Diễn đàn Câu lạc bộ Văn đoàn Độc lập Việt Nam: Ý kiến ngắn: Tôi không tin Phan Khôi đọc thơ người khác mà sai tới cỡ ấy

Danh ngôn

“Thế giới này, như nó đang được tạo ra, là không chịu đựng nổi. Nên tôi cần có mặt trăng, tôi cần niềm hạnh phúc hoặc cần sự bất tử, tôi cần điều gì đó có thể là điên rồ nhưng không phải của thế giới này.”

“Ce monde, tel qu’il est fait, n’est pas supportable. J’ai donc besoin de la lune, ou du bonheur, ou de l’immortalité, de quelque chose qui ne soit dement peut-etre, mais qui ne soit pas de ce monde.”

(Albert Camus, Caligula)

“Tất cả chúng ta, để có thể sống được với thực tại, đều buộc phải nuôi dưỡng trong mình đôi chút điên rồ.”

“Nous sommes tous obligés, pour rendre la realite supportable, d’entretenir en nous quelques petites folies.”

(Marcel Proust, À l’ombre des jeunes filles en fleurs)

“Nghệ thuật và không gì ngoài nghệ thuật, chúng ta có nghệ thuật để không chết vì sự thật.”

“L’art et rien que l’art, nous avons l’art pour ne point mourir de la vérité.” (Friedrich Nietzsche, Le Crépuscule des Idoles)

“Mạng xã hội đã trao quyền phát ngôn cho những đạo quân ngu dốt, những kẻ trước đây chỉ tán dóc trong các quán bar sau khi uống rượu mà không gây hại gì cho cộng đồng. Trước đây người ta bảo bọn họ im miệng ngay. Ngày nay họ có quyền phát ngôn như một người đoạt giải Nobel. Đây chính là sự xâm lăng của những kẻ ngu dốt.”

“Social media danno diritto di parola a legioni di imbecilli che prima parlavano solo al bar dopo un bicchiere di vino, senza danneggiare la collettività. Venivano subito messi a tacere, mentre ora hanno lo stesso diritto di parola di un Premio Nobel. È l’invasione degli imbecilli.”

(Umberto Eco, trích từ bài phỏng vấn thực hiện tại Đại học Turin (Ý), ngày 10 tháng 6 năm 2015, ngay sau khi U. Eco nhận học vị Tiến sĩ danh dự ngành Truyền thông và Văn hoá truyền thông đại chúng. Nguyên văn tiếng Ý đăng trên báo La Stampa 11.06.2015)

Ý kiến ngắn: Tôi không tin Phan Khôi đọc thơ người khác mà sai tới cỡ ấy

Phan Nam Sinh

Đọc Phan Khôi, tác phẩm đăng báo, in sách 1948 - 1958 do nhà nghiên cứu phê bình Lại Nguyên Ân sưu tầm và biên soạn, Nhà xuất bản Tri thức ấn hành năm 2019, tới trang 613 thấy có bài Văn nghệ sĩ xuất phát đi mặt trận của Thao Trường, tức nhà văn Nguyễn Huy Tưởng, đăng trên tạp chí Văn nghệ năm 1949 tại Việt Bắc, trong có chi tiết Phan Khôi đọc thơ của một võ tướng người Tàu, thời Nam Tống, tên là Nhạc Phi (岳飞), trước lúc ông và các văn nghệ sĩ lên đường đi chiến dịch, mà đọc như vầy:

Niên lai trần thổ mãn chinh y

Đắc đắc nhàn ngâm thượng thúy vi

Hảo cảnh hảo sơn khan bất tuyệt

Mã đề thôi sấn nguyệt minh quy

Ai chẳng biết đó là bài Trì Châu Thúy Vi đình (池州翠微亭). Nguyên văn chữ Hán và phiên âm Hán Việt như dưới đây:

Nguyên văn chữ Hán

池州翠微亭

经年尘土满征衣，

特特寻芳上翠微。

好水好山看不足，

马蹄催趁月明归。

Phiên âm Hán Việt

Trì Châu Thúy Vi đình

Kinh niên trần thổ mãn chinh y,

Đặc đặc tầm phương thượng thúy vi.

Hảo thủy hảo sơn khan bất túc,

Mã đề thôi sấn nguyệt minh quy.

Đối chiếu với nguyên văn bài Trì Châu Thúy Vi đình, một bài thơ bốn câu của Nhạc Phi mà Phan Khôi đã đọc sai tới năm chỗ: kinh niên (经年) mà đọc thành niên lai, đặc đặc (特特) mà đọc thành đắc đắc, tầm phương (寻芳) mà đọc thành nhàn ngâm, hảo thủy (好水) mà đọc thành hảo cảnh, bất túc (不足) mà đọc thành bất tuyệt, làm sai hẳn hoặc chệch cả nghĩa của bài thơ!

Sẽ có người bảo có khi vì Phan Khôi nhớ sai thơ Nhạc Phi nên Nguyễn Huy Tưởng mới chép sai. Ai tin thì cứ việc tin nhưng tôi thì nhất quyết không tin. Phan Khôi, đỗ tú tài nho học từ năm 1906, lẽ nào lại không thuộc nổi một bài tứ tuyệt của Nhạc Phi? Phan Khôi nào mà lại cẩu thả, tùy tiện với cổ nhân tới mức như thế?

Tiếp, Nguyễn Huy Tưởng còn để Phan Khôi ngâm hai câu thơ của Chủ tịch Hồ Chí Minh như sau:

Yên ba thâm xứ đàm quân sự

Dạ bán chung thanh nguyệt mãn thuyền

Ai chẳng biết đấy là hai câu cuối trong bài Nguyên tiêu (元宵) của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Nguyên văn chữ Hán:

烟波深處談軍事

夜半歸來月满船

Phiên âm Hán Việt:

Yên ba thâm xứ đàm quân sự

Dạ bán quy lai nguyệt mãn thuyền

Vậy là Phan Khôi đâu chỉ đọc sai thơ của Nhạc Phi, lại còn đọc sai thơ của cả Chủ tịch Hồ Chí Minh nữa. Quy lai (歸來) mà đọc là chung thanh, nhầm qua câu 夜半鍾聲到客船 (Dạ bán chung thanh đáo khách thuyền) trong bài Phong kiều dạ bạc (楓僑夜泊) của Trương Kế (张繼), một nhà thơ đời Đường, bên Tàu!

Tất nhiên là tôi phản ứng, phản ứng lịch sự, xây dựng! Thế nhưng một nhà phê bình có vẻ như không bằng lòng, đặt vấn đề với tôi: Trong điều kiện mạng lưới thông tin chằng chịt, lại vô cùng hiện đại như ngày nay, liệu việc phản ứng như vậy có quá đáng không?

Tôi chẳng thấy có gì là quá đáng cả! Ai thấy sai như tôi cũng có thể và rất nên phản ứng. Con cháu cụ Phan Khôi thấy sai mà không bỏ qua, lên tiếng phản ứng để bảo vệ uy tín bậc tiền bối, để khi tái bản sách được tốt hơn thì có gì là quá đáng đâu.

21-6-2022

Danh ngôn

Ban Biên tập

Tra cứu theo tên tác giả

Ý kiến ngắn: Tôi không tin Phan Khôi đọc thơ người khác mà sai tới cỡ ấy