Hoàng Dũng

Trường tiểu học của tôi ở làng Vĩ Dạ có tên là trường Thế Dạ, đặt theo tên của hai thôn kế cận nhau: thôn Vĩ Dạ và thôn Lại Thế. Ngôi trường thời thơ ấu của tôi đó bây giờ đã bị phá hủy không còn dấu vết.

 Bùi Thanh Phương

Bổng Hàng Buồm (người đội mũ) và tác giả bài viết, họa sĩ Bùi Thanh Phương. Ảnh chụp năm 1985 trong một tiệc rượu tại 87 Thuốc Bắc. 

 Ngu Yên

(Essay Fiction theo thuyết hyperreality, simulacra, and simulation của Jean Baudrillard)

 Anne Carson, https://www.newyorker.com/magazine/2018/10/22/flaubert-again

Ngu Yên dịch

Ảnh của Laura Letinsky dành cho The New Yorker

 Nguyên Thọ Trần Kiêm Đoàn

Nhân lễ tưởng niệm 20 năm ngày Hòa Thượng Mãn Giác - Thi sĩ Huyền Không viên tịch, tôi được Ban Tổ chức phân công phát biểu đôi điều qua trải nghiệm thân quý là sinh viên của Thầy tại Đại học Huế. Thời gian yêu cầu là 10 phút. Dạ tôi xin bắt đầu.

 Hồi ức Nguyễn Minh Kính

Tuổi già cô đơn vì không còn ai để chuyện trò, thôi thì ngồi gõ mấy dòng tự sự một góc khuất cuộc đời cho khuây khoả.

 Truyện ngắn Văn

I.

Họ đã ở trong rừng một tuần.

Ban ngày, ánh nắng lọt xuống thành từng vệt mỏng giữa những tầng lá chồng lên nhau. Có những thân cây lớn đến bốn, năm người ôm không xuể. Rễ của nó trồi lên khỏi mặt đất, ngoằn ngoèo như những con trăn già nằm ngủ. Dây leo quấn từ gốc lên ngọn, buông xuống thành từng bức rèm xanh.

 Phạm Viêm Phương

Pablo Picasso, Grande baigneuse au livre, 1937.

Bruce Coville, nhà văn Mỹ viết cho thiếu niên, trong một diễn văn nọ bàn về sự minh bạch của chính quyền, chế độ kiểm duyệt, và tự do thông tin, đã phát biểu rằng “Bưng bít thông tin là điều cốt tủy của chế độ bạo chúa. Còn kiểm soát luồng thông tin là công cụ của chế độ độc tài.”

  Bảo Chân dịch từ TV5 Monde - https://information.tv5monde.com/culture/anne-carson-nouvelle-sappho-de-la-poesie-canadienne-2840737

Anne Carson vừa là nhà thơ, tiểu thuyết gia vừa là một học giả nghiên cứu Hy Lạp cổ đại danh tiếng. Bà đã trở thành chủ nhân Giải Nobel Văn học 2026. Là tác giả của một sự nghiệp sáng tác uyên bác, kể những câu chuyện sáng tạo và hiện đại về tình yêu, ham muốn và cái chết qua đó các anh hùng thần thoại, các tác giả cổ đại và các nhà văn lãng mạn cùng được triệu gọi vào.

 Tàn Tuyết, 一个时代的记录 ngày 8.10.2026

Nguyễn Khắc Ngân Vi dịch

Theo tôi, nếu nhà văn Trung Quốc không thể chiến thắng thứ tự luyến dân tộc của chính mình, thì họ sẽ không thể tiếp tục theo đuổi lý tưởng văn chương. Bởi vậy, trong văn đàn đại lục, rất nhiều nhà văn đến khoảng bốn mươi tuổi đã bắt đầu thoái hóa, hoặc không còn viết nổi tác phẩm, hoặc dùng những thứ giả phẩm để đối phó, lừa dối độc giả. Căn nguyên của hiện tượng này nằm ở tâm lý tự đại dân tộc. Nền văn hóa của chúng ta đã hủy hoại, đầu độc những thiên tài của chính mình.

