Trần Quốc Toàn

Sống chậm, đọc kỹ “Hà Nội nhiều mây có lúc có mưa ngâu” (NXB Trẻ 2023) của Hồ Anh Thái mới đủ thời gian lan man hồi cố, tra cứu, tìm ra những giằng díu thú vị giữa nhân vật ta vừa gặp trong truyện của tác giả đương đại này, với một nhân vật khác đã thuộc về… văn học sử.

 

Tranh Trần Quốc Toàn

 

Những lát cắt thời gian

người đàn bà mắt đẹp nhìn biển

xuyên buốt,

cả hiện thực như dòng

sữa ngầm ngậm trong bể gió

pha loãng nhiệt đới

tôi cưu mang ngọn cây lá cỏ trong vườn

nuôi cơn mộng trong vũ trụ bụi

trôi

Trần Quốc Toàn

(Trích đoạn từ tiểu thuyết)

6.

xóm Thạch Long hồi ấy vẫn còn heo hút lắm, chỉ một vài ngôi nhà nằm cách nhau giữa những khu vườn rộng, mùa lũ đến, nhà nào cũng sắm sẵn cái sõng gác trên mái chuồng bò, đến khi nước ngập trắng đồng thì lấy xuống, dùng để thả cá ruộng, cá mương, gỡ lưới, bắt cá về kho hoặc nấu canh chua trong những ngày mưa bão, mùa lũ về, nước luồn qua những con sông, luồn qua những cánh đồng trồng khổ qua, nhấn chìm chuồng heo nhà bà Bảy Mùi., nước về nhanh quá, đêm lại gió, một đêm, hai đêm, rồi góp lại thành bão, người người lội nước đi mua dầu hỏa, mua mì gói để phòng khi nước lớn không ra ngoài được, em gái tôi mở thùng mì tôm, thì trông thấy ổ chuột con nằm gọn bên trong, các gói mì bị gặm rách tứ tung:

– chắc tụi mầy đói quá phải không?

Dưới cái bóng nghìn năm

                                    Trường ca

 

1,

một toà tháp, dưới cái bóng nghìn năm

sinh ra từ huyền sử, đêm gió, mưa

trăng trôi về đâu,

mây thì nhập vào biển mặn

homo sapiens - ta khởi sinh từ hang động

đầm lầy đen, thuồng luồng

tiếng dế kinh thành vang về đáy mộ

xương lính ủ gió ủ lửa ma trơi

ủ đôi mắt cô gái chơi đàn bên cửa sổ

quả dưa An Tiêm lưu lạc mọi bến bờ

phù sa phù sa chín cửa sông Cửu Long ca

hoa Phong Lữ Thảo

một tiếng đớp mồi con cá thời Hùng Vương còn động những mùa đau.

Tiểu thuyết ít chữ của Trần Quốc Toàn

(Phần cuối)

5.

họ đang tiếc nuối điều gì? hay là chiều nay tôi thấy trống vắng vô cùng, khi nghĩ về những ngày tháng tiếp nối! nhưng có gì đâu, dưới chân tôi là mặt đất của muôn vàn cây cỏ, nhưng tôi, tôi nghĩ cũng là thứ cây cỏ có tiếng nói đó thôi, gió từ những con đường quanh co, gió thốc cơn nóng ran giữa trưa hè đến chiều tối, đêm oi nồng như thế, tôi ngừng lại một chút, thấy thèm một cơn mưa, tháng ba dường như chỉ

Tiểu thuyết ít chữ của Trần Quốc Toàn

(Phần cuối)

1.

