Bảo Chân

Tôi đánh giá cao bài viết của Nguyễn Hồng Anh[1] ở lập luận sắc sảo, logic chặt chẽ và sức thuyết phục. Bên cạnh đó, bài phê bình của Đinh Thanh Huyền cũng đáng chú ý như một tiếng nói “ngược chiều” nghiêm túc, thúc đẩy đối thoại cẩn trọng và có trách nhiệm trong môi trường phê bình.

Đinh Thanh Huyền

Vừa rồi, TS. Nguyễn Hồng Anh có phản biện[1] bài viết “Đọc Thuyền của Nguyễn Đức Tùng”[2] của tôi với những lập luận được xây dựng từ lí thuyết về Văn học di dân (VHDD), phần mà TS. Nguyễn Hồng Anh rất mạnh. Cảm ơn TS Nguyễn Hồng Anh vì đã mở ra cơ hội để tôi có thể nói rõ thêm về quan điểm của mình, điều mà trong khuôn khổ bài viết trước tôi đã nén lại. Xin được trao đổi với TS. Nguyễn Hồng Anh như sau:

 Nguyễn Quốc Chính

Không phải cú đâm của một con dao. Mà là cú đâm của ký ức. Một cú đâm không làm bật máu ngay, không khiến người ta kêu lên ngay, nhưng nó để lại một cảm giác nhói rất lâu ở nơi sâu nhất của tâm thức. Có những vết thương trên thân thể chỉ cần thời gian là khép miệng. Nhưng có những vết thương trong ký ức dân tộc, càng im lặng lâu, càng tưởng đã lành, thì khi một tiếng gọi khẽ vang lên, nó lại đau theo một cách khác.

 Lê Học Lãnh Vân

Khi đọc Thuyền, tôi mong đọc những dòng tự sự của một người rõ ràng tư cách cá nhân, với những trải nghiệm, nỗi lòng cá nhân. Cá nhân nào cũng là sản phẩm của một thời đại, một xã hội, một nền văn hóa, giáo dục chung, nhưng mỗi cá nhân đều có thể vượt qua cái phông chung đó để thể hiện tính cách của riêng mình. Qua những cá nhân với tính cách riêng như vậy tôi có thể có cái nhìn toàn thể về một thế hệ, một lớp người.

 Lê Hoàng Lân

Mấy ngày nay, mở Facebook lên thấy nhiều ý kiến về một cuốn sách.

Tôi có đọc (đang đọc, gần hết).

 

CÓ THỂ CHÚNG TA SẼ THAY ĐỔI

 

Có thể chúng ta sẽ thay đổi

Chúng ta sẽ không lừa dối

Không cắn nhau nữa

Trước bữa ăn

Gió sẽ thổi trên cánh đồng im lặng

Người về bên sông vắng

Chiếc bóng đổ dài

Tô Lê Sơn

 

Nhà thơ Nguyễn Duy đọc bài thơ Khóc Tương Lai

Giáo sư nhập viện ngày 9.3.2026 ngày 18.4.2026 được Bác sĩ khuyên gia đình đưa về nhà. Bạn bè, đồng nghiệp, học trò đã kịp đến chia tay Giáo sư. Vào lúc 8g15 ngày 30.4.2026 Giáo sư Tương Lai trút hơi thở cuối cùng nhẹ nhàng thanh thản ra đi. Nhà thơ Nguyễn Duy là một trong những người đầu tiên được gia đình báo tin vì gia đình đã nhờ trước để nhà thơ nói lời đưa tiễn trong đám tang. Kèm với lời đưa tiễn nhà thơ có bài Khóc Tương Lai và gửi cho gia đình xem trước nguyên gốc như sau:

KHÓC TƯƠNG LAI

Tiễn cụ Tương Lai - Nguyễn Phước Tương*.

Bác Tương thôi đã thôi rồi**

Người Ngày Mai đã thành người Hôm Qua

Lối Hoàng tộc mở ra Đại lộ

Nắng rồi mưa... giông tố dập vùi

Chứa chan nước mắt mồ hôi

Gập ghềnh từng bước chân Người Dấn Thân

Trung với nước - ai ngăn ai chặn?

Hiếu với dân - ai vặn ngược xuôi?

Chống Tàu xâm lược***... hỡi ôi!...

Mênh mông thế sự****... tơi bời ruột gan

Trí thức hãy lo bàn việc nhỏ

Đại sự Đời đã có bề trên

Nhùng nhằng thân phận dân đen

Hùng tâm tráng khí kêu rên với lòng

Bầu tâm sự chất chồng trên giấy

Gửi muôn sau biết mấy nỗi niềm

Vẫn tia Hy Vọng thiêng thiêng

Ánh Tương Lai vẫn rọi lên nền trời.

