Gaither Stewart

Đoàn Huyền dịch

“Thư viện này được xây dựng theo một đồ án bí ẩn qua bao thế kỉ”, lời của Abot dòng Benedict trong tiểu thuyết Tên của đóa hồng. Chỉ người thủ thư đó biết thư viện bí ẩn của Eco chứa đựng những gì và không hé môi về bí mật của những cuốn sách quý. “Tất cả sự thật”, Abot nói, “không dành cho mọi người; không phải tất cả trá ngụy có thể bị nhìn thấu bởi những kẻ kính Chúa. Sách là một sinh vật mong manh, bị tổn hại qua thời gian”. Bởi vậy thư viện phải bảo vệ cuốn sách mong manh ấy. Sách phải tự bảo vệ mình, bí hiểm, như những bí mật nó ôm giữ. Nhắc lại rằng “monasterium sine libris est sicut mensa sine cibis,” Abot thế kỉ 14 của Eco gọi Luật dòng Benedict của mình là sự bảo tồn tri thức, thứ luôn đe dọa biến mất trong hỏa hoạn, cướp bóc và động đất”. Ở những thế kỉ tiền in ấn được miêu tả bởi Eco, thư viện của tu viện là một trung tâm tri thức tối quan trọng nhưng chúng bị che giấu trong bí mật, bởi tri thức vào lúc đó là thứ nguy hiểm. Tu sĩ bỏ thời gian trong các phòng viết, chép kinh sách, chú giải, đóng và bảo quản sách. Những tu viện như mười ba tu viện được Thánh Benedict lập ra vào thế kỉ 6 trên dãy núi gần Rome là nơi lưu trữ văn hóa quan trọng của châu Âu trong suốt thời kì bị rợ ngoại bang xâm chiếm.

Sau khi đọc thấy, trong tiểu thuyết của Umberto Eco, cung cách sống bí hiểm ở thư viện tu viện, tôi quyết định ghé thăm vài nơi. Tu viện Santa Scolastica ở Subiaco là tu viện nguyên thủy duy nhất của dòng Benedict còn sót lại. Bây giờ, nó ẩn mình trong thị trấn thần thoại Subiaco, nằm biệt lập ở dãy núi cách Rome bảy mươi kilomet, các tu sĩ của tu viện, xưa vốn dùng thời giờ để thiền định, chép sách còn các nghệ sĩ sơn vẽ nhà thờ và nhà nguyện.