Chung tay thúc đẩy sự phát triển KINH TẾ TƯ NHÂN VIỆT NAM – Động lực quan trọng nhất để dân giàu nước mạnh.

– Phạm Chi Lan, kinh tế gia

 Nguyễn Xuân Xanh

Stay hungry. Stay foolish

— Steve Jobs

 France A. Córdova, Giám đốc thứ 14 của Quỹ NSF, bài viết của nhân kỷ niệm 70 năm ngày thành lập (1950–2020) (https://nsf-gov-resources.nsf.gov/2023-04/EndlessFrontier75th_w.pdf)

Nguyễn Xuân Xanh viết Lời nói đầu và Lời bạt

Nguyễn Trung Dân

Claude Shannon (30.4.1916 – 24.2.2001, hưởng thọ 84 tuổi), một nhà toán học và kỹ sư điện mà công trình nghiên cứu về truyền thông đã đặt nền móng cho lý thuyết thông tin hiện đại và góp phần khởi xướng cuộc cách mạng kỹ thuật số. Ông được xem là cha đẻ của thời đại thông tin.

 Mai Lý và Nguyễn Xuân Xanh chuyển ngữ

Đại học nghiên cứu là một dạng đặc biệt của loại trường bắt đầu ở Đức trong thế kỷ 19, và đầu tiên được du nhập vào Hoa Kỳ thời gian chưa lâu, đầu tiên tại Johns Hopkins, khoảng một thế kỷ trước. Các đại học chúng ta là chỗ tuyệt vời cho các thành viên khoa và sinh viên cao học làm nghiên cứu, và chính chúng vô cùng quan trọng cho đất nước chúng ta. Tôi tin rằng không có các đại học nghiên cứu lớn, chúng ta ở Hoa Kỳ sẽ phải tự nuôi sống bằng cách trồng đậu nành, và giới thiệu Grand Canyon cho du khách từ Đức và Nhật Bản. […] Sau hơn hai mươi năm tham gia các cuộc họp khoa, tôi có thể nói chưa bao giờ thấy một nhà vật lý được thuê vì anh ta hay cô ta là một người dạy giỏi, mà vì một nhà nghiên cứu giỏi.

— Steven Weinberg, Nhà vật lý hạt Mỹ giải Nobel 1979

 Nguyễn Xuân Xanh

Thành quả đáng giá của nền văn hóa học thuật là một tâm trí cởi mở, được rèn luyện để suy nghĩ cẩn trọng, được hướng dẫn về các phương pháp nghiên cứu triết học, được làm quen một cách tổng quát với những tư tưởng tích lũy của các thế hệ trước, và thấm nhuần lòng khiêm nhường.

 –  Charles Eliot, Phát biểu nhậm chức Đại học Harvard 1869

Nếu chỉ lo cải thiện chiếc đèn dầu thì chúng ta chẳng bao giờ có đèn điện cả.

 –  Thomas Edison, nhà phát minh thiên tài người Mỹ

Nhà thần học Friedrich Wilhelm Graf, Frankfurter Allgemeine Zeitung (F.A.Z.) thứ Tư, 1.4. 2026, số 77, trang N 3

Nguyễn Xuân Xanh dịch

Một tôn giáo duy lý chỉ tồn tại khi thế giới quan của nó chứa đựng những yếu tố duy lý thúc đẩy sự nhân văn hóa của nhân loại. Ý niệm về sự phán xét của thần linh là một trong những yếu tố đó.

– Friedrich Wilhelm Graf

 Nguyễn Xuân Xanh 

Mọi đứa trẻ đều biết rằng bất kỳ quốc gia nào ngừng lao động, không chỉ trong một năm mà chỉ trong vài tuần, đều sẽ bị diệt vong.

– Karl Marx

Lao động là và vẫn luôn là nền tảng của sự thịnh vượng.

– Ludwig Erhard

Nếu phải làm phu quét đường, thì bạn hãy quét như Michelangelo vẽ tranh, như Shakespeare làm thơ, và như Beethoven sáng tác nhạc.

– Martin Luther King Jr. 

