Ý Nhi

Tối muộn, sau tất cả những tin tức bộn bề, từ chiến sự đến hội nghị thượng đỉnh, từ động đất, mưa lũ đến giá dầu, từ liên hoan phim Cannes đến các phe nhóm chính trị… tôi gần như đi lạc vào Bài hát trong giấc mơ của Tuấn Khanh (tôi nói “gần như” vì tôi tin rằng mỗi lần ta “đi lạc” trong đời, luôn có một sự dẫn dắt từ đâu đó).

Tôi nghe đến cái tên Tuấn Khanh lần đầu tiên cách nay đã mấy mươi năm, khi tôi còn đi làm. Hồi ấy, nhà báo trẻ viết bài về thực trạng của âm nhạc Việt Nam đương thời. Gần như ngay lập tức, Hôi Âm nhạc thành phố, hội Âm nhạc trung ương lên tiếng phản bác, các nhạc sĩ tên tuổi “trấn áp” nhà báo trẻ, gán cho anh anh những lỗi, những tội rất nặng. Hồi đó tôi đã nghĩ làm sao mà mấy ông to đùng ấy lại đi ăn hiếp một nhà báo còn rất trẻ khi anh ta nói lên sự thật? Tôi cũng nghe nói sự kiện đó là một bước ngoặc trong cuộc đời Tuấn Khanh.

Từ bấy đến nay, dù biết Tuấn Khanh có nhiều hoạt động trong vai trò một nhạc sĩ, dù đôi lần nhìn thấy anh trong Ban giám khảo các cuộc thi âm nhạc, dù có nghe tên anh gắn với các ban nhạc trẻ đình đám, các ca khúc trữ tình được yêu thích nhưng tôi quan tâm nhiều hơn đến các bài viết của anh (mà tôi biết chỉ là một phần rất nhỏ trong cái kho lưu trữ giàu có, phong phú ấy)[1].

Nhưng vậy, cũng đủ để tôi hiểu những lời nhà báo Mạnh Kim viết về Tuấn Khanh: “Một cách chính xác, anh là nghệ sĩ-viết. Khanh viết đẹp. Khanh viết bằng cảm xúc, nhiều khi hơi đậm nhưng không cây bút nào viết “ra nước mắt” và thẩm thấu ruột gan bằng anh”[2].

Vậy mà, mãi gần đây tôi mới giáp mặt Tuấn Khanh, trong vài dịp cà-phê đông người.

Tôi chưa khi nào trò chuyện, trao đổi với anh, ngoại trừ một lần Tuấn Khanh nhắn tin cho tôi đề nghị một cuộc phỏng vấn nhưng rồi việc không thành.

Âu cũng là một cách gặp gỡ.

** *

Tuấn Khanh hát bài Bài hát trong giấc mơ

Bài hát trong giấc mơ là một gặp gỡ khác.

Có một chiếc guitar trong tay nhưng chỉ sau vài nốt dạo đầu, nhạc sĩ đã dừng lại, ôm cây đàn và hát… chay. Có thể đúng lúc này, cách nào đó, anh cảm thấy anh cần cất tiếng nói của mình một cách trực tiếp, duy nhất, không cần và không muốn có sự phù trợ nào.

Đêm qua tôi mơ thấy một bài ca mới/ Bài ca không vui bài ca ngậm ngùi/ Bài ca tối đen như thân phận người/ Bài ca âm vang trong con tim tôi/ Tiếng hát bay lên cất lời tự do/ Tiếng hát băng qua bao đêm tối ngục tù/ Mơ tới tương lai xô ngã đi hận thù/ Bài ca âm vang/ Xuyên qua tim nhau/ Giọt máu đỏ tươi/ hát lời Việt Nam… Đêm qua tôi mơ thấy một bài ca mới/ Bài ca quê hương ngày không bình thường/ Ngày không máu xương mà vẫn thật buồn… Bài ca âm vang trong con tim tôi/ Lấp lánh khát khao làm người tự do/ Chia sớt oan khiên chia sớt những muộn phiền/ Nắm lấy tay nhau không cam sống phận hèn… Thức giấc trong đêm nhớ một bài ca/ Thức giấc trong đêm thấy buồn làm sao… Bài ca trong giấc mơ khát khao tuyệt vời/ Bài ca trong giấc mơ hát không thành lời.