 Truyện ngắn Văn

Năm nào biển cũng lấn vào, lấy đi một ít đất. Không nhiều, chỉ vài mét. Có năm đất mất ít hơn. Có năm nhiều hơn.

Người ta đóng một cây cọc gỗ ở mép nước để đo. Mùa hè năm sau nhìn lại, nước đã ngập nửa cây cọc.

Họ lại đóng một cây cọc mới. Rồi thêm một cây cọc nữa. Cứ như thế suốt nhiều năm.

 Lê Thọ Bình dịch '

(từ «ОНА НАПИСАЛА „РЕКВИЕМ“, ОНА МЕНЯ ПОХОРОНИЛА»: ПОЧЕМУ ЛЕВ ГУМИЛЕВ НЕ ПРОСТИЛ СВОЮ ВЕЛИКУЮ МАТЬ АННУ АХМАТОВУ, smiruponitke.info)

Tháng 3 năm 1966, Anna Akhmatova trút hơi thở cuối cùng tại một dưỡng đường vùng ngoại ô Moskow. Bà bước sang tuổi bảy mươi sáu, trái tim đã hoàn toàn kiệt sức.

 Lê Học Lãnh Vân

Từ mấy năm nay rồi, có lẽ những người bạn gần gũi biết trước tạp chí Diễn Đàn – Forum (gọi tắt là Diễn Đàn) sẽ đóng cửa. Hôm nay, đọc Lời chào tạm biệt và cảm tạ của DIễn Đàn, tôi nói với gia đình, những sợi dây liên lạc, kỷ niệm quãng đời hoạt động của ba hồi ở Paris đã được cắt đứt hoàn toàn! Quan hệ cá nhân còn nhưng thời hoạt động ấy đã hoàn toàn hết!

 Lê Thọ Bình (tổng thuật và giới thiệu)

Trong không khí sôi nổi của đời sống văn chương thế giới những ngày đầu tháng Mười năm 2026, giới phê bình lẫn độc giả yêu văn học đang hướng trọn sự chú ý về Stockholm, nơi quyết định tôn vinh tên tuổi tiếp theo nhận giải thưởng cao quý Nobel Văn học sắp được xướng lên (ngày 8/10).

 Trần Kiêm Đoàn

Nghe tin Huy Đức ra tù, tôi thấy lòng mình khá lạ. Không reo vui, cũng chẳng ngậm ngùi đến độ phải làm thơ. Tôi thản nhiên như một buổi sáng Sacramento nhìn ra sân, chợt thấy mùa Thu đã về tự lúc nào và mấy chiếc lá vàng đang thong thả rơi xuống đất.

 Nhớ anh Cung Tích Biền

Tô Đăng Khoa

Khi chị Kim, vợ anh Cung Tích Biền, nhờ tôi điều phối chương trình tang lễ của anh, tôi nhận lời mà không nghĩ nhiều về công việc ấy vì chị và gia đình đã chu đáo thu xếp chương trình tang lễ rồi. Tôi nghĩ chắc cũng chỉ là đứng lên giới thiệu từng người, giữ cho chương trình khỏi trễ, biết lúc nào nên nói, lúc nào nên lui xuống. Tôi nhẩm đọc những tên những người sẽ phát biểu, tên những bản nhạc, thứ tự chương trình. Những việc rất cụ thể.

 Nguyễn Quốc Chính

Tôi đã nghĩ khá lâu trước khi viết những dòng này về Trương Huy San - Osin Huy Đức. Không phải để biến anh thành một biểu tượng; càng không phải để yêu cầu bất kỳ ai phải nghĩ về anh giống như tôi. Tôi chỉ muốn viết về một con người mà tôi từng biết, về một người cầm bút có một hành trình đặc biệt, và về những nghĩa cử rất con người mà có lúc chính tôi đã được chứng kiến.

 Tuấn Khanh

Bất chợt một ngày, nghe tin nhà văn Cung Tích Biền ra đi về cõi xa, mọi thứ chợt chùng lại.

Lại nghe như đang đứng giữa một hang động vô cùng, nghe tiếng một giọt nước rơi ở đâu đó. Một tiếng rất nhỏ, nhưng âm vang thăm thẳm, kéo theo vô vàn ký ức vọng về.

