Người xé mặt nạ
Lưu Trọng Văn
Gã được dụ khị làm diễn giả cho buổi ra mắt tự truyện Người xé mặt nạ của cô nàng Bùi Mai Hạnh. Nhận nhời thì phải đọc. Đâu dễ ngốn một tối dù phải lấn qua canh khuya hết 400 trang khổ to đùng. Khốn khổ nếu đọc được một trang là buồn ngủ.
Giật mình, biết đâu thấy có mình…
Lưu Trọng Văn
Nhà văn, đạo diễn Nguyễn Thị Minh Ngọc từ Texas, Mỹ nhắn tin cho gã: Văn ơi! Có xem Quán Kỳ Nam ngày 24/11 ở Galaxy Nguyễn Du không? Nể Ngọc vậy là gã lò dò đến rạp.
Chữ và người 400 năm
Lưu Trọng Văn
Nhà thơ Hoàng Hưng nói: Ở Việt Nam có không ít trí thức nổi tiếng còn nhầm lẫn Alexandre de Rhodes chính là Bá Đa Lộc, người sinh sau Alexandre de Rhodes những 150 năm. Đó là chưa kể khi Đà Nẵng muốn đặt tên đường Alexandre de Rhodes để tôn vinh người tạo nên chữ Việt - quốc ngữ có nhiều nhà văn hoá, tiến sĩ viết thư phản đối vì coi ông là người “lính thực dân”.
Những người treo cờ
Lưu Trọng Văn
Olivier Parriaux và Bernard Bachelard là hai trong ba công dân Thụy Sĩ đã treo cờ của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam trên đỉnh tháp nhà thờ Đức Bà ở Paris vào ngày 19/1/1969.
Sáu tháng sau một lá cờ như vậy được hai chàng trai người Pháp treo trước Nhà hát Lớn Sài Gòn.
Cô sẽ biết chúng con đang ở đâu…
Lưu Trọng Văn
Gã điện thoại cho nhạc sĩ Nguyễn Cường ở Hà Nội nói ý định của gã cùng các nhà điêu khắc, hoạ sĩ Phạm Văn Hạng, Lê Thiết Cương, Cường Tuse và nhà báo Lê Kiên sẽ làm một Khu tưởng niệm 9 đứa trẻ mầm non đã bị lũ vùi chết ở Làng Nủ, Lào Cai. Khu tưởng niệm này sẽ là nơi bà con cũng như trẻ em cả nước tới viếng tưởng nhớ những đứa trẻ đã mất. Nhạc sĩ Nguyễn Cường rất cảm động nói với gã: ông làm ngay cho tôi lời về những đứa trẻ đi, tôi sẽ làm nhạc để tưởng niệm những đứa trẻ ấy.
“Chuyện làng Buông”, “Én ca”: “Cái thật sẽ chết”?
Cù Mai Công
“Chuyện làng Buông” bắt đầu bằng chuyện một thằng bé 12, 13 tuổi xưng tôi trong đó, hiểu là tác giả hay ai đó cũng được. Thằng bé ấy đang hít xà, có vẻ như để “ra vẻ ta đây” với bạn gái đang đi tới. Thì bị thằng bạn… tụt quần. Nó đỏ mặt. Nó trốn biệt cô bạn cả tuần. Nó tìm đến một gã đàn ông từng trải trong làng để gỡ rối tơ lòng – như mọi thằng nhóc khác bước vào tuổi mới lớn trên đời này.
Điện Biên Phủ – Góc nhìn khác của người lính
Lưu Trọng Văn
Trong một khu rừng, Tô, lính pháo binh trẻ bị biệt giam, phía ngoài có lính canh bồng súng.
Lính canh nói với tướng Giáp.
-Thưa Đại tướng cậu ta chống lại tiểu đoàn trưởng ạ.
-Chuyện gì?
-Dạ, cậu ta bảo trận địa pháo mà không có hầm phòng thủ, không chuẩn bị phương án rút lui khi bị tấn công là giết lính. Tiểu đoàn trưởng bảo, cậu là lính công tử Hà thành hèn nhát, chưa đánh nhau đã sợ chết lo lùi, chống lại khí thế toàn quân “đánh nhanh thắng nhanh” mà…
Mất Quê hương
Lưu Trọng Văn
Bạn đã bao giờ được… khóc khi nghe đọc kinh Phật chưa?
Vâng hôm qua tại Thánh địa Bồ Đề Đạo Tràng nơi Đức Phật đắc đạo gã đã được… khóc khi nghe 210 phật tử người Tây Tạng đọc kinh.