từng ám ảnh nung nấu trí nhớ- như vừa mới ghé qua thềm hoang tháp cũ, “trăng đã tàn chưa” một người mù ngồi chơi đàn tỳ bà hỏi tôi, “dạ chưa, trăng sáng lắm ông ạ” – hãy thương lấy trăng, thương mảnh trăng này cháu nhé” – tôi mon men theo đường rừng, dừng chân nghỉ bên căn nhà hoang, những nét than vẽ lên vách, núi rừng hoang vu quá – tôi dắt ông lão chơi đàn tỳ bà qua những rặng bạc hà, thoảng tiếng suối reo, – thế giới đã bắt đầu chuyển dạ, những trưa, hương muồng ướp lên da thịt đất đai, có lẽ những giả định mà tôi đặt ra giữa đêm mù sương như thế này, như để truy vấn lại từng đường nét cây cỏ vẽ vào cái không gian khi có bầy dồng dộc ghé qua,

Tiểu thuyết ít chữ của Trần Quốc Toàn

7,

ngọn cỏ trở lạnh, buổi sáng được cắt bỏ, mùi cỏ khói thơm [hay đó là hương vị của mùa đông] gieo hạt cải, hạt đậu, hạt khổ qua rừng, buổi chợ làng bày ra bao nhiêu là rau củ quả, ngày đông, thời tiết thêm rét, nguồn nước giếng ấm nóng, từ thẳm sâu, nơi gợi cho dân làng nỗi hoài mong một mùa xuân đầy hoa ngập tràn ngoài ngõ, tôi đứng giữa vườn mướp đang ủ nụ, thế giới đang vận hành, những tre trảy đang ngã xuống trong tiếng cưa máy, sự rậm rạp mất đi, lộ ra những khoanh đất trống, chỗ trú ngụ của lũ chim cò, chim cuốc dần trở thành nơi xây dựng nhà yến, nơi nhốt tiếng kêu của bầy yến, xứ sở tôi đã làm những cái lồng nuôi yến tự lúc nào trong bước tiến hoá này nhỉ? hay đó là những dấu hiệu báo hiệu cho sự tuyệt chủng của những con chim yến, tôi chỉ mơ hồ nghĩ ngợi về điều đó, khi những cây đu đủ ra quả và nhìn thấy mưa bay trên cây vông mọc đầu ngõ nhà ông tôi, cây vông quả tròn, hột chắc cứng, đã một thời chúng tôi đem làm bánh xe cho cục đất sét, và những tượng người khổng lồ không có mắt, hột vông đem cạ vào đá sẽ nóng lên đem áp vào mắc cá chân, đó là cách chúng tôi chơi trò chọc ghẹo nhau trong những mùa cây vông ra quả,

Tiểu thuyết ít chữ của Trần Quốc Toàn

4,

siêu nhiên, [tiếng thác ghềnh, đá và ký hiệu rêu phong, những liền lặn dấu vết thú rừng, đâu đó trong lòng đất, rễ cây và xương cốt, bám chặt vào nhau, nước ngập ngụa nhưng vẫn hiền hoà, bởi cấu trúc của rừng bền vững, đầm lầy đầy những sinh vật sinh sống, nơi bầu trời, vần vũ suốt hàng nghìn năm như thế, nơi thẳm sâu, đại ngàn vẫn là nơi trú ngụ đa dạng, tiềm ẩn nguồn năng lượng, nuôi nấng hình thể của vỏ trái đất] nhưng, siêu nhiên có chăng cũng là sự hủy diệt mà loài người tinh khôn không thể nào chế ngự được, sự diệt chủng các giống loài chim thú, cây cỏ, côn trùng, giáp xác, mà loài người cũng thành loài quý hiếm [có lẽ, đấng siêu nhiên đang liệt loài người vào sách đỏ] nghe âm thanh của cỏ rung lên với bao nhiêu cơn mưa và ánh mắt chim muông, đất cũng cất tiếng hát cùng những nhịp đập của sóng, trong tiếng reo của lửa, thảo nguyên, những con cá sấu tên lửa miền Tây, tạo thành âm bản, linh hồn một miền đất, cộng hưởng nghìn năm trước và nghìn năm sau, phá cái này để xây dựng cái kia? cưa quả bom để làm chuông đánh thức thị giác, tạo hoá đã là một ngôn ngữ của hình hoạ, và thời gian luôn chảy trong tinh cầu nước mắt của nhân loài,