P/S:

Hẹn nhau gặp nhé... Cụ ơi

Check in...

sắp đến lượt tôi... một ngày...

Hành trang nhè nhẹ áng mây

An nhiên ngồi đợi chuyến bay về trời...

Sài Gòn - ngày 30.4.2026

(nhằm ngày 14.3 Bính Ngọ)

NGUYỄN DUY.

--------------

*Tương Lai tên thật là Nguyễn Phước Tương, thuộc dòng dõi Hoàng tộc triều NGUYỄN.

** Tập theo câu thơ "Bác Dương thôi đã thôi rồi/ nước mây man mác ngậm ngùi lòng ta" (Khóc Dương Khuê của Nguyễn Khuyến)

***Cụ Tương Lai thường xuyên tham gia nhiều cuộc mít tinh, tuần hành chống quân xâm lược gây hấn ở biên cương, biển đảo nước ta... Các cuộc này một thời thường bị ngăn chặn hoặc giải tán.

**** Bộ sách Mênh Mông Thế Sự (mới gom được 4 cuốn) tập hợp loạt bài viết gồm nhiều nghìn trang về đề tài Thế Sự của Tương Lai - công trình sưu tập đang dang dở... Hy vọng một ngày được xuất bản rộng rãi.

Do gia đình đã lường trước sự ngăn cản của thành phần thi hành lệnh trên nên đã đề nghị nhà thơ Nguyễn Duy đổi lại câu chữ để đám tang được yên ổn nên nhà thơ đã sửa lại như trên mạng xã hội đã đăng

KHÓC TƯƠNG LAI

Tiễn cụ Tương Lai - Nguyễn Phước Tương* về cõi vĩnh hằng

Bác Tương thôi đã thôi rồi**

Người Ngày Mai đã thành người Hôm Qua

Lối Hoàng tộc mở ra Đại lộ

Nắng rồi mưa... giông tố dập vùi

Trường kỳ nước mắt mồ hôi

Gập ghềnh từng bước chân Người Dấn Thân

Trung với nước - tấc lòng son sắt

Hiếu với dân - sâu sắc yêu thương

Thành tâm tu giữa đời thường

Mênh mông thế sự***... con đường xa xa...

Nết chay tịnh hương hoa tri kỉ

Vẹn ân tình bền bỉ thủy chung

Lánh xa những chuyện viển vông

Bom trong ly rượu - bão trong tách trà

Bầu tâm sự trải la liệt giấy

Gửi muôn sau biết mấy nỗi niềm

Vẫn tia Hy Vọng thiêng thiêng

Ánh Tương Lai vẫn rọi lên nền trời.

P/S:

Hẹn nhau gặp nhé... Cụ ơi

Check in...

sắp đến lượt tôi... một ngày...

Hành trang nhè nhẹ áng mây

An nhiên ngồi đợi chuyến bay của mình...

Sài Gòn – ngày 30.4.2026

(nhằm ngày 14.3. Bính Ngọ)

NGUYỄN DUY.

Việc gia đình e ngại là có lý và thực tế đã diễn ra trong đám tang. Ngày 1.5.2026 CLB Lê Hiếu Đằng đến viếng với vòng hoa và băng tang mang dòng chữ “Câu lạc bộ Lê Hiếu Đằng kính viếng”. Hôm sau ngày động quan thành viên CLB Lê Hiếu Đằng không còn thấy băng tang trên vòng hoa nữa hỏi gia đình thì được biết ngay từ hôm qua khi vòng hoa mang tới đã có kẻ muốn gỡ nhưng người lo đám tang đã xin các anh muốn gỡ thì đợi người ta về đã chứ gỡ bây giờ xảy ra ồn ào ảnh hưởng đến đám tang. May thật đám tang diễn ra suôn sẻ không có điều gì đáng tiếc xảy ra.

Sài Gòn 10 ngày sau ngày GS Tương Lai ra đi.

TLS

 

 Nguyễn Quốc Chính

Phạm Thiên Thư đã đi rồi!

Có những cái chết chỉ khép lại một đời người. Nhưng cũng có những sự ra đi khiến người ta chợt nhận ra thêm một điều khác lớn hơn: một thời đại trong ký ức đang lùi xa thêm một đoạn nữa. Với Phạm Thiên Thư, có lẽ là như vậy.

 Cù Mai Công

Nhói lòng, bần thần, bùi ngùi, ngơ ngẩn, tiếc thương… là những cảm xúc rất thật, bao dòng chữ rất hay của muôn vàn trái tim yêu thơ, mơ nhạc khi nghe tin nhà thơ của “bụi đỏ, mây đỏ, động hoa vàng, cội hoa vàng” Phạm Thiên Thư “rũ áo mây trôi - Gối trăng đánh giấc bên đồi dạ lan” chiều 7-5-2026.