Đã có biết bao những ca khúc nói về giấc mơ, nào là  Những giấc mơ dài, Câu chuyện về những giấc mơ, nào là Những giấc mơ qua rồi, Giấc mơ có thật, nào là Vỗ về giấc mơ, Khi giấc mơ về, nào là Giấc mơ thần tiên, Tìm lại giấc mơ, Trong giấc mơ…

Và Tuấn Khanh thuở nào đó cũng từng có Bay trên những giấc mơ và Những giấc mơ dịu dàng với Đêm qua ngủ quên giữa trời/ Ta bay vào trong thế giới/ Bay trên hàng trăm giấc mộng/ Âm vang đời đang bão lên/ Đêm qua ngủ quên giữa trời/ Chung quanh cỏ xanh giăng lối… Những giấc mơ xưa ôi sao thật đẹp thiết tha/ Phố vắng chân ai đi qua vội vàng thoáng xa…

Là Tuấn Khanh nhưng là một Tuấn Khanh khác – Tuấn Khanh của một thời mơ mộng, của những ban nhạc trẻ của những sân khấu trường Đại học của đám đông cuồng nhiệt.

Giờ này, anh ngồi đó một mình, nói với anh với chị, với tôi về một bài hát hiện ra trong giấc mơ chứa chất nỗi đau, nỗi buồn, nỗi đợi chờ.

Không. Nó gần hơn với một lời kêu gọi tuyệt vọng.

***

Tôi đã tìm được (không phải đi lạc) Gánh xiếc to trên quê hương nhỏ và Hãy gấp trang báo hãy tắt TV – tìm được một cõi âm nhạc “ra nước mắt và thấm thấu ruột gan”.

Thôi thì, hãy “Chờ một ngày thức dậy bước vào thế giới mới” như dòng chữ được viết trên Tuấn Khanh’s Blog.

SG 28/5/2026

[1] Có thể vào https://hung-viet.org/author/post/8926/1/tuan-khanh?r=Lw&o=0 để đọc hàng trăm bài viết của Tuấn Khanh từ 2012 đến nay.

[2] Văn Việt 22/6/2016.

 Tino Cao

1. Từ một buổi sinh hoạt văn hóa bị hủy

Chiều 29 tháng Năm vừa qua, Salon Cà phê Thứ Bảy tại thành phố Hồ Chí Minh thông báo hủy buổi sinh hoạt về Trương Vĩnh Ký với lí do “khách quan”. Nếu chỉ là một thay đổi trong lịch trình sinh hoạt văn hóa, sự việc có lẽ không đáng chú ý ngoài phạm vi một diễn đàn đã được thông báo từ trước dành cho những người quan tâm đến lịch sử, ngôn ngữ và văn hóa Nam Bộ. Nhưng đặt trong chuỗi động thái chỉ trích gần đây nhắm vào Trương Vĩnh Ký từ những tiếng nói thân chính quyền có chủ ý định hướng dư luận, đặc biệt là bài viết mới nhất công khai bôi nhọ Trương Vĩnh Ký của một sĩ quan quân đội cấp cao, thì sự việc này quả thật đã mang màu sắc chính trị rõ rệt, bởi nó làm biến dạng tính chất bình thường của một sinh hoạt học thuật. Cho đến nay, vẫn chưa có bằng chứng xác thực nguyên nhân dẫn đến việc hủy bỏ sự kiện. Những giả thuyết về áp lực từ bên ngoài hay một chỉ đạo hành chính phía sau quyết định này vẫn chưa thể kiểm chứng. Dù vậy, chính sự mơ hồ ấy cho thấy một thực tế đáng chú ý: việc thảo luận về Trương Vĩnh Ký vẫn chịu sức ép từ cơ chế kiểm soát tư tưởng và từ những tiếng nói có khả năng gây áp lực lên đời sống học thuật. Một học giả qua đời từ năm 1898, sau hơn một thế kỉ, vẫn có thể khiến các cơ quan quản lí văn hóa và một bộ phận giới nghiên cứu quan phương chọn né tránh, thay vì đối diện bằng tư liệu, phương pháp và tranh luận công khai.