Tiểu thuyết ít chữ của Trần Quốc Toàn

3,

cho ta gặp lại một người từ trong lòng đất của nghìn năm cũ, nghìn năm với bao chiếc rễ cuộn lên cổ quan tài của thế kỷ, của con rắn lịch sử, của niềm vui nắng gió, hay của những sợi gân còn dòng máu chảy, ngoài biên địa của vũ trụ, dưới sân ga, bên ánh đèn du thủ, bên âm bản của xóm làng, trên nóc ngói hoàng hôn, bên vệ đường cỏ mọc, ngoài đại dương sóng vỗ, trong họng khoang tàu và trên cánh đồng lũ quạ buồn ngơ ngác, không hiểu sao có người chết, lẽ ra lũ quạ phải vui mới phải, không, chúng không còn muốn ăn thịt người nữa, chúng đã ngán thịt, thịt của những người chết vì canh giữ linh hồn cánh đồng, tôi thấy một người động kinh [cơn rùng mình sau tấm thảm kịch, có chăng văn chương là thảm kịch, là lửa, lửa cõi âm hồn, nó là? một cơn đại mộng khủng khiếp, một vết chém, hay một sự đứt gãy? mà người nghĩ về nó thấy mình tê tái…] đêm, trở lại gốc cây, tôi thấy cái mệnh của người đã hoá thành khói thuốc, thứ làm đầu óc sống với những vùng tâm não, mà bầy quạ đã chở tôi đi đến một vùng đất cũ, nơi tôi chợt thấy một người đi trong bóng đêm của mùa đông,

Tiểu thuyết ít chữ của Trần Quốc Toàn

1,

Làng tôi, dưới lớp trầm tích, mộ cổ, lũ kiến tha côn trùng về thung lũng, tháng lá rụng, đêm gầy bầu vú mẹ, mắt cha đầy nỗi âu lo, đến khi những chiếc lá bàng đỏ rực, đất đai lên mầm xanh, sông suối nước tràn lênh láng, hồn người xưa mở đất, âm ỉ cháy phấp phỏng ngọn lửa ma hời, tháng với ngày, trăng với gió, quả gòn khô rụng vỡ những bông tơ trắng xoá, đính những hột đen, trưa bòng bong, nhặt về nhồi gối, mắt lửa đỏ khúc củi gai, khói thơm mùi nhựa, từ lòng biển, gió thổi ùa về vị tảo, thứ tảo mát lạnh, được người ở chợ ủ thành thức uống mùa hè, tôi nói với em, có lẽ, chuyến du hành đến vùng đất bị phủ quyết bởi lịch sử, sẽ là chuyến du hành về nguồn, những khả nghi, có thể là lớp sương mù dày đặc, tôi cần nghe, giọng người đàn ông, người kể chuyện cuối cùng của làng, người viết sử bằng đôi mắt trầm tư,

Trường ca của Trần Quốc Toàn

 

 

 

Những ngón tay đêm đêm vẫn miệt mài gõ lên trí nhớ những tiếng nói của mây trời trên vùng đất cổ lúc ấy cả một kho kí ức và lương thảo được mở ra trong nỗi hân hoan chim chóc và sông suối hòa vào cuộc tình vĩ đại của tâm thức/ những khả thể hay những ngẫm ngợi đưa bước chân của nghìn năm về lại nơi hằng hà sa kí tự trong căn hầm/ như thế là cuộc hành trình bắt đầu.

Tiểu thuyết ít chữ Trần Quốc Toàn

(Tiểu thuyết này dành cho những năm tháng tôi đã sống với những niềm bất an)

Tranh minh họa của Trần Quốc Toàn

Phần III

người về, vẽ lên cát chân dung của thời gian, trong khắc khoải, là mây bay về lối cỏ, mà thật rồi,

– năm tháng là cỏ

một người ngồi với nỗi cô quạnh có thật sự là nỗi hoài mong một người mà không bao giờ là hiện thực,

hiện thực bao giờ cũng bắt ta phán xét, đến nỗi trí thông minh của ta cũng chỉ là hơi khói, thốc lên lúc buổi muộn mằn của thời gian,

nghĩa là ta đang chiếm lấy ngôi báu của tàn úa,

 