 Nguyễn Xuân Xanh

Lời nói đầu. Kinh tế Việt Nam đang chạm mức “to be or not to be”, tồn tại hay không tồn tại, có thể cất cánh hay không theo những con rồng châu Á? Không ai dám trả lời, hoặc sẽ trả lời không. Tại sao, đó là điều chúng ta cần suy nghĩ. Lịch sử thường giúp chúng ta soi sáng những câu hỏi tại sao. Quyển sách Phan Châu Trinh của cố học giả Vĩnh Sính, vừa được nhà xuất bản Trẻ cho ra mắt, quyển sách đã gây ấn tượng mạnh lên tôi chín năm trước, là cơ hội để chúng ta nhìn lại Việt Nam trong thời khó khăn nhất để giúp chúng ta có thể hiểu thêm tình hình hôm nay. Phan Châu Trinh chỉ ra rốt ráo những khuyết tật của người Việt Nam trong tinh thần hiểu biết, cảm thương và xây dựng. Diễn thuyết xong, có lần ông nói: “Anh em ta hãy gắng mà làm đi”, thay đổi đi.

Nguyễn Xuân Xanh

Mỗi sở hữu đều là một cục đá ở dưới chân. Không có gì tôi không từ bỏ được, bất cứ lúc nào.

— Albert Einstein

Einstein, Mileva và con trai đầu lòng Hans Albert (1904) trong căn hộ tại số 49 đường Kramgasse lịch sử.

 Nguyễn Xuân Xanh trình bày

Đây là một công trình cực kỳ ‘ấn tượng’, tôi ganh tị với các độc giả Việt Nam bây giờ nói chung, và các em sinh viên nói riêng, được có một quyển sách tiếng Việt về một vĩ nhân của loài người, viết bởi một học giả thật sự am hiểu vấn đề, dày công thu thập tài liệu, với một văn phong trong sáng, thân tình. Nếu như 40-50 năm về trước mà tôi có một quyển như vầy để đọc thì chắc là bây giờ tôi khá hơn hiện tại rất nhiều.

— Trần Hữu Dũng nói về quyển sách EINSTEIN

 Out of my later years / Aus meinen späten Jahren

Sách mới ra mắt Tháng 9, 2025 tại IRED Books & Nxb Tri Thức

VỚI SỰ TÀI TRỢ CỦA VIỆN VĂN HÓA GOETHE THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Nguyễn Xuân Xanh chủ trương và cùng dịch với Đỗ Thị Thu Trà

Với Tiểu luận Dẫn nhập và Tiểu sử Einstein viết mới đặc biệt dành cho bản tiếng Việt.

 Nhóm Chủ biên: Trần Quốc Hùng, Trần Văn Thọ, Nguyễn Xuân Xanh

Với sự hỗ trợ của Nguyễn Chí Hiếu và Nguyễn Minh Thọ

Sự mong muốn cải thiện tình trạng của chúng ta, một mong muốn… đến với chúng ta từ trong bụng mẹ, và không bao giờ rời bỏ chúng ta cho đến khi chúng ta xuống mồ.

Tài sản mà mỗi người có được trong lao động của mình, vì là nền tảng ban đầu của mọi tài sản khác, nên nó là tài sản thiêng liêng và bất khả xâm phạm nhất.

Chúng ta mong đợi bữa tối của mình không phải từ lòng nhân từ của người bán thịt, người nấu bia hay người làm bánh mì, mà từ sự quan tâm của họ đến lợi ích của chính họ.

— Adam Smith

Mỗi trang viết của Adam Smith đều được soi sáng bởi một niềm đam mê lớn, niềm đam mê cho tự do. Đây là lời đầu tiên và cũng là lời cuối cùng trong triết lý chính trị và công nghiệp của ông, cũng như là lời đầu tiên và cũng là lời cuối cùng trong triết lý chính trị và công nghiệp của thời đại này.

— Arnold Toynbee, nhà kinh tế học và cải cách xã hội người Anh thế kỷ XIX

Những gì mà một giai đoạn mang tính định hình trong cuộc đời Plato tiết lộ cho chúng ta về nền chính trị Hoa Kỳ ngày nay.

Tác giả (thực hiện phỏng vấn): Nick Hilden
Ngày 8 tháng 8, 2025, tạp chí NAUTILUS

Người dịch: Mai Lý

Nguyễn Xuân Xanh xem lại và trình bày

Lời nói đầu

Bài phỏng vấn dưới đây của tạp chí NAUTILUS (Hoa Kỳ) với James Romm, tác giả của quyển sách Plato and the Tyrant, chứa đựng nhiều tư liệu lịch sử rất thú vị và có tính soi sáng cho tình hình chính trị hiện nay ở Hoa Kỳ, nhưng không giới hạn ở đó. Tôi tin rằng nó rất bổ ích cho người đọc. Cảm ơn tạp chí NAUTILUS. Cảm ơn Mai Lý.