 Dạ Ngân

Có những kẻ đi mãi không về đã có thông tin bao phủ, nếu tên sách là một thông tin. Nhưng đọc rồi sẽ biết, chính xác là đọc rồi mới biết, nhân vật chính và các nhân vật vệ tinh trong đây Đi Mãi Không Về là một dụng ý hư vô, một sợi chỉ triết học nghiệm sinh đắt giá.

 Lê Học Lãnh Vân

HỆ THỐNG GIÁO DỤC CAO CẤP – GIÁO DỤC ĐẠI HỌC

Một quốc gia khó thể phát triển nhanh và bền vững nếu không có hệ thống giáo dục cao cấp có năng lực sáng tạo tri thức, công nghệ và đào tạo tầng lớp tinh hoa có năng lực và đạo đức dẫn dắt. Hệ thống giáo dục cấp cao, tức giáo dục đại học, của Việt Nam phải là trung tâm của nền sáng tạo ấy.

 Thái Bá Vân

Kỷ niệm 13 năm ngày mất của họa sĩ Bùi Xuân Phái, nhà sưu tập Trần Hậu Tuấn đã tổ chức cuộc triển lãm mang tên người họa sĩ của phố phường Hà Nội. Điều đặc biệt là giấy mời của cuộc triển lãm được đính kèm bài viết của nhà phê bình Thái Bá Vân viết sau ngày Bùi Xuân Phái mất.

Thái Bá Vân ngoài đời có hình dong rất nghệ sĩ, giống như Bùi Xuân Phái. Ông ra đi sau bạn mình khá lâu. Sau đây là bài viết của Thái Bá Vân cách đây 13 năm, được đánh giá là một trong những bài điếu hay nhất về Bùi Xuân Phái.

*

*           *

Nói theo nghĩa nào đó, Hà Nội lên đến 2 triệu người. Mà nói theo nghĩa nào đó, Hà Nội bao giờ cũng chỉ có dăm ba người, chia nhau trong từng tình yêu và thế kỷ:

Làm sao nói được giản đơn rằng đứng trong số 2 triệu người kia, hay đứng trong số dăm ba người này, là hơn hay là thiệt, là rủi hay là may, là sướng hay khổ.

Bùi Xuân Phái ở đâu? Điều đó không quan trọng mấy. Quan trọng và công bằng hơn, an tâm hơn là không ai tự chọn được cho mình thân phận cả. Chỉ biết con cá nhỏ mấy cũng thích tụ về bơi lội giữa những dòng sông lớn, không con nào ưa nước đọng, ao tù.

Hà Nội là một dòng sông lớn và Bùi Xuân Phái là một ý thức trẻ trung.

Nghệ thuật và danh nhân phải có cái hạnh phúc được đầu thai, rồi nuôi cấy và dập vùi, ở những trung tâm và thời đại to tát. Anh Phái bé bỏng thôi. Nhưng là một bé bỏng riêng biệt, không thể nào thay thế. Cuộc rong chơi can đảm, lầm lì của người đó bằng cây bút vẽ và bằng bảng màu của mình là đẹp và có ý nghĩa cho Hà Nội. Cho chúng ta mãi mãi. Làm chứng cứ nhân văn cho một ý thức nghệ thuật.

Ở đám tang Bùi Xuân Phái, tôi rất để ý một vòng hoa lớn, chưa từng thấy ở những cuộc chia tay long trọng khác. Vòng hoa ấy ký tên: "Những người yêu nghệ thuật". Anh Phái thật là sang, Hà Nội thật là sang.

