi Xuân Đính
- Bùi-Viết Văn Đức
- Bulgakov
- Bửu Chỉ
- C.D.
- Cái Lư Hương
- Cái Trọng Ty
- Cam Ly
- Cameron Shingleton
- Cảnh Chánh
- Cao Bảo Vân
- Cao Bình Minh
- Cao Chi
- Cao Gia An
- Cao Hành Kiện
- Cao Huy Thuần
- Cao Kim Ánh
- Cao La
- Cao Quang Nghiệp
- Cao Tần
- Cao Thị Hồng
- Cao Thu Cúc
- Cao Tự Thanh
- Cao Việt Dũng
- Cao Xuân Hạo
- Cao Xuân Huy
- Carl Bildt
- Carl O. Schuster
- Carlos Assunção
- Carolyn Mary Kleefeld
- Cát Linh
- Cẩm Tú
- Cấn Thị Thêu
- Chan Phuong
- Chanh Tam
- Charles Bo
- Charles Bukowski
- Charles S. Kraszewski
- Charles Simic
- ChatKP
- Chau Doan
- Châm Khanh
- Chân Minh
- Chân Pháp Xa
- Chân Phương
- Chân Xuân Tản Viên
- Châu Diên
- Châu Hải Đường
- Châu Hồng Thủy
- Châu Hữu Quang
- Chenn
- Chế Diễm Trâm
- Chế Lan Viên
- Chi Mai
- Chi Phương
- Chiêu Dương
- Chiêu Khiêm
- Chiharu Shiota
- Chim Hải
- Chim Trắng
- Chinh Ba
- Chính Tâm
- Chính Vĩ
- Chinua Achebe
- Chơn Không Cao Ngọc Phượng
- Christian Gampert
- Christian Welzel
- Christina Mary Hjortlund
- Christoph Giesen
- Christoph Sator
- Christopher Balding
- Christopher Goscha
- Christy Wampole
- Chu Dương
- Chu Hảo
- Chu Hoạch
- Chu Kim
- Chu Mộng Long
- Chu Quang Tiềm
- Chu Tử
- Chu Văn Lễ
- Chu Văn Sơn
- Chu Vĩnh Hải
- Chu Vương Miện
- Chu Xuân Diên
- Chung Le
- Claire Simon
- Claus Hecking
- Clay Phạm
- Clément Ghys
- Concepcion de Leon
- Connie Hoàng
- Cora Engelbrecht
- Costica Bradatan
- Cổ Ngư
- Công Nguyễn
- Cù An Hưng
- Cù Huy Hà Vũ
- Cù Mai Công
- Cù Tuấn
- Cung Minh Huân
- Cung Tích Biền
- Cung Trầm Tưởng
- Cư sĩ Minh Đạt
- D. S. Likhachev
- Da Màu
- Dạ Ngân
- Dạ Thảo Phương
- Dã Tượng
- DAD
- Dadolin Murak
- Damien Cave
- Damien Keown
- Dan Bilefsky
- Dan Slater
- Dana Gioia
- Danh ngôn
- Dani Rodrik
- Daniel Halpern
- Daniel Hautzinger
- Daron Accemoglu
- David Brown
- David Gascoyne
- David Marchese
- David Weinberger
- Ðặng Thơ Thơ
- Demetrio Paparoni
- DEUTSCHE WELLE
- Di
- Di Li
- Diêm Liên Khoa
- Diễm Thi
- Diễm Tường
- Diễn đàn Thế kỷ
- Diệp Duy Liêm
- Diệp Huy
- Ðinh Cường
- Dino Buzatti
- Dipanjan Roy Chaudhury
- Dmitri Prokofyev
- Dmitry Burago
- Dmitry Muratov
- Dmitry Tsyganov
- Doãn Cẩm Liên
- Doãn Mạnh Dũng
- Doãn Mẫn
- Doãn Quốc Sỹ
- Dominique Lemieux
- Donald Inglehart
- Donna Ashworth
- Ðỗ Quang Nghĩa
- Ðỗ Quyên
- Du Tử Lê
- Dung Nguyễn
- Dũng Phan
- Dũng Trung Kqd
- Dũng Vũ
- Duy Lam
- Duy Tân
- Duy Thanh
- Duy Thông
- duyên
- Duyên Anh
- Duyên Khánh
- Dư Hoa
- Dư Kiệt
- Dư Thị Hoàn
- Dư Thu Vũ
- Dương Đại Triều Lâm
- Dương Đình Giao
- Dương Khánh Phương
- Dương Kiền
- Dương Ngạn
- Dương Nghiễm Mậu
- Dương Ngọc Thái
- Dương Như Nguyện
- Dương Phương Vinh
- Dương Thắng
- Dương Thiệu Tước
- Dương Thu Hương
- Dương Thuấn
- Dương Tú
- Dương Tường
- Dương Văn Ba
- Dương Vân
- Dylan Suher
- Đa Mi
- Đà Văn
- Đàm Hà Phú
- Đàm Hách Thành
- Đào An Khánh
- Đào Anh Kha
- Đào Công Tiến
- Đào Duy Anh
- Đào Hiếu
- Đào Lê Na
- Đào Ngọc Chương
- Đào Nguyên
- Đào Nguyễn
- Đào Nguyên Phương Thảo
- Đào Như
- Đào Phương Liên
- Đào Quang Toản
- Đào Tấn Phần
- Đào Thái Tôn
- Đào Thị Hương
- Đào Tiến Thi
- Đào Trung Đạo
- Đào Trường Phúc
- Đào Tuấn
- Đào Tuấn Ảnh
- Đào Văn Bình
- Đào Văn Thuỵ
- Đào Văn Tiến
- Đào Vũ Anh Hùng
- Đạt Nguyễn
- Đặng Anh Đào
- Đặng Bích Phượng
- Đặng Chương Ngạn
- Đặng Đình Cung
- Đặng Đình Mạnh
- Đặng Hà
- Đặng Hải Sơn
- Đặng Hoàng Giang
- Đặng Hồng Nam
- Đặng Hùng Võ
- Đặng Hương Giang
- Đặng Hữu
- Đặng Lưu
- Đặng Mai Lan
- Đặng Mậu Tựu
- Đăng Nguyên
- Đặng Phùng Quân
- Đặng Quốc Thông
- Đặng Sơn Duân
- Đặng Thái
- Đăng Thành
- Đặng Thân
- Đặng Thị Hảo
- Đặng Thơ Thơ
- Đặng Tiến
- Đặng Tiến (Thái Nguyên)
- Đặng Trung Nghĩa
- Đặng Túy
- Đặng Văn Dũng
- Đặng Văn Hùng
- Đặng Văn Ngữ
- Đặng Văn Sinh
- Đặng Vũ Vương
- Đặng Xuân Thảo
- Đặng Xuân Xuyến
- Đằng-Giao
- Điểm Thọ
- Đinh Bá Anh
- Đinh Cường
- Đinh Hoàng Thắng
- Đinh Hùng
- Đình Kính
- Đinh Lê Vũ
- Đinh Linh
- Đinh Ngọc Thu
- Đinh Phương
- Đinh Phương Thảo
- Đinh Quang Anh Thái
- Đinh Thanh Huyền
- Đinh Thị Như Thúy
- Đinh Trường Chinh
- Đinh Từ Bích Thuý
- Đinh Từ Bích Thúy
- Đinh Văn Đức
- Đinh Vũ Hoàng Nguyên
- Đinh Ý Nhi
- Đinh Yên Thảo
- Đoàn Ánh Thuận
- Đoàn Bảo Châu
- Đoàn Cầm Thi
- Đoàn Công Lê Huy
- Đoàn Hồng Lê
- Đoàn Huy Giao
- Đoàn Huyền
- Đoàn Khắc Xuyên
- Đoàn Lê Giang
- Đoàn Nhã Văn
- Đoàn Thanh Liêm
- Đoan Trang
- Đoàn Tùng Nguyễn
- Đoàn Tử Huyến
- Đoàn Việt Hùng
- Đoàn Xuân Kiên
- Đỗ Anh Hoa
- Đỗ Anh Tuấn
- Đỗ Bích Thuý
- Đỗ Cao Bảo
- Đỗ Duy Ngọc
- Đỗ Đức
- Đỗ Đức Đông Ngàn
- Đỗ Đức Hiểu
- Đỗ Hòa
- Đỗ Hoàng Diệu
- Đỗ Hồng Ngọc
- Đỗ Hồng Nhung
- Đỗ Hữu Chí
- Đỗ Kh
- Đỗ Kh.
- Đỗ Khiêm
- Đỗ Kim Thêm
- Đỗ Lai Thuý
- Đỗ Lai Thúy
- Đỗ Lê Anh Đào
- Đỗ Mạnh Hoàng
- Đỗ Minh Tuấn
- Đỗ Nghê
- Đỗ Ngọc
- Đỗ Ngọc Thống
- Đỗ Quang Nghĩa
- Đỗ Quang Vinh
- Đỗ Quý Toàn
- Đỗ Quyên
- Đỗ Quỳnh Dao
- Đỗ Thái Bình
- Đỗ Thắng Cảnh
- Đỗ Thị Thu Trà
- Đỗ Thiên Anh Tuấn
- Đỗ Trí Vương
- Đỗ Trọng Khơi
- Đỗ Trung Quân
- Đỗ Trường
- Đỗ Tuyết Khanh
- Đồng Chuông Tử
- Đông Hoài
- Đông Hồ
- Đông Kha
- Đông Ngàn Đỗ Đức
- Đông Nghi
- Đức Ban
- Đức Đàm
- Đức Flying Bay
- Đức Hoàng
- Đức Lê
- Đức Phổ
- Đức Tâm
- Đức Tiến
- E. M. Forster
- E.E. Cummings
- E.M. Chernoivanenko
- Eamonn Butler
- Eckart Kleßmann
- Eduardo Galeano
- Edward Hirsch
- Elena Pucillo Truong
- Elias Canetti
- Ellen Bass
- Eloisa Amezcua
- Emiel Roothooft
- Emma Loffhagen
- Emmanuelle Jardonnet
- Eric Henry
- Eric Weiner
- Erica Frantz
- Erik Harms
- Erik Korling
- Euan Ward
- Evgheni Dobrenko
- F.N.
- Federico García Lorca
- Feliks Kuznesov
- Filip Lech
- Flanny O’Connor
- Florence Noiville
- Florian Altenhöner
- Francis Fukuyama
- Francis Fukuyma
- François Guillemot
- Frank Dikötter
- Frank O'Hara
- Frankfurt
- Fred Hiatt
- Friedrich Dürrenmatt
- Friedrich Nietzsche
- Friedrich Wilhelm Graf
- Fritz J. Raddatz
- Gã Khờ
- Gabriel García Márquez
- Gabriel Josipovici
- Gaither Stewart
- Gaiutra Bahadur
- Gary Leupp
- Gavin Butler
- Gặp gỡ và trò chuyện
- Georg Bönisch
- Georg Trakl
- George Burchett
- George Orwell
- George Perreault
- George Siemens
- Georges Condominas
- Gerhard Will
- Germain Droogenbroodt
- Giang Dang
- Giang Lại Đức
- Giang Nam
- Giáng Vân
- Giao Nguyễn
- Giáp Văn Dương
- Gideon Rachman
- Giuse Lê Công Đức
- Goethe
- Gonçalo Fernandes
- Gottfried Benn
- Graham Allison
- Grigory Yudin
- Günter Kunert
- Gyảng Anh Iên
- Hà Duy Phương
- Hà Dương Tuấn
- Hà Dương Tường
- Hà Đình Nguyên
- Hạ Đình Nguyên
- Hà Huy Khoái
- Hà Huy Sơn
- Hà Hương
- Hà Lệ Minh
- Hà Ngọc Hòa
- Hạ Nguyên
- Hà Nguyên Du
- Hà Nhân
- Hà Nhật
- Hà Phạm Phú
- Hà Quang Vinh
- Hà Sĩ Phu
- Hà Thanh Vân
- Hà Thế
- Hà Thị Minh Đạo
- Hà Thúc Sinh
- Hà Thủy Nguyên
- Hà Tùng Long
- Hà Tùng Sơn
- Hà Văn Thịnh
- Hà Văn Thùy
- Hà Vũ Trọng
- Hagi Kenaan
- Hai An Vu
- Hải Hạc
- Hải Ngọc
- Hai Thanh
- Hàm Anh
- Han Dang
- Hàn Giang
- Han Kang
- Hàn Vĩnh Diệp
- Hạnh Diễm
- Hạnh Nguyên
- Hạnh Phước
- Hạnh Viên
- Hannah Beech
- Hào Thiện Nhân
- Hari Kunzru
- Haruki Murakami
- Hân Hương
- Heiko Buschke
- Heinrich Heine
- Henri Michaux
- Henry David Thoreau
- Henry Wadsworth Longfellow
- Heriberto Araújo
- Hermann Hesse
- Hiền Trang
- Hiệp Ikaria
- Hiệu Minh
- Hiếu Tân
- Ho Lai-Ming
- Hòa Bình Lê
- Hoa Níp
- Hoài Hương
- Hoài Nam
- Hoài Phương
- Hoài Thanh
- Hoài Việt
- Hoài Ziang Duy
- Hoan Doan
- Hoàn Nguyễn
- Hoàng Ánh
- Hoàng Anh Tuấn
- Hoàng Cát
- Hoàng Cầm
- Hoàng Chí Hiếu
- Hoàng Chính
- Hoàng Cường Long
- Hoàng Dũng
- Hoàng Dương Tuấn
- Hoàng Đăng Khoa
- Hoàng Đỗ
- Hoàng Đông
- Hoàng Đức Truật
- Hoàng Hà
- Hoàng Hải Thủy
- Hoàng Hải Vân
- Hoảng Hãn
- Hoàng Hôn
- Hoàng Hưng
- Hoàng Khởi Phong
- Hoàng Kim Oanh
- Hoàng Lại Giang
- Hoàng Lan
- Hoàng Lan Anh
- Hoàng Lan Chi
- Hoàng Lê
- Hoàng Lệ
- Hoàng Linh
- Hoàng Long
- Hoàng Mai Ðạt
- Hoàng Mạnh Hải
- Hoàng Minh Trí
- Hoàng Minh Tường
- Hoàng Nam
- Hoàng Nga
- Hoàng Ngọc Biên
- Hoàng Ngọc Hiến
- Hoàng Ngọc Nguyên
- Hoàng Ngọc Tuấn
- Hoàng Nguyễn
- Hoàng Nguyên Vũ
- Hoàng Nhơn
- Hoàng Nhuận Cầm
- Hoàng Phong Tuấn
- Hoàng Phủ Ngọc Tường
- Hoàng Quân
- Hoàng Quốc Dũng
- Hoàng Quốc Hải
- Hoàng Thị Hường
- Hoàng Thị Thu Thủy
- Hoàng Thu Phố
- Hoàng Thúy
- Hoàng Thuỵ Anh
- Hoàng Tiến
- Hoàng Trung Thông
- Hoàng Tuấn Công
- Hoàng Tuấn Phổ
- Hoàng Tùng
- Hoàng Tuỵ
- Hoàng Tư Giang
- Hoàng Văn Sơn
- Hoàng Việt
- Hoàng Vũ Sơn
- Hoàng Vũ Thuật
- Hoàng Xuân Phú
- Hoàng Xuân Sơn
- Hoàng Xuân Tuyền
- Hoàng Yến
- Horst Bienek
- Howard Gardner
- Hồ Anh Thái
- Hồ Bạch Thảo
- Hồ Bất Khuất
- Hồ Diệu Vân
- Hồ Dzếnh
- Hồ Đắc Vũ
- Hồ Đình Nghiêm
- Hồ Hải Thụy
- Hồ Hữu Tường
- Hồ Minh Tâm
- Hồ Ngọc Đại
- Hồ Như
- Hồ Phú Bông
- Hồ Tịnh Tình
- Hồ Trường An
- Hồ Tú Bảo
- Hội những người ủng hộ GS. Chu Hảo
- Hồng Anh
- Hồng Hoang
- Hồng Lê Thọ
- Hồng Phú
- Huệ Hương Hoàng
- Huguette Bertrand
- Huong Nguyen
- Huy Bảo
- Huy Cận
- Huy Đức
- Huy Tưởng
- Huyền Thương
- Huỳnh Duy Lộc
- Huỳnh Hoa
- Huỳnh Hữu Uỷ
- Huỳnh Hữu Ủy
- Huỳnh Kim Báu
- Huỳnh Kim Quang
- Huỳnh Lê Nhật Tấn
- Huỳnh Liễu Ngạn
- Huỳnh Ngọc Chênh
- Huỳnh Như Phương
- Huỳnh Sơn Phước
- Huỳnh Tấn Mẫm
- Huỳnh Thế Du
- Huỳnh Thục Vy
- Huỳnh Trọng Khang
- Huỳnh Tuấn Anh
- Hứa Chương Nhuận
- Hứa Lập Chí
- Hương Lan
- Hường Thanh
- Hương Thủy
- Hữu Danh
- Hữu Đông
- Hữu Loan
- Hữu Mai
- Hữu Phương
- Ian Bui
- Ian Johnson
- Igor Poglazov
- Iio Sōgi
- Ilza Burchett
- Inrasara
- Iris Radisch
- Isabella Kwai
- Issa
- Issac Bashevis Singer
- Italo Calvino
- Iya Kiva
- J. M. Lotman
- J.B Nguyễn Hữu Vinh
- Jacques Attali
- Jacques Prévert
- Jake Johnson
- James Borton
- James Daniel Spears
- James G. Zumwalt
- James Grossman
- James Joyce
- James Poniewozik
- James Stavridis
- James WrightJuan Felipe Herrera
- Jang Kều
- Janos Kornai
- Jared Carters
- Jason Lopata
- Jason Morris-Jung
- Jay Nordlinger
- Jaya K.
