(Đọc Vẫn sống cùng ngụ ngôn)

Ý Nhi

Hai câu thơ tôi mượn làm tựa đề cho bài viết này nằm trong bài lục bát Theo nhau của Trần Đình Sơn Cước:

Chúng tôi vừa nhận được tập thơ Vẫn sống cùng ngụ ngôn của nhà thơ Trần Kiêm Trinh Tiên và nhà thơ Trần Đình Sơn Cước.

Sau những tháng năm “Theo nhau gió dạt mây trôi/ Theo nhau cơm áo một đời long đong/ Theo nhau theo hết tấm lòng/ Theo nhau theo hết đục trong kiếp người” họ đã “theo nhau” đứng tên chung trong một tập thơ.

Văn Việt xin chúc mừng hai nhà thơ và trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc bài viết của nhà thơ Ý Nhi cùng một số bài thơ được trích từ Vẫn sống cùng ngụ ngôn.                                                                                     

Văn Việt

*****

Trần Kiêm Trinh Tiên

CHIA  LY

Ba tôi,

nằm lại, vườn chùa

Mẹ tôi,

hạt bụi, tan vào  biển xưa

Sống chia ly,

Thác chia ly,

Câu kinh dẫn độ,

Bâng khuâng dặm về.

 (1998-2012)

VÔ NGÔN

Thuở ấy tình cờ

Người hành khất mù ôm cây đàn thùng

cùng đứa con gái nhỏ dừng ngang chỗ anh ngồi

Nơi người chị buôn hàng chuyến

vừa đẩy bao gạo dấu nhờ dưới chân anh

Con tàu chao nghiêng băng qua hẻm núi

Đứa con gái nhỏ

cầm chiếc mũ vải trong tay

“Và kính thưa quý vị

Sau đây chúng tôi xin trình bày

“Hai mươi bốn giờ phép” (*)

Nhạc và lời của Trịnh Công Sơn”

Cô bé chẳng hề băn khoăn

về một tên gọi

chìa chiếc mũ vải trước anh

Số tiền anh bỏ vào

nhiều hơn bao tuần hát dạo

Người cha khản giọng

Hát về một miền nắng gió

Hát về nỗi chia xa…

Bạn bè nhìn anh

Không dấu được nụ cười

Bài ca nào phải…

Chỉ nỗi đau chung,

Một thời khói lửa

Anh lặng như dáng cò

Ngồi nhớ cánh đồng mưa…

Anh cũng là người hát rong

Cô đơn hát lời vô ngôn

Hát lời tiên tri

Thuở mặt trời chưa mọc.

(Tháng Tư 2001)

(*) Nhạc và lời của Nhạc sĩ Trúc Phương

ÔNG GIÀ RỪNG NATICK

(Tưởng nhớ Họa sĩ Đinh Cường

và Nhà văn Nguyễn Xuân Hoàng)

Sáng tinh mơ

hớp vội ngụm trà

Ông Già quấn hai vòng chiếc khăn quàng

không còn nhớ tuổi

đi về phía cánh rừng vàng

nơi ngôi sao mai còn sáng lẻ loi như hạt lệ

Ông đi tìm con chim Cardinalis

trong bụi gai

Kể cho nó nghe về nỗi buồn

Hôm nay, ngày đưa tang Người bạn

Ở cách ông ba múi giờ và sáu tiếng đường bay

Chim ơi còn nhớ không

Có những ngày tháng Bảy

Ta đi vắng,

không mang hạt hướng dương ra cho con

Ta đi về bên ấy,

Bạn hân hoan đặt bàn tay trên tay ta

cùng cắt bánh mừng chung Sinh nhật

Bức hình vui còn lưu dấu tiếng cười,

Tiếng cười giữa hai cơn đau!

Chim Cardinalis ơi!

Bên bờ tử sinh

Ai đã hát cho ai nghe

Về giấc mơ đời cô quạnh

Nơi những giọt lệ đã xanh từ thiên cổ

Và khúc requiem vỡ tan trong gió?

Giữa cánh rừng thu vàng

Ông Già miên man nhớ bạn

Bên ấy, khuya im

Con chim gõ mõ bay đi đâu chưa về?

Bạn ông đang nằm nghe

Chiếc máy nhỏ tụng kinh

Nam Mô A Di Đà

Hai bàn tay lạnh ngắt

(14 Tháng Chín 2014)

NỖI BUỒN

Khi anh ngồi hát về nỗi buồn

với cái bóng của mình

Con tò vò làm tổ với đất khô và giọt lệ

Nhện giăng hoài không hết cuộn tơ sầu

Có ai hái bông hoa ở phương trời này

gửi theo trăng xanh về nơi con sông u hoài?

Nơi vườn xưa đọc thơ Tô Đông Pha

thấy mình ngoài ngàn dặm

Cánh hạc vàng bay qua

thả rơi tình khúc cũ !

Ôi những ý nghĩ rất xưa

của một người chưa hề làm thơ

Chỉ biết gởi lòng mình

trên luống cải vàng bông

Tháng Giêng ở triền sông

Anh có tin không

Trong khu rừng già phục sinh

Chim phượng đã quay về làm tổ

Khi anh vẫn ngồi hát về nỗi buồn

Với cái bóng của mình.

(05/1998)

ĐÊM, NGHE “NẮNG HOÀNG HOA”

(Năm 1957, nhà văn Hoàng Ngọc Biên sáng tác nhạc cho bài “Nắng Hoàng Hoa”. Về sau, nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường viết lời)

Vầng trăng xưa ngủ quên

Thả trôi trí nhớ bay lang thang như cánh hoa

Tôi ngồi bên khung đêm đợi chờ

Năm năm, mười năm

Nào biết gió đã mang cánh hoa về an nghỉ

bên kia ngọn núi

Không một lời chia phôi!

