Mai An Nguyễn Anh Tuấn

Tôi là một phụ huynh có hai con gái trong thế hệ Gen Z, hiện đang làm công tác giáo dục (hướng nghiệp & dạy nghề) và là nhà làm phim độc lập chuyên về đề tài giáo dục thế hệ trẻ, theo định hướng phát triển Công nghiệp văn hóa của Đảng và Chính phủ… Cần có “xưng danh” theo lối giáo đầu của Chèo cổ, Tuồng cổ như thế để phòng xa rào chắn những cuộc “ném đá” phũ phàng chắc chắn sẽ diễn ra…

 Mai An Nguyễn Anh Tuấn

Phần năm

ÂM BẢN: THEO BƯỚC HÀNH HƯƠNG TÌM PHẬT

(Truyện phim)

Âm bản I. NGƯỜI PHẬT TỬ VIỆT ĐẦU TIÊN

Mai An Nguyễn Anh Tuấn

31.

Hò hẹn mãi rồi mới có dịp đưa con gái trở lại nơi gắn bó với cả tuổi trẻ của bố… Con im lặng khoác tay bố đi trong đêm phố Huyện vắng lặng. Con không muốn hỏi gì, có lẽ bởi chưa hết ngậm ngùi sau lá thư tuyệt mệnh của một cô giáo sinh từng thầm yêu bố mà bố cho con đọc hôm trước… Sáng mai, có mấy cô cậu học trò cũ hẹn đưa xe đón hai bố con vào Mường La thăm nhà máy Thủy điện… Nhưng trước khi vào đó, con cần biết một tâm trạng của bố thời với chiếc máy quay lang thang trong những bản vắng đã di dời dành cho lòng hồ Thủy điện…

 Mai An Nguyễn Anh Tuấn

23.

Ngày mai, con gái Thế cùng các bạn sinh viên đi du lịch Trung Quốc, tuyến Bắc Kinh - Thượng Hải, anh viết cho nó:

 Mai An Nguyễn Anh Tuấn

15.

Trong giai đoạn Thế tham gia giảng dạy môn Nghiệp vụ đạo diễn tại trường Đại học SK-ĐA Hà Nội, đã xảy ra một câu chuyện mới nghe thì có thể “sởn tóc gáy”, tạm gọi theo thời thượng là “khủng hoảng truyền thông” mà chắc nhiều năm sau dân học đường còn bàn tán: Một sinh viên lớp Thế trong giờ xem phim học tập đã lén chụp một cảnh phim “nóng” từ phim tung lên mạng, như một bằng chứng không thể chối cãi, không thể là “ảnh chế”, với lời bình tựa một sự lên án khủng khiếp mà cách đây vài chục năm có thể dẫn nạn nhân vào song sắt để “bóc lịch”: “Ông thầy dạy nghề của chúng tôi đã tuyên truyền văn hóa đồi trụy, và không chỉ một lần”.

Mai An Nguyễn Anh Tuấn

Trên xe, Thế hình dung ra một lớp kịch anh vừa chạy cho đội kịch CLB quận và sẽ phải diễn ra sao:

Tiểu đồng đang tưới cây. Tuệ Tĩnh bước tới, cầm lấy bình tưới từ tay Nồng.

Mai An Nguyễn Anh Tuấn

12.

Sau một tuần gặp lại hàng xóm “ni sư”, Thế được Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa Tôn giáo mời viết tham luận cho Hội thảo: “Thánh y - Thiền sư Tuệ Tĩnh”, và trong bữa cơm chay kết thúc Hội thảo, ông Giám đốc Trung tâm bày tỏ với Thế nguyện vọng của nhiều tăng ni phật tử, trụ trì chùa muốn có một một bộ phim truyện, hoặc một vở diễn sân khấu về cuộc đời và sự nghiệp của cụ Tuệ Tĩnh. Anh vui vẻ nhận lời ngay. “Các bác không đặt hàng thì em cũng đã ấp ủ về Cụ từ mấy năm nay rồi ạ”.

Mai An Nguyễn Anh Tuấn

6.

Sau khi hai bố con mình xem bộ phim Nga Nghệ nhân và Margarita trên FB Lặng lẽ nước Nga, nhìn thấy hình ảnh của xã hội ta hôm nay và tâm trạng của nhiều văn nghệ sĩ - trí thức trung thực, bố đã viết cho con và các sinh viên của bố:

 Mai An Nguyễn Anh Tuấn

Phần bốn

HÀNH TRÌNH HƯỚNG NGHIỆP CHO CON GÁI

1.