- Jean Chesnaux
- Jean d'Ormesson
- Jean Piaget
- Jean Przyluski
- Jean Toomer
- Jean-Jacques Brochier
- Jean-Jacques Roth
- Jean-Louis Rocca
- Jean-Luc Chalumeau
- Jean-Marc Roberts
- Jean-Patrick Géraud
- Jean-Paul Sartre
- Jefferson Cowie
- Jeffrey Hanfover
- Jeffrey Nall
- Jessica Swoboda
- Jessie Yeung
- Jiayang Fan
- Jimmy Carter
- Joan Hua
- João Guimarães Rosa
- Joaquin Nguyễn Hòa
- Johann Grolle
- John Ashbery
- John Barrow
- John Cheever
- John D. Howard
- John Freeman
- John Keane
- John McCain
- Jon Fosse
- Jonathan Dee
- Jonathan London
- Jonathan Scott Holloway
- Jörg Wischermann
- Jorge Amado
- Jorge Luis Borges
- Joschka Fischer
- Josée Lapointe
- Joseph Wong
- Joseph Wright
- Josh Rogin
- Joshua Rothman
- Juan Pablo Cardenal
- Juan Pablo Cardenal & Heriberto Araújo
- Julia Cagé
- Julio Cortázar
- Jun’ichiro Tanizaki
- Kahil Gibral
- Kai Hoàng
- Kale
- Kalynh Ngô
- Kamel Daoud
- Kao Phú
- Kap Seol
- Karel Appel
- Karen Tongson
- Kate Chopin
- Katie Razzall
- Kazuo Shiraga
- Kenneth Nguyen
- Kenzaburo Oe
- Keorapetse Kgositsile
- Kerstin Holm
- Kều Jang
- Kha Lương Ngãi
- Kha Tiệm Ly
- Khải Đơn
- Khái Hưng
- Khaled Juma
- Khaly Chàm
- Khang Quốc Ngọc
- Khánh
- Khánh Bình
- Khánh Duy
- Khánh Ly
- Khánh Mai
- Khanh Nguyen
- Khanh Pham
- Khánh Phương
- Khánh Trâm
- Khánh Trường
- Khét
- Khế Iêm
- Khiêm Nhu
- Khổng Đức Thiêm
- Khuất Đẩu
- Khuất Thu Hồng
- Khuê Minh Nguyệt
- Khuê Phạm
- Khuyết Thư
- Kiệm Hoàng
- Kiến Văn
- Kiệt Anh Hùng
- Kiệt Tấn
- Kiều Duy Vĩnh
- Kiều Loan
- Kiều Mai Sơn
- Kiều Maily
- Kiều Phong
- Kiều Thị An Giang
- Kim Ân
- Kim Chi
- Kim Dung
- Kim Hạnh
- Kim Thúy
- Kim Trần
- Kim Yi-deum
- Kinh Bắc
- Kính Hòa
- Klaus Wiegerefe
- Kobayashi Issa
- Kúm
- Kumar Vikram
- Kurt-Martin Mayer
- Kỳ Duyên
- Kyoko Numano
- L. N. Tolstoy
- L. V. H.
- La Khắc Hoà
- La Khắc Hòa
- Lã Nguyên
- Lại Nguyên Ân
- Lam Điền
- Lam Hạnh
- Lam Ngọc
- Lam Thái Hòa
- Lan Nguyên
- Lang Anh
- Langston Hughes
- LAP
- Larry Diamond
- Lars Vargö
- László Krasznahorkai
- Laura Cappelle
- Laurent Sagalovitsch
- Lawrence Ferlinghetti
- Lâm Chương
- Lâm Duyên
- Lâm Hạnh
- Lâm Lê
- Lâm Ngân Mai
- Lâm Quang Mỹ
- Lâm Thị Mỹ Dạ
- Lenin
- Leon Trotsky
- Leonard Cohen
- Leonardo da Vinci
- Lê An Thế
- Lê Anh Hoài
- Lê Anh Hùng
- Lê Ân
- Lê Bá Đảng
- Lê Bảo Nhi
- Lê Bích Vượng
- Lê Chiều Giang
- Lê Công Định
- Lê Công Giàu
- Lê Công Tư
- Lê Ðình Nhất Lang
- Lê Dũng
- Lê Duy Nam
- Lê Đạt
- Lê Đăng Doanh
- Lê Đình Cai
- Lê Đình Khẩn
- Lê Đình Thắng
- Lê Đỗ Huy
- Lê Đức Dục
- Lê Đức Thôn
- Lê Giang Trần
- Lê Hải
- Lệ Hằng
- Lê Hiệp
- Lê Hoài Nguyên
- Lê Hoàng Diễm Trang
- Lê Hoàng Lân
- Lê Học Lãnh Vân
- Lê Hồ Quang
- Lê Hồng Hà
- Lê Hồng Hiệp
- Lê Hồng Lâm
- Lê Hùng
- Lê Hùng Vọng
- Lê Huy Hòa
- Lê Huyền Ái Mỹ
- Lê Huỳnh Lâm
- Lê Hữu
- Lê Hữu Khoá
- Lê Hữu Khóa
- Lê Hữu Nam
- Lê Kế Lâm
- Lê Khải
- Lê Kim Duy
- Lê Ký Thương
- Lê Lạc Giao
- Lê Luân
- Lê Mã Lương
- Lê Mai
- Lê Mai Lĩnh
- Lê Mạnh Chiến
- Lê Mạnh Đức
- Lê Minh
- Lê Minh Chánh
- Lê Minh Hà
- Lê Minh Hiền
- Lê Minh Khuê
- Lê Minh Phong
- Lê Ngân Hằng
- Lê Ngọc Luân
- Lê Ngọc Sơn
- Lê Nguyễn
- Lê Nguyễn Duy Hậu
- Lê Nguyễn Hương Trà
- Lê Nguyên Long
- Lê Nguyên Vỹ
- Lê Như Bình
- Lê Oa Đằng
- Lê Phan
- Lê Phú Khải
- Lê Quang
- Lê Quang Đức
- Lê Quảng Hà
- Lê Quang Hợp
- Lê Quang Thành
- Lê Quân
- Lê Quốc Anh
- Lê Quỳnh
- Lê Quỳnh Mai
- Lê Sa Long
- Lê Si Na
- Lê Sơn
- Lê Tất Đạt
- Lê Tất Điều
- Lê Thanh Dũng
- Lê Thanh Hải
- Lê Thanh Phong
- Lê Thanh Trường
- Lê Thân
- Lê Thế Thắng
- lê thi diem thuý
- Lê Thị Hồng Minh
- Lê Thị Huệ
- Lê Thị Hường
- Lê Thị Oanh
- Lê Thị Thanh Tâm
- Lê Thị Thấm Vân
- Lê Thiết Cương
- Lê Thiếu Nhơn
- Lê Thọ Bình
- Lê Thời Tân
- Lê Thời Thôi
- Lê Thu Hiền
- Lê Thúy Bảo Liên
- Lê Tiên Long
- Lê Trí Tuệ
- Lê Trinh
- Lê Trọng Nghĩa
- Lê Trọng Nguyễn
- Lê Trung Tĩnh
- Lê Trường Thanh
- Lê Tuấn Huy
- Lê Tuyết Hạnh
- Lê Văn Bỉnh
- Lê Văn Hảo
- Lê Văn Hiếu
- Lê Văn Hòa
- Lê Văn Hùng Vĩ
- Lê Văn Luân
- Lê Văn Sơn
- Lê Văn Trung
- Lê Văn Tùng
- Lê Vĩnh Tài
- Lê Vĩnh Triển
- Lê Vũ Trường Giang
- Lê Xuân Khoa
- Lê Xuyên
- Li Edelkoort
- Li Tana
- Li Zhongqin
- Liêu Diệc Vũ
- Liêu Thái
- Liễu Trương
- Linh Nguyên
- Linh Phạm
- Linh Văn
- Linh Vân
- Linh-Chân Brown
- LKH
- Lorca
- Louis Aragon
- Louise Glück
- Lộc Vàng
- Lợi Phan Mai
- Luân Hoán
- Ludwig von Mises
- Luke Hunt
- Luke Turner
- Lữ Kiều
- Lữ Quỳnh
- Lương Đào
- Lương Thiệu Quân
- Lương Thư Trung
- Lưu Á Châu
- Lưu Bình Nhưỡng
- Lưu Diệu Vân
- Lưu Đình Long
- Lưu Đức Trung
- Lưu Hà
- Lưu Hiểu Ba
- Lưu Khánh Thơ
- Lưu Mê Lan
- Lưu Minh Hải
- Lưu Na
- Lưu Nhi Dũ
- Lưu Quang Vũ
- Lưu Thuỷ Hương
- Lưu Thủy Hương
- Lưu Trọng Tưởng
- Lưu Trọng Văn
- Lưu Uyên Khôi
- Lý Đợi
- Lý Gia Trung
- Ly Hoàng Ly
- Lý Ngang
- Ly Phạm
- Lý Quang Hoàn
- Lý Thanh
- Lý Tiến Dũng
- Lý Toàn Thắng
- Lý Trực Dũng
- Lý Xuân Hải
- Lydia Davis
- Lynh Bacardi
- LysP
- M. Gorky
- M. Trần
- M.L. Gasparov
- Mạc Phong Tuyền
- Mạc Văn Trang
- Mạc Việt Hồng
- Mạch Nha
- Mạch Quang Thắng
- Madeleine Riffaud
- Madlovics Bálint
- Magyar Bálint
- Mahmoud Darwish
- Mai An Nguyễn Anh Tuấn
- Mai Anh Tuấn
- Mai Bá Ấn
- Mai Bá Kiếm
- Mai Chanh
- Mai Đỗ
- Mai Hiền
- Mai Khôi
- Mai Kim Ngọc
- Mai Lý
- Mai Nhật
- Mai Ninh
- Mai Quốc Ấn
- Mai Quỳnh
- Mai Quỳnh Nam
- Mai Sơn
- Mai Thái Lĩnh
- Mai Thanh Sơn
- Mai Thảo
- Mai Tú Ân
- Mai Văn Hoan
- Mai Văn Phấn
- Mai Văn Tính
- Maki Starfield
- Mamleev
- Mạnh Kim
- Manuel Casimiro
- Mão Xuyên
- Marc Andrus
- Marcel Reich-Ranicki
- Marci Shore
- Marco Ferrarese
- Margarita Lyutova
- Marguerite Duras
- Maria Donovan
- Maria Ressa
- Marie Lê Thị Hoa
- Mario Vargas Llosa
- Marion Hennebert
- Mark B. Hamilton
- Mark Binelli
- Mark Frankland
- Mark Osaki
- Mark Strand
- Marta Hillers
- Martin Jankowski
- Martin Kulldorff
- Marty Robbins
- Mary Morose
- Mary Walsh
- Masaoka Shik
- Matei Vişniec
- Mathias Mayer
- Matthew Clayfield
- Matthew Crawford
- Maurice Blanchot
- Maximilian Steinbeis
- May
- Maya Angelou
- Mặc Đỗ
- Mặc Lâm
- Mân Côi
- McAmmond Nguyễn Thị Tư
- Media Văn Việt
- Mia Pluger
- Michael Burawoy
- Michael Scammell
- Miêng
- Mike Ives
- Mikhail Shishkin
- Mikhail Sholokhov
- Mikhail Viktorovich Zygar
- Milan Kundera
- Mimmi Diệu Hường Bergström
- MInh Anh
- Minh Huệ
- Minh Hùng
- Minh Luật
- Minh Phúc
- Minh Quang – Lê Chiên
- Minh Quang Ho
- Minh Tâm
- Minh Thùy
- Minh Thư
- Minh Toàn
- Minh Tuấn
- Minh Tự
- Mireille Sacotte
- Miura Chora
- Monica Berlin
- Mường Mán
- Mỹ Hằng
- Mỹ Lan
- N. S. Khrushchev
- Nadine Murtaja
- Nam Dao
- Nam Dao Nguyễn Mạnh Hùng
- Nam Đan
- Nam Đông
- Nam Nguyên
- Nam Sơn
- Naowarat Pongpaiboon
- Natalia lacovelli
- Nataliya Zhynkina
- Natsume Sōseki
- Nay Aung
- ng. anhanh
- Ng.Uyển Nicole Dương
- Ngải Vị VỊ
- Ngân Xuyên
- Nghệ thuật
- Nghĩa Đặng
- Nghiêm Lương Thành
- Nghiêm Phương Mai
- Nghiêm Thanh Hương
- Nghiêm Xuân Hồng
- Nghiên Cứu Phê Bình
- Ngo Thu
- Ngọc Anh
- Ngọc Duy Phan
- Ngoc Hien Bui
- Ngọc Linh
- Ngô Anh Tuấn
- Ngô Bảo Châu
- Ngô Đình Thẩm
- Ngô Đồng
- Ngô Hương Giang
- Ngô Khắc Tài
- Ngộ Không Phí Ngọc Hùng
- Ngô Kim Khôi
- Ngô Kim-Khôi
- Ngô Liêm Khoan
- Ngô Lực
- Ngô Mai Phong
- Ngô Mạnh Hùng
- Ngô Minh
- Ngô Minh Khôi
- Ngô Ngọc Loan
- Ngô Ngọc Trai
- Ngô Nguyên Dũng
- Ngô Nhật Đăng
- Ngô Quốc Phương
- Ngô Quốc Thịnh
- Ngô Thế Vinh
- Ngô Thị Kim Cúc
- Ngô Thị Thanh Lịch
- Ngô Thị Thu Ngần
- Ngô Tùng Phong
- Ngô Tự Lập
- Ngô Văn
- Ngô Văn Giá
- Ngô Viết Nam Sơn
- Ngô Viết Trọng
- Ngô Việt Trung
- Ngô Vĩnh Long
- Ngô Xuân Hội
- Ngô Xuân Phúc
- Ngô Xuân Thảo
- Ngu Yên
- Nguyen Duc Thanh
- Nguyễn Hải Hoành
- Nguyễn Anh Dũng
- Nguyễn Anh Tuấn
- Nguyễn Anh Tuấn - đạo diễn
- Nguyễn Bá Chung
- Nguyễn Bách Việt
- Nguyễn Bảo Chân
- Nguyễn Bắc Sơn
- Nguyên Bình
- Nguyễn Bính
- Nguyễn Cảnh Bình
- Nguyên Cầm
- Nguyên Cẩn
- Nguyên Chánh
- Nguyễn Chí Hoan
- Nguyễn Chí Thuật
- Nguyễn Chí Trung
- Nguyễn Chí Tuyến
- Nguyễn Chinh Trung
- Nguyễn Cung Thông
- Nguyễn Cường
- Nguyễn Danh Bằng
- Nguyễn Danh Huế
- Nguyễn Danh Lam
- Nguyễn Ðăng Thường
- Nguyễn Duy
- Nguyễn Dương Quang
- Nguyễn Đạt
- Nguyễn Đắc Kiên
- Nguyễn Đắc Xuân
- Nguyễn Đăng Điệp
- Nguyễn Đăng Hưng
- Nguyễn Đăng Khoa
- Nguyễn Đăng Mạnh
- Nguyễn Đăng Na
- Nguyễn Đăng Quang
- Nguyễn Đăng Thường
- Nguyễn Đình Ấm
- Nguyễn Đình Bin
- Nguyễn Đình Bổn
- Nguyễn Đình Chú
- Nguyễn Đình Cống
- Nguyễn Đình Đăng
- Nguyễn Đình Huỳnh
- Nguyễn Đình Phượng Uyển
- Nguyễn Đình Thắng
- Nguyễn Đình Thi
- Nguyễn Đình Toàn
- Nguyễn Đông A