Mỗi ngày

Sáng, Trưa, Chiều

Bà bảo mẫu, cao lớn như một cỗ xe

đánh thức tôi đều đặn

theo chuông đồng hồ đổ

Mở tung màn cửa

giấc mơ tôi bay theo gió

Tôi -con còng nhỏ liêu xiêu-

ẩn trong chiếc vỏ khô

đợi sóng cuốn trôi về biển

Cho tôi đi tìm em

Tìm những lời ca thơ đẹp như nước mắt

như nhánh phù dung đớn đau

trôi hoài trong hoàng hôn biển

Cho tôi đi tìm đôi mắt nâu -màu hiu quạnh-

Như mái ngói trăm năm tôi ngồi nhìn mỗi ngày

Nỗi nhớ vàng như màu nắng trên rêu xanh

Tôi đi qua một ngày như cơn mộng du

Khi bà bảo mẫu gắn qua mũi

khúc dây nhựa chuyền dưỡng khí

Tôi biết chiều đã tàn,

mình sắp được ngồi yên với giấc mộng

Đêm sâu,

Mời em cùng tôi

nghe lại Nắng Hoàng Hoa” của Biên

Hát với nhau thuở lòng còn trong

như chim non chưa rời trứng vỡ

Thuở chưa hề tin có ngày

mình sẽ già như con hạc biển

Nay theo Biên về trời

Tiếng hát đã bay qua những nỗi buồn

không pha được bằng sắc màu

bay qua những giấc mộng lỡ

bay qua những vết thương im

Xin gió đi tìm giùm tôi những bài thơ cũ

- Sóng đã xóa

Hỏi vầng trăng xưa nay đâu?

- Vầng trăng chỉ gửi tôi mang về

một trái tim trong veo hình giọt lệ

Thay cho lời chia phôi!

(2021)

KHUYA MƯA

Khuya

gió thổi lạc về đây

cơn mưa quê …

Bên trách ruốc thơm

Nỗi nhớ lặn dần trong từng trái ớt kim

mảnh như vành trăng thượng huyền

Vết sủi tăm màu hổ phách,

không phải rượu,

mà của đường và tóp mỡ

Xin một miếng cơm cháy còn lại của mẹ

trong chiếc om đồng xưa có eo

Buổi sáng Chicago

Mưa lủi thủi chảy ngoài cửa kính...

Hãy nhắm mắt

Cho dãy nhà cao tầng tan đi trong chiều phai

Xoay ngược chiếc kim đồng hồ cổ tích

Để viết lên bầu trời khuya mênh mông

Bài Tâm Khúc nhiều nốt lặng

Không âm vang

Không tháng năm...

(2020)

Trần Đình Sơn Cước

KỶ NIỆM...

(Gởi anh Đinh Cường)

Khi tôi lớn lên

Các anh như bầy chim di

Trốn xa thành phố

Bỏ lại giòng sông những sáng sương mù

Cây cầu gãy và cổ thành đổ nát

Hàng long não với gió chiều nhả nhạc

Bông Sầu Đông tím lặng

Chờ ai

Khi tôi lớn lên

Các anh như huyền thoại

Xao xuyến lòng các cô gái đôi mươi

Những chàng trai ôm giấc mộng đổi dời

Mơ các anh

Như mơ thần tượng

Đâu những con đường các anh đã qua

Dáng tài hoa trong chiều nắng lạ

Môi đắng cà phê, vàng tay thuốc lá

Bài thơ sầu

Bức hoạ rối

Mộng tình ca

Ai qua cầu, rất triết gia

Khắc khoải tồn sinh, trầm tư hiện thực

Bài thơ tình và tuyên ngôn hành động

Giòng sông xanh

Hai nhánh

Chảy xa nguồn

Ai chờ ai

Những chiều mưa

Luống cuống

Lạnh vai gầy cho nét nhạc chao nghiêng

Sông ơi sông, năm tháng nước ưu phiền

Thiếu nữ mơ gì sau cánh cổng thâm nghiêm

Khi tôi lớn lên

Thành phố, các anh, như chuyện kể thần tiên

Nhan sắc hoàng cung không mơ làm công chúa

Bởi vì ai

Em mang đầy nắng lụa

Lòng thầm mong

Bài thơ sầu

Bức họa rối

Mộng tình ca

Khi tôi lớn lên

Các anh như bầy chim lạ

Một thoáng bay về

Một thoáng bay xa

(3/2002)

B A   N G Ư Ờ I

(Kỷ niệm với anh Doãn nhân dịp đến thăm anh Biên năm 2018)

Ba người ngồi nhớ dòng sông

Cái tên ai đặt chảy cùng tâm tư

Nhớ người hái hoa phù dung

Đêm đêm sóng vỗ sắc không vơi đầy

Ba người gặp nhau ở đây

Lặng tâm lặng tiếng hồn bay thượng nguồn

Ba người ngồi nhắc cố hương

Dòng sông chạnh nhớ chạnh thương một thời…

Gặp nhau... lần tới... bao giờ?

Còn chăng...? Hay chẳng... bao giờ gặp nhau...!