 Ái Điểu

Gió từ phía dòng sông, từ sóng nước, thong thả qua bờ bến cát, đem theo chút se lạnh của chiều tàn.

Cầu đã bắc ở phía kia lâu rồi. Đâu còn ai nhớ đến bến đò ngang ở nơi này, của thời xa xưa ấy.

 Diễn Đàn

Kính gửi quý bạn đọc và thân hữu,

Ngày 1.10.2026, tạp chí Diễn Đàn (tên đầy đủ là Diễn Đàn – Forum, để tránh trùng hợp với rất nhiều “Diễn Đàn” khác) vừa tròn 35 tuổi. 35 năm là một quãng đường khá dài đối với một tạp chí “nghiệp dư”, hiểu theo nghĩa kinh tế (không kinh doanh) của từ này. Trong số đặc biệt kỷ niệm 30 năm ra báo, anh Nguyễn Ngọc Giao, trong ban chủ biên Diễn Đàn, đã có bài Chuyện bây giờ mới kể: câu hỏi “đầu tiên”, nói khá rõ điều này. Ở đây, tôi chỉ xin nói thêm một khía cạnh: tất cả chúng tôi, trong ban biên tập và kỹ thuật Diễn Đàn, không ai được đào tạo trong nghề báo, và cũng không ai được nó nuôi sống dù sau nhiều năm làm việc cũng đã mầy mò học được một ít kỹ thuật của “nghề”, cả trong các khâu biên tập, kỹ thuật để thực hiện “báo giấy” hay “báo mạng”. Nghiệp dư còn có ý nghĩa đó.

Thế mà, đa đoan đeo đuổi cũng được 35 năm, nhiều bạn trong nhóm làm báo đã trên 80, trẻ hơn thì cũng đã “U80”, chẳng phải đã đến lúc buông ư?

Thú thực, người viết mấy dòng này, được anh em trao cho việc điều hành tờ báo trong công việc hàng ngày mấy chục năm nay, cũng đã nghĩ đến chữ “buông” đó vài năm trước đây, nhưng rồi hè 2021 khi đưa ra bàn thì lại dẫn tới quyết định “làm số đặc biệt 30 năm trước đã”! Không lẽ “làm reo”, đành tiếp tục. Vả chăng, 30 tuổi cũng là một dịp nhìn lại mình, hoài bão và thực tế. Bài học thì nhiều, kỉ niệm còn nhiều hơn. Số đặc biệt 30 tuổi tuy không tập trung vào những kỉ niệm ấy, đã nhận được bài viết của nhiều thân hữu, đầy tình cảm, ưu ái về tờ báo cũng như cho riêng những người làm báo, càng làm cho chữ “buông” nặng nề hơn, khó thực hiện hơn. Nhưng làm sao bây giờ? Trong bài viết của mình anh Lê Học Lãnh Vân đã nhắc lại lời cảm khái của triết gia Bùi Văn Nam Sơn, nói thay cho bao nhiêu người: “Vãng sự vân yên hốt quá! Chuyện cũ gợi bao nỗi cảm hoài, như khói như mây!” Thời gian thì vẫn trôi, chẳng ai níu lại được (*) dù có là thiên tài như thi sĩ Lamartine bên hồ Le Bourget.

Xin mời bạn đọc bấm vào đường dẫn trên để đọc toàn văn 50 bài thuộc nhiều thể loại, thơ văn hay nghị luận bàn về những vấn đề mà chúng ta đều quan tâm. Cũng xin mời bạn đọc đọc lại mấy lời phi lộ cho số kỷ niệm ấy, để cùng chúng tôi ôn lại quãng đường thực ra là quá ngắn cho cái ước vọng sớm thấy một Việt Nam dân chủ và phát triển, ước vọng mà chúng ta chia sẻ với mọi tầng lớp đồng bào hiện sống trong và ngoài nước.

Giấc mộng chưa thành, nhưng cái lẽ vô thường được nhiều triết gia từ Đông sang Tây, tự Cổ chí Kim dạy chúng ta, có thể nào một tờ tạp chí nhỏ như Diễn Đàn dám ôm tham vọng – gọi cho đúng là ảo vọng – tự cho sự có mặt của mình là thiết yếu, là “không thể thay thế”...