- Nguyễn Đổng Chi
- Nguyễn Đông Thức
- Nguyễn Đức
- Nguyễn Đức Dương
- Nguyễn Đức Hiệp
- Nguyễn Đức Lộc
- Nguyễn Đức Mậu
- Nguyễn Đức Sơn
- Nguyễn Đức Thắng
- Nguyễn Đức Tiến
- Nguyễn Đức Tùng
- Nguyễn Đức Tường
- Nguyễn Gia Trí
- Nguyên Giác
- Nguyên Giác Phan Tấn Hải
- Nguyễn Hà Luân
- Nguyễn Hải Hoành
- Nguyễn Hải Yến
- Nguyễn Hàn Chung
- Nguyễn Hiến Lê
- Nguyễn Hoa Lư
- Nguyễn Hoài Nam
- Nguyễn Hoài Văn
- Nguyễn Hoài Vân
- Nguyễn Hoàn
- Nguyễn Hoàn Nguyên
- Nguyễn Hoàng Ánh
- Nguyễn Hoàng Anh Thư
- Nguyễn Hoàng Diệu Thủy
- Nguyễn Hoàng Diệu Thúy
- Nguyễn Hoàng Giao
- Nguyễn Hoàng Linh
- Nguyễn Hoàng Trung
- Nguyễn Hoàng Văn
- Nguyễn Hồ Quân
- Nguyễn Hồng Anh
- Nguyễn Hồng Giao
- Nguyễn Hồng Hưng
- Nguyễn Hồng Lam
- Nguyễn Hồng Nhung
- Nguyễn Hồng Thục
- Nguyễn Huệ Chi
- Nguyễn Hùng
- Nguyễn Huy Hoàng
- Nguyễn Huy Thiệp
- Nguyễn Huy Vũ
- Nguyên Hưng
- Nguyễn Hưng Quốc
- Nguyễn Hương
- Nguyễn Hữu Đễ
- Nguyễn Hữu Hồng Minh
- Nguyễn Hữu Liêm
- Nguyễn Hữu Nhật
- Nguyễn Hữu Sơn
- Nguyễn Hữu Thiết
- Nguyễn Hữu Việt Hưng
- Nguyễn Hữu Vinh
- Nguyễn kc Hậu
- Nguyễn Khải
- Nguyễn Khánh Duy
- Nguyễn Khánh Trường
- Nguyễn Khắc An
- Nguyễn Khắc Bình
- Nguyễn Khắc Mai
- Nguyễn Khắc Ngân Vi
- Nguyễn Khắc Phê
- Nguyễn Khắc Phi
- Nguyễn Khắc Phục
- Nguyễn Khiêm
- Nguyễn Khôi
- Nguyễn Kiến Phước
- Nguyễn Kiều Dung
- Nguyễn Kiều Hưng
- Nguyễn Kim Hưng
- Nguyên Lạc
- Nguyễn Lam Điền
- Nguyễn Lãm Thắng
- Nguyễn Lan Phương
- Nguyễn Lâm Cẩn
- Nguyễn Lân Bình
- Nguyễn Lân Thắng
- Nguyễn Lê Hồng Hưng
- Nguyễn Lê Tuyên
- Nguyễn Lệ Uyên
- Nguyễn Linh Giang
- Nguyễn Linh Quang
- Nguyễn Lộ Trạch
- Nguyễn Luận
- Nguyễn Lương Hải Khôi
- Nguyễn Lương Ngọc
- Nguyễn Lương Thịnh
- Nguyễn Lương Vỵ
- Nguyễn Mai
- Nguyễn Man Nhiên
- Nguyễn Mạnh An Dân
- Nguyễn Mạnh Côn
- Nguyễn Mạnh Đẩu
- Nguyễn Mạnh Tiến
- Nguyễn Manh Trinh
- Nguyễn Mạnh Trinh
- Nguyễn Mạnh Tuấn
- Nguyễn Mạnh Tường
- Nguyễn Minh Anh
- Nguyễn Minh Hòa
- Nguyễn Minh Kính
- Nguyễn Minh Nhị
- Nguyễn Minh Nhựt
- Nguyễn Minh Thuyết
- Nguyễn Mộng Giác
- Nguyên Ngọc
- Nguyễn Ngọc Chu
- Nguyễn Ngọc Đức
- Nguyễn Ngọc Giao
- Nguyễn Ngọc Hoa
- Nguyễn Ngọc Lanh
- Nguyễn Ngọc Liễm
- Nguyễn Ngọc Lung
- Nguyễn Ngọc Phương
- Nguyễn Ngọc Tâm
- Nguyễn Ngọc Thiện
- Nguyễn Ngọc Tú Anh
- Nguyễn Ngọc Tư
- Nguyên Nguyên
- Nguyễn Nguyên
- Nguyễn Nguyên Bình
- Nguyễn Nguyệt Cầm
- Nguyễn Nhật Lệ
- Nguyễn Nhật Tín
- Nguyên Nhi
- Nguyễn Như Huy
- Nguyễn Như Mây
- Nguyễn Phạm Hùng
- Nguyễn Phan Quế Mai
- Nguyễn Phú Yên
- Nguyễn Phúc Vĩnh Ba
- Nguyễn Phượng
- Nguyễn Phương Đình
- Nguyễn Phương Mai
- Nguyễn Phương Mạnh
- Nguyễn Quang
- Nguyễn Quang A
- Nguyễn Quang Bình
- Nguyễn Quang Duy
- Nguyễn Quang Dy
- Nguyễn Quang Đồng
- Nguyễn Quang Hồng
- Nguyễn Quang Hưng
- Nguyễn Quang Lập
- Nguyễn Quang Thạch
- Nguyễn Quang Thân
- Nguyễn Quang Thiều
- Nguyễn Quang VInh
- Nguyễn Quân
- Nguyễn Quốc Bảo
- Nguyễn Quốc Chánh
- Nguyễn Quốc Chính
- Nguyễn Quốc Lâm
- Nguyễn Quốc Tấn Trung
- Nguyễn Quốc Thái
- Nguyễn Quốc Toàn
- Nguyễn Quốc Trụ
- Nguyễn Quốc Tuấn
- Nguyễn Quốc Vương
- Nguyễn Quỳnh Hương
- Nguyên Sa
- Nguyễn Sĩ Dũng
- Nguyễn Sơn Hùng
- Nguyễn Sơn Lâm
- Nguyễn Sỹ Phương
- Nguyễn Sỹ Tế
- Nguyễn Tà Cúc
- Nguyễn Tài Cẩn
- Nguyễn Tấn Cứ
- Nguyễn Tất Nhiên
- Nguyễn Thạch Giang
- Nguyễn Thái Hòa
- Nguyễn Thái Hợp
- Nguyễn Thái Sơn
- Nguyễn Thái Tuấn
- Nguyễn Thanh Bình
- Nguyễn Thanh Châu
- Nguyễn Thanh Giang
- Nguyễn Thanh Hiện
- Nguyễn Thanh Hùng
- Nguyễn Thanh Huy
- Nguyễn Thanh Huyền
- Nguyễn Thanh Mỹ
- Nguyễn Thành Nam
- Nguyễn Thanh Nghị
- Nguyễn Thanh Nguyệt
- Nguyễn Thành Phong
- Nguyễn Thanh Sơn
- Nguyễn Thành Sơn
- Nguyễn Thanh Tâm
- Nguyễn Thành Thi
- Nguyễn Thanh Tuyền
- Nguyễn Thanh Văn
- Nguyễn Thanh Việt
- Nguyễn Thế Hùng
- Nguyễn Thế Thanh
- Nguyễn Thị Ái Tiên
- Nguyễn Thị Bích Hậu
- Nguyễn Thị Bích Ngà
- Nguyễn Thị Bình
- Nguyễn thị Cỏ May
- Nguyễn Thị Dư Khánh
- Nguyễn Thị Hải
- Nguyễn Thị Hậu
- Nguyễn Thị Hiền
- Nguyễn Thị Hoàng
- Nguyễn Thị Hoàng Bắc
- Nguyễn Thị Hồng
- Nguyễn Thị Khánh Minh
- Nguyễn Thị Khánh Trâm
- Nguyễn Thị Kim Chi
- Nguyễn Thị Kim Phụng
- Nguyễn Thị Kim Thoa
- Nguyễn Thị Minh Ngọc
- Nguyễn Thị Minh Thái
- Nguyễn Thị Minh Thương
- Nguyễn Thị Ngọc Hải
- Nguyễn Thị Ngọc Nhung
- Nguyễn Thị Oanh
- Nguyễn Thị Phước
- Nguyễn Thị Thanh Bình
- Nguyễn Thị Thanh Hải
- Nguyễn Thị Thanh Lưu
- Nguyễn Thị Thanh Xuân
- Nguyễn Thị Thanh Yến
- Nguyễn Thị Thảo An
- Nguyễn Thị Thúy Hạnh
- Nguyễn Thị Thùy Linh
- Nguyễn Thị Thụy Vũ
- Nguyễn Thị Thuyền
- Nguyễn Thị Tịnh Thy
- Nguyễn Thị Từ Huy
- Nguyễn Thị Vinh
- Nguyễn Thiện Tống
- Nguyễn Thiện Tơ
- Nguyễn Thói Đời
- Nguyễn Thông
- Nguyễn Thu Quỳnh
- Nguyễn Thu Trang
- Nguyễn Thụy Anh
- Nguyễn Thùy Dương
- Nguyễn Thúy Hạnh
- Nguyễn Thụy Long
- Nguyễn Thuỵ Phương
- Nguyễn Thùy Song Thanh
- Nguyễn Thỵ
- Nguyễn Thy Anh
- Nguyễn Tiến Dũng
- Nguyễn Tiến Lập
- Nguyễn Tiến Trung
- Nguyễn Tiến Văn
- Nguyễn Trần Bạt
- Nguyễn Tri Phương Đông
- Nguyễn Triệu Nam
- Nguyễn Trọng Bình
- Nguyễn Trọng Chức
- Nguyễn Trọng Huân
- Nguyễn Trọng Khôi
- Nguyễn Trọng Tạo
- Nguyễn Trung
- Nguyễn Trung Bảo
- Nguyễn Trung Dân
- Nguyễn Trung Hiếu
- Nguyễn Trung Kiên
- Nguyễn Trung Thuần
- Nguyễn Trường Giang
- Nguyễn Trường Huy
- Nguyễn Trường Uy
- Nguyễn Tuấn
- Nguyễn Tuấn Anh
- Nguyễn Tuấn Khoa
- Nguyễn Tùng
- Nguyễn Tùng Linh
- Nguyễn Tuyết Lan
- Nguyễn Tuyết Lộc
- Nguyễn Tư Nghiêm
- Nguyễn Tử Siêm
- Nguyễn Tường Bách
- Nguyễn Tường Thiết
- Nguyễn Tường Thụy
- Nguyễn Ước
- Nguyễn Vạn An
- Nguyễn Vạn Phú
- Nguyễn Văn
- Nguyễn Văn Ba
- Nguyễn Văn Chính
- Nguyễn Văn Ðậu
- Nguyễn Văn Dũng
- Nguyễn Văn Đài
- Nguyễn Văn Gia
- Nguyễn Văn Hạnh
- Nguyễn Văn Hiệp
- Nguyễn Văn Hòa
- Nguyễn Văn Hùng
- Nguyễn Văn Huyên
- Nguyễn Văn Lợi
- Nguyễn Văn Lục
- Nguyễn Văn Miếng
- Nguyễn Văn Nghệ
- Nguyễn Văn Nho
- Nguyễn Văn Phong
- Nguyễn Văn Phú
- Nguyễn Văn Phước
- Nguyễn Văn Sâm
- Nguyễn Văn Sơn
- Nguyễn Văn Tao
- Nguyễn Văn Thiệu
- Nguyễn Văn Thọ
- Nguyễn Văn Trọng
- Nguyễn Văn Trung
- Nguyễn Văn Tuấn
- Nguyễn Văn Vĩnh
- Nguyễn Văn Xuân
- Nguyễn Vi Khải
- Nguyễn Vi Yên
- Nguyễn Viện
- Nguyên Việt
- Nguyễn Việt Anh
- Nguyễn Việt Chiến
- Nguyễn Viết Dũng
- Nguyễn Viết Lãm
- Nguyễn Viết Sáng
- Nguyễn Vĩnh Nguyên
- Nguyễn Vũ Hiệp
- Nguyễn Vũ Tiềm
- Nguyễn Vỹ
- Nguyễn Vy Khanh
- Nguyễn Xuân Diện
- Nguyễn Xuân Hằng
- Nguyễn Xuân Hoàng
- Nguyễn Xuân Hưng
- Nguyễn Xuân Khánh
- Nguyễn Xuân Khoát
- Nguyễn Xuân Nghĩa
- Nguyễn Xuân Nha
- Nguyễn Xuân Quang
- Nguyễn Xuân Thiệp
- Nguyễn Xuân Thọ
- Nguyễn Xuân Tiệp
- Nguyễn Xuân Tường Vy
- Nguyễn Xuân Vượng
- Nguyễn Xuân Xanh
- Nguyễn Ý Thuần
- Nguyên Yên
- Nguyễn-Chương Mt
- Nguyễn-hòa-Trước
- Nguyệt Chu
- Nguyệt Quỳnh
- Nguyệt Vi
- Ngự Thuyết
- Người Buôn Gió
- Ngyễn Trung Bảo
- Nh. Tay Ngàn
- Nhã
- Nhã Ca
- Nhã Duy
- Nhã Thuyên
- Nhan Do Thanh
- Nhân Hồng
- Nhật Chiêu
- Nhật Lệ
- Nhất Linh
- Nhật Thanh
- Nhật Tiến
- Nhật Tuấn
- Nhất Uyên
- Nhị Linh
- Nhị Ngã
- Nhóm Vì một Hà Nội xanh
- Như Huy
- Như Không
- Như Quỳnh
- Như Quỳnh de Prelle
- Như Ý
- Nhược Thủy
- Niall Ferguson
- Nick Hilden
- Nicolas Casey
- Nikulin
- Nina McPherson
- Ninh Dương
- Ninh Kiều
- Nobert Hummelt
- Norbert Seitz
- Nông Hồng Diệu
- NP Phan
- Obama
- Ocean Vương
- Octavio Paz
- Ogden Nash
- Oksana Zabuzhko
- Oleg Kashin
- Olga Berggolts
- Ondrej Slowik
- onggiaolang
- Orlando Figes
- Orwell
- Oscar Salemink
- Oscar Wilde
- Pablo Neruda
- Pablo Picasso
- Palmer
- Pamela N. Corey
- Patrick Frater
- Patrick Lodge
- Paul Auster
- Paul Celan
- Paul Éluard
- Paul Hoover
- Paul Mendez
- Paul Mozur
- Paul Theroux
- Paul-François Paoli
- Paulus Lê Sơn
- Pavel Basinsky
- Pavel Basynski
- Pavlo Vyshebaba
- Paweł Kubiak
- Pawel Kuczynski
- Paweł Łepkowski
- Percy Mabandu
- Pervez Hoodbhoy
- Peter B. Zinoman
- Peter Bradshaw
- Peter Hansen
- Peter Harvey
- Peter Kleiner
- Peter Singer
- Phạm Anh Tuấn
- Phạm Biểu Tâm
- Phạm Cảnh Thượng
- Phạm Cao Hoàng
- Phạm Châu
- Phạm Chí Dũng
- Phạm Chi Lan
- Phạm Chu Sa
- Phạm Công Luận
- Phạm Công Thiện
- Phạm Công Trứ
- Phạm Công Út
- Phạm Duy
- Phạm Duy Nghĩa
- Phạm Đình Chương
- Phạm Đình Trọng
- Phạm Đình Vy
- Phạm Đoan Trang
- Phạm Hải Anh
- Phạm Hải Âu
- Phạm Hiền Mây
- Phạm Hoàng Quân
- Phạm Hồng Sơn
- Phạm Hùng Việt
- Phạm Huy Thông
- Phạm Khánh Duy
- Phạm Khiêm Ích
- Phạm Kiều Tùng
- Phạm Kỳ Đăng
- Phạm Lệ Quyên
- Phạm Lê Vương Các
- Phạm Linh
- Phạm Lưu Vũ
- Phạm Minh Hoàng
- Phạm Minh Ngọc
- Phạm Minh Quân
- Phạm Minh Trung
- Phạm Ngọc
- Phạm Ngọc Lư
- Phạm Ngọc Thái