Ước gì quá khứ được khép lại
Lưu Trọng Văn
Có quan chức hỏi gã, tại sao trên mạng những ngày lịch sử chiến tranh với Pháp, Mỹ cộng đồng mạng ít nhắc đến, trong khi ngày Trung Quốc chiếm Hoàng Sa, Trường Sa, ngày 17.2 Trung Quốc đánh Việt Nam cộng đồng mạng tràn ngập tưởng niệm? Cùng là quá khứ chống xâm lăng của Dân tộc mà. Phải chăng nhiều người ghét Trung Quốc?
50 năm nỗi đau dân tộc
Lưu Trọng Văn
Vậy là tròn 50 năm Hoàng Sa bị cộng sản Trung Quốc cưỡng chiếm.
1. Gã nhớ như in ngày 27.7.2011 lần đầu tiên giới trí thức Sài Gòn tưởng niệm các liệt sĩ hy sinh bảo vệ Tổ quốc trong đó có cả 74 chiến sĩ hải quân Việt Nam Cộng hòa hy sinh ngày 19.1.1974 tại Hoàng Sa.
Khi luật gia Lê Hiếu Đằng mời gã phát biểu, lời thưa đầu tiên của gã là: Thưa bà Huỳnh Thị Sinh vợ của hải quân thiếu tá Việt Nam Cộng hòa Nguỵ Văn Thà, người đã chỉ huy hạm tàu Nhật Tảo HQ 10, hy sinh anh dũng ở Hoàng Sa.
Quan
Lưu Trọng Văn
Từ Hà Nội Nguyễn Trọng Tạo vào Sài Gòn rủ gã làm báo. Báo ấy do Tạo đặt tên: Sao Việt. Gã bảo: Ông muốn làm báo bán chạy hay báo ra báo. Tạo cười: Đâu phải tự dưng tôi mời ông. Gã bảo: Tôi làm mấy tờ bị cấm rồi đấy nhé. Ông tính kĩ nhé. Tạo bảo: Hẻm nhà ông có quán rượu vỉa hè nào không. Gã dẫn Tạo ra quán miến ngan đầu ngõ. Rượu quê có sẵn. Tạo uống rồi nói: Tôi đọc ông bài thơ này nhé.
Ta yêu người bằng vết rạn thời gian
Lưu Trọng Văn
Năm 1925 đám tang cụ Phan Châu Trinh ở Sài Gòn với hàng trăm ngàn người đưa tang trở thành đám tang đường phố lớn nhất từ trước cho đến tận hôm nay dành cho một sĩ phu yêu nước.
Và ngày 24.11.2023 đã đi vào lịch sử của mạng xã hội Việt Nam với đám tang mạng lớn nhất từ trước đến nay dành cho một người con của Nước Việt.
Cuộc đời vẫn đẹp sao
Lưu Trọng Văn
Ngày 11.11 Phan Huỳnh Điểu… ra đời còn Hàn Mặc Tử về với đất.
Gã đến dự 99 năm Phan Huỳnh Điểu. Tuổi ta là trọn một trăm. Cũng chỉ chưa bước qua tuổi 20 chàng trai xứ Quảng đã lãng mạn tình: “Ôi ta buồn ta đi lang thang” với ca khúc Trầu cau để rồi đùng cái vào tuổi 21 hào hùng khúc quân hành cách mạng:
“Ðoàn Vệ quốc quân một lần ra đi
Toàn thắng vinh quang ghi ngày trở về
Ra đi ra đi bảo tồn sông núi
Ra đi ra đi thà chết chớ lui …”
Chao ơi, cái thời tuổi 20 hừng hực tình yêu nước thế:
Ra đi ra đi bảo tồn sông núi
Ra đi ra đi thà chết chớ lui
Gã có lần hỏi ông nhạc sĩ: Tuổi 20 sao chú có thể viết được bản nhạc khí thế ngút trời vậy? Ông cười, dí dỏm: Đang yêu thì cứ ào ào tưởng tượng thôi mà.
Đang yêu.
Con người ấy chẳng ngơi yêu, chẳng cạn yêu mà càng ngày càng dồn yêu, cuồng yêu. Và các ca khúc của Phan Huỳnh Điểu đều là kết quả của các cuộc dồn yêu ấy.