Năm con gái Thế sau khi tốt nghiệp phổ thông trung học quyết định thi vào một chuyên ngành điện ảnh, “theo vết xe đổ” của bố, cũng là năm ra đời bộ phim Mỹ The Fabelmans (Gia Đình Fabelman, 2022) mang nhiều yếu tố tự thuật, có thể gọi là phim “bán chân dung” của đạo diễn Steven Spielberg - một trong những đạo diễn vĩ đại nhất Hollywood, bộ phim nhận 7 đề cử ở Oscar 2023. Spielberg dành tặng tác phẩm này tưởng nhớ cha mẹ quá cố của ông. Bộ phim khai thác chủ đề về tình yêu điện ảnh trong mối quan hệ gia đình tưởng êm đềm hạnh phúc song chứa đầy bi kịch… Chú bé Sammy được nuôi dưỡng niềm đam mê điện ảnh, nảy nở năng khiếu nghệ thuật bằng chiếc máy quay 8 mm do ông bố là nhà khoa học tặng, để ghi lại những cảnh sinh hoạt của các thành viên gia đình; và thậm chí bằng cảnh quay “chộp“ tự nhiên, cậu đã phát hiện bí mật của mẹ với người bạn thân của gia đình, kiến cậu dằn vặt một thời gian dài… Nhưng chính chiếc máy quay và những thước phim được tạo ra bằng tình yêu điện ảnh cũng đã giúp Sammy vượt qua nhiều sức ép tâm lý – nhất là chuyện cậu bị các bạn học bắt nạt vì là người Do Thái, rồi sau đó bị tan vỡ mối tình đầu… Tác phẩm đã nhận "mưa" lời khen từ giới phê bình. Tờ Daily Telegraph nhận định: "Bộ phim đan xen giữa thực tế và tưởng tượng. Ở tuổi 76, Spielberg vẫn là cậu bé nâng niu tình yêu nghệ thuật trong tay…".

 Mai An Nguyễn Anh Tuấn

18.

Thế được một Trung tâm Bảo tồn văn hóa mời tham dự Hội thảo khoa học: “Lê Đại Cang - Tấm gương kẻ sĩ” tổ chức tại Quy Nhơn - Bình Định. Khi tới thăm từ đường họ Lê làng Luật Chánh, xã Phước Hiệp, huyện Tuy Phước, anh rất chú ý tới bản vẽ mô hình một chiếc đòn khênh võng - kỷ vật duy nhất của cuộc đời làm quan do chính cụ Cang đem về Từ đường họ Lê. Ai cũng biết rằng: hiện vật này đang được lưu giữ tại Bảo tàng Bình Định. Nhưng không phải ai cũng biết: chiếc đòn khênh võng đó chứa đựng một lai lịch đặc biệt, có khả năng giúp mọi người hiểu rõ về sự nghiệp và thân thế của một nhân vật lịch sử cũng thật đặc biệt.

 Mai An Nguyễn Anh Tuấn

12.

Thế nhảy xuống xe, ngước nhìn con dốc dài ngoằn ngoèo, trơn lầy, ướt nhão. Thấy cậu quay phim vẻ chần chừ ngại ngần, anh giật lấy máy quay rồi hối hả chạy lên. Trước mắt anh, hơn chục xe ô tô lớn nhỏ phải dừng lại trên đường cái. Mưa phùn. Không gian vùng núi cao biên giới cuối năm càng thêm lạnh lẽo. Chỉ một chiếc Lancruzơ là leo được lên một cách vất vả, còn lại là phải rời xe đi bộ... Khi chiếc Land Cruiser chuệnh choạng lướt qua, ống kính của anh chộp được gương mặt lạnh như tượng một người ngồi trên xe: ông Tổng giám đốc lừng danh của ngân hàng X. Trước đó chưa đầy nửa giờ, tại ủy ban xã, cũng gương mặt ấy nhưng tươi cười - cái tươi cười hớn hở của một người đi ban phát tài trợ biết chiếu cố đến sự sùng kính và biết ơn cao độ của nhân dân và cán bộ xã…

 Mai An Nguyễn Anh Tuấn

8.