- Phạm Ngọc Tiến
- Phạm Nguyên Trường
- Phạm Ngữ
- Phạm Phan Long
- Phạm Phú Cường
- Phạm Phú Hải
- Phạm Phú Minh
- Phạm Phú Phong
- Phạm Phú Thứ
- Phạm Phú Viết
- Phạm Phúc Thịnh
- Phạm Phương
- Phạm Quang Ái
- Phạm Quang Long
- Phạm Quang Trung
- Phạm Quang Tuấn
- Phạm Sỹ Sáu
- Phạm Tăng
- Phạm Thành
- Phạm Thành Hưng
- Phạm Thanh Nghiên
- Phạm Thảo Nguyên
- Phạm Thế Cường
- Phạm Thị
- Phạm Thị Anh Nga
- Phạm Thị Điệp Giang
- Phạm Thị Hoài
- Phạm Thị Hồng Ân
- Phạm Thị Kiều Ly
- Phạm Thị Ngọc
- Phạm Thị Phương
- Phạm Thiên Ân
- Phạm Thiên Thư
- Phạm Tín An Ninh
- Phạm Toàn
- Phạm Trần
- Phạm Trọng Chánh
- Phạm Trung Nghĩa
- Phạm Tuấn
- Phạm Tư Thanh Thiện
- Phạm Tường Vân
- Phạm Văn
- Phạm Văn Khoái
- Phạm Văn Quang
- Phạm Văn Tình
- Phạm Văn Vũ
- Pham Viem Phuong
- Phạm Viêm Phương
- Phạm Viết Đào
- Phạm Việt Hưng
- Phạm Vũ Lửa Hạ
- Phạm Xuân Đài
- Phạm Xuân Hùng
- Phạm Xuân Nguyên
- Phạm Xuân Trường
- Phan An Sa
- Phan Ba
- Phan Bội Châu
- Phan Cẩm Thượng
- Phan Châu Thành
- Phan Cự Đệ
- Phan Dương Hiệu
- Phan Đan
- Phan Đạo
- Phan Đắc Lữ
- Phan Đình Diệu
- Phan Độc Lập
- Phan Hải-Đăng
- Phan Hồng Giang
- Phan Huy Chú
- Phan Huy Dũng
- Phan Huy Đường
- Phan Huy Lê
- Phan Huyền Thư
- Phan Kế Toại
- Phan Khôi
- Phan Kim Hổ
- Phan Lặng Yên
- Phan Mạnh Quỳnh
- Phan Nam Sinh
- Phan Ngọc
- Phan Nguyên
- Phan Nhật Nam
- Phan Nhiên Hạo
- Phan Ni Tấn
- Phan Phương Đạt
- Phan Quang
- Phan Quỳnh Trâm
- Phan Tấn Hải
- Phan Tấn Uẩn
- Phan Thanh Bình
- Phan Thanh Sơn Nam
- Phan Thanh Tâm
- Phan Thắng
- Phan Thế Hải
- Phan Thị Hà Dương
- Phan Thị Kim Phúc
- Phan Thị Trọng Tuyển
- Phan Thị Vàng Anh
- Phan Thu Vân
- Phan Thuý Hà
- Phan Thúy Hà
- Phan Trang Hy
- Phan Trí Đỉnh
- Phan Trọng Hoàng Linh
- Phan Trọng Văn
- Phan Văn Giưỡng
- Phan Văn Song
- Phan Văn Thắng
- Phan Vũ
- Phan Xine
- Phan Xuân Sinh
- Phannguyên Psg
- Phanxipăng
- Phaolô VI
- phap
- Pháp Hoan
- Pháp Vân
- Phapxa Chan
- Phát biểu nhận giải Văn Việt
- Phi Hà
- Phil Caputo
- Philip Larkin
- Philip Roth
- Philipp Felsch
- Phong Âm
- Phong Linh
- Phong Nguyen
- Phong Quang
- Phố Văn
- Phú Quang
- Phù Sa
- Phúc Lai GB
- Phúc Tiến
- Phunchok Stobdan
- Phùng Anh Kiệt
- Phùng Hi
- Phùng Hoài Ngọc
- Phùng Học Vinh
- Phùng Khắc Khoan
- Phùng Ngọc Kiên
- Phùng Nguyễn
- Phùng Quán
- Phùng Thành Chủng
- Phùng Thị Hạ Nguyên
- Phùng Thị Như Hà
- Phuong Ta
- Phương Chi
- Phương Hương
- Phương Phương
- Phương Thảo
- Phương Thuý
- Phương Uy
- Phương Xích Lô
- Pierre Bayard
- Pierre Darriulat
- Pierre Lemieux
- Prashanth Parameswaran
- Qladimir Pyljow
- Quách Cường
- Quách Hạo Nhiên
- Quách Tấn
- Quách Thoại
- Quảng Diệu Trần Bảo Toàn
- Quang Dũng
- Quang Đức
- Quang Minh
- Quang Phan
- Quảng Tánh Trần Cầm
- Quậy Nguyễn
- Quế Hương
- Quốc Dũng
- Quốc Phương
- Quốc Toản
- Quyên Di
- Quyên Hoàng
- Quỳnh Dao
- Quỳnh Hợp
- Quỳnh Iris de Prelle
- Quỳnh Vi
- Rabindranath Tagore
- Rachel Adams
- Rainer Maria Rilke
- Ralph Chaplin
- Rebecca Mead
- Rebecca Solnit
- Reiner Traub
- Remo Verdickt
- Riccardo Gazzaniga
- Richard C. Paddock
- Richard Millet
- Richard Serra
- Richard Seymur
- Robert Desnos
- Robert McCrump
- Roger Vu
- Roger-Pol Droit
- Roland Barthes
- Romain Rolland
- Ronald F. Inglehart
- Rory O’Sullivan
- Ruben David Gonzalez Gallego
- Russell Edson
- Ruth Ingram
- Ryszard Legutko
- Saint-John Perse
- Salman Rushdie
- Salvatore Babones
- Sam Dresser
- Sạn chữ
- San Phi
- Sandra Kerschbaumer
- Sara Teasdale
- Sarah Pulliam Bailey
- Sarah Thornton
- Sáu Nghệ
- Sergio Bitar
- Shaimaa El Sabbagh
- Shakespeare
- Shannon Van Sant
- Sheikha A
- Sheila Fischman
- Sheila Ngoc Pham
- Sheri Berman
- Shigeeda Yutaka
- Shirin Ebadi
- Shukshin
- Silke Fokken
- Simon Book
- Simon Johnson
- Sire Apm Lukwesa
- Slavoj Žižek
- Sohaniim
- Son Kieu Mai
- Song Chi
- Song Hà
- Song Nguyễn
- Song Phạm
- Song Phan
- Song Thao
- Sophie Trịnh
- Số đặc biệt
- Sơn Ca
- Sơn Hoàng Liên
- Sơn Kiều Mai
- Sơn Nam
- Stalin
- Stefan Dege
- Stefano Harney
- Stephan Koester
- Stephen B. Young
- Steve Earle
- Susan Sontag
- Suzuki Katsuhiko
- Sương Nguyệt Minh
- Sương Quỳnh
- Svetlana Alexievich
- Svetlana Alexievitch
- Svetlana Alexiévitch
- Sylvia Plath
- T. Đ.
- T.Vấn
- Tạ Anh Thư
- Tạ Chí Đại Trường
- Tạ Duy Anh
- Tạ Tỵ
- Tạ Văn Tài
- Tạ Văn Thông
- Tạ Xuân Hải
- Tadeusz Rósewicz
- Taigu Ryōkan
- Tam Ích
- Tamarchenko
- Tàn Tuyết
- Tanaami Keiichi
- Taras Shevchenko
- Tarik Khaldi
- Tawada Yoko
- Tawfiq Zayyad
- Tăng Quang
- Tâm An
- Tâm Bình
- Tâm Chánh
- Tâm Don
- Tâm Thường Định
- Tâm Việt
- Tấn An
- Teolinda Gersão
- Teresa Mỹ Chúc
- Thạch Đạt Lang
- Thạch Quỳ
- Thạch Thảo
- Thái Bá Tân
- Thái Bá Vân
- Thái Bảo
- Thái Hà
- Thái Hạo
- Thái Kế Toại
- Thái Kim Lan
- Thái Mai Lan
- Thái Ngọc San
- Thái Phan Vàng Anh
- Thái Sinh
- Thái Thanh
- Thái Thanh Sơn
- Thái Thăng Long
- Thái Tuấn
- Thái Văn
- Thái Văn Đào
- Thái Vũ
- Thanh Chung
- Thạnh Đà
- Thanh Hằng
- Thanh Hằng - Anh Khoa
- Thành Lộc
- Thanh Nam
- Thanh Ngọc
- Thanh Phương
- Thanh Tâm Tuyền
- Thanh Thảo
- Thanh Thuỷ
- Thanh Trúc
- Thanh Tùng
- Thanh Xuân
- Thanhhà Lại
- Thảo Dân
- Thao Dinh
- Thảo luận
- Thảo Nguyên
- Thảo Trường
- Thảo Vy
- Thẩm Đống
- Thẩm Hoàng Long
- Thận Nhiên
- Thân Trọng Mẫn
- Thân Trọng Sơn
- Thế Dũng
- Thế Giang
- Thế Quân
- THẾ THANH
- Thế Uyên
- Thi Hoàng
- Thi Nguyên
- Thi sỹ ỦA
- Thi Vũ
- Thích Nhất Hạnh
- Thích Nữ Chân Không
- Thích Phước An
- Thích Quảng Độ
- Thierry Leclère
- Thierry Lentz
- Thiên Di
- Thiên Điểu
- Thiền Lâm
- Thiền Nguyễn
- Thiên Thai
- Thiện Tùng
- Thiện Ý
- Thiền Zen Paul Vân Thuyết
- Thiết Thạch
- Thiếu Khanh
- Thiều Mai Lâm
- Tho Nguyen
- Thọ Nguyễn
- Thomas A. Bass
- Thomas Bo Pedersen
- Thomas Mahler
- Thomas S. Mullaney
- Thomas Schmid
- Thông Đặng
- Thơ
- Thơ Marie Howe
- Thụ Nguyên
- Thu Phong
- Thu Vàng
- Thuận
- Thuần Ngô
- Thuận Paris
- Thuận Thiên
- Thục Quyên
- Thụy An
- Thùy Dung
- Thụy Khuê
- Thùy Linh
- Thụy My
- Thủy Tiên
- Thư Bạn Đọc
- Thường Quán
- Thy An
- Tịch Ru
- Tiet Hung Thai
- Tiền Giang
- Tiêu Dao Bảo Cự
- Tiêu Kiện Sinh
- Tiêu Toàn
- Tiểu Tử
- Tiểu Vũ
- Tillman Miller
- Timothy Brennan
- Timothy Garton Ash
- Timothy Snyder
- Tina Hà Giang
- Tino Cao
- Tobi Trần
- Tobias Rapp
- Tom Fawthrop
- Tomas Tranströmer
- Tô Đăng Khoa
- Tô Hà Lâm
- Tô Hải
- Tô Hoàng
- Tố Hữu
- Tô Lan Hương
- Tô Ngọc Vân
- Tô Thẩm Huy
- Tô Thùy Yên
- Tô Văn Trường
- Tôi Đây
- Tôn Thất Thông
- Tôn Thất Tùng
- Tống Văn Công
- Trà Bình
- Trà Đóa
- Trà Nhiên
- Tracy K. Smith
- Tran Dinh Dung
- Tran Nam Dung
- Trang Châu
- Trang Hạ
- Trang Thanh
- Trang Thế Hy
- Trangđài Glassey Trầnguyễn
- Trangđài Glasssey-Trầnguyễn
- Trao đổi
- Trầm Tử Thiêng
- Trần Anh Hùng
- Trần Bá Đại Dương
- Trần Bang
- Trần Bình Nam
- Trần C. Trí
- Trần Cao Lĩnh
- Trần Cao Tường
- Trần Công Tâm
- Trần Công Tín
- Trần Dạ Từ
- Trần Dần
- Trần Doãn Nho
- Trần Dũng Thanh Huy
- Trần Duy
- Trần Duy Phiên
- Trần Duy Trung
- Trần Đăng Khoa
- Trần Đăng Tuấn
- Trần Đĩnh
- Trần Đình Bút
- Trần Đình Hoành
- Trần Đình Lương
- Trần Đình Sơn Cước
- Trần Đình Sử
- Trần Đình Thắng
- Trần Đình Triển
- Trần Đình Trợ
- Trần Độ
- Trần Đồng Minh
- Trần Đức Anh Sơn
- Trần Đức Nguyên
- Trần Đức Thảo
- Trần Đức Tiến
- Trần Đức Tín
- Trần Đức Toản
- Trần Gia Huấn
- Trần Gia Ninh
- Trần Hà Linh
- Trần Hạ Tháp
- Trần Hạ Vi
- Trần Hải
- Trần Hạnh
- Trần Hậu
- Trần Hoài Anh
- Trần Hoài Thư
- Trần Hoàng Phố
- Trần Hoàng Trúc
- Trần Hoàng Vy
- Trần Hùng
- Trần Huy Bích
- Trần Huy Mẫn
- Trần Huy Minh Phương
- Trần Huy Quang
- Trần Huyền Sâm
- Trần Huỳnh Duy Thức
- Trần Hữu Dũng
- Trần Hữu Khánh
- Trần Hữu Quang
- Trần Hữu Tá
- Trần Hữu Thục
- Trần Khánh Triệu
- Trần Kiêm Đoàn
- Trần Kiêm Trinh Tiên
- Trần Kim Trắc
- Trần Kỳ Trung
- Trần Lam
- Trần Lê Hoa Tranh
- Trần Lê Sơn Ý
- Trần Lương
- Trần Lý Trí Tân
- Trần Mạnh Hảo
- Trần Mạnh Tuấn
- Trần Minh Phi
- Trần Minh Quốc
- Trần Mộng Tú
- Trần Nam Anh
- Trần Nam Bình
- Trần Ngân Hà
- Trần Nghi Hoàng
- Trần Ngọc Cư
- Trần Ngọc Hiếu
- Trần Ngọc Tuấn
- Trần Ngọc Vương
- Trần Nguyên Đán
- Trần Nhã Thụy
- Trần Nhương
- Trần Phong Giao
- Trần Phong Vũ
- Trần Quang Đức
- Trần Quang Lộc
- Trần Quốc Anh
- Trần Quốc Nam
- Trần Quốc Thuận
- Trần Quốc Toàn
- Trần Quốc Trọng
- Trần Quốc Vượng
- Trần Quyết Thắng
- Trân Sa
- Trần Song Hào
- Trần Thành
- Trần Thanh Ái
- Trần Thanh Cảnh
- Trần Thanh Huy
- Trần Thanh Vân
- Trần Thắng
- Trần Thế Vĩnh
- Trần Thị Băng Thanh
- Trần Thị Diệu Tâm
- Trần Thị Lai Hồng
- Trần Thị Lam
- Trần Thị NgH.