Những ánh sao đêm ông viết năm 1962, khi Hà Nội không có ngôi nhà nào trên 5 tầng. Ông lên sân thượng nhà tập thể hơn 30 gia đình văn nghệ sĩ 96A phố Huế trong đó có gia đình Văn Ký, Nguyễn Văn Tý, Lưu Quang Thuận, Lưu Quang Vũ, Xuân Quỳnh… chen chúc ở, hóng gió. Nhà ông hai vợ chồng và bốn cậu con trai nêm chặt căn phòng 20 m2 quá ư khó thở. Còn Lưu Quang Vũ tả căn phòng của mình:
“Nhà chỉ mấy thước vuông, sách vở xếp cạnh nồi
Nếu nằm mơ, em quờ tay là chạm vào thùng gạo
Ô tường nhỏ treo tranh và phơi áo
Ta chỉ có mấy thước vuông cho hạnh phúc của mình
Nhà chật như khoang thuyền hẹp nhỏ giữa sông
Vừa căng buồm để đi, vừa nấu cơm để sống
Phải bỏ hết những gì không cần thiết
Ta chỉ có mấy thước vuông cho hành lý của mình
Khoảng không gian của anh và em
Khi buồn bã em không thể quay mặt đi nơi khác
Anh không giấu em một nghĩ lo nào được
Ta chỉ có mấy thước vuông để cùng khổ cùng vui
Anh ngẩng lên là ở cạnh em rồi
Bạn thuyền ơi, ngoài kia chiều lộng gió
Bên cửa sổ của gian phòng nhỏ
Mắt em xanh thăm thẳm những chân trời...".
Trên sân thượng ấy ông nhìn thấy ánh lửa hàn xa xa ở khu Kim Liên, mơ cho chính các con của mình và các con của bạn văn nghệ sĩ của mình những căn nhà mới to đẹp. Chính khát vọng ấy đã biến những nốt nhạc cô độc khô khốc kết lại thành giai điệu da diết bay cao… mà sau này bị quy kết là lạc quan tếu quá đà.
“Làn gió thơm hương đêm về quanh
Khu nhà tôi mới cất xong chiều qua
Tôi đứng trên tầng gác thật cao
Nhìn ra chân trời xa xa
Từ bao mái nhà đèn hoa sáng ngời
Bầu trời thêm vào muôn vì sao sáng
Tôi ngắm bao gia đình lửa ấm tình yêu
Nghe máu trong tim hòa niềm vui lâng lâng lời ca
Em ơi
Anh còn đi xây nhiều nhà khắp nơi
Nhiều tổ ấm sống vui tình lứa đôi
Lòng anh những thấy càng thương nhớ em
Dù xa nhau trọn ngày đêm
Anh càng yêu em càng hăng say
Xây cho nhà cao cao mãi
Ôi xinh đẹp Tổ quốc của ta
Anh lắng nghe bao lời ân ái
Những bài tình ca”
Vâng cái tầng cao ấy chính là cái sân thượng tầng bốn nhà 96A phố Huế ấy và “Xây cho nhà cao, cao mãi…” cho đến, ông cười: “thì… thôi.”
Bài hát dồn, cộng, nhân mơ cho cả triệu dân Hà Nội nữa thế là đâu đâu cũng nghe tiếng hát: xây cho nhà cao, cao mãi. Tuổi nhỏ gã từng chứng kiến các ông vừa hứng nước ngoài đường thấy mấy bà đi đổ thùng mà vừa mơ vừa hát cái điệp khúc “xây cho nhà cao, cao mãi”.
Kiều Hưng thật tuyệt vời khi hát ca khúc này. Giọng cao, cao vút mà lại thanh khiết đến chỉ còn biết: Hay quá, mẹ kiếp!
Nhưng rồi năm 1964, chiến tranh, anh Nu của gã ngồi trên thành cửa sổ nhà gã ở Văn Miếu ông ổng “anh còn đi xây nhiều nhà khắp nơi” thì gã nghe thằng con của nhạc sĩ Lưu Hữu Phước réo to: Anh Nu hát nhạc phản động!
Và Hà Nội không còn ca sĩ nào hát bài Những ánh sao đêm nữa vì nó bị quy kết là lạc lõng, yêu đương ướt át khi cả nước có chiến tranh. Có thể nói đây là một cú dội khó chấp nhận được của người nghệ sĩ hết mình cho cách mạng Phan Huỳnh Điểu.