 Bùi Chí Vinh

Được biết thi sĩ Phạm Thiên Thư đã qua đời vào lúc 16 giờ 15 phút ngày 7-5-2026 tại nhà riêng trên đường Hồng Lĩnh, phường Hòa Hưng, quận 10 cũ, hưởng thọ 87 tuổi. Linh cữu ông sẽ quàng tại chùa Vĩnh Nghiêm, Sài Gòn.

 Nguyễn Viện

 Ảnh Nhật Quang

Nhà thơ Phạm Thiên Thư (1940 – 2026) vừa qua đời vào chiều 7/5 tại Sài Gòn. "Những phương trời viễn mộng", nói theo cách của Tuệ Sỹ không chỉ cho Tô Đông Pha mà còn là một Phạm Thiên Thư của những "động hoa vàng", đã khép lại.

 Tino Cao

Tin nhà thơ Phạm Thiên Thư vừa rời cõi tạm hôm nay khiến những người yêu mến “động hoa vàng” của ông không khỏi ngậm ngùi. Khoảnh khắc này nhắc tôi nhớ lại Mười bài Đạo ca của ông, được ba tôi cho nghe lần đầu năm tôi lên sáu tuổi, và sau này nhiều lần nghe lại. Tôi vẫn tin rằng trong gia tài những bài thơ thi hóa giáo lí của Đức Phật, Mười bài Đạo ca, ra đời từ năm 1971, chính là di sản tâm linh toàn bích nhất, một tấm gương phản chiếu trọn vẹn hành trình sống và viết đầy thong dong của Phạm Thiên Thư. Những vần thơ thoát tục của vị tu sĩ phong trần ấy, khi tương phùng cùng những giai điệu của Phạm Duy, đã tự thân khai mở một cõi trú an nhiên cho tâm hồn Việt suốt hơn nửa thế kỉ biến động qua.

 Nguyễn Văn Tuấn

Sự ra đi của thi sĩ Phạm Thiên Thư ở tuổi 86 khép lại một đời thơ tài hoa, nơi đạo và đời, tình yêu và vô thường, mộng và thực luôn quyện vào nhau.

 Phạm Hiền Mây

I. BƯỚC NHẸ MÀ SÂU / MÀ CŨNG NHÒA MAU

Sinh năm 1940 tại Lạc Viên, Hải Phòng, di cư vào Nam năm 1954, tính đến nay, Phạm Thiên Thư đã tám mươi sáu, tám mươi bảy tuổi rồi.

Nguyễn Thị Thanh Bình

 

Khỏi nói cũng thấy chúng ta rất tưởng tiếc ngưỡng mộ con người vừa đạo vừa đời tài hoa vượt bậc của Miền Nam văn học này.

 [ai mang bụi đỏ đi rồi]

còn 2 con mắt khóc người 1 con...

1.

cửa sổ tàu đêm

ai mang bụi đỏ mang khôi nguyên bên vũ dy và đàm lan

mang cả anh đang mặt nạ thiên thần bằng giấy báo ướt

chúng ta bỏ phố núi ra đi như kẻ mang bệnh mất ngủ

  Đinh Thanh Huyền

“Thuyền nhân” là một trong những từ khóa nhạy cảm nhất trong lịch sử Việt Nam hiện đại từ sau năm 1975. Đây là từ dùng để chỉ những người rời Việt Nam bằng đường biển trên những con thuyền nhỏ, vượt qua nhiều hiểm nguy để tìm nơi định cư mới tại Hoa Kì, Canada, Australia và nhiều nước khác. Nguyên nhân của làn sóng ra đi này khá phức tạp, bao gồm sự thay đổi thể chế chính trị ở Miền Nam, khó khăn kinh tế sau chiến tranh, tâm lí lo ngại về tương lai và việc một số người dân Miền Nam không thể hòa nhập với chế độ mới. (Giai đoạn 1978 – 1979 khi quan hệ giữa Việt Nam và Trung Quốc căng thẳng, một bộ phận lớn người gốc Hoa tại Việt Nam cũng rời đi, trong đó nhiều người vượt biển và được xếp vào dòng thuyền nhân). Hành trình của họ vô cùng gian nan. Nhiều người phải đối mặt với bão tố, đói khát, cướp biển, tai nạn chìm tàu và mất mát người thân. Hành trình này để lại những vết thương sâu sắc như chia li gia đình, sang chấn tâm lí và những khác biệt trong cách nhìn nhận lịch sử giữa các thế hệ, các cộng đồng trong và ngoài nước kéo dài đến tận ngày nay. Hai chữ “thuyền nhân” đến nay vẫn làm nhói lòng người Việt cả trong và ngoài nước, như một vết đau chưa lành hẳn. Bởi vậy, chạm vào vết đau đó là một việc không thể bất cẩn, kể cả đối với người trong cuộc. Từ góc nhìn này, tôi đã đọc “Thuyền” – tiểu thuyết của Nguyễn Đức Tùng và có những băn khoăn riêng.