- Trần Thị Nguyệt Mai
- Trần Thị Phương Phương
- Trần Thị Thanh Thoả
- Trần Thị Thu Hoài
- Trần Thị Trường
- Trần Thiện Đạo
- Trần Thùy Mai
- Trần Tiến
- Trần Tiễn Cao Đăng
- Trần Tiến Dũng
- Trần Tiễn Khanh
- Trần Tố Nga
- Trần Trọng Dương
- Trần Trọng Thức
- Trần Trọng Vũ
- Trần Trung Chính
- Trần Trung Đạo
- Trần Tuấn
- Trần Từ Mai
- Trần Vàng Sao
- Trần Văn Chánh
- Trần Văn Chung
- Trần Văn Đỉnh
- Trần Văn Khê
- Trần Văn Minh
- Trần Văn Nam
- Trần Văn Thọ
- Trần Văn Thủy
- Trần Văn Tý
- Trần Vấn Lệ
- Trần Việt Hà
- Trần Viết Ngạc
- Trần Vinh Dự
- Trần Vũ
- Trần Vũ Hải
- Trần Vương Thuấn
- Trần Vương Thuận
- Trần Wũ Khang
- Trần Xuân Hoài
- Trần Xuân Kiêm
- Trần Xuân Linh
- Trần Xuân Lĩnh
- Trần Xuân Thảo
- Trần Ý Dịu
- Trần Yên Hòa
- Trần Yên Nguyên
- Trên
- Trên Facebook
- Trên Facebook/Minds
- Trên kệ sách
- Trên trang diaCRITICS
- Trí Hiệu Dân
- Triều Anh
- Triều Hoa Đại
- Triêu Nhan
- Triều Sơn
- Triệu Tử Dương
- Trịnh Anh Tuấn
- Trịnh Bá Phương
- Trịnh Bách
- Trịnh Cao Hòa Thanh
- Trịnh Chu
- Trịnh Công Sơn
- Trịnh Cung
- Trịnh Duy Kỳ
- Trịnh Hữu Long
- Trịnh Kim Tiến
- Trịnh Lữ
- Trịnh Minh Tuấn
- Trịnh Sơn
- Trịnh Thanh Thủy
- Trịnh Thu Tuyết
- Trịnh Vĩnh Phúc
- Trịnh Xuân Thuận
- Trịnh Xuân Thủy
- Trịnh Y Thư
- Trọng Anh
- Trọng Phú
- Trọng Thành
- Tru Sa
- Trúc Giang
- Trúc Thông
- Trúc Ty
- Trump
- Trung Bảo
- Trung Dũng Kqd
- Trung Dũng Kqđ
- Trùng Dương
- Trung Đào
- Trung Trung Đỉnh
- Trư Sa
- Trường An
- Trương Anh Ngọc
- Trương Anh Thụy
- Trương Chính
- Trương Duy Nhất
- Trương Đăng Dung
- Trương Điện Thắng
- Trương Đình Phượng
- Trương Hồng Quang
- Trương Huy San
- Trường Minh
- Trương Ngọc Chương
- Trương Nguyên
- Trương Nguyện Thành
- Trương Nhân Tuấn
- Trương Phượng
- Trương Quang
- Trương Quang Đệ
- Trương Quang Nhuệ
- Trương Quang Vĩnh
- Trương Thanh Thuận
- Trương Thị An Na
- Trương Thị Ngọc Hân
- Trương Thiên Phàm
- Trương Thu Hiền
- Trương Tố Hoa
- Trương Trọng Nghĩa
- Trương Tửu
- Trương Văn Dân
- Trương Văn Vĩnh
- Trương Vũ
- Trương Xuân Thiên
- Tú Mỡ
- Tù Quốc Hoài
- Tù Sâm
- Tú Trung Hồ
- Tuấn Duy
- Tuấn Khanh
- Tuân Nguyễn
- Tuấn Thảo
- Tuệ Anh
- Tuệ Đăng
- Tuệ Nguyên
- Tuệ Nhân
- Tuệ Nhật
- Tuệ Sĩ
- Tuệ Sỹ
- Tùng Dương Cola
- Tung Nguyen
- Turner
- Túy Hồng
- Tuyết Nghi
- Tư
- Từ Dung
- Tư liệu
- Tử Linh
- Từ Mai Trần Huy Bích
- Từ Quốc Hoài
- Từ Sâm
- Từ Thức
- Tưởng
- Tương Lai
- Uejima Onitsura
- Umberto Eco
- Uông Tăng Kỳ
- Uông Triều
- Uyển Ca
- Uyên Nguyên
- Uyên Nguyễn
- Uyên Thao
- Uyên Vũ
- V. Erofiev
- Václav Havel
- Vàng A Giang
- Varlam Shalamov
- Vasco Gargalo
- Vasily Makarovich
- Vasyl Stus
- Văn
- Văn Biển
- Văn Cao
- Văn Chinh
- Văn Công Hùng
- Văn Giá
- Văn học
- Văn học Miền Nam 54-75
- Văn Như Cương
- Văn Quang
- Văn Tâm
- Văn Văn Của
- Văn Việt
- Văn;
- Văn.
- Vấn đề hôm nay
- Vận Động Ứng Cử Đại Biểu Quốc Hội 2016
- Vân Hạ
- Vân Phi
- Velcrow Ripper
- Veronica Melkozerova
- Vi Lãng
- Vi Trần
- Vi Yên
- Viet Thanh Nguyen
- Viên Linh
- Việt Bách
- Việt Bình
- Việt Dzũng
- Việt Khang
- Việt Lang
- Việt Phương
- Viktor Astafyev
- Viktor Maslov
- Vinh Anh
- Vĩnh Điện
- Vĩnh Hảo
- Vĩnh Quyền
- Virginia Heffernan
- Virginia Woolf
- Vladimir Nabokov
- Vladimir Voronov
- Võ An Đôn
- Võ Anh Minh
- Võ Anh Thơ
- Võ Bá Cường
- Võ Đắc Danh
- Võ Định Hình
- Võ Đức Phúc
- Võ Hồng
- Võ Huy Tâm
- Võ Hương Quỳnh
- Võ Kỳ Điền
- Võ Ngàn Sông
- Võ Phiến
- Võ Thị Ánh Ngọc
- Võ Thị Hảo
- Võ Thị Thu Hằng
- Võ Tiến Cường
- Võ Tòng Xuân
- Võ Trí Hảo
- Võ Văn Quản
- Võ Văn Tạo
- Võ Văn Thôn
- Võ Xuân Quế
- Võ Xuân Sơn
- Volker Weidermann
- Volodymyr Vynnychenko
- Volodymyr Zelenskyy
- Vũ
- Vũ Bằng
- Vũ Biện Điền
- Vũ Cao Đàm
- Vũ Cát Tường
- Vũ Đình Hòe
- Vũ Đình Huỳnh
- Vũ Đình Liên
- Vũ Đình Phòng
- Vũ Đức Khanh
- Vũ Đức Phúc
- Vũ Đức Sao Biển
- Vu Gia
- Vũ Hà Văn
- Vũ Hạnh
- Vũ Hoàng Chương
- Vũ Hoàng Thư
- Vũ Hồng Ánh
- Vũ Huy Ngọc
- Vũ Huy Quang
- Vũ Khắc Hoè
- Vũ Khắc Khoan
- Vũ Kim Hạnh
- Vũ Kim Thu
- Vũ Lâm
- Vũ Lập Nhật
- Vũ My Lan
- Vũ Ngọc Giao
- Vũ Ngọc Hoàng
- Vũ Ngọc Tâm
- Vũ Ngọc Tiến
- Vũ Nho
- Vũ Oanh
- Vũ Quang Việt
- Vũ Quí Hạo Nhiên
- Vũ Quốc Ngữ
- Vũ Quỳnh Hương
- Vũ Quỳnh Nh.
- Vũ Thành Sơn
- Vũ Thanh Tâm
- Vũ Thanh Tùng
- Vũ Thành Tự Anh
- Vũ Thế Khôi
- Vũ Thị Hải
- Vũ Thị Nhuận
- Vũ Thị Phương Anh
- Vũ Thị Phương Lan
- Vũ Thị Thanh
- Vũ Thị Thanh Mai
- Vũ Thư Hiên
- Vũ Tiến Lập
- Vũ Trọng Khải
- Vũ Trọng Phụng
- Vũ Tuấn Hoàng
- Vũ Từ Trang
- Vũ Tường
- Vũ Viết Tuân
- Vũ Xuân Tửu
- Vương Bích Ngọc
- Vương Đan
- Vương Hỗ Ninh
- Vương Huy
- Vương Ngọc Minh
- Vương Tiểu Nhị
- Vương Trí Nhàn
- Vương Trọng
- Vương Trùng Dương
- Vương Trung Hiếu
- Vy Thảo
- W. H. Auden
- Wa Praong
- Walt Whitman
- Walter Isaacson
- Wayne Karlin
- Wells
- Wendy Barker
- Wiesiek Powaga
- Wilhelm Schmid
- Will Nguyen
- William Carlos Williams
- William Nee
- William Stafford
- William Stanley Merwin
- Winston Phan Đào Nguyên
- Wislawa Szymborska
- Władysław Reymont
- Wolf Biermann
- Wolfgang Borchert
- Wulf Noll
- Wynn Gadkar Wilcox
- Xang Hứng
- Xì Trum
- Xie Tao
- Xuân Ba
- Xuân Diệu
- Xuân Dương
- Xuân Đài
- Xuân Minh
- Xuân Phượng
- Xuân Sách
- Xuân Thọ
- Xuân Vũ
- Xương Văn
- Y Chan
- Ỷ Lan
- Ý Nhi
- Y Uyên
- Yanis Varoufakis
- Yasmine M’Barek
- Yevgeny Yevtushenko
- Yên Ba
- Yên Khắc Chính
- Yến Năng
- Yên San
- Yên San Thụy Miên
- Yên Thao
- Yiyun Li
- Yoko Ogawa
- Yōko Ogawa
- Yoko Tawada
- Yosano Akiko
- Young Sang Lee
- Yuliya Ilchuk
- Yuno Bigboi
- Yves Sintomer
- Yvette Tan
- Zac Herman
Những cánh nhện đỏ ở Iwo Jima
Truyện Vũ Thị Thanh Mai
Trong suốt
Hằng đêm tôi sống trong lo sợ. Chung quanh tĩnh lặng, tối ám đến hoang mang. Gió lộng đánh phần phật trên các cánh cửa. Cứ độ giữa đêm, tiếng chân thình thịch đến từ xa, từng bước dẫm nặng nề. Tôi thu mình, rúc sát vào vách. Tôi trong suốt trong màu mực của đêm, không nhìn thấy cả chính mình. Nhưng Shuhun vẫn nhìn thấy. Khi bước chân dừng lại bên ngoài, đôi mắt hắn sáng quắc qua khe hở trên vách. Đôi mắt soi thấu chiếc chăn mỏng trên người tôi.
Trong suốt. Tôi tưởng mình trong suốt như màu mực đêm. Nhưng chỉ là tự dối mình. Tôi cố đem những ý nghĩ bình an trở về trong đầu. Trong suốt như dải mây lướt về phía Đông. Trong suốt như những cánh nhện đỏ bay về phía Đông. Đêm, chúng vẫn bay. Những ý nghĩ, mây và những cánh nhện, chúng vẫn bay. Chúng cất mình ra khỏi thực tại khi thực tại đè nén. Còn tôi, chỉ là sự dối trá ― Sự thật là Shuhun.
Song đấu
Lần gặp đầu tiên, Shuhun đã nhìn tôi như vậy. Khối bắp thịt nhễ nhại mồ hôi nhìn chòng chọc như muốn nuốt tôi ngay. Ánh mắt sắt lạnh như lưỡi gươm bén đeo bên hông quét dọc người khiến tôi rùng mình. Tôi lùi lại, theo bản năng bám chặt cánh tay Cát. Shuhun mang vẻ lầm lì, quyết liệt của một võ sĩ sẵn sàng giết hạ đối thủ trên đấu đài. Bộ quân phục ka ki khác màu và đám lính đứng sau cho thấy chức quyền của hắn. Còn chúng tôi lạnh run trong quần áo sũng nước và bao tử trống trơn đã một thời gian. Bãi cát dài đầy bóng dáng lính Nhật. Bên cạnh, biển lạnh lùng xô sóng rì rào. Trên đầu chúng tôi, một vầng mây âm u vây phủ. Cả mặt trời cũng bỏ rơi chúng tôi. Hai chúng tôi chỉ còn nhau. Cát kéo tôi sát lại, sắc mặt tái hẳn, những đường gân xanh nổi lên thái dương, đấm tay nắm chặt. Nhưng anh vẫn cố dằn cơn giận dữ, cố kiểm soát không cho thân thể lao vào Shuhun, cũng vì tôi.
Vì tôi. Vì anh hiểu rất rõ mơ ước của tôi và hứa đưa tôi tìm đến. Chúng tôi cần giữ mạng sống dù bất cứ giá nào. Shuhun liếc nhìn anh khinh bỉ, như anh còn thua một hạt cát có thể làm cộm mắt. Hắn chậm chạp đi thẳng về phía tôi như anh không hiện diện, như hắn định đi xuyên qua anh để đến tôi. Cát chắn trước mặt tôi với tất cả quyết tâm che chở, với tất cả quyết tâm kháng cự bằng sức mạnh của thân thể lẫn tâm hồn.