Ba người sợ lúc chia tay

Dòng sông thương nhớ vẫn đầy trong nhau…

(Chicago 5/2021)

ĐƯỜNG XƯA

Nửa đời thăm thẳm đường xa

Buồn vui quê mẹ tưởng là vô can

Đá lăn, lăn lạc lối về

Làng quê đất lạnh mẹ nằm bao năm

Nơi sâu, sâu thẳm lòng con

Vẫn mong vẫn ngóng vẫn còn đường xưa…

VÀO ĐỜI

Ta vào đời như đôi nai ngơ ngác

Thương yêu nhau khi sáng nắng, chiều mưa

Đời rộng hẹp. Dốc tình cao, vực thẳm

Vẫn đôi nai ngờ ngạc buổi sơ tâm

VẪN SỐNG CÙNG NGỤ NGÔN

(Gởi anh Mai Thái Lĩnh)

Tôi tưởng tôi đã quên

Ngụ ngôn ba mươi năm trăn trở

Chàng thi sĩ đãng trí

Ngủ quên nơi đâu không kịp đón hòa bình

Ôi chiến tranh, ôi hòa bình

Ôi ước mơ nghịch lý

Hạnh phúc thay cho chàng yên nghỉ

Thôi kiếp người đãng trí

Nhớ - quên

Quên - nhớ

Chuyện non nước mình

Tôi tưởng tôi đã quên

Dụ ngôn ba mươi năm không tưởng

Chàng nhạc sĩ độc hành

Chẳng ai hát những lời ca

Một thời gió chướng

Không có bóng cờ chung

Không có vòng tay lớn

Thương cho chàng nằm xuống

Nghìn thu thực mộng

Nhớ - quên

Quên - nhớ

Da vàng

Nhớ - quên

Quên – nhớ

Mẹ gia tài

Tôi tưởng tôi đã quên

Chính ngôn ba mươi năm giông bão

Chàng trí thức dấn thân

Máu nóng – trái tim – dẫu một thời

lầm lẫn

Nhìn lại nửa đời ư

Nửa đời ai phụ bạc

Còn lại nửa đời ư

Máu nóng – trái tim – vẫn không thể khác

Tôi tưởng tôi đã quên

Tuổi trẻ đi qua

Tuổi già đang tới

Bạn bè ơi, ai còn ai mất

Ai kẻ vong thân

Ai người quay mặt

Hỡi Huế - Sài Gòn - Hà Nội

Bao nhiêu năm sao vẫn chờ mong

Hãy thà như người mù mắt

Hãy thà như người mất trí

Quên non

Quên nước

Quên tình

Lắm kẻ đã quay lưng

Sao anh còn đối diện

Lắm kẻ đã bỏ đi

Sao anh còn trụ lại.

Nhắc làm chi,

Nhắc mãi

Một câu hỏi lương tâm

Xát bầm gan ruột

Kể làm chi, thua được

Kể làm chi, tỉnh điên

Ngụ ngôn xưa, ba mươi năm hưng phế

Vận vào anh

Một chữ TRUNG

Hóa thân anh

Con kỳ lân cuối cùng.

San Jose (2001)

 Thiên Điểu, Tuổi trẻ 5.4.2026

Bản thảo để lại trong sảnh lễ tân, cuốn tiểu thuyết mới nhất của Hồ Anh Thái vừa ra mắt bạn đọc, lập tức nhận được nhiều lời khen từ giới phê bình và các nhà văn.

Dấu Chấm Bị Bỏ Quên (*)

không phải bài thơ, 46% là văn xuôi của giấc mơ

và im lặng

bao vây

phong tỏa biển và đại dương

nước mắt chúng ta như sương

mù, vây quanh bóng tối

 Tino Cao

Những ngày tháng Tư hàng năm vẫn là thời điểm khơi dậy trở lại nhiều cảm xúc sâu sắc và phức tạp trong một bộ phận người Việt sống ở hải ngoại, đặc biệt nơi tập trung nhiều người đã rời Việt Nam trong hoặc sau biến cố tháng Tư năm 1975, từ những người di tản vào thời điểm chiến tranh kết thúc, những thuyền nhân vượt biển trong các năm sau đó, cho đến những người sang Mĩ theo diện H.O. trong nhiều năm tiếp theo. Đối với họ, ngày 30 tháng Tư không chỉ là một mốc lịch sử được ghi nhận trong niên biểu chính trị của một quốc gia. Nó còn là một vết cắt tinh thần, một kí hiệu tập thể của tan rã, chia lìa, mất mát và đứt đoạn. Trong kí ức của nhiều người, đó là ngày mà thể chế quốc gia của họ bị sụp đổ, một thế giới quen thuộc của họ biến mất, và cùng với nó là cảm giác phần đời trước đó của họ bỗng nhiên không còn chỗ đứng trong lịch sử nữa. Chính vì vậy, nếu chỉ nhìn thái độ phê phán dai dẳng của một bộ phận người Việt hải ngoại đối với chính quyền Việt Nam hiện nay như một biểu hiện của bảo thủ chính trị hay hận thù vô cớ, thì cách nhìn ấy sẽ bỏ qua một khía cạnh quan trọng của vấn đề, nơi lịch sử, tâm lí, kí ức tập thể, căn tính lưu vong và kinh nghiệm di dân đan cài vào nhau một cách phức tạp.