Bông hoa gạo mất ngủ

Tiểu thuyết ít chữ Trần Quốc Toàn

(Tiểu thuyết này dành cho những năm tháng

tôi đã sống với những niềm bất an)

Tranh minh họa của Trần Quốc Toàn

Tiểu thuyết ít chữ Trần Quốc Toàn

(Tiểu thuyết này dành cho những năm tháng

tôi đã sống với những niềm bất an)

Tranh minh họa của Trần Quốc Toàn

 

PHẦN 1

KỲ 2

 

***

dưới dáng vẻ gầy gò, khuôn mặt nhiều nếp nhăn chồng lên, tay cầm cây gậy trúc, thì đất đai trở hạ, những vàng hoa nở trên đọt ngọt chè, lũ chim cu gù mái trong tích tắc đã bày trên trảng cỏ những điệu xoè cánh, ông lão mặc áo nâu sòng cùng đoàn người hành khất đã trở lại khu rừng, trước những sự thay đổi đến kinh ngạc sau một thời gian dài họ quay lại,

Tiểu thuyết ít chữ Trần Quốc Toàn

(Tiểu thuyết này dành cho những năm tháng

tôi đã sống với những niềm bất an)

Tranh minh họa của Trần Quốc Toàn

 

PHẦN 1

KỲ 1.

***

hành trạng của người

sớm mai này những chiếc lá bàng đốt cháy con đường lên ngọn đồi, người sẽ nhặt lấy chiếc lá rách che miệng, chim bay trên sông xanh, từ ý niệm đó, dần trở lại với mùi đất ẩm nơi dốc dựng, ở  giữa ngọn đồi, người trông thấy hình ảnh của tượng, bức tượng ẩn sau lùm bông trang màu vàng, không một bí mật nào ở đây cả, người muốn tìm về dĩ vãng ở đây được sao, khi người đã là vết hằn của thời gian, mà thời gian có chăng là ảo ảnh của mặt trời. chiều năm nào người đã nghe ra tiếng bước chân của mình, những sợi tóc của mình, đã thấy những người khác đang mò vào cái khoảng thời gian hoá đá,

Sông cỏ
cái trở mình trong đêm tối, để nghe ngọn đồi đang khóc
bóng tối như tóc mộ, ngồi ôm lấy tán cây
mặc dù khói bụi, và gió
tồn tại những dấu chân của gạch nung,

Nhà thơ Trần Quốc Toàn

Tụng bài kinh rêu

trong đêm, chiếc lá ngoài hiên chắc đã rụng sau cơn bão,

nơi con nhện giăng tơ,

và khói thuốc cha tôi tắt ngúm,

sau cơn ho cuối mùa.

tôi lại có thêm sự lười biếng để ủ ấm giấc mơ trong chăn

và viết thêm vài đoạn tiểu thuyết.

trong đêm, tôi thấy bà tôi ngồi buồn cắn vỡ hạt thóc,

nước lụt cuốn trôi gốc mạ non,

và tôi cứ nhìn thấy bà buồn như thế,

khi mùa mưa bão đến…

tôi lại hát ru con về bài ca dao con diều con quạ,

ký ức con diều con quạ,

vẫn cứ ở đâu đó ngoài sông ngoài biền bãi.

trong đêm, tôi nghe tiếng vị sư già đã mất ở ngôi chùa cổ,

tụng bài kinh rêu,

và vị sư già thu thần thị tịch vào ngôi tháp đổ nát,

đêm nào cũng có tiếng chim kêu

tôi thấy mùa đông lạnh trong giấc ngủ của mưa

của vị sư già,

của tôi...

Kinh đêm

Ngoài đêm, mưa đã bắt đầu đâm rễ

Lòng phố đen

Chảy theo dòng thao thức

Tôi đã khấn ba lần trước đoá hoa cúc,

để hết cơn sốt…