Đôi mắt cả hai căng thẳng tuyệt độ, tuy chiếu vào đối phương nhưng không thấy nhau. Ánh mắt Cát phản chiếu tử thần và mắt Shuhun phản chiếu tôi. Tôi không thể mất Cát. Dù việc gì sắp xảy ra, tôi cũng không thể mất anh. Nhưng tôi làm được gì? Kêu cứu? Chỉ khiến anh liều lĩnh điên cuồng. Van xin? Hoàn toàn vô ích. Quân Nhật nổi tiếng sắt máu. Tôi nới lỏng cánh tay anh. Dù việc gì sắp xảy ra, tôi cũng không có cách tránh né. Chết? Không thể chết một cách vô ý nghĩa. Ước mơ bao ngày của tôi còn đang chờ đợi ở nơi xa vời. Tôi buông cánh tay anh, nhìn thẳng Shuhun. Hình như gió đang thổi mạnh hơn trên da tôi ẩm, cóng lạnh đến không còn mấy cảm giác. Hình như nước mắt đã trào ra, dù tôi cố mím môi không khóc. Thời gian sựng lại chờ mỗi chúng tôi suy nghĩ kỹ về quyết định của mình. Và như một phép lạ, Shuhun bất chợt quay người bỏ đi. Ngàn tấn nặng nhấc lên. Chúng tôi ôm chặt nhau, thiết tha cảm nhận sự sống trong vòng tay. Tuy nhiên, chúng tôi cùng biết Shuhun sẽ không buông tha tôi. Và anh sẽ luôn đứng giữa.
Tôi ngã trong tay anh. Cát vừa nhấc tôi lên cho tôi ngã vào anh. Trong khoảnh khắc buông thả dịu dàng này, những hình ảnh chao động liên tục trở về trong ký ức. Chúng tôi nương theo sông thoát ra biển tháng 4 năm 1984. Khi tôi đi, bờ sông lặng lẽ nhìn theo. Sông nhập vào biển, và biển đồng lõa lặng như tờ. Nhưng rồi giông tố đến hóa tất cả thành vô định. Đại dương bị xoá nhòa, như đại dương cũng không còn là thật. Tôi thấy mình nhắm mắt, từ chối đáy biển thẳm sâu và cách kết thúc sắp đến. Chúng tôi sẽ chìm vào sâu hút giữa những lục địa mà không ai biết. Mất tích là định mệnh của chúng tôi. Cát không nỡ xa tôi, dù là sau cái chết. Những ngón tay anh nắm giữ tay tôi không rời, nhắc nhở giữ lòng tin. Tôi nghe lời anh. Tôi luôn nghe lời anh. Chỉ có anh mới nhìn thấy giá trị nơi tôi và đốc thúc tôi đi tìm cơ hội cho chính mình. Trong những ánh mắt khác, tôi chỉ đáng được gả đi, bán đi đến bất cứ nơi nào có thể cho tôi bữa ăn. Nên tôi thà theo chiếc thuyền không định hướng. Sóng dữ tới tấp. Sóng dữ ập đến. Rồi cơn nhức vỡ đầu. Cơn buồn nôn dâng tận cổ. Tôi đè nén sự nhọc nhằn bằng cách lẩm nhẩm tên mấy trường đại học hằng mơ ước. Những ước mơ khiến tôi muốn tiếp tục sống ngay trong khoảnh khắc mà cái chết trở thành nhẹ nhàng nhất. Những ước mơ tuyệt đối mong manh mà tôi nhất quyết không bỏ rơi. Massachusetts. Harvard. Nagasaki. Tokyo. Stanford… Lúc tôi ngước mắt, gió thổi lộng vào trong khoang thuyền một mùi diêm sinh hăng hắc. Mùi của lưu huỳnh.
Trại Ngàn gió
Trong nắng sớm, khi dòng triều xuống thấp, tôi cùng phụ nữ Đại Hàn đi nhặt rong biển dọc bãi cát lài. Chúng tôi nối đuôi nhau, theo chuỗi bóng của mình trên cát, trong kỷ luật định sẵn. Thứ tự. Nhịp độ. Phương hướng. Tất cả đều đã được định sẵn.
Chúng tôi đi ngang cánh đồng mía bỏ hoang. Không khí ở đây tươm mùi mật ngọt. Những cụm hoa mía đang trong thì nở rộ mang màu cỏ khô, cũng là màu của sự chết đang chậm chạp gặm nhấm quanh thân cây. Hoa bay tất tả trong gió trước khi tàn lụi. Năm nay, cư dân đã bị dời đi trước khi Iwo Jima trở thành chiến lũy quân sự cuối cùng. Phía sau là biển Nhật Bản, là Okinawa, rồi đất Nhật.
Năm nay lại là năm 1944. Chúng tôi cố tìm hiểu mà không giải thích được vì sao chúng tôi đi ngược quá khứ, vì sao không là những trại Bidong, Palawan, Songkla, Tanga mà chúng tôi nghe nói đến trước khi ra đi, mà lại là đảo Lưu Huỳnh này? Cát giải thích có thể vì đất nước chúng tôi tụt xa với thế giới, cách thế giới bốn thập niên tiến bộ nên chúng tôi hãy còn ở năm 1944 thay vì 1984 như chúng tôi nghĩ. Hình như Cát không quan tâm lắm đến thời gian. Với anh, ra khỏi quê hương là đã đạt được một phần ước nguyện. Thời gian nào cũng vậy. Miễn có tự do và bằng công sức, anh sẽ lập được tất cả: công danh, sự nghiệp. Cát quan tâm hơn đến những đường kiếm mà anh đã học lóm được từ Saburo Sakai, một phi công tài giỏi mà chúng tôi biết qua sách vở. Điều lạ là Cát thường xuyên nhắc đến Sakai và nói Saburo Sakai nhìn giống Shuhun. Tôi chưa từng trông thấy Sakai trong trại Ngàn gió.
Qua khỏi đồng mía, chúng tôi tiếp tục đi về hướng phi đạo. Mũi đất Tobishi mỗi lúc một rậm rạp, lau mọc lan đến gần mặt nước. Vô số lô cốt nằm rải rác sau hào đất, họng súng chỉa ra từ bên trong bảo vệ bờ biển. Càng gần núi Suribachi, mùi lưu huỳnh càng nồng hơn. Trên đỉnh, lá đại kỳ hình mặt trời Asahi bay ngạo nghễ, và gió lốc lên không trung âm thanh giống tiếng kêu chói tai của loài hải âu. Họ gọi đó là gió thiêng Amatsukazé. Tôi rùng mình khi nhớ lời Cát kể: Loài hải âu ở Iwo Jima đã bị tuyệt chủng từ năm 1924.
Chúng tôi về đến trại vừa kịp chuẩn bị bữa ăn sáng gồm món xúp misoshiru và cơm trắng. Rong biển được rửa sạch cát, thái nhỏ và bỏ vào nồi. Nồi nước dùng thật to nấu bằng những con cá khô nhỏ gomame sôi lăn tăn trên bếp. Tôi đã rành việc, dùng một thanh gỗ dẹp tựa chiếc đũa cả quá khổ, vừa quậy đều vừa trộn vào một lượng bột nhão làm từ đậu lên men. Từng toán lính Nhật kéo đến, chăm chăm vào hương xúp nóng. Cát không thích xúp nên tôi vớt rong biển phủ lên bát cơm trắng của anh. Hai chúng tôi ngồi cạnh nhau trong góc, tránh không nói chuyện, không gây chú ý. Trong tiếng chân người qua lại, thỉnh thoảng lại xen tiếng trêu ghẹo. Mây kumo. Rồi, Mây có má phúng phính maru kumo. Hoặc, áng Mây chiều yugumo. Có khi, mưa Mây amagumo. Hai chúng tôi cúi gằm xuống bát, không phản ứng gì. Tôi nhai kỹ từng miếng thức ăn, nuốt từng hạt cơm, ý thức những gì đang đánh đổi cho tương lai, ý thức sự cần thiết của nhẫn nại. Ngày định cư sẽ không xa, tôi muốn tin như vậy. Sức sống của tôi đến từ anh, từ những mẩu chuyện tương lai anh hình dung chung quanh mơ ước của tôi, giữ niềm hy vọng về phía trước. Không rõ từ năm mấy tuổi, chúng tôi đã cùng chạy khắp các cánh đồng chung quanh một gốc mận già muôn tuổi. Từ khi ấy, tôi đã rất thích nghe anh kể chuyện và anh có cả một kho tàng trong trí tưởng tượng. Anh đem linh hồn vào trong đời sống, vào mỗi sự vật chúng tôi chạm đến để tuổi thơ và tuổi trẻ của chúng tôi là một chuỗi kỷ niệm đẹp. Mỗi sự vật có liên quan đến tôi đều liên quan đến anh. Vì vậy, tôi tin anh bằng mạng sống của mình. Năm mười ba tuổi, tôi đã nói với anh: Tình yêu là gì mà nghe rất đẹp, khi lớn lên em sẽ yêu anh. Chúng tôi đã từng rủ nhau sẽ kết hôn như người lớn. Rồi thể xác chúng tôi phát triển cùng với tháng năm. Nhưng những mơ ước ấu thơ của tôi bỗng mất đi tầm quan trọng to lớn. Đổi lại, tôi khao khát tri thức, khao khát học hỏi để đạt một giá trị cho bản thân. Và Cát kiên trì như một dòng sông, đi theo giấc mơ của tôi, đưa tôi ra biển.
Trại Ngàn gió chỉ kỷ luật thép ban ngày. Vắng bóng mặt trời, đêm khuyến khích tội lỗi. Rải rác thâu đêm, xen kẽ với những bóng đen lách vào gian trại dành riêng cho phụ nữ là những tiếng dộng thình thịch của thân thể. Không một lời kêu cứu hoặc phản kháng. Không cả tiếng khóc than. Nạn nhân cam chịu trong lặng thinh tàn nhẫn. Quân Nhật đã chiếm đoạt họ, xem họ là chiến lợi phẩm. Mỗi phụ nữ được gắn cho một con số và một chỗ nằm nhất định để phục vụ về đêm. Quá khứ vĩnh viễn tách rời. Tương lai vĩnh viễn không đến. Đời gọi họ là senrihin, một thứ đồ vật tình dục. Lâu ngày, họ tin mình thật là đồ vật nên câm nín như đồ vật. Đây có phải là một cách để tìm yên bình, chấp nhận tất cả những gì đời đem đến? Bên ngoài, côn trùng ca hát, tự do, tự tại. Sự sống đồng nghĩa với linh hồn. Đồ vật chỉ có trạng thái chết. Tôi cũng không hơn họ mấy. Ở quê mình, tôi là một món hàng rẻ mạt, chạy trốn đến đây thành hàng miễn phí. Món hàng nằm trơ trơ quấn trong chiếc chăn mỏng, ai cũng có thể hưởng dụng. Có lẽ sẽ giống như bị một cái tát tai rất mạnh, tôi sẽ đau, sẽ khóc, sẽ nhục, rồi sẽ ráng quên. Chắc Cát sẽ không vì vậy mà bỏ rơi tôi. Chắc anh cũng sẽ đau như tôi, sẽ khóc trong lòng rồi sẽ ráng quên. Hoặc Cát sẽ không quên được, vì ý nguyện chiếm hữu riêng tôi quá thâm sâu, hay vì Khổng giáo trong tiềm thức anh quá thâm sâu, tôi không đoán ra. Biết đâu sẽ có lúc anh khinh khi thứ đồ vật tình dục. Và lúc ấy, tôi còn quan tâm gì khi mình đã đánh mất linh hồn, khi mình chỉ là vật chết. Trong im lặng của đêm là gào thét của khắc khoải âu lo. Vì sao tôi lại là món hàng ở chính quê hương mình? Vì sao tôi đi ngược mấy mươi năm vẫn tiếp tục là một món hàng? Trong suy nghĩ đơn giản của tôi, nguồn gốc vấn đề vẫn ở nơi quê hương. Có quê hương để làm gì nếu quê hương không bảo vệ mình, không cho mình cơ hội. Trong một ngày mệt mỏi quá độ vì thiếu ngủ triền miên, tôi đã giận lây sang anh. Tôi đã nói xẵng một hơi, những ý nghĩ không mạch lạc đan rối vào nhau: Khổng tử đã quá già nua không còn thích hợp với thời đại; phụ nữ thà bán thân chứ không xin ăn; miếng ăn chỉ giúp sống qua ngày, con người cần có tầm nhìn xa hơn vậy; tinh thần ái quốc cách Nhật Bản, đồng lòng từ trên xuống dưới cách tân toàn diện ― là điều đáng học hỏi để xây dựng một quốc gia hùng cường.
Cát im lặng. Anh nhìn xuống đất, nhìn hai đầu ngón chân cái tím bầm và gan bàn chân nứt nẻ, nhìn những vết rách trên da vì lao động trong công việc xây địa đạo. Hai mắt anh trũng sâu. Khi Cát ngửng lên, nét mặt đầy giận dữ: Nhật Bản sắp bại trận. Chúng ta biết điều này vì chúng ta từ thập niên 80 trở về đây. Học gương Nhật Bản sẽ bại trận! Tôi cãi: Nhưng chúng ta cũng biết Nhật Bản sẽ vươn lên và hùng cường trong thập niên tám mươi. Khi chúng ta ra đi, Nhật Bản là một cường quốc kinh tế. Tấm gương Nhật vẫn giá trị. Lần đầu tiên anh và tôi cãi nhau. Hai đứa buồn rũ. Có những giá trị tuyệt đối phải giữ, là cách Cát nhìn. Mỗi người phải trả một giá cho những gì mình muốn, là cách tôi nhìn. Lần đầu tiên tôi nói những lời đi ngược hết với đức tin của anh. Cát nắm lấy bàn tay tôi không nói một lời, không muốn khoảng cách tách đôi chúng tôi. Tôi để yên tay mình trong bàn tay anh quen thuộc, mắt nhìn xa xăm nơi khác.
Những cánh nhện đỏ vẫn bay. Đã qua nhiều đêm. Rồi lại nhiều đêm nữa. Những cánh nhện đỏ vẫn bay và tia mắt Shuhun vẫn tiếp tục săm soi qua vách. Ánh mắt phong tỏa chỗ tôi nằm khiến không ai dám ghé. Chỉ riêng hắn ghé, bằng tâm hồn qua ánh mắt. Từng đêm. Từng đêm, hắn dạy tôi tin cậy. Từng đêm, hắn chứng minh miễn hắn đến thì tôi sẽ bình yên. Chậm rãi, tôi học hiểu. Chậm rãi, tôi mong chờ hắn từng đêm. Chỉ cần Shuhun xuất hiện là tôi ngủ yên giấc. Shuhun chưa bao giờ cưỡng ép tôi. Thật ra, hắn thật có chỗ không tệ hay xem đây là một trò chơi mà hắn ở thế chủ động?
Những lượn triều
Iwo Jima muôn đời trầm lặng. Bãi cát ven bờ biển nằm chịu trận sự xô đẩy của những lượn triều, và đều đặn từng ngày bị đuối ngộp khi thủy triều dâng.
Vùng trời trên đỉnh Suribachi ám mờ khói đen mà tôi đoán bao gồm hỗn loạn của tro bụi và mảnh vụn. Thảm bom đã dội liên tục nhiều ngày xuống ngọn núi duy nhất che chở đảo Iwo Jima bằng phẳng, và sẽ tiếp tục đến khi quân Đồng Minh chiếm đủ ưu thế để tấn công. Chỉ là vấn đề thời gian, khi sự im lặng chết chóc trở về Suribachi, đạn khói sẽ dậy trên Iwo Jima. Anh nói lịch sử thế giới đã kể như vậy. Tôi thật bứt rứt với ý nghĩ phải chết ở đây, chúng tôi hoàn toàn không có liên quan gì với thời điểm và cuộc chiến này. Bầy nhện đỏ Akatonbo bay ngang trong tầm nhìn, chúng chập chờn giống giải lụa hoa đỏ uốn thướt tha trong không gian mù sương. Akatonbo chỉ xuất hiện trên đảo gần đây. Chúng là những cánh chuồn chuồn với đôi cánh trong suốt và thân hình đỏ lịm. Có lời đồn rằng chúng mang linh hồn của loài nhện chết đi hóa thành chuồn chuồn để bay khỏi đảo khi cần thiết. Tôi dõi mắt theo những đôi cánh nhỏ của loài côn trùng chỉ biết hút nhụy hoa, liên tưởng đến đàn kiến rủ nhau đi tha thức ăn về tổ, rồi đến loài thú dữ săn mồi. Dù là đối với loài thú hung dữ nhất, việc săn mồi cũng chỉ vì thức ăn và sinh tồn. Nhưng con người tự cho quyền hạn tàn sát lẫn nhau trong tham vọng chiến tranh, vì cái gọi là lý tưởng của một số ít người.