Hôm nay, ĐẠI HỘI ĐẢNG diễn ra, xin trân trọng gửi tới Đại Hội một đề nghị thống thiết: cần có những chính sách thiết thực và hữu hiệu nhằm bảo vệ & cứu lấy rừng bị đang hủy hoại, thú hoang dã bị truy đuổi, góp phần chấm dứt cảnh THIÊN NHIÊN bị tàn phá, để những thảm cảnh Miền Trung vừa qua và một em bé bị gấu hút lấy mật cắn đứt hai tay trở thành quá khứ... Xin đưa lại bài viết về một sự kiện thảm khốc sẽ tiếp tục tái diễn, nếu như Thiên Nhiên còn bị tận diệt:

 Mai An Nguyễn Anh Tuấn

5.

Lúc Thế trở về Thủ đô sau hơn tháng lăn lộn trên Tây Bắc, tới cổng nhà thì chàng thanh niên hàng xóm sát bên vội nhảy ra vồn vã, hồn nhiên - như lần nào cũng vậy cả năm qua:

- Anh ơi, đã xin được việc cho em chưa?

 Mai An Nguyễn Anh Tuấn

Phần ba

HÀNH TRÌNH TÌM ÂM BẢN II

1.

Thế đang làm phim trên Tây Bắc được một tháng thì có điện của Ban Giám đốc VFC (Hãng phim Đài Truyền hình) gọi về giao nhiệm vụ: anh phải thực hiện gấp một phim truyện về Tỉnh Bình Phước, trên cơ sở kịch bản tự lo liệu lấy, nhằm kịp thời “ủng hộ” một nhân vật VIP của Đài ứng cử Đại biểu Quốc hội tại tỉnh này.

 Mai An Nguyễn Anh Tuấn

19.

Bên một đoạn suối cách khá xa làng bản có một nấm mộ nằm chơ vơ, bị trồi sụt bởi mưa lũ, vết chân trâu. Trên mộ có một bó hoa rừng còn tươi.

 Mai An Nguyễn Anh Tuấn

17.

Biết ông thầy sẽ quyết giữ kín những tư liệu phim chưa/ không có lợi cho Sự nghiệp của Ban như lời hứa, Lò Mai Cư vui lắm, và vui hơn nữa bởi những gì thầy kể lại về mường Thái bên Quỳnh Nhai đang chuẩn bị di dời, nhất là những giọt nước mắt của bao người phụ nữ già trẻ bên một đoạn sông Đà sẽ vĩnh viễn biến mất để làm lễ “Lung ta” lần cuối, “nếu được dựng lại sẽ là một trường đoạn phim xúc động nhất trong điện ảnh xưa nay” - Thế tự tin khẳng định… Trong bữa rượu cá nhân chiêu đãi thầy cũ “chúc mừng đợt công tác thành công”, Cư đã kể cho Thế nghe mấy chủ trương mới do Cư đề xuất, đặc biệt là chủ trương: “Dân yêu cầu làm mới thì xây, nếu dân tự tháo dỡ nhà cũ và vận chuyển đến nơi ở mới thì hỗ trợ tiền di rời, tiền bổ sung vật liệu để hoàn thiện nhà mới. Mỗi hộ tự tháo nhà di rời sẽ hỗ trợ thêm 50 triệu đồng để đầu tư sản xuất, ổn định đời sống...”. Thế trầm ngâm: “Vậy là Ban di dân tái định cư đã thấu hiểu nguyện vọng của đồng bào. Giá như chủ trương này có sớm hơn, sẽ đỡ khổ nhiều cho cả người đã đi lẫn người còn ở lại…”. Rồi Cư kể cho thầy cũ nghe một câu chuyện khá ly kỳ trong công việc gian nan suýt thì đổ máu người, có liên quan đến tính mạng của anh ta; câu chuyện có thực này được thông qua trí tưởng tượng và trải nghiệm của “nhà báo bất đắc dĩ” - “nhà điện ảnh ẩn dật” suốt hai tuần qua trên vùng lòng hồ, đặc biệt là có liên quan đến tác phẩm sưu tầm dịch thuật tác phẩm Thái cổ “Mo Khuôn” (Mo hồn) do nhà văn lão bản Vương Trung tặng cho đàn em năm nào đã kịp ngấm vào Thế:

Hai giờ chiều, để thực thi một nhiệm vụ tối đặc biệt, Cư bỏ xe con công vụ, một mình nhảy xe ôm đi một chặng đường dài, rồi xuống đò tới một trong những bản cuối cùng còn vướng mắc giải tỏa: bản Púng Lầm.

 Mai An Nguyễn Anh Tuấn

13.