Nguyễn Xuân Xanh

 Nguyễn Xuân Xanh

“Tôi sinh ra ở nông thôn miền Trung, một trong những vùng nghèo của đất nước. Thời tôi còn nhỏ, thập niên 1950 và 1960, cha mẹ, bà con và hàng xóm ai cũng đầu tắt mặt tối, vất vả ngoài đồng ruộng. Mùa đông gió rét mặc không đủ ấm, mùa hè nóng không ngủ được. Qua sách vở, tôi cũng thấy những hình ảnh đó ở hầu hết các vùng khác của đất nước.

Từ nhỏ, tôi biết nhiều nhạc khúc ca tụng đồng quê, nhưng phần lớn nói lên cuộc sống nghèo khó của người dân Việt Nam. Những ca khúc như Nắng lên xóm nghèo, Quê nghèo, Tình nghèo, v.v. đều phản ánh tình trạng đó. Tôi luôn mong đất nước sẽ phát triển, người dân được sống ấm no, hạnh phúc. Tôi nghĩ mong ước đó cũng thể hiện lòng yêu quê hương đất nước một cách cụ thể. Thời trung học, đọc tiểu thuyết Đoạn tuyệt của Nhất Linh, qua suy nghĩ của nhân vật Dũng, tôi bắt gặp một định nghĩa về lòng yêu nước rất phù hợp với mục tiêu phát triển cần có của Việt Nam lúc ấy: “Chiều hôm ấy, Dũng như cảm thấy tâm hồn của đất nước, mà biểu hiện cho đất nước ấy không phải là những bậc vua chúa danh nhân, chính là đám dân hèn không tên không tuổi. Dân là nước. Yêu nước chính là yêu chung đám thường dân, nghĩ đến sự đau khổ của đám thường dân”. Đây là định nghĩa về lòng yêu nước rất hay, rất thiết thực, in sâu vào tâm trí tôi, cho đến bây giờ tôi vẫn nhớ gần như nguyên văn.”

—Trần Văn Thọ

 Nguyễn Xuân Xanh 

Nếu được sống lại cuộc đời mình một lần nữa, tôi sẽ đặt ra quy định là phải đọc một vài bài thơ và nghe một vài bản nhạc ít nhất một lần mỗi tuần.

— Charles Darwin

Volker Weidermann, Tuần báo DIE ZEIT, ngày 10 tháng 10 năm 2024

Người dịch: Đỗ Thị Thu Trà

Hiệu đính: Nguyễn Xuân Xanh

Thời gian như một con sóng, gần như tàn nhẫn trong sự khắc nghiệt của nó khi nó cuốn trôi cuộc sống của cô, một cuộc sống mà cô phải liên tục nỗ lực để nó không tan vỡ.― Han Kang, The Vegetarian

Cơn mưa này là nước mắt của những linh hồn đã khuất. ― Han Kang, Human Acts

Nguyễn Xuân Xanh

Sáng thứ Hai, ngày 19 tháng 8, năm 2024, Giáo sư Võ Tòng Xuân, sau cơn bệnh nặng đã vĩnh viễn ra đi tại Thành phố Hồ Chí Minh, lúc 7 giờ sáng. Tin này như sét đánh. Có lẽ không ai không biết tên tuổi của ông, nhất là người dân của Đồng Bằng Sông Cửu Long. Tôi hay gọi ông là Thần Nông Việt Nam. Thần nông trong truyền thuyết chỉ là truyền thuyết. Nhưng ở đây, Thần nông là câu chuyện có thật, “người thật, việc thật”, được lịch sử ghi chép rõ ràng. Ông rất xứng đáng với danh hiệu cao quý đó.

Nguyễn Xuân Xanh

Chúng ta, những người trí thức ở bốn phương, gắn bó với nhau, vượt không gian và thời gian, trên hết còn vì tình cảm chung đối với quê hương đất nước. Bởi vậy, tôi xin được xem vinh dự này không phải chỉ là vinh dự cá nhân mà là vinh dự chung. Vinh dự được là người trí thức trước sóng gió của thời cuộc.

Cao Huy Thuần 2021

EINSTEIN và HEISENBERG

Những người đặt nền tảng cho nền Vật lý hiện đại

Begründer der modernen Physik

Tác giả: Konrad Kleinknecht

Người dịch: Nguyễn Lê Tiến

Chủ trương, hiệu đính và dẫn nhập: Nguyễn Xuân Xanh

Chúng ta không là gì cả. Nhưng những gì chúng ta đi tìm là tất cả.

— Friedrich Hölderlin, nhà thơ Đức thế kỷ XIX

Thay cho những chân lý cơ bản là những xác suất cơ bản tôi muốn đặt ra – những điều dẫn dắt nhất thời được giả định để theo đó con người sống và tư duy.

— Friedrich Nietzsche (1882)