Bầy nhện đảo một vòng lớn rồi mất dạng. Trong trại Ngàn gió tăng dần lời đồn đãi rằng trận chiến sẽ xảy ra ngày chúng bay rời đảo. Không ai biết ngày trận chiến xảy ra cũng là bắt đầu cho đoạn kết của quân đội Thiên hoàng. Và ngày này đã được lịch sử xác định. Tất cả sẽ chìm dưới những thảm bom Hoa Kỳ. Hầu hết những gì thuộc về sự sống sẽ biến thành sự chết. Kể cả hầu hết hai mươi mốt ngàn lính trẻ tinh nhuệ cùng với tướng Kuribayashi đến đây để phòng thủ đảo. Kể cả hầu hết cỏ cây. Rồi bom nguyên tử sẽ nổ ở Hiroshima. Vấn đề là không có cách khuyên họ đầu hàng trước mà không khiến họ nghi ngờ chúng tôi làm gián điệp hoặc điên khùng. Định mệnh đã vô lý đưa chúng tôi đến đây để bị liên lụy trong sự thảm sát này, và như không cho một lối thoát. Thiếu tá Hiroyuki Agawa, chỉ huy Hiến binh Kampeïtai của không đoàn chiến thuật Yokosuka tăng cường, chỉ lặp lại lời hứa "khi nào thuận tiện" khi chúng tôi van nài ông giúp đỡ việc di tản về Yokohama và xin được trú ngụ ở Đông Kinh. Còn đi châu Mỹ thì "không thể nào". Giản dị là những chuyến bay rời đảo, nếu không phải để giết người, là tự sát. Họ quá bận rộn sắp xếp cái chết của phe mình và của phe đối nghịch. Còn ai nhàn rỗi để quan tâm đến sự sống của hai kẻ xa lạ như chúng tôi?
Tôi nằm uể oải trong cơn sốt bắt đầu khi trời chạng vạng tối. Ngày đến, cơn sốt lên cao hơn với sức nóng hừng hực từ nắng bên ngoài. Khó chịu nhất là độ ẩm trong không khí khiến tôi ướt mồ hôi và cổ họng khô rát. Có lẽ giờ này anh đang làm việc ngoài biển. Nghĩ đến nước khiến tôi thấy mát. Dòng sông quê tôi luôn mát rượi. Anh và tôi thường lội qua khúc sông ngắn, rồi nhảy lên bờ thi nhau chạy đến gốc mận già. Tôi nuốt nước miếng, thèm những quả mận ngọt, sẵn nước. Giọt mồ hôi chảy vào môi mằn mặn. Tôi cố dỗ giấc ngủ để trở về gốc mận. Tôi sẽ thấy dễ chịu hơn nếu có anh bên cạnh. Ở trên tàu, tôi đã bị sốt như vậy. Anh đắp khăn mát lên trán và cổ cho tôi. Chiếc khăn nhúng nước biển còn lẫn những hạt sương mai. Hay anh đã hong khăn ướt trong gió mát. Hãy nằm yên để anh lấy đi cơn sốt. Anh đã nói vậy và tôi đã khỏe ra. Tôi thấy nhớ Cát nhiều. Thôi tôi không mơ nữa, muốn dậy đi tìm anh. Nhưng giấc mơ không ngưng, chiếc khăn mềm mại di chuyển trên trán, hơi mát truyền xuống cổ. Tôi cố mở mắt. Vài hình thù hiện ra mờ ảo. Một người đang cúi sát bên, nhưng không phải là vóc dáng của anh. Và chiếc khăn không ngừng di chuyển, và hơi mát trở thành hơi thở nóng đốt. Tôi bật dậy, lùi xa.
Đôi mắt Shuhun không rời thân thể tôi, ánh mắt đờ đẫn của người mất trí. Tôi tuyệt vọng như chưa bao giờ tuyệt vọng. Ánh mắt lẽ ra trông chừng, đang tấn công tôi. Shuhun rướn người chồm lên như một con thú sẵn sàng xé toạc con mồi. Hắn sẽ nghiền nát tôi thành thứ đồ vật chết. Tôi không cam lòng. Shuhun là niềm hy vọng duy nhất, tôi muốn tin hắn thật sự có chỗ không tệ. Tôi muốn đánh cuộc rằng khi không mất trí thì hắn thật sự không tệ, sẽ không cưỡng ép người khác, như hắn chưa bao giờ cưỡng ép tôi. Lối thoát duy nhất, nếu có, là đánh thức lương tâm của Shuhun. Tôi chạy vụt ra khỏi cửa về phía biển. Gió lồng lộng dậy những hạt cát khô bay khắp nơi. Cát nói tôi gầy đi, có thể bay bổng trong gió. Tiếng chân thình thịch chạy theo sau như tôi đã đoán. Tôi đánh cuộc rằng Shuhun sẽ cứu tôi. Nếu bị thua, tôi sẽ mất hết, từ linh hồn đến thể xác. Tôi lo không thể nói lời từ biệt với anh. Tôi không định chết nhưng kết quả không luôn nằm trong sự sắp đặt của mình. Nước xanh hiện ra trước mắt. Tôi chạy như đã từng chạy cho Cát đuổi bắt. Đã sắp đến bờ sông, mau mau để Cát không bắt kịp. Rồi đất ẩm. Rồi nước vướng chân. Tôi trượt người vào lòng nước, nhắm mắt, buông trôi. Cơn sốt biến mất tự lúc nào. Tôi thấy mình trong lòng sông cũ, giòng nước bất ngờ siết mạnh, cuốn tôi đi trong hạnh phúc tuổi thơ, cảm giác của những ngày vô tư ùa về, cảm giác bình yên mà đã từ lâu không đến. Một cánh tay to ôm ngang người và kéo tôi trở lại.
Mấy hôm sau, Shuhun mất đi sự hung tợn hằng ngày, không to tiếng la mắng hay đánh đập thuộc hạ. Khi gặp tôi, hắn không đến gần, chỉ quan sát từ xa. Cát nhạy bén, nhìn ra điều bất thường. Anh vốn căm ghét Shuhun và những tên lính Nhật thường nhìn tôi thèm muốn. Họ là những mụn nhọt mưng mủ mà anh không thể trừ khử hoặc tránh né. Anh chán ghét sự bất lực phải nương tựa vào người khác. Nhưng anh làm được gì ngoài chờ đợi. Trí óc anh đầy những phương trình không sao giải ra. Sự phẫn nộ bao lần dâng lên rồi lại nén xuống. Đến khi anh biết có thể mất tôi, cảm giác vỡ bờ. Cát lao vào Shuhun, như cuộc đời không còn đáng sống.
Tôi không thấy Shuhun ngã, chỉ thấy những đấm tay và chân đá quất trên thân thể của Cát. Tôi không nghe Cát kêu, chỉ nghe tiếng bật khóc của mình. Đừng! Teshi! Shuhun mang gương mặt của kẻ sắp giết người, tay sờ lên đốc gươm. Tôi lại nghe tiếng mình thét: Shuhun! Nashi! Tất cả phản ứng xảy ra trong chớp mắt, hoàn toàn bằng bản năng, ý thức còn đang ngộp trong cú sốc. Lưỡi kiếm katana lạnh lùng vừa tuốt sáng đã dừng lại. Nước mắt tôi làm dịu lòng Shuhun, tôi đã kiểm chứng được. Trong lúc hắn còn bần thần, tôi nắm lấy Cát, lôi anh chạy.
Chúng tôi băng qua nhiều vùng đất, chân dẫm lên nước mắt của mình, tủi nhục bám gót. Rồi các vệt nước mắt cũng khô dần. Cuối cùng chỉ còn lại trận nắng thở bừng bừng trên đất mọc lan các nhánh rong. Bất chợt, Cát dừng lại và hôn tôi mạnh bạo. Anh chụp lấy cằm không cho tôi cưỡng. Anh ôm ghì làm tôi ngã. Anh chưa bao giờ mạnh bạo với tôi như vậy. Chúng tôi ngã sõng soài xuống nền cát ướt trên đám rêu nhuyển ẩm và tanh. Thân thể anh nặng trên tôi và vòng tay anh quấn siết thành xiềng xích muốn vĩnh viễn khoá tôi lại. Tôi choáng ngộp trong sự tham lam dồn dập. Toàn thân thấy đau nhưng tôi không than; tôi muốn chia sẻ nỗi đau đang tràn ngập tâm hồn anh. Tôi ôm lấy Cát. Ôm lấy những giọt mồ hôi từ cơ thể hâm hấp của anh. Ôm lấy vết máu từ thương tích của anh. Máu vẫn còn tươi. Anh vẫn sống. Khát khao chiếm hữu dâng lên trong anh. Trong tôi. Từng lớp đè nén trong nhiều thời gian tróc lên tựa những lớp sơn cũ, đang tróc vỏ. Hai chúng tôi muốn vùi vào nhau, muốn dụi thân thể chúng tôi vào nhau, vào những nơi chưa từng biết đến. Chúng tôi muốn chạm. Muốn cùng đi qua.
Bất chợt, anh trượt khỏi tôi, vật người trên cát, nét mặt đầy mâu thuẫn. Có lẽ lằn mức đã định khiến anh không yên, như bao nhiêu lần trước chúng tôi đã vạch mức, đã đồng ý để dành nhau cho đêm tân hôn. Đêm tân hôn chưa chắc sẽ bao giờ đến. Ngay lúc này tôi muốn thuộc về anh. Lúc này, khi tôi còn cơ hội trải nghiệm với người đàn ông tôi yêu những khám phá đầu tiên. Lúc này, trước khi tôi cần làm những quyết định táo bạo ngược lại với ý muốn của anh. Tôi nhẹ nhàng xoay cằm Cát, rồi hôn đắm đuối môi anh, áp làn da trên lồng ngực âm vang nhịp sống của cả hai chúng tôi, và bằng những ngón tay trả lại anh những ngất ngây anh đã cho tôi. Những lượn sóng tiếp tục dập vào ghềnh đá làm tung nước lên bãi cát chỗ chúng tôi nằm. Nước vẫn mát lạnh dưới mặt trời gắt gỏng. Nước mát nhắc nhở nơi nào đó trong vùng biển lân cận một chiếc tàu sẽ cập bến để đưa những quân nhân bị thương về quân cảng Sasebo chữa trị. Sasebo cách Đông Kinh không xa. Chỉ cần được phép lên tàu, chúng tôi sẽ thoát khỏi nơi này. Nhưng không ai biết chắc ngày mai sẽ ra sao, ngay cả chúng tôi là những người trở về từ tương lai.
Lô cốt 23
Hình ảnh của Shuhun thường đến trong âm thanh ào ạt của biển vào buổi trưa. Tôi còn cảm giác được cánh tay của hắn cương quyết giành tôi lại từ cơn sóng dữ. Sau những giằng co, biển đã nhượng bộ trả chúng tôi về bờ. Vẫn còn sặc sụa và không một lời cám ơn, tôi đã ném cho hắn một cái nhìn quyết liệt trước khi chạy đi. Không một dấu hiệu rượt đuổi, chỉ có tiếng gào của Shuhun: Kumo! Tiếng gào của hắn kéo dài, vang vào cơn rít não nuột của gió, bắt kịp những bước chân xa lánh của tôi, và níu kéo. Kumo! Hắn lại gào. Không biết vì sao chân tôi chậm bước, rồi như không thể tự kiểm soát, đầu quay lại nhìn về hướng Shuhun. Hắn vẫn đứng đó như khối đồng vụt rũ rượi, hụt hơi, tróc hết sắt thép, chỉ còn vóc dáng xương thịt, gương mặt đầy xúc động. Tôi ngỡ ngàng nhận ra tình cảm này, sự đau lòng khi suýt mất một người thân yêu. Có lẽ hắn, cũng như tôi, bàng hoàng với những cảm xúc của chính hắn vừa được khám phá. Sau lưng Shuhun, nắng tung rạng rỡ màu bạc trên trăm con sóng. Trăm sóng bạc mạnh mẽ đánh tấp nập vào bờ, bọt sóng để lại những viên thủy tinh óng ánh trên bãi cát đen dài. Thiên nhiên hào phóng trao tặng điều đẹp đẽ trong lúc bất ngờ nhất. Gió vương vất âm thanh Kumo tựa một lời hứa của Shuhun sẽ bảo vệ mạng sống của tôi ― của anh và tôi.
Đêm. Mây và những cánh nhện đỏ vẫn bay. Tôi là Mây. Bằng những ý nghĩ trong suốt, tôi bay về hướng Đông, nơi tôi muốn đến. Tôi là Kumo. Bằng những ý nghĩ bình an tự tạo, tôi thuyết phục mình tiếp tục đi đến lô cốt nữa, rồi lô cốt nữa, và cuối cùng dừng lại ở số 23, nơi tôi cần đến. Khuất sau cây cỏ, lô cốt 23 nhô lên khỏi mặt đất độ chừng nửa thước. Khung châu mai dài hẹp nhìn ra biển. Bên trong là một căn hầm lạnh tanh, sâu dưới mặt đất. Ánh sáng màu đồng phát ra từ chiếc lồng đèn rantan treo trong góc, chập chờn treo ngọn lửa lung linh. Khi tôi bước vào, Shuhun đã chờ sẵn. Hắn ngồi xếp bằng trên chiếc chiếu rộng, giữ nét mặt thâm trầm và phong thái uy nghi của một samurai. Trước mặt hắn là một khay gỗ đựng bầu rượu tokkuri bằng sa thạch lục đỏ và hai ly tròn ochôko. Trên bầu rượu vẽ đôi cánh nhện đỏ. Vài sợi khói len ra từ miệng bình, tỏa hương saké ngây ngây mùi gạo ủ. Tôi ngập ngừng đi về chỗ ngồi đối diện Shuhun, nơi đã đặt sẵn một chiếc kimono xếp ngay ngắn, và quỳ xuống. Shuhun giữ nguyên thái độ, dõi theo tôi bằng ánh mắt của một con thú dữ rình mồi. Tôi hiểu mình muốn gì và cần trả giá gì. Ít ra, sự hứng thú của Shuhun sẽ khiến những tên lính Nhật biết lánh né. Hình ảnh của đám lính thô tục khiến tôi nhợn trong cổ. Tôi cột cao mái tóc chấm vai, xoắn đuôi tóc thành búi tròn, và dùng chiếc đũa xuyên ngang để ghim lại. Vài lọn tóc ngắn rơi lại xuống má. Bằng tất cả cố gắng, tôi ngăn được sự căng thẳng lộ qua nét mặt mình. Nhưng tôi không ngăn được quả tim đập mạnh, đập nhanh. Một khoảng cách nào đó xuất hiện giữa tâm hồn và lý trí. Tâm hồn chống đối phản bội Cát, phản bội mấy nghìn năm Khổng giáo. Lý trí phân giải làm geisha của riêng Shuhun vẫn hơn làm trò chơi cho thiên hạ. Thật ra, tôi không có tài làm geisha. Tôi không biết đàn, không biết ca múa, không biết uống rượu. Nhưng tôi có khả năng bán những giấc chiêm bao, để đưa Shuhun vào thế giới huyền ảo. Bản năng của người đàn bà sẽ dạy tôi từng bước một. Tôi đứng lên quay lưng về phía Shuhun. Không gian chợt lắng như không còn một hơi thở nào, dù là hơi thở của người hay của gió. Tôi chậm rãi mở từng nút áo. Đêm nay, tôi phải tạm quên thực tại, quên mình là ai, quên tôi có người yêu và không ai nhục nhã vì tôi. Đêm nay, tôi là một đám mây huyễn mộng chứa sắc cầu vồng. Đám mây treo trên cao để người không với đến nhưng vẫn khiến người chìm đắm. Khi tôi trút xuống bộ áo vải thô trên mình, đầu óc tỉnh táo lạ lùng. Giống bông vụ đã ném xuống, và vòng xoay đang bắt đầu, không còn gì suy nghĩ, chỉ xoay. Tôi rũ tung chiếc áo kimono. Mảnh lụa phất lên một nền trời thiên thanh ngập những nhành hoa anh đào đỏ thắm mềm mại giăng quanh người tôi. Chúng quấn lấy hai đùi, thắt chặt nơi eo, và trổ những nụ e ấp quanh bầu ngực. Tôi và chiếc áo lụa đem mùa xuân lộng lẫy đến căn hầm đá lạnh. Gió rú lên vì chúng tôi, cả chiếc lồng đèn cũng chao động khiến căn hầm ngả nghiêng như đang treo giữa trời, một chiếc bóng đổ trên tường và một đôi tay dịu dàng quấn chiếc thắt lưng đỏ quanh eo tôi, áp sát gù kimono vào trũng lưng. Shuhun đã đến trước mặt. Thân người hắn vạm vỡ như một bức tường kiên cố, áp đảo và vây hãm. Thứ tường bít kín thân thể một người đàn bà. Tôi nhìn vào đôi mắt đang di chuyển khắp người mình. Đôi mắt lộ vẻ hài lòng.