 Nguyễn Hồng Anh

Tôi (và một số người) có được biết nhà phê bình Đinh Thanh Huyền (sau đây xin gọi là “chị”) có một bài viết về “Thuyền” theo hướng “chê” (nói theo ngôn ngữ bình dân chúng tôi hay nói chuyện với nhau). Khác với những bài “chê” khác, dựa vào sự hiểu biết của tôi về chị, tôi tin đây sẽ là bài phê bình rất đáng đọc, cho tác giả, cho độc giả, cho tôi. Và thật hay là chiều nay chị đã công bố bài viết ấy trên fb cá nhân (https://www.facebook.com/thanh.huyen.409299/posts/2476475129463992). Sau khi đọc xong, tôi nghĩ sẽ viết ngay bài tranh luận với chị, vì những gì chị viết thật sự chạm đến vấn đề tôi đang nghiên cứu: Văn học di dân (VHDD). Do đó, phần tranh luận này, tôi sẽ tuân thủ nguyên tắc: Tranh luận về tác phẩm “Thuyền” ở góc độ thuần tuý thi pháp, không nói gì ngoài tác phẩm (không nói về chính trị, về xuất bản, về tác giả, v.v.), vì tôi muốn hướng đến khẳng định: Tự bản thân tác phẩm đã có đủ giá trị để đứng vững.

  (The wound is the place where the light enters you – Rumi)

Hàm Anh

Trong một chia sẻ trên Facebook cá nhân, nhà văn - nhà phê bình Ngô Văn Giá hào hứng thông báo cuốn tiểu thuyết THUYỀN vừa ra mắt của nhà văn - nhà thơ - bác sĩ Nguyễn Đức Tùng chuẩn bị được tái bản, ông có đặt câu hỏi: “Tại sao THUYỀN lại có sức hút mạnh mẽ đối với bạn đọc như vậy? Hẳn vẫn còn là một bí ẩn đối với chúng ta.”

 Tô Hoàng dịch

Dưới chính thể Xô VIết, tổng cộng Hội Nhà văn Liên Xô đã có tám kỳ đại hội. Kỳ đầu tiên diễn ra vào năm 1934, kỳ cuối cùng vào năm 1986.

Kỳ thứ tư, được tổ chức trùng với kỷ niệm 50 năm Cách mạng Tháng Mười, tượng trưng cho một sự cân bằng hợp lý và không hứa hẹn bất kỳ biến động cách mạng nào. Nó mang tính bảo thủ cả về hình thức lẫn nội dung, được tổ chức dưới khẩu hiệu không chính thức "Đừng tìm kiếm điều tốt khi điều tốt đã là tốt". Tuy nhiên, đằng sau hậu trường lại có sự bất ổn: một bức thư của Alexander Solzhenitsyn gửi đến diễn đàn đã được thảo luận, trong đó tác giả đề xuất "bãi bỏ mọi hình thức kiểm duyệt, cả công khai hay ngấm ngầm.

 Từ Xa

 

tôi gặp biển ở Đà Nẵng

và uống rượu chuối hột ở phá Tam Giang

rượu chuối hột nồng nồng phá Tam Giang rờn rợn

tôi nhìn xeo xéo tô cháo cá

sông Hương vẫn bám em

tôi muốn quay lại chiều nay

uống cà phê Starbucks ở Huế thêm lần nữa.

 

THƠ TẶNG NGƯỜI DƯNG

 

Không có ai khiến ta vui đan áo

Thì đan chữ tặng người dưng

 

Chữ này tặng các bà mẹ anh hùng của đất nước xinh đẹp Ukraina

những người mãi tìm con trong hình sông dáng núi

Đất nước mấy năm tan hoang vì bom dội

Sẽ mau đến ngày “to đẹp bằng mười”!

 Nguyễn Hồng Lam

Tôi đã đọc bài viết Về Thuyền của Nguyễn Đức Tùng trên FB Nguyễn Thanh Sơn và đã bấm like – một dấu nhắc chỉ thể hiện đã đọc. Sơn viết bài này khá có nghề, có khung nghiên cứu, có phương pháp..., song tôi không nghĩ đó là khung và phương pháp phê bình văn học. Bài viết sắc, nặng, nhưng cảm tính; tỏ ra khách quan nhưng thể hiện hoàn toàn chủ quan. Nể về câu chữ nhưng về quan điểm đánh giá, tôi nghĩ ngược lại. Hồi cuối năm 2025, tôi đã hy vọng Hội nhà văn Việt Nam trao giải thưởng năm cho cuốn sách này. Theo tôi, nó xứng đáng.

 Tạ Duy Anh

Có những lời mời như dưới đây.