Nhà thơ Bùi Minh Quốc kể gã nghe: Ngày 7.3.1969 tôi xuống hầm trong trận càn ở Thăng Bình, Quảng Nam, trong hầm tối ngột ngạt, trên là bom đạn, tôi nhớ Xuân Quý vợ tôi đang ở Duy Xuyên, bèn lẩm nhẩm bài thơ Bài thơ tình yêu định sau càn sẽ tìm vợ, đọc cho vợ nghe. Nhưng đâu ngờ, ngày hôm sau 8.3, vợ tôi hy sinh. Khi về căn cứ tôi đọc bài thơ cho Phan Huỳnh Điểu. Phan Huỳnh Điểu khóc. Tôi ngạc nhiên không hiểu sao vào chiến trường 6 năm trời, hầu như có tâm trạng gì đó, có thể do bài hát Những ánh sao đêm, đứa con tình thần mà ông yêu nhất bị cấm, ông không sáng tác được bài hát nào hay. Cho đến khi trở lại Hà Nội năm 1971 ông phổ bài thơ của tôi và đổi thành Cuộc đời vẫn đẹp sao, ông mới trở lại nguồn sáng tạo mạnh mẽ của mình để ra đời các ca khúc để đời như Dưới bóng cây K’ nia, Thuyền và biển, Ở hai đầu nỗi nhớ, Sợi nhớ sợi thương…
Gã có lần hỏi nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu, chú nghĩ gì về Bùi Minh Quốc đã ngoặt ngã rẽ khác con đường chú đã chọn? Ông chỉ im lặng. Gã hiểu sự im lặng này. Bùi Minh Quốc cũng nói với gã: Tôi cũng hiểu sự im lặng này.
Trớ trêu vậy đó, trong cái sống chết, gian khó Bùi Minh Quốc vẫn “Cuộc đời vẫn đẹp sao” đã thôi thúc chính Phan Huỳnh Điểu vượt qua bi kịch và sự cố của mình để ca lên “Cuộc đời vẫn đẹp sao”, vậy mà, Bùi Minh Quốc lại ngoặt rẽ khác làm ông hụt hẫng, giận tức.
Gã nghĩ ở đây không có ai đúng đường, ai lạc bước bởi bi kịch của Dân tộc đang là vậy. Và lúc này đây, kết thúc lễ kỷ niệm 99 năm sinh nhật Phan Huỳnh Điểu, trước bức chân dung của ông, con cháu ông cùng bè bạn thân thiết của ông vỗ tay hát vang Cuộc đời vẫn đẹp sao của Bùi Minh Quốc và của ông:
“Cuộc đời vẫn đẹp sao
Tình yêu vẫn đẹp sao
Dù đạn bom man rợ thét gào
Dù thân thể thiên nhiên mang đầy thương tích
Dù xa cách hai ngả đường chiến dịch
Ta vẫn còn chung nhau một ánh trăng ngần
Một tiếng chim ngân một làn gió biển
Một sớm mai xuân trước cửa hầm dã chiến
Thấy trời xanh xao xuyến ở trên đầu
Ta vẫn thầm hái hoa tặng nhau
Ơi trái tim Việt Nam như mặt trời trước ngực
Giữa thế kỷ hai mươi sáng rực
Sáng ngàn năm ngàn năm”
Viết thêm:
Lễ kỷ niệm sinh nhật 99 năm Phan Huỳnh Điểu không hiểu vì sao lại tổ chức ở con phố Ung Văn Khiêm, một con người cũng chọn ngã rẽ khác với con đường suốt đời Phan Huỳnh Điểu tiến bước.
Từ đây người biết yêu người...
Lưu Trọng Văn
Tối qua, gã chở Hoàng Hưng 81 tuổi trên chiếc xe cùi luồn và lách dòng người kìn kịt trên các con phố Sài Gòn. Thỉnh thoảng Hồ Quốc Hùng và Nguyễn Duy lại nhéo gọi: “Tới đâu rồi?”. Hoàng Hưng gào giữa ồn ào xe và cộ: “Kẹt quá” với “Vẫn còn kẹt”.
Thắng Mỹ quá dễ, thắng chúng tôi càng dễ
Tôi chỉ mong người Việt thương người Việt như tôi thôi
Lưu Trọng Văn
1. Đến Montreal gã bất ngờ nhận tin nhắn: “Chào anh. Thường xuyên theo dõi các bài viết của anh, được biết anh ghé Montreal. Nếu thời gian cho phép, xin được gặp anh quanh ly café. Tôi sinh năm 1947, cựu sinh viên Quốc gia hành chánh thời Việt Nam Cộng hòa. Trân trọng”.
Chuông reo căn nhà của Mai Anh Tài, chú em thân thiết của gã một thời ở Sài Gòn. Ông Minh họ Trịnh xuất hiện ăn mặc tềnh toàng, khuôn mặt rất nhà nông làng cổ Mông Phụ, Sơn Tây.
Ông rủ gã đến quán café Toi-Moi để uống café chính hiệu Paris, Pháp.
Trông người người càng vắng bóng
Lưu Trọng Văn
1.