Anh Phái mắc bệnh vẽ. Ngồi đâu vẽ đấy, bạ gì vẽ nấy. Nhìn theo mà vẽ, thuộc lòng mà vẽ. Vẽ thực, vẽ bịa, vẽ cho đến chết. Mảnh giấy cuối cùng không để lại của anh (anh đã vò xé đi) là hình vẽ mấy người bệnh nằm chung phòng ở nhà thương. Sự vẽ của anh chỉ có thể gọi bằng câu nói của chính anh, với tôi một lần, là "Vẽ để mà không vẽ" là đúng hơn cả.

Thế mà Hà Nội - Phố của anh đôi khi lớn, nặng, lâu bền, vượt ra ngoài cuộc đời tác giả. Chúng là giọt máu của cả nền văn hiến Thăng Long mà trong đó anh là một sắc mặt thì đúng hơn. Từ khi có Bùi Xuân Phái, tôi chưa thấy ai vẽ Hà Nội mà không vương vào anh. Con tính hội họa của anh đã đến một mẫu số chung nhỏ nhất rồi.

Làm sao ta biết được một con người, nói chi là nghệ sĩ. Trong nhiều năm được làm bạn với anh, cái may mắn của riêng tôi là đã biết quý mến và chăm chú vào những bâng quơ ngắn ngủi, vào những chi tiết rất nhỏ trong một ngày thường của anh. Tôi tiếc gì những định nghĩa lớn lao mà thật ra tìm đâu cũng thấy. Tôi phải biết ơn anh, những người như anh đã thức tỉnh ở tôi một thức tỉnh dai dẳng, nhẹ nhàng khó tả về nghệ thuật, như cái thế giới buồn buồn đậm đặc trong từng nét vẽ của anh.

Bùi Xuân Phái đã vẽ những bức tranh ngon lành, đẹp đẽ tưởng như trực giác hội họa là nằm ngay trong trí tuệ phát minh. Cái bản năng sinh sản cụ thể ở anh đã nằm ngay trong trí tưởng tượng hồn nhiên, một cuộc hôn nhân chỉ có ở những tài năng lớn.

Bức sơn dầu cuối cùng của anh vẽ một ngày tháng 4 năm 1998 đang treo ở bàn thờ anh, là Ngõ Huyện. Ta thấy ngay căn nhà lặng lẽ là nóc Nhà thờ Hà Nội. Hai bức tranh cuối cùng anh cho tôi, giữa tháng 6 năm 1998, là hai cái khoả thân bé bỏng trong lòng bàn tay, một vẽ trên vỏ thuốc lá Gauloises của Pháp và một trên vỏ Gallant của Ấn Độ.

Nhìn vào đời người, hình như có những năm tháng là bó buộc quá cho sự vẽ của Bùi Xuân Phái. Nhưng nhìn vào tác phẩm, Phái là hoàn toàn tự do trong cử chỉ sáng tạo. Anh đã vẽ nhiều bức tranh ngay trước mắt tôi, lơ đãng, hồn nhiên như đứa trẻ nghịch cát. Những khi đó, tôi cứ nghĩ tác phẩm kia nó tự xuất phát trong anh chứ không có can thiệp của một sự đẻ ra nào bởi anh cả. Nghĩ về một tác phẩm ra đời, cũng như đứa con, tôi còn thấy sự có thể ở lại là nằm trong một trái ngược. Là niềm vui hay nỗi khổ. Nó bay đi như tự do hay nó đọng lại như định mệnh cũng là.

Người nghệ sĩ nào cũng chỉ như chiếc sợi phiêu bồng, cố luồn cho lọt vào tấm vải nghệ thuật chung đã chật cứng dọc ngang. Cái nhu cầu phải vào được giữa hài hoà và trật tự chung đó lại chưa dẫn ai thẳng tới kết quả bao giờ. Bởi các ngõ lối đều như ma trơi, khi ẩn, khi hiện, khi chặn đứng mọi nẻo ra vào. Thế cho nên, người có nhân cách tử tế và chân thành (như con nít) và giờ cũng có cái mặc cảm lầm đường hay tha hoá.