 Lại Nguyên Ân

0/ Trước khi vào đề, tôi phải nói ngay rằng trong thực chất, người đã thúc đẩy tôi viết bài này là nhà Việt học người Nga Anatoly Sokolov. Tôi nhớ là anh đã ít nhất một lần nêu với tôi: hiện tượng mà người ta đang gọi chung là “thơ Hồ Xuân Hương” nên được tiếp cận từ góc độ “mặt nạ tác giả”. Tôi hiểu, điều anh nói gắn với cả một hướng nghiên cứu lý giải rất có triển vọng, song, khi ấy tôi còn chưa quên là chính mình từng có một bài viết dài ký bút danh Tam Vị đăng Tạp chí Văn học (số 3/1991)[1] trong đó đã triển khai sự phân tích lý giải dựa trên sự mặc định rằng những sáng tác thuộc hiện tượng kể trên (thơ Hồ Xuân Hương) là chỉ gắn với một con người có thực, một nhân thân xã hội-lịch sử duy nhất.

 Nguyễn Man Nhiên

Tác phẩm điêu khắc nổi tiếng nhất của Louise Bourgeois (1911-2010) mang tên Maman  (tiếng Pháp, có nghĩa là Mẹ). Thực hiện lần đầu tiên vào năm 1999 và trưng bày bên ngoài không gian các bảo tàng lớn trên thế giới, Maman  được xem là một trong những dự án nghệ thuật tham vọng và mang tính biểu tượng nhất trong sự nghiệp đồ sộ của nữ nghệ sĩ xuất chúng này.[1]

 Nguyễn Xuân Xanh 

Mọi đứa trẻ đều biết rằng bất kỳ quốc gia nào ngừng lao động, không chỉ trong một năm mà chỉ trong vài tuần, đều sẽ bị diệt vong.

– Karl Marx

Lao động là và vẫn luôn là nền tảng của sự thịnh vượng.

– Ludwig Erhard

Nếu phải làm phu quét đường, thì bạn hãy quét như Michelangelo vẽ tranh, như Shakespeare làm thơ, và như Beethoven sáng tác nhạc.

– Martin Luther King Jr. 

 Truyện của Phan Dương Hiệu

Thế giới năm 2050, khi hầu hết những người có điều kiện đều chọn gắn chip AI vào não để AI mang lại siêu trí tuệ. Những trí tuệ nguyên bản không nâng cấp thật đáng thương hại.

 Song Chi & Ngô Quốc Phương, tạp chí Thế Kỷ Mới, 26.3.2026

Mặc dù AI (trí tuệ nhân tạo) bắt đầu từ thập niên 1950, chỉ từ khoảng năm 2010 cho đến nay, chúng ta mới chứng kiến sự bùng nổ của AI trong mọi mặt của đời sống, nhờ dữ liệu lớn và sức mạnh tính toán.

Đặc biệt trong lĩnh vực báo chí, truyền thông, và sáng tác, từ năm 2023, AI (như ChatGPT, MidJourney, Grok, v.v.) đã tiến tới mức có thể được dùng để viết báo, viết tiểu thuyết, làm thơ, viết nhạc, tạo hình ảnh, làm phim… đặt ra cho người làm báo, người sáng tác, nhà xuất bản, và cả khán giả, độc giả nhiều thách thức.

 Phạm Xuân Nguyên

Thời mở cửa hội nhập, văn chương nước ngoài vào nước ta phong phú, đông đúc. Đặc biệt là văn chương hiện đại cùng thời. Những tác giả danh tiếng, những tác phẩm nổi tiếng, những nhà văn được các giải thưởng lớn danh giá trên thế giới, đều nhanh chóng có bản dịch xuất bản tại Việt Nam. Về sự cập nhật, ngang bằng với thế giới trong việc đọc tác phẩm thì người đọc nước ta không kém. Họ chỉ thiếu sự chỉ dẫn của các nhà phê bình nghiên cứu trong khi đọc văn chương nước ngoài. Trước đây mỗi bản dịch tiểu thuyết thường có một bài giới thiệu kỹ lưỡng nhà văn và tác phẩm để đầu sách của chính người dịch viết hay dịch kèm, hoặc bài tựa của một nhà nghiên cứu chuyên sâu viết. Bấy nay thì người đọc phải tự mình bước thẳng vào tác phẩm. Điều này cũng có cái hay, nhưng cũng có phần dở.

 Nguyễn Đình Bổn

Nhà văn Nguyễn Viện

Có những kẻ đi mãi không về là cuốn tiểu thuyết mới nhất của nhà văn Nguyễn Viện do NXB Nhân Ảnh (Canada) phát hành. Việt Nam là đất nước kỳ lạ không phải là một câu nói tếu táo mà nó rất thật ở nhiều hình thái, trong đó rõ ràng nhất là văn chương.

 Thiền Zen (Paul Vân Thuyết)

Chân dung Nguyễn Huy Thiệp – ký họa của Thiền Zen (Vân Thuyết)

Nguyễn Huy Thiệp – nhà văn kiệt xuất đương đại Việt Nam – đã ra đi vào miền siêu thoát…

Sự xuất hiện của ông trên văn đàn Việt Nam đã tạo nên những chấn động dữ dội, có ma lực cuốn hút gây ấn tượng mãnh liệt đến hàng triệu bạn đọc trong nước và người Việt ở hải ngoại. Hầu hết bạn đọc đều ngưỡng mộ tài nghệ văn chương của ông… nhưng cũng có khá nhiều các đồng nghiệp ở cả trong nước và hải ngoại, trong đó không ít những kẻ ghen tỵ đố kỵ tỏ ra xem thường, dùng những ngôn từ “búa rìu” vào văn từ bút lực học thuật của Nguyễn Huy Thiệp. Đôi khi tôi thầm nghĩ: “Đồng nghiệp là kẻ thù của nhau… Và mọi sự khen chê của ta đều có thể làm tăng thêm những kẻ thù ghét ta. Có phải bản tính con người luôn là vậy!?”.