Vì thế mà có mấy dòng này để thông báo cùng quý bạn đọc và thân hữu quyết định nhất trí của nhóm làm báo Diễn Đàn: đóng cửa (** và ***) tờ báo. Xin được thấu hiểu và thông cảm.

Sau cùng nhưng không phải kém quan trọng nhất, 35 năm ấy Diễn Đàn đã không thể chào đời và sống được nếu không có sự hỗ trợ của bạn đọc và của đông đảo các tác giả “khắp năm châu”, như chúng tôi đã nhấn mạnh trong Lời bạt cho số Kỉ niệm 30 năm. Tạp chí đóng cửa nhưng anh em trong toà soạn và kỹ thuật của báo vẫn rất mong sẽ có thêm những cuộc gặp gỡ – trong hay ngoài nước – các thân hữu của mình.

Xin tạm biệt và trân trọng cảm tạ.

Thay mặt Diễn Đàn

Hà Dương Tường

(liên lạc: hdtuong@gmail.com)

Tái bút

(*) Người viết rất ngần ngại nhắc lại những tin buồn, nhưng từ hồi “kỉ niệm 30 năm” ấy tới nay, chỉ trong vòng 5 năm, Diễn Đàn đã phải chia tay thêm bao nhiêu bạn bè thân thiết. Chỉ kể sơ những người trực tiếp “dính” tới tờ báo: các chị Phạm Tư Thanh Thiện, Mai Ninh, các anh Ngô Vĩnh Long, Trần Hữu Dũng, Đặng Tiến, Phạm Văn Đỉnh, Cao Huy Thuần, Võ Quang Yến...

(**) Cụ thể, chúng tôi sẽ không tiếp tục nhận bài vở mới cho trang web diendan.org, tuy nhiên trang này sẽ tiếp tục mở trong ít nhất 5 năm nữa (tiền thuê “máy chủ” đã có đủ trong trương mục!), với toàn bộ các bài đã đăng được giữ nguyên để bạn đọc có thể tìm lại nếu cần, kể cả các bài trên báo giấy đã được số hoá và lưu trữ tại địa chỉ diendan.org/tai-lieu/bao-cu . Việc tìm các bài cũ cũng tương đối đơn giản, chỉ cần bạn gõ vào ô “Tìm kiếm” ở đầu trang báo, góc phải, từ khoá của bài, viết trong ngoặc kép. Từ khoá đó có thể là một hay nhiều phần của tên bài, hoặc một tên riêng nào đó – tất nhiên nếu bạn nhớ càng chính xác và đầy đủ thì kết quả càng cụ thể hơn. Ví dụ, nếu bạn gõ “Võ Văn Kiệt” và “Thư gửi Bộ Chính trị” thì sẽ có 5 kết quả, nhưng nếu bạn chỉ gõ “Võ Văn Kiệt” thì sẽ có tới 330 kết quả và sau đó phải lục trong số 330 bài đó đúng cái bài đang tìm! Bạn cũng có thể tham khảo toàn bộ tạp chí Thời đại mới và các cuộc Hội thảo mùa hè (1998-2019) mà Diễn Đàn đã lưu trữ tại các địa chỉ https://tapchithoidai.diendan.org/ và https://hoithao.diendan.org/.

(***) Một vài bài chúng tôi đã nhận được và đang biên tập trước khi viết bài chia tay này sẽ được đăng sau ngày 1/10. Mặt khác trong chừng mực có thể, chúng tôi sẽ cố gắng đưa lại một số bài đã đăng những năm trước, nhưng xét ra vẫn còn tính thời sự và giá trị nào đó. Ngoài ra, trang Facebook của báo (Diễn Đàn - Forum) vẫn được giữ lại để khi cần (có sự kiện quan trọng!) chúng tôi có thể gửi tới bạn đọc thông tin và/hoặc nhận định của mình.

Nguồn: https://www.diendan.org/loi-chao-tam-biet-va-cam-ta