Một hôm tôi đang ngồi nhà viết lách, thì nghe tiếng chuông cửa. Một anh bạn thân tùm hụp mũ bảo hiểm, vừa đẩy xe máy vào cổng, vừa giục:

-Mặc nhanh quần áo, đi với tôi.

 Nguyễn Xuân Xanh

Thành quả đáng giá của nền văn hóa học thuật là một tâm trí cởi mở, được rèn luyện để suy nghĩ cẩn trọng, được hướng dẫn về các phương pháp nghiên cứu triết học, được làm quen một cách tổng quát với những tư tưởng tích lũy của các thế hệ trước, và thấm nhuần lòng khiêm nhường.

 –  Charles Eliot, Phát biểu nhậm chức Đại học Harvard 1869

Nếu chỉ lo cải thiện chiếc đèn dầu thì chúng ta chẳng bao giờ có đèn điện cả.

 –  Thomas Edison, nhà phát minh thiên tài người Mỹ

Nguyễn Cung Thông[1]

Phần này bàn về một số cách dùng như bề tràng, bề ngang, nói khoét, nói hoặc, xác mấy, đi xa xác... từ TK 17. Đây là lần đầu tiên cách dùng này hiện diện trong tiếng Việt qua dạng con chữ La Tinh/Bồ (chữ quốc ngữ), điều này cho ta dữ kiện để xem lại một số cách đọc chính xác hơn so với các dạng chữ Nôm hay Hán Việt cùng thời. Ngoài ra, một số từ Hán Việt thời này đã có chức năng rộng hơn hay được dùng một cách tự do hơn (free morpheme/A ~ hình vị tự do) như tràng, hoặc, quốc, tiểu, trở, thậm, vô (và dạng cổ hơn là mựa), cùng... Một số trường hợp rất khó nhận ra dạng Hán Việt vào TK 17 vì là âm cổ như mựa, âm cổ hơn của vô 無 ~ không, chẳng, hay nghỉ là âm cổ của y 伊 là đại từ nhân xưng ~ hắn, gã, khứng là âm cổ hơn của khẳng 肯 ~ đồng ý, muốn… Đây là không kể đến một số từ Hán Việt dùng với nghĩa khác hơn ngày nay: td. giao cảm[2] 交感 là giao cấu/ăn nằm trai gái với nhau, khốn nạn[3] 困難 là bần cùng, cực khổ đáng thương, đã nhản tiền 眼前 (nhản thanh hỏi/VBL) ~ đã thấy... Phần sau bàn thêm về các dạng âm cổ cùng một số biến âm của tràng - trường - trưởng, khoát –hoát - khoét - phét – phách - khoác, hoặc/quốc - vực - nực - nứt - nấc - bậc - nước - úc, *khác - xác - chắc - rạc trong quá trình hình thành tiếng Việt hiện đại. Tài liệu tham khảo chính của bài viết này là các tài liệu chép tay của LM Philiphê Bỉnh (sđd - xem chi tiết trong mục Tài liệu tham khảo chính - trưởng và bốn tác phẩm của LM de Rhodes soạn: (a) cuốn Phép Giảng Tám Ngày (viết tắt là PGTN in năm 1651), (b) Bản Báo Cáo vắn tắt về tiếng An Nam hay Đông Kinh (viết tắt là BBC in năm 1651) trong phần đầu của từ điển Việt Bồ La (c) Lịch Sử Vương Quốc Đàng Ngoài 1627-1646 và (d) tự điển Annam-Lusitan-Latinh (thường gọi là Việt-Bồ-La, viết tắt là VBL in năm 1651) có thể tra tự điển này trên mạng như http://books.google.fr/books?id=uG`hkAAAAMAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false. Các chữ viết tắt khác là Nguyễn Cung Thông (NCT), Hán Việt (HV), Việt Nam (VN), ĐNA (Đông Nam Á), LM (Linh Mục), CG (Công Giáo), PG (Phật Giáo), TVGT (Thuyết Văn Giải Tự/khoảng 100 SCN), NT (Ngọc Thiên/543), ĐV (Đường Vận/751), NKVT (Ngũ Kinh Văn Tự/776), LKTG (Long Kham Thủ Giám/997), QV (Quảng Vận/1008), TV (Tập Vận/1037/1067), TNAV (Trung Nguyên Âm Vận/1324), CV (Chánh Vận/1375), TVi (Tự Vị/1615), VB (Vận Bổ/1100/1154), VH (Vận Hội/1297), LT (Loại Thiên/1039/1066), CTT (Chánh Tự Thông/1670), TViB (Tự Vị Bổ/1666), TTTH (Tứ Thanh Thiên Hải), KH (Khang Hi/1716), P (tiếng Pháp), A (tiếng Anh), L (tiếng La Tinh), (Việt Nam Tự Điển/Hội Khai Trí Tiến Đức 1931), ĐNQATV (Đại Nam Quấc Âm Tự Vị 1895), v.v. Kí viết là ký (tên người, tên sách) và trang/cột/tờ của VBL được trích lại từ bản La Tinh để người đọc tiện tra cứu thêm. Tương quan Hán Việt ghi nhận trong bài không nhất thiết khẳng định nguồn gốc của các từ liên hệ (td. có gốc Việt cổ hay Hán cổ).