Promontory of Dreams (Mũi đất của những giấc mơ) 2018, họa sĩ Li Chevalier; nguồn: wikiart.org

KHUNG CUỐI  

tháng chạp thiếu một ngày  ̶ ̶ ̶ 

chỉ một ngày

mường tượng như thiếu một vóc dáng một gương mặt

như bầu trời thiếu chút nắng chút mưa

như món ăn quen thuộc thân ái

Truyện ngắn Đặng Chương Ngạn

 (Cảm ơn cha, người đã kể cho con nghe câu chuyện về một người thả diều khi con còn nhỏ)

 Văn Việt tuyển chọn

Văn Việt đã hai lần có bài nhắc đến họa sĩ Ba Đâu Thảo (Badiucao 巴丟草).

https://vanviet.info/tren-facebook/trien-lm-trung-quoc-cu-chuyen-ni-that/

https://vanviet.info/nghe-thuat/khi-nghe-thuat-bi-kiem-duyet/

Lần này chỉ xin tập trung vào một chủ đề xoay quanh hình ảnh Người Xe Tăng trong tranh của họa sĩ này.

 Đỗ Ngọc Thống

Đây vốn là lời Bạt của cuốn Từ điển tiếng Việt của GS Nguyễn Lân – Phê bình và Khảo cứu, công trình được giải Văn Việt lần thứ Ba về Nghiên cứu - Phê Bình. Chúng tôi đăng lại vì muốn góp thêm một tiếng chuông cảnh tỉnh trước tình trạng đáng buồn – nói theo cách của Đỗ Ngọc Thống: “[…] một đám sĩ tử, nhân danh trí thức, nhân danh đạo lí khiêm cung để chỉ biết cúi đầu, cung cúc nghe theo, chép lại, nói lại y nguyên như sách của thầy, kể cả cái sai, điều sót.”

Văn Việt

 Lê Thọ Bình

Nếu được chọn một tác phẩm của văn học Việt Nam hiện đại để đua giải Nobel văn chương, tôi sẽ chọn Nỗi buồn chiến tranh của Bảo Ninh. Cuốn tiểu thuyết này là đỉnh cao của văn học Việt Nam hiện đại, một tác phẩm đủ tầm vóc để bước vào "sân chơi" Nobel.

 Trần Viết Ngạc

Mùa hè 1966, một năm sau khi Mỹ đổ quân ở Đà Nẵng, tôi đang dạy ở Petrus Ký, về Huế thăm nhà. Sơn ở 11/8 Nguyễn Trường Tộ, gần cầu Phủ Cam, tôi ở 36 Phan Chu Trinh gần cầu Bến Ngự. Huế xơ xác sau phong trào đấu tranh của Phật giáo bị đàn áp. Không chỉ “ghế đá công viên dời ra đường phố” mà bàn thờ Phật cũng xuống đường. Bạn kẻ đi tù (NK), kẻ lên rừng (HP)... Sơn học với tôi từ hồi lớp Nhất trường tiểu học Trần Quốc Toản, Thành Nội Huế với thầy Phạm Văn Trâm. Lúc đó tên 4 chữ – Trịnh Xuân Công Sơn. Qua trường Pháp, Sơn phải trụt một lớp và mất một chữ lót...

 Đặng Văn Sinh

Phê bình kí hiệu học là cuốn sách dày dặn (400 trang) với 14 tiểu luận và một phụ lục. Cuối sách có lời bạt của GS.TS Trần Đình Sử được viết rất công phu mà tôi đã đọc trên trang facebook của ông trước khi nhận được sách của Tiến sĩ La Khắc Hòa.

 Tuyển dịch bởi Nguyên Giác

Selected & translated by Nguyên Giác

…. o ….

Phạm vi công cộng. Xin tự do sử dụng.

Public domain. Free to use.

 Tô Hà Lâm

Năm nào cũng vậy, mỗi khi tới mùa trao giải Nobel văn học vào tháng Mười là đây đó sẽ lại có những lao xao xoay quanh việc bao giờ Việt Nam, hay chí ít bao giờ một tác giả gốc Việt, đoạt giải Nobel Văn học, nhất là khi giải này đã về gần sân nhà hơn bao giờ hết (Hàn Quốc cách Việt Nam chỉ có mấy tiếng bay!). Phải chăng giấc mộng Nobel là một cái gì đó qua cao vời? Hay thật ra không phải, nhà văn Việt Nam ta quá giỏi rồi, tác phẩm cao siêu lắm, chẳng qua Viện Hàn lâm Thụy Điển chưa biết đấy thôi? Bài viết dưới đây thay vì đồn đoán hay thở ngắn than dài, đề xuất một chiến lược để cho văn Việt đến được Stockholm.

 Lê Thọ Bình

1. Khởi đầu từ một sự thật bị lãng quên

Có một sự thật gây ngỡ ngàng cho nhiều thế hệ độc giả hiện nay: Văn học Việt Nam không phải chưa từng chạm tới ngưỡng cửa của giải thưởng danh giá nhất hành tinh, mà là đã từng đứng ở đó, hiện diện một cách đàng hoàng, rồi sau đó âm thầm tự buông tay.

 Nguyễn Quang Lập

Anh về trời đã 1/4 thế kỷ mà cảm giác như mới hôm qua. Hiếm ai được như anh. Nhớ một đêm khó ngủ ở số 4 Phan Đăng Lưu năm 2014 đã nằm viết nhẩm bài này. Đêm nay khó ngủ nhưng chẳng viết thêm được chữ nào, thôi thì post lại.