Tôi nghiêng bầu rượu tokkuri bằng hai tay như Shuhun dạy. Dòng nước trong suốt rơi êm ả vào ly ochôko trên tay hắn. Bằng cử chỉ lịch sự và trước ánh mắt ngạc nhiên của tôi, hắn rót rượu lại cho tôi. Shuhun dạy đảo tròn ly ochôko để hương rượu xông vào mũi, thưởng thức trước tiên qua khứu giác, rồi mới nhấp từng chút rượu một. Rượu saké ấm thật khác xa với rượu nếp than mà mẹ thường làm. Vẫn là hương gạo ủ thơm nhưng thật khó uống. Vài giọt đầu tiên khiến tôi hụt hẫng, đầu lưỡi không nếm được một chút nào của vị ngọt mà bộ não chờ đợi. Những giọt sau nối tiếp những giọt sau. Hai má tôi nóng ran. Những tiếng động chung quanh nhỏ dần, đến một lúc nào đó, chúng âm vang như đến từ hư vô. Không gian ấm áp, nhẹ tênh như một giấc mơ. Lòng tôi hết lo âu căng thẳng. Shuhun uống cạn từng ly, quan sát tỉ mỉ từng biến đổi trên tôi. Tôi biết mình đang say, thân thể đang tê dại, lý trí đang u mê, tâm hồn đang buông thả. Tôi là Kumo. Còn Shuhun là lượn triều đang dâng. Tôi ngắm hắn. Người đàn ông trước mặt dáng vẻ đáng sợ, nhưng hắn chưa bao giờ hại mà trái lại đã cứu tôi. Biết đâu hắn sẽ chịu giúp Cát và tôi về quân cảng Sasebo. Nghĩ đến Cát, tôi thấy nhớ anh, nhớ cảm giác đê mê bên ghềnh đá. Anh nói rằng tôi gợi cảm khi đôi má đỏ au và đôi mắt long lanh, rằng ý thức thân thể khác phái của anh đến từ thân thể tôi. Tôi mỉm cười ngây ngô với ký ức mới tinh.
Shunhun hân hoan như tưởng cuối cùng tôi đã dành nụ cười cho hắn, và nhìn hắn bằng đôi mắt long lanh. Hắn ra dấu cho tôi ngồi yên, rồi với tay nới rộng cổ áo kimono, để lộ nửa bờ vai. Tôi co người khi bàn tay Shuhun chạm qua làn vải. Những chấm tàn nhang nhạt trên vai tôi cũng co mình, ẩn sâu vào da. Tôi phân vân chưa biết phản ứng tiếp ra sao, hình như đầu óc chậm chạp hẳn và tay chân không nghe sự kiểm soát. Nhưng Shuhun đã ngồi lại chỗ. Ánh mắt hắn chập chùng say mê, như đang ngắm thưởng món đồ ưa thích. Rồi, hắn cất tiếng hát. Tiếng hát điệu đám ma, chậm và âm thấp gần như gầm gừ trong miệng với phát âm khó khăn cho từng chữ, mỗi chữ phải phát ra trong không gian rồi rơi xuống nặng nề. Tôi không hiểu lời nhạc, nhưng liên tưởng đến âm hướng hồn tử sĩ khi lính Nhật thả xác đồng đội xuống biển. Dòng rượu tiếp tục trôi êm ả từ tay Shuhun, vào ly của ai, tôi không còn phân biệt được. Tôi tựa người vào cánh tay chống xuống đất để giữ thăng bằng. Cảm giác lao đao thật ngộ nghĩnh. Trong khoảnh khắc mất thăng bằng, mình nghi vấn ý nghĩa của thăng bằng. Sao mình phải cố gắng làm người đứng vững? Sao mình không thể nghiêng ngửa tùy hứng thú? Và Shuhun có gì đáng sợ? Hắn là một samurai văn võ song toàn, có tinh thần ái quốc, có phong độ, dũng cảm... Và hắn còn là một geisha không tệ, vừa biết tiếp rượu vừa biết hát giúp vui. Tôi bật cười với ý nghĩ tinh nghịch. Shuhun thoáng chút không hiểu nhưng vẫn cười theo. Hắn đổi giọng hát vui tươi, ánh mắt sáng tinh. Có lẽ tôi trông xốc xếch, lả lơi. Có lẽ quê tôi sẽ cho rằng tôi đĩ thõa. Nhưng biết làm gì hơn khi tôi đến từ một nơi mà từ đàn ông đến đàn bà đều bị cưỡng hiếp, bị tước đoạt tự trọng. Phải, tôi đĩ thõa, để tìm một cách sinh tồn có giá trị hơn. Tôi đã tự mắng, mà không thấy buồn. Tôi chợt vui, không vì lý do gì. Chỉ vì tôi nhớ cảm giác vui, nên tôi vui. Tôi bạo dạn với tay sang định kéo cổ áo Shuhun, ai bảo hắn kéo cổ áo tôi. Nhưng cánh tay với không đến, thân người tôi đổ xuống chiếu, những cánh nhện đỏ bay nhởn nhơ ra từ sa thạch lục đỏ, căn hầm quay tròn theo chiếc lồng đèn rantan, tôi là Mây, mây bay trên trời nên tôi gần sao, những vì sao lấp lánh trên trần hầm. Tôi ư a hát theo Shuhun. Tiếng hát của hắn mỗi lúc càng thắm thiết làm tan cả ánh trăng bên ngoài khung châu mai. Và trời tối sầm. Rồi mưa bão rơi. Mưa, nhưng những cánh nhện vẫn bay. Những chiếc cánh trong suốt đã biến mất chỉ còn lại thân mình đỏ chơi vơi, nhưng chúng vẫn gắng bay ra khỏi Iwo Jima. Bay. Không ngừng… Tôi gọi Cát cùng bay theo bầy nhện đỏ về Đông Kinh. Tôi gọi Shuhun giúp chúng tôi đi Sasebo, phải là cả hai. Không ai trả lời. Tôi gượng người dậy, nhưng không nhấc gì lên nổi. Hơi lạnh từ đất xông thấm qua lưng. Cảm giác đảo lộn trong bao tử. Thật khó chịu. Tôi muốn vùng vẫy, muốn thoát ra khỏi hình ảnh trụy lạc này, muốn bạt tai tên Nhật đã dám kéo cổ áo mình, muốn thoát ra khỏi số mạng khắt khe. Nhưng tôi có sức lực gì mà vùng vẫy. Chỉ mấy ly saké quái ác cũng đủ đè chân tay tôi lại. Chỉ với hai cánh, con nhện đỏ cũng có khả năng tự vệ hơn tôi. Tôi. Món hàng miễn phí. Mưa vẫn đổ ở ngoài. Mưa còn đổ trong lòng tôi. Trong những chập chờn vây quanh, thật là đâu và giả là đâu?
Banzaï, Kumo! Kampaï, Kumo! Giọng Shuhun mê man chìm đắm. Banzaï! Kampaï! Hắn vẫn muốn tiếp tục uống, tiếp tục say sưa, không muốn ra khỏi giấc chiêm bao. Kumo! Kampaï!
Mặt trời đỏ
Khi tôi thức tỉnh, nắng đã đem hơi ấm tràn ngập căn phòng. Giá lạnh của trận mưa khuya chỉ là một cảm giác đã qua. Không thể chối rằng cảm giác phụ thuộc vào thời gian. Tại thời điểm này đây, tâm hồn tôi như bầu trời đen tối bị những sét đánh chéo nhau làm rối loạn. Tôi nhìn quanh. Những thứ đã tạo nên khung cảnh lãng mạn bây giờ nằm trơ trẽn trong ánh nắng. Lồng đèn rantan đã tắt lịm. Khay rượu đổ kềnh lây lất. Áo kimono bó cứng người. Ánh mắt tôi dừng sững trên gói bạc "học bổng" của Shuhun để lại, nghe âm vang lời chúc của một người sắp chết mong tôi thành đạt trong cuộc sống.
Sống một kiếp người mới. Tôi nên thấy hân hoan rộn ràng, khoe với bầy nhện đỏ rằng tôi không cần đôi cánh nhỏ. Tôi có thể bay. Bay về phía Đông của bình minh và hy vọng. Shuhun đã hứa giúp Cát và tôi rời Iwo Jima. Chúng tôi sẽ theo chuyến phi cơ tải thương cuối cùng đi Sasebo. Tôi muốn vùng dậy chạy đi tìm Cát để báo tin mừng. Đầu óc hối thúc nhưng thân thể không rời nan chiếu. Cảm giác mừng vui không tràn ngập trái tim. Làm sao biện bạch với Cát tôi đã làm geisha cho một đêm trăng hoa. Làm sao giải thích với chính mình nỗi vui mừng không đến. Tôi thoáng nhận ra mình không còn giản dị như áng mây bay qua những triền đồi tuổi thơ trong vô tư của thoai thoải phẳng lặng.
Phẳng lặng có bao giờ trở lại trong lòng tôi. Hồi còi báo động tập họp xoáy hai bên màn tang làm nhức nhối hơn cơn đau đầu. Thời gian lại đi thêm một nấc, kéo lê theo giọng đám ma của quốc thiều Kimigayo. Tôi như trông thấy xác người lính bị ném xuống biển. Phía Đông sẽ nằm sau lưng Shuhun khi hắn cúi gập người trên bãi cát hướng về phía Tây. Phía của vịnh Leyte. Tin thảm bại vịnh Leyte đổ ập xuống, và từ đó, Iwo Jima như con thú vật vã trước cái chết. Hồi còi trưa nay phải vì Shuhun. Tôi muốn vùng chạy vào trại Ngàn gió, đến trước đám chỉ huy đang hân hoan nhìn Shuhun như một công cụ tuyên truyền lòng ái quốc, hất đổ những ly rượu qua loa vinh danh sự hy sinh. Tôi muốn trông thấy hắn lần cuối, để lặp lại những lời đã nói không thành câu trong cơn say đêm qua. Tôi muốn thét Shuhun hãy về Đông Kinh! Hãy về cùng Sakai! Dù lòng tôi hiểu rõ quân nhân chỉ có thể rời đảo bằng lệnh thuyên chuyển. Tôi muốn gào Shuhun đừng chết! Nhưng lòng quyết tâm của hắn sẽ chối từ tôi. Không còn phi cơ khu trục để Shuhun làm ngọn gió thần. Thần phong chấm dứt. Tự vẫn, là cách chứng minh hoàn thành sứ mệnh phụng sự Thiên hoàng. Tình yêu của hắn, dù là đối với đất nước hoặc một áng mây, đều chỉ một chiều, không đòi hồi báo. Nên món nợ chỉ mình tôi mang. Và thời gian tiếp tục đi những nấc. Và buổi lễ tiễn đưa tiếp tục tiến hành. Và cảm giác ở mỗi nấc gắn liền với nỗi đau thân thể của Shuhun. Cho đến lúc nỗi đau quá sức chịu đựng, tôi tìm quên bằng trí tưởng, trôi theo dấu vết lương tâm đối diện với món nợ của mình. Shuhun hiện ra trong nguyên vẹn con người. Bao lần ánh mắt in trên vách. Bao lần hắn đứng lặng nhìn theo. Cánh tay giành tôi lại từ sóng dữ. Món tiền tử lãnh trước. Làm sao giải thích tôi vay mượn quá nhiều mà không trả. Làm sao giải thích sự níu kéo này, đối với một người tự chọn cái chết. Tình cảm của con người như một gốc cây tẻ nhiều rễ róc.
Tâm tư tôi xám đặc cơn giông trên bãi cát Shuhun nằm chết. Gió run rẩy trên vết dao rọc ngang mở toang bụng, ruột đổ ra ngoài. Vết dao biện bạch lòng ái quốc. Thân thể hắn đã cạn, xanh mét, máu đã trào hết ra lênh láng trên cát, máu nóng không đông vì nhiệt huyết chưa muốn dứt. Tôi nghe vết dao đâm thẳng, tuy máu không chảy và nước mắt không rơi, bao nhiêu sức lực dồn vào tiếng nấc nuốt ngược vào trong. Nỗi đau câm lặng mới xứng đáng để chào biệt Shuhun. Mặt trời đỏ xuống dần. Sắc đỏ loang ra biển rồi theo sóng tràn vào bờ đọng trên cát.
Con đường đi Sasebo trải bằng mây, lớp mây trông êm ái như đệm bông gòn dầy đặc. Tất cả những đe dọa chết chóc vụt biến mất, như Iwo Jima không tồn tại bên dưới những làn mây. Cảm giác như trôi trong dòng sông, nhưng lại không phải là dòng sông cũ, hình như tôi đã trưởng thành hơn. Cát đã không tin khi tôi kể cho anh nghe về những nấc thời gian và những cảm giác tạm bợ của chúng. Tình yêu và lòng ái quốc trong thâm tâm anh chưa hề thay đổi. Với tôi, tình yêu không gói trọn trong cảm giác. Tuyệt đối không. Tôi muốn anh hiểu tình yêu của tôi đối với anh và quê hương vẫn nguyên vẹn. Ra đi, không vì đánh mất lòng ái quốc, ai mà không yêu nước. Ra đi, vì đánh mất niềm tin, trong ý nghĩa của thiếu sót sự tín nhiệm làm nền tảng trung thành. Làm sao trung thành với một hệ thống bất tín.
Cơn giông xám đặc không rời khỏi tôi. Có khi tôi nguyền rủa những kẻ đã lợi dụng Shuhun. Tuy lòng tôi hiểu đúng hay sai là tùy mình nhìn từ góc nào. Lý trí cứng rắn hơn, cho rằng kết quả cuối cùng biện minh cho phương tiện. Sự hùng mạnh của Nhật Bản chứng minh Shuhun có lý lẽ riêng khi tín nhiệm vào những giá trị của danh dự và một mực trung thành với Nhật hoàng. Còn chúng tôi? Vẫn là những thuyền nhân. Những thành đạt dùng để đóng góp và trả nợ ân tình của nơi chứa chấp. Chúng tôi gặp nhau ngắn ngủi rồi chia tay, mỗi người theo định mệnh của chính mình. Shuhun và mặt trời đỏ của hắn, còn chúng tôi mang thân phận của những cánh nhện đỏ không ngừng bay.
24 tháng 5-2011