 Phạm Xuân Nguyên

(Nhân bài viết mới của Nguyễn Thanh Sơn về tiểu thuyết Thuyền của Nguyễn Đức Tùng, tôi đưa lại bài viết một năm trước, khi tác phẩm này vừa in ra.)

 Trung Dũng Kqđ

 

Bốn bài thơ đau buồn về Biển Đông và hiểm họa mất biển đảo, mất nước vào tay giặc Tàu.

 Lê Huỳnh Lâm

Nhiều người biết đến tài thơ của Trần Vàng Sao (bút danh của Nguyễn Đính) qua những bài thơ đầy nỗi niềm trăn trở, như bài: Bài thơ của một người yêu nước mình, Gọi tìm xác đồng đội, Đồng chí, Người đàn ông bốn mươi ba tuổi nói về mình, Nhân dân và tôi, Trường ca Tiên Dung - Chử Đồng Tử,... Nhưng đằng sau những con chữ đó, anh còn sử dụng màu sắc để tạo ra các bức tranh gây ấn tượng mạnh nơi người xem.

 Nguyễn Thị Kim Thoa

Từ ngày còn nhỏ, tôi đã thích nói chuyện, tôi nói chuyện với cha, với mẹ, với ông cậu Mới, chuyện gì nhĩ, chuyện những nụ hoa, chuyện những chiếc lá, chuyện những con ong, con bướm, con giun, con dế…

 Phần 1: Thơ

CÓ ĐƯỢC NGỌN NÚI KIA

LÀ ĐỦ

  *

đàn cừu một trăm triệu con

nhìn lên mây trắng

tìm dấu vân tay y đúc

dấu cỏ khô

từ thế kỷ trước.

   *

Một tháng sau

ngày (1) trái đất quay chậm hơn

1,34 giây. 

Tôi mới tự hỏi:

Thiên đường nào mụ mị trên cao?

 Truyện ngắn của Đa Mi

 

Xe dừng ở thị trấn. Nắng rất rát. Người lái xe mở cửa cabin, xòe tay như làm xiếc: Hết tiền rồi quý ông! Tôi biết làm gì với cái thị trấn lạ huơ này nhỉ. Thò tay lấy cái ba lô nhàu nhĩ, lí nhí một lời cảm ơn, tôi quày quả đi. Nhưng người lái xe ngoắc lại. Lão đưa cho tôi cái khăn rằn, cũng lấm lem bụi đất, lầm bầm, như đã lầm bầm suốt chuyến: Giữ mà lấy hên!

Nguyễn Sơn Hùng

Lời mở đầu

Sáng nay đọc chương 1 thiên 11 Tiên tiến trong Luận ngữ trưng của Ogyu Sorai, thấy ông căn cứ vào nội dung thiên 5 Vương chế sách Lễ ký để giải thích ý nghĩa của hai từ tiên tiến 先進 và hậu tiến 後進 trong chương này.

 Đinh Thanh Huyền

 

Tôi và anh đã từng gặp nhau hai lần, một lần ở Tây Nguyên, một lần ở Hà Nội. Hai cuộc gặp đều dễ chịu nhưng nhạt vì chúng ta không phải bạn thân, chẳng có nhiều điều để nói. Vậy nên tôi càng thấy sự ương ngạnh của mình là đúng. Đừng nên gặp nhà thơ, chỉ nên đọc thơ mà thôi. Thơ sẽ cho chúng ta nhiều điều để nghĩ và nói cùng nhau trong im lặng. Anh viết xong và rời đi, để lại tôi – đọc với bao nhiêu là câu hỏi – không thể hỏi ai. Giống như lúc này, tôi nhìn vào trang Facebook của anh, vào bài thơ Mẹ và màu trắng vừa hiện ra.

 Lê Học Lãnh Vân

1) Khoảng 8g30 chiều, từ sân thượng, tầng 34 của tòa nhà Saigon Royal ngó xuống, dọc sông Sài Gòn, cặp bến cảng Khánh Hội là một dọc các chiếc tàu nhà hàng đèn sáng rực thả neo. Từ mấy thập niên rồi, Sài Gòn mình đã có các chuyến tàu nhà hàng giống các bateaux mouches của Paris… Đêm nay những chiếc tàu ấy về neo đậu sớm vì 15 phút nữa sẽ bắn pháo bông nhân ngày 30/4 lần thứ năm mươi mốt.