Nguyễn Quang Lập

Trịnh Y Thư

1. Tình cờ tôi được một người bạn cho mượn tập truyện nhan đề Người giữ nhà thờ họ và những truyện khác của nhà văn Khuất Đẩu. Tập truyện do nhà Ý Thức xuất bản năm 2009 gồm hai truyện vừa Người giữ nhà thờ họ, Huyền Trân công chúa, và một số truyện ngắn. Đọc xong tập truyện, tuy muộn màng, nhưng tôi vẫn muốn viết ra đây vài ba cảm nhận chủ quan của mình bởi đây là cuốn sách đáng đọc và có nhiều điều đáng nói trong đó.

 NGƯỜI ĐÀN BÀ

UỐNG RƯỢU MỘT MÌNH

TRONG BUỔI CHIỀU CUỐI NĂM

(Tặng chị Bé Tư)

Tino Cao

Đọc Annie Ernaux, việc gắn bà với “lối viết cái thực” (écriture du réel) mới chỉ chạm vào lớp bề mặt của vấn đề, chưa đi tới phần lõi của kinh nghiệm mà bà đang xử lí. Nó đúng, nhưng chưa đủ. Bởi “cái thực” ở đây không nằm trong những gì mắt có thể nhìn thấy và ngôn ngữ có thể mô tả. Cái thực (le réel), nói theo cách dùng từ của nhà nghiên cứu văn học Delphine Edy, Đại học Sorbonne Paris, là thuộc về phần lắng lại của đời sống, nằm trong những gì được giữ kín, chưa lên tiếng, vẫn còn đọng lại như một thứ vĩ thanh trong kí ức. Viết về cái thực trong trường hợp này không chỉ là kể lại thế giới như nó đã diễn ra và được chứng kiến bằng thị giác. Viết trở thành một cách khai phá những lớp vỉa quặng nằm sâu trong tiềm thức của kinh nghiệm sống, làm hiển lộ những hiện thực bị che lấp chưa từng có chỗ đứng trong diễn ngôn trang trọng của văn chương. Khi Annie Ernaux đặt lối viết của mình ra ngoài hư cấu và tự hư cấu, đồng thời đặt nó ở giao điểm giữa văn chương, xã hội học và lịch sử, bà không chỉ chọn một đề tài. Ở đó, cách bà đứng trước đời sống cũng thay đổi: văn bản không còn đi theo việc dựng truyện mà trở thành nơi lần tìm và giữ lại sự thật của kinh nghiệm.

 Tobi Trần - Giám tuyển Độc lập

Chiều nay mình đọc được một bài viết về thị trường mỹ thuật Việt Nam và được chia sẻ từ một họa sĩ trẻ. Một bài viết chỉn chu, hợp lý và đầy đủ các luận điểm quen thuộc về minh bạch thị trường, dữ liệu tác phẩm, giáo dục mỹ thuật và cấu trúc niềm tin. Mình không có vấn đề gì với bài viết đó vì nó đáp ứng đúng theo cách hiểu mà những người đứng ngoài thường hiểu về thị trường mỹ thuật Việt Nam.

 Đỗ Trường

Nhà văn Vũ Thư Hiên

Khi nhát dao chém ngang hình đất nước, thì văn học Việt cũng chẻ đôi dòng chảy. Bắc Nam như hai thái cực đối nghịch nhau về cả tư tưởng lẫn bút pháp. Sau Nhân văn - Giai phẩm, trên đất Bắc lại một cuộc nồi da xáo thịt nữa xảy ra với cái tên gọi mơ hồ: Xét Lại. Cơn sóng ngầm ấy cuốn đi rất nhiều công thần, và những nhà báo, văn nhân, một thời đã từng là bạn bè, đồng chí. Nhà văn Vũ Thư Hiên và cha mình, cụ Vũ Đình Huỳnh, người thư ký đặc biệt của Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng nằm trong số đó. Chín năm dài đằng đẵng trong lao tù, cứ tưởng Vũ Thư Hiên đã đoạn tuyệt với văn thơ. Nhưng kỳ lạ thay, chính những năm tháng quằn quại đớn đau ấy là chất liệu, nguồn thực phẩm vô tận nuôi dưỡng, thôi thúc tâm hồn, để Vũ Thư Hiên viết nên những tác phẩm tuyệt vời, với bút pháp hiện thực nhân đạo đặc trưng đến vậy. Và có thể nói, những tác phẩm ấy, không chỉ được viết bằng tài năng, trí tuệ mà còn thấm đẫm cả máu và nước mắt của nhà văn.

 YÊU EM CHO THẾ GIỚI HOÀ BÌNH

Tôi níu tuổi tôi vào thanh xuân em

tôi níu đời tôi vào nụ cười và nước mắt em

và tôi trói tôi trong vòng tay em.

                                       3/3/2026

 Thái Hạo

1.

Năm 2018 tôi trở lại trường học một lần nữa, một trong những việc tôi quyết tâm thực hiện là xây dựng thư viện nhà trường (vốn chỉ như một cái kho và luôn đóng cửa) thành trung tâm của hoạt động học tập. Bàn với ban giám hiệu, được đồng ý, tôi bắt đầu tổ chức việc mua sách, thiết kế không gian đọc.

 Phan Thị Hà Dương

Giờ trái đất đêm qua mình đi xem Quốc Bảo (Kokuho – Nhật Bản)

Phim đẹp tuyệt. Chắc không còn gì để nói về sự hoàn mỹ của hình ảnh, âm thanh, và cả câu chuyện nữa. Tất cả đều gây xúc động và thán phục.