Biết gã đang ở Montreal, Giáo sư kinh tế kiêm nhà văn Nam Dao Nguyễn Mạnh Hùng hú giục gã: Tới ngay Quebec, tôi dẫn ông đến vái tượng cụ Nguyễn Trãi.
Vượt 300 km hết ba giờ xuyên qua những cánh rừng bạt ngàn đang hong nắng thu để hóng vàng tươi, chàng giáo sư mê văn chương Nguyễn Mạnh Hùng lập tức dẫn gã đi viếng tượng cụ Nguyễn Trãi.
Cuốc bộ qua các lâu đài cổ, các con phố cổ đặc sì Pháp của Quebec đến công viên Parc de L’Arti Lerie, đầu này công viên là bức tượng nhà thơ Nga vĩ đại Pushkin, còn đầu kia công viên là tượng nhà thơ Ukraine vĩ đại Shevchenko. Nga và Ukraine lúc này đây đang đì đùng đạn bom, đang thương tâm máu chảy, Pushkin và Shevchenko bên dòng sông Saint Lawrence êm đềm xứ Phong thu này cùng trầm mặc cái lẽ đời, nào hay.
Và điều bất ngờ là giữa hai bức tượng ấy lại là tượng Nguyễn Trãi, nhà chiến lược nhân văn của Việt Nam.
Người đã “Lấy Đại nghĩa thắng hung tàn”, đã “Lấy Chí nhân thay cường bạo”. Người căm giận bọn cùng binh độc vũ mà da diết tấm lòng vì con người với tuyên ngôn:
HOÀ BÌNH LÀ GỐC CỦA NHẠC.
Nam Dao Nguyễn Mạnh Hùng trầm ngâm trước bức tượng Nguyễn Trãi mà UNESCO và chính quyền thành phố Quebec dựng lên để tôn vinh nhà Nhân văn kiệt xuất của Việt Nam với khuôn mặt và chòm râu đầy vẻ khinh mạn cái ác, cái bất nhân rồi đọc lời Nguyễn Trãi tâu với vua Lê Lợi:
“Xin bệ hạ yêu nuôi nhân dân, để cho các nơi làng mạc không có tiếng oán giận than sầu, đó là không mất cội gốc của nhạc vậy”.
6 và 9
Lưu Trọng Văn
Nhà văn Nguyễn Một
Nguyễn Một đặt tên cuốn tiểu thuyết mới bóc tem của mình là “Từ giờ thứ 6 đến giờ thứ 9”. Chả ai mô tê hiểu vì sao sất.
Cậu lính Việt Nam cộng hoà đứng trên cầu nói vọng xuống sông: Bèo trôi hay Việt cộng trôi?
Linh tinh chuyện cùng giáo sư Trần Văn Thọ
Lưu Trọng Văn
Gã choàng chiếc mũ bảo hiểm lên đầu quá trời tóc đen mượt của giáo sư Trần Văn Thọ. Hình như lần đầu tiên ông giáo sư danh giá của Nhật luôn được xe đưa đón lại “bị” gã rước bằng xe Wave đời cụ.
Thoát ra khỏi đường Nguyễn Huệ cặp đường Hàm Nghi thì gặp lốc. Gió từ sông Sài Gòn cùng mưa ào ào. Giáo sư Thọ co ro núp mái hiên, phát hiện có hai em khá xinh váy đen cũng đang trốn gió và mưa, thì tủm tỉm cười. Gã cà khịa, có bao mối tình nhờ đụp mưa này đấy. Thế là Giáo sư liền bảo: Ngày xưa thích thật, các cụ nhà mình đua nhau làm thơ tình lãng mạn. Gã bảo do “cái tôi” được giải phóng. Giáo sư ở tuổi 73 ngơ ngẩn… gật đầu.
Nhớ đến thầy và cô
Lưu Trọng Văn
Ngày này, gã nhớ đến hai người, một thầy giáo và một cô giáo.
Thầy Vũ Linh, chủ nhiệm lớp 7C trường Sinh Từ. Gã không hề có ấn tượng gì về các giờ lên lớp của thầy. Kỷ niệm bị mờ và xoá, ngoài chuyện sau này gã biết thầy làm chủ nhiệm lớp của gã là nhiệm vụ chính trị của thầy vì lớp của gã có con của thủ tướng Phạm Văn Đồng, con của các tướng Võ Nguyên Giáp, Hoàng Văn Thái, Đinh Đức Thiện, Lê Liêm, Trần Tử Bình, rồi con của bộ trưởng Đại học Tạ Quang Bửu, cháu cụ Tôn Đức Thắng, v.v. Gã nghĩ thầy phải có lý lịch đỏ rực mới được phân công làm nhiệm vụ chính trị ấy.