 Lợi Phan Mai

 

I. CON DỐC THIÊN ẤN VÀ NGƯỜI ĐÀN ÔNG CÓ RÂU TÓC NHƯ MÂY

Khoảng mười năm trước, khi dẫn dắt một lớp báo chí điều tra cho Hội Nhà báo Quảng Ngãi, tôi thường cùng các nhóm học viên lùng sục thực địa. Đó là kiểu đào tạo tôi ưa nhất: không bục giảng, không PowerPoint. Lý thuyết buổi sáng, buổi chiều lên xe đi tác nghiệp. Học viên cầm máy, cầm bút, gặp người thật, viết bài thật.

 Đào Phương Liên

 

Vào khoảng hơn 2g đêm của ngày này 18 năm trước, khi bác sĩ hỏi: “Để ông đi tự nhiên hay giữ để gia đình chọn giờ?” Tôi nghe cậu em trai cùng Việt đồng thanh: “Để ông đi tự nhiên!”. Tôi ngơ ngác: “Là sao?”. Việt liếc nhìn tôi, nói khẽ: “Ông sắp đi chị ạ”. Tôi không tin dù mắt vẫn đăm đăm nhìn màn hình theo dõi, dù các dao động hình sin dần phẳng... dần đứt quãng... Tôi không tin vì vẫn luôn miệng nguyện cầu Trời Phật phù hộ cho Bố, thậm chí còn thầm nguyện đổi những năm tuổi thọ của mình để Bố được sống, được tỉnh lại. Vậy mà Bố vẫn đi là sao? Tôi trách Trời Phật không thiêng... Tôi trách mình cầu chưa đúng cách...

 Trương Vũ

Cách đây 39 năm, tôi rời Việt Nam trên một chiếc ghe đánh cá nhỏ, cùng với bốn bạn đồng hành khác. Chúng tôi thay phiên nhau lái ghe, từ Nha Trang vượt đại dương nhắm hướng Manila, Phi Luật Tân. Không một ai trong chúng tôi có kinh nghiệm hay hiểu biết về hải hành. Một đêm, không trăng, sóng lớn, đang lái ghe tôi chợt nhớ đến một bài thơ của Victor Hugo, bài Oceano Nox (Đêm đại dương), mở đầu bằng những câu tạm dịch như thế này: "Có biết bao thủy thủ, có biết bao thuyền trưởng, vui vẻ hăm hở lao mình vào các chuyến viễn du, có biết bao nhiêu người trong số đó, do định mệnh nghiệt ngã, mất hút theo chân trời mờ nhạt, tan biến vào lòng đại dương không đáy, trong một đêm không trăng...". Khi còn đi học, nét bi hùng của bài thơ gây cho tôi nhiều xúc động. Vào lúc này, chơi vơi trên biển cả, không là thủy thủ, không là thuyền trưởng, trong lo sợ, trong sự cảm nhận sâu sắc thân phận nhỏ nhoi mong manh của mình giữa đại dương bao la, tôi càng xúc động hơn. May mắn, chúng tôi đến được Manila an toàn. Ghe chúng tôi là một trong những chiếc đầu tiên đến được Manila sau biến cố 1975.

 Thơ Trần Mộng Tú

 

Như ngọn núi Vọng Phu

Tháng Tư sẽ đứng đó

Cô đơn và vững vàng

 Phan Tấn Hải

Lebanon sẽ trở thành một kiểu tro bụi như Gaza sau khi không quân Israel tung ra nhiều đợt dội bom ngay giữa thủ đô Beirut nhiều tuần lễ qua, bất kể Hoa Kỳ và Iran đang ngưng bắn và đàm phán? Có nên hy vọng vào cuộc đàm phán ngập ngừng đương hữu giữa Israel và Lebanon hay không, sau nhiều thập niên họ vẫn nhìn nhau qua họng súng? Chúng ta không thể biết đất nước xinh đẹp này tương lai có thể bị xóa sổ hay không, trong khi Lebanon trải qua gần một thế kỷ trở thành một chiến trường khi nhiều nền văn minh hội ngộ, và cũng là nơi đã khai sinh ra nhiều nhà thơ và họa sĩ tuyệt vời.

 Trung Dũng Kqđ

 

TÔI ĐÃ ĐÁNH MẤT NƯỚC VIỆT BUỒN ÔNG Ạ!

 

Tôi đi ngược từ miền Nam ra Bắc

Cuối Cửu Long leo lên ngọn sông Hồng

Muốn đi hết đất nước mình ông ạ

Rồi thả trôi cho mất xác ở biển Đông...

Có những bữa, miền trung du thưa vắng

Mấy con trâu ngơ ngác ngóng mục đồng

Đêm Phó Bảng tiếng con mèo vong quốc

Gào thất thanh như bị chém ngang hông

Có những bữa bên đường đầy lông ngỗng

Phía xa xa mấy chú khách thập thò

Tôi không thể xoá đi bao vết dấu

Lịch sử rùng mình nghĩ vận nước, âu lo...