 Tuyển dịch bởi Nguyên Giác

Selected & translated by Nguyên Giác

17. KHƯƠNG TĂNG HỘI: SƠ TỔ THIỀN VN

Ngài Khương Tăng Hội(? - 280) sinh tại Việt Nam, xuất gia từ thơ ấu sau khi cha mẹ từ trần. Thiền sư Nhất Hạnh gọi Khương Tăng Hội là Sơ Tổ Thiền Tông Việt Nam, và là người đầu tiên truyền bá Phật Giáo từ Việt Nam sang Trung Quốc. Khương Tăng Hội dạy thiền, tập trung vào pháp niệm hơi thở, rồi sau đó là quán sát tâm.

  Tuyển dịch bởi Nguyên Giác

Selected & translated by Nguyên Giác

.... o ....

19. Công chúa ngủ trong rừng

Ngày xửa ngày xưa, có một vị vua và hoàng hậu tha thiết mong có con. Sau nhiều lời cầu nguyện và những chuyến hành trình, cuối cùng điều ước của họ cũng được đáp ứng, và hoàng hậu sinh được một nàng công chúa. Để ăn mừng, họ tổ chức một lễ hội và mời bảy nàng tiên, mỗi người sẽ ban phước cho công chúa một món quà đặc biệt.

  Tuyển dịch bởi Nguyên Giác

Selected & translated by Nguyên Giác

.... o ....

9. Công chúa Ánh Trăng

Ngày xửa ngày xưa ở Nhật Bản, có một ông lão đốn tre sống với vợ. Họ nghèo và không có con, điều đó khiến lòng họ nặng trĩu. Mỗi ngày, ông lão đều lên đồi đốn tre kiếm chút ít kế sinh nhai.

 Vũ My Lan

- “Cậu có nhớ lần cuối chúng mình gặp nhau trước khi tớ rời Việt Nam (hơn 30 năm trước) không? Đó là lần tớ đến nhà cậu ở khu tập thể Lý Nam Đế, hai đứa nói chuyện về hiện tượng cận tử.”

 Lợi Phan Mai

Tòa nhà số 19 Lê Thánh Tông, nơi Đại học Dược Hà Nội và một số đơn vị thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội đang hoạt động.

Cách đây gần ba mươi năm, khi còn là một phóng viên trẻ phụ trách mảng đơn thư bạn đọc của một tờ báo khoa học, tôi thường phải đọc những lá thư viết tay từ khắp nơi gửi về. Phần lớn xoay quanh những thắc mắc về bệnh tật, sức khỏe, và tôi quen với việc chạy đôn chạy đáo tìm chuyên gia y dược để giải đáp.

 Nguyễn Khắc Phê

Những năm qua, giới nghiên cứu phê bình trong nước đã có nhiều công trình nghiên cứu về văn học Trung Quốc đương đại, nhưng có lẽ cuốn Dám ngoái đầu nhìn lại là “một công trình học thuật chuyên sâu đáng quý” như nhận xét của TS.Nguyễn Thị Minh Thương trong “Lời giới thiệu”.

 Nguyễn Thanh Bình

Triển lãm tranh, giống như một buổi diễn của ca sĩ hay nhạc sĩ, giới thiệu, phô diễn hay kể lại tất cả những gì mình "Có" thông qua tác phẩm: kỹ năng, cảm xúc, quan niệm, thậm chí cả cuộc đời!

Nguyễn Hồng Anh

(Ảnh trên Amazon)

Tôi dành ba ngày để đọc tác phẩm, và một tuần để trăn trở về nó. Tôi cứ định viết, rồi lại thôi, lại ngồi vào máy, gõ vài dòng, và xoá. Vì cảm giác không dễ chịu sau khi đọc xong tác phẩm: Ocean Vuong này có phải là Ocean Vuong mình đã biết qua Một thoáng ta rực rỡ ở nhân gian? – Hình như không. Nhưng để viết về điều đó, sẽ cần một bài dài gấp ba lần bài viết này. Còn với điều tôi viết ở đây, thật ra xuất phát từ một nỗi buồn cá nhân không ăn nhập với câu chuyện kể trong tác phẩm. Nhưng nhờ đeo mang nỗi buồn riêng, mà tôi tìm được cảm hứng viết ra những dòng suy tưởng về Hoàng đế xứ Gladness – một tác phẩm cũng nói rất nhiều về nỗi buồn. Mà nỗi buồn thì dễ đồng cảm và gợi hứng hơn niềm vui. Niềm vui thường cần lý do. Còn nỗi buồn? Có khi nó chỉ tồn tại ở đó.

 Nguyễn Đình Đăng

Sau khi Stalin chết ngày 5 tháng 3 năm 1953, thi sỹ Louis Aragon, khi đó là ủy viên ban chấp hành trung ương Đảng Cộng sản (ĐCS) Pháp, đồng thời là chủ bút tờ tuần báo Les Lettres françaises, đã đề nghị Pablo Picasso, đảng viên ĐCS Pháp từ năm 1944, "làm một cái gì đó" nhân dịp này. Kết quả là Picasso đã vẽ dessin chân dung Stalin. Bức chân dung này đã được đăng trên trang nhất tuần báo Les Lettres françaises, tuần từ 12 tới 19 tháng 3 năm 1953, tức một tuần sau cái chết của Stalin.