Sau mấy năm làm phim dài ngày trên Tây Bắc cùng ông Đạo Chúc, Thế lại được ông mời lên Gia Bình - Bắc Ninh, lúc này ông đã là Hội trưởng “Hội yêu kính Nguyễn Trãi - Nguyễn Thị Lộ”. Ở đó, trong khu di tích Vườn Vải (Lệ Chi Viên) - nơi từng xảy ra một vụ án thảm khốc cách đây sáu thế kỷ, ông Chúc đã hưng công xây dựng Đài Giọt Lệ và Đền thờ Nguyễn Trãi - Nguyễn Thị Lộ...

 10.

Trong phòng dành riêng cho đạo diễn ở khách sạn Công đoàn tỉnh, sau khi đọc lại mấy phân cảnh cho ngày quay hôm sau, Thế tắt đèn đi ngủ. Chợt có tiếng gõ cửa nhè nhẹ, lúc đầu rụt rè, sau quả quyết.

 Mai An Nguyễn Anh Tuấn

7.

Giữa lúc lúc Hãng phim truyện lớn nhất nước bắt đầu vào giai đoạn “chết lâm sàng”, đạo diễn Khải học trước Thế vài khóa, đương phụ trách một mục văn hóa của Đài Truyền hình Việt Nam đã đề nghị Cơ quan ông cho thành lập một Trung tâm Nghe - Nhìn với mục đích để xây dựng các bộ phim truyện mà trước đó Đài chỉ thực hiện các chương trình Truyền hình, phim tài liệu, tiểu phẩm sân khấu và quảng cáo... Ông Khải đã kêu gọi các thành phần sáng tác và kỹ thuật bên Hãng phim truyện sang làm phim với ông, mới đầu là hợp đồng lẻ tẻ theo vụ việc, sau nhiều người của Hãng phim truyện Việt Nam đã ào ạt “di cư”, đầu quân chính thức cho Trung tâm để sau đó nhanh chóng thành Hãng phim Truyền hình (VFC). Ông Khải bảo Thế: “Cậu còn tiếc rẻ gì cái nơi đã coi cậu như cục đất thó vậy? Về đây đi, tớ biết cậu có nhiều kịch bản lý thú, cậu sẽ được làm nghề phim truyện hẳn hoi, sẽ có khán giả riêng của cậu!” Không đợi đến lời mời thứ hai, Thế “khăn gói” chuyển hẳn biên chế sang VFC, và mặc nhiên anh trở thành Hội viên Hội Nhà báo Việt Nam, bởi thực chất các bộ phim truyện được thực hiện tại đây nhằm cái đích cao nhất của Đài là Tuyên truyền cho các mục tiêu Chính trị - Xã hội, bằng nghệ thuật điện ảnh!

 Mai An Nguyễn Anh Tuấn

6.

Đoàn làm phim tài liệu của Thế đang ghi hình bên một vũng nước sâu ngoại vi Thị xã một tỉnh miền núi. Anh đứng bên cạnh máy quay. Sát đó, một tốp trò nhỏ cùng một cô giáo trẻ đứng quây quanh nhà Thái học Lò Trung, chăm chú nghe anh kể chuyện. Thế nheo mắt ngắm nhìn các em bé, cô giáo người Thái xinh đẹp đội khăn Piêu, rồi gạt khẽ cậu quay phim ra, ghé mắt vào vi-zơ của máy đang quay phía trước, lia máy về phía  Lò Trung và thu lời trò chuyện giữa hai người: “Đây là nơi trú ngụ của thần thuồng luồng… Ngày trước, từ đây dọc suối Tông lên đầu nguồn là rừng nguyên sinh rậm rạp. Vũng nước sâu này có tiếng linh thiêng. Có việc cần đi qua, ai cũng phải cúi lạy. Phụ nữ phải bỏ khăn piêu. Chủ mường chủ bản cũng phải xuống ngựa…” - “Nhà Thái học ơi, em có nghe kể lại: nơi này từng có một cái hang sâu, một tốp con gái lên rừng hái lá dong, cô xinh nhất đã trượt chân rơi xuống hang mất tích. Cô ấy đã bị thuồng luồng chúa tể suối Tông bắt về làm vợ… Hôm sau, một gánh lá dong nổi lên tại vũng nước này. Đúng không ạ?” - “Đúng thế! Đây là rừng thiêng vào bậc nhất, không ai dám vào để hái măng kiếm củi khô! Suối Tông rất nhiều cá nhưng không ai dám đánh bắt. Luật tục Thái nói rõ: rừng thiêng thờ cúng thần linh, ai xâm phạm sẽ bị phạt nặng…”.