Có những bữa như bữa nay ông ạ

Dăm thằng hèn ngồi "ôn cố tri tân"

Rót nhè nhẹ như trong vùng tạm chiếm

Sau bữa nay biết còn gặp mấy lần?

...

Có những bữa đứng ngay đường biên ải

Nhìn tứ bề thấy nước Việt xa xăm...

 Đào Phương Liên

1- Ngày 30/4 năm 1975 ấy, tôi đi học về, như muốn nhảy chân sáo, lâng lâng trong không khí tưng bừng của ngày thống nhất đất nước thì bị anh hàng xóm tên Vượng chặn ngay cửa: “Thống nhất rồi, chắc mày vui lắm nhỉ?”. “Cả nước vui mà anh!”. “Nhà mày vui nhất! Sắp đổi đời rồi! Tha hồ mà giàu nhé.” Thấy tôi ngơ ngác, anh giải thích: “Mày không nghe câu miền Nam nhận họ, Miền Bắc nhận hàng à? Bố mày phản động thế, chắc chắn có họ hàng trong Nam. Có khi còn bên Tây, bên Mỹ nữa.” Tôi tính vào nhà hỏi Bố thì anh ta lại bồi thêm: “Mà lý lịch nhà mày như thế không được vào đại học đâu. Cùng lắm là Sư phạm nhưng phải là đoàn viên cơ”.

 Nguyễn Hồ Quân

Đến bây giờ tôi mới hiểu được phần nào bức ảnh của mình được chọn Winner UP22 năm 2021 và được chọn lưu trữ vĩnh viễn ở Bảo tàng Lugano Thuỵ Sỹ.

Nguyễn Thanh Bình

 

Đi tới gần cuối chặng đường, nhớ lại "thời xa vắng"...

Đăng lại một bài viết cách đây hơn 20 năm, vốn được gõ trên cái máy đánh chữ Remington cũ kỹ với giấy pelure...

*****

 

Chết Vẫn Chưa Chết

  

Trước mặt

Mọi con đường giăng kẽm gai

 

Chân không thể đi ngược

Nhát đau càng sâu thêm

 

Không tìm ra cách cứu con

Làm cha thật treo cổ

 

Chạy

hơi tết chưa tan

tháng ba

rồi

tháng tư

vụt đến

Đọc trong lễ tiễn đưa cụ Tương Lai - Nguyễn Phước Tương về cõi vĩnh hằng. Sài Gòn, 5:30 ngày 2.5.2026.

 

TIỄN BIỆT

CỤ TƯƠNG LAI

 

Lên đường thanh thản nhé, cụ Nguyễn Phước Tương ơi...

Dùng dằng mãi rồi cũng phải chia tay thôi. Siêu máy tính nhà trời đã điểm giờ tiễn biệt.

Xin hãy tin rằng cuộc chia tay định mệnh này giải thoát con người khỏi cõi đời vốn đã được định danh là bể khổ.

Nơi đây, cụ đã sống hết mình và làm việc cật lực, để thực thi bổn phận làm người chân chính,  trọn nghĩa vẹn tình với gia đình, bạn bè và cộng đồng xã hội. Dĩ nhiên, công việc còn dang dở và cụ đang trĩu lòng nặng nợ giấc mơ...

Xin hãy tin rằng giấc mơ huy hoàng về tương lai dân tộc  đang được các thế hệ học trò cùng con cháu cụ nuôi dưỡng và tiếp tục vận hành cho đến thành hiện thực.

Xin hãy tin rằng, cuộc chia tay này không phải là chết, càng không phải là hết, mà là bắt đầu một dạng sống mới – một hành trình khác –, góp phần tiếp truyền thêm nguồn năng lượng siêu, nhiên siêu hình cho cõi nhân gian.

Cụ Tương Lai ơi, thanh thản phiêu du với mây trời tự do vô lượng nhé...

 

Sài Gòn – sáng 1.5.2026.

(Rằm tháng 3, Bính Ngọ)

NGUYỄN DUY

 Vũ My Lan

- Đến Quốc lộ 6 rồi đấy ông ạ – anh lái xe từ trên ghế lái nói to để cha tôi nghe tiếng.

 Damien Cave

Hình ảnh: Linh Phạm

Tường thuật từ Hà Nội, Việt Nam

The New York Times ngày 12 tháng 4, 2026

ChatGPT dịch

Văn Việt hiệu đính

 Võ Xuân Sơn

Một số bạn nói chuyện với tôi, gọi ngày 30/4 là Ngày giải phóng Miền Nam. Tôi nói thẳng với các bạn ấy, là tôi không thích gọi như vậy.