 Đặng Lưu

Mấy năm gần đây, đề thi học sinh giỏi quốc gia môn Ngữ văn thường được giáo viên và học sinh nhận xét là “rất khó”. Điều đáng bận tâm là: cái khó ấy nhiều khi không ở sự mới mẻ, tính thời sự của vấn đề nghị luận, mà ở kiểu đề lắt léo khiến thí sinh rất mất công, mệt óc trong việc đoán ý người ra đề.

 (Nhân đọc tập thơ Ký ức tháng Tư, và Khúc đoạn trường của nhà thơ Cao Vị Khanh)

Nguyễn Thị Khánh Minh

viết bao nhiêu chữ cho vừa lệ

một cuộc tang thương, mấy đoạn trường

(Cao Vị Khanh)

 Sắp Hết Buổi Chiều

Ai đó đang cười – đôi môi ngậm nước buồn sắp rơi?

Mặt chiều hôm u sầu.

Lá phổi khép hờ

Nhịp tim lắng vào ruột.

 Nguyễn Xuân Xanh

Lời nói đầu. Kinh tế Việt Nam đang chạm mức “to be or not to be”, tồn tại hay không tồn tại, có thể cất cánh hay không theo những con rồng châu Á? Không ai dám trả lời, hoặc sẽ trả lời không. Tại sao, đó là điều chúng ta cần suy nghĩ. Lịch sử thường giúp chúng ta soi sáng những câu hỏi tại sao. Quyển sách Phan Châu Trinh của cố học giả Vĩnh Sính, vừa được nhà xuất bản Trẻ cho ra mắt, quyển sách đã gây ấn tượng mạnh lên tôi chín năm trước, là cơ hội để chúng ta nhìn lại Việt Nam trong thời khó khăn nhất để giúp chúng ta có thể hiểu thêm tình hình hôm nay. Phan Châu Trinh chỉ ra rốt ráo những khuyết tật của người Việt Nam trong tinh thần hiểu biết, cảm thương và xây dựng. Diễn thuyết xong, có lần ông nói: “Anh em ta hãy gắng mà làm đi”, thay đổi đi.

 Nguyễn Quang A

Nhân kỷ niệm 100 năm ngày mất (24-3-1926) của nhà tư tưởng dân chủ vĩ đại nhất Việt Nam thế kỷ thứ 20 Phan Châu Trinh Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn và Viện Phan Châu trinh đã tổ chức Hội thảo khoa học cấp quốc gia “Chí sĩ PHAN CHÂU TRINH – Tư tưởng, cuộc đời và sự nghiệp” tại trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn ngày 23-3-2026. Tôi may mắn được mời dự để lắng nghe và học hỏi. Buổi sáng sau phần mở đầu là phiên toàn thể, đến phần thảo luận tôi giơ tay bốn lần xin phát biểu nhưng chủ tọa đoàn chắc không nhìn thấy. Lúc ra ăn trưa vài người trong chủ tọa đoàn trách sao tôi không phát biểu, chỉ có Gs. Trần Ngọc Thêm bảo tiếc là hết giờ nên không mời anh nêu ý kiến được.

 [Để BTC sắp xếp được chu đáo, kính mời anh, chị đăng ký tham dự sự kiện tại đây: https://forms.gle/7RgDLSRFKwAhWGQh7]

Các bạn thân mến,

Tháng Tư này, Nhã Nam trân trọng mời bạn đọc tới tham dự Tọa đàm Đọc Hồ Anh Thái qua "Bản thảo để lại trong sảnh lễ tân", nhân dịp cuốn tiểu thuyết mới của nhà văn chính thức phát hành và được đón nhận tích cực từ độc giả.

 Tuyển dịch bởi Nguyên Giác

Selected & translated by Nguyên Giác

9. THÁNH GIÓNG: CẬU BÉ ANH HÙNG

Truyện này kể về Thánh Gióng, còn có tên hiệu là Phù Đổng Thiên Vương, một cậu bé có sức mạnh thần kỳ cỡi ngựa sắt, nhổ tre đánh đuổi giặc ngoại xâm. Nội dung truyện dạy rằng người dân cần sống với lòng biết ơn đất nước, biết ơn xã hội.

Kính thưa Văn Việt và độc giả

Do muốn ẩn danh, cộng với suy nghĩ đơn giản của một người mới tập chơi Facebook, nên cách đây hơn 2 năm tôi đã lấy một tấm hình trôi nổi trên mạng (dường như có dấu hiệu photoshop rất nhiều), để làm avatar và sau đó lại đồng ý cho Văn Việt đăng ảnh ấy trong phát biểu nhận giải.

 Cái đầu An Nam kể từ 1906

Phan Khôi

Cách đây trên ba mươi năm, một cuộc “cách mệnh” nhóm ở tâm trí một số người muốn đổi mới dân ta về hình thức. Sự đổi mới ấy bắt đầu từ… cái đầu. Và cuộc cách mệnh có một lý tưởng lớn lao này: hô hào cắt bỏ cái búi tóc cố cựu. Bạn đọc hẳn ít người ngờ rằng có một cuộc hành động có tính cách như thế, và hẳn cũng đã muốn biết lịch sử cái đầu húi tóc gọn gàng mới mẻ mà chúng ta sẵn lòng sửa gọt và chải chuốt nhất là trong dịp vui vẻ này. Dưới đây, trong một bài tự truyện kỳ thú vì những hình ảnh và hương vị xưa, ông Phan Khôi thuật lại cho chúng ta biết những trường hợp đượm chút vẻ khôi hài của lịch sử cái đầu tóc ngắn. [Lời dẫn của tuần báo Ngày Nay]