Mảnh nhật ký của Bùi Xuân Phái có ghi một câu của nhà điêu khắc hiện đại, Brancusi, bằng tiếng Pháp: "Quand nous ne sommes plus enfants, nous sommes déjà morts." (Khi chúng ta không còn là trẻ con nữa, thì chúng ta đã chết rồi). Lại ở một mảnh khác có hình, anh vẽ chân dung họa sĩ Cézanne và ghi một câu của ông này, cũng bằng tiếng Pháp: "Le monde ne me comprend pas. Et moi, je ne comprends pas le monde. C'est pourquoi je me suis retiré." (Đời không hiểu ta và ta không hiểu đời. Vậy cho nên, ta xin thu mình lại).

Từng thế kỷ có định mệnh của nó. Tôi nghiệm một điều, nhiều lần thấy trong lịch sử nghệ thuật, là cứ vào cuối thế kỷ, lại xảy ra những cuộc chia tay lớn. Đừng hiểu là buồn, cũng đừng hiểu là vui.

Với nhiều cuộc ra đi khác trong vài năm nay, tôi có cái linh cảm đang đứng trước sự kết thúc của một vòng quay tất yếu.

Viết sau ngày họa sĩ Bùi Xuân Phái mất.

Hà Nội, tháng 7 năm 1988

Nguồn: https://vnexpress.net/hoa-si-bui-xuan-phai-ve-de-ma-khong-ve-1870220.html

KÝ SỰ NGƯỜI

1. Sinh trắc

Con bé ở công viên xin tôi một dấu vân tay. Chỉ để ịn lên bộ nhận diện sinh trắc trò chơi trên máy tính của nó. Tôi đồng ý.

Đêm trong giấc ngủ, một tôi khác hiện về nhìn tôi đầy oán trách!

 Lợi Phan Mai

VĂN MINH SÔNG HỒNG – VÀ CÁI GIÁ CỦA 5.000 TỶ ĐỒNG TIỀN CỌC

Khi Thủ tướng lên tiếng, dân xuống đường ngày Phật Đản, và băng rôn đỏ treo khắp các làng ven sông

Rằm tháng Tư Bính Ngọ – ngày Phật Đản 2026. Trong khi cả nước thắp nến và dâng hoa tại các chùa, dọc sông Hồng đoạn qua Tây Hồ có một điều khác diễn ra.

 Tino Cao

Tôi vẫn thường nghĩ, đọc Yukio Mishima chưa bao giờ là một trải nghiệm dễ chịu cho những ai đi tìm sự an ủi trong văn chương. Cái bóng của ông ở đó, lạnh và sắc như một lưỡi dao đặt cạnh trang giấy, khiến người đọc, dù chỉ vài trang thôi cũng đã cảm thấy nỗi bất an, như thể dưới những con chữ đẹp đẽ kia có máu đang rỉ ra. Suốt một đời cầm bút, hay đúng hơn, Mishima bước ra khỏi trang giấy với cây bút tay này và thanh kiếm tay kia, cho đến tận buổi sáng định mệnh ngày 25 tháng 11 năm 1970, khi ông chiếm văn phòng một chỉ huy quân sự tại Tokyo, đọc lời hiệu triệu bất thành trước binh sĩ rồi tự sát theo nghi thức seppuku. Người nghệ sĩ ấy đã biến văn nghiệp của mình thành một cuộc tự giải phẫu tàn nhẫn, một thứ self-dissection đến rợn người. Ông xé toạc cái thực tại đã tạo nên mình để dựng lên một tôn giáo thẩm mĩ riêng biệt, nơi cái đẹp chỉ đạt đến độ thuần khiết tối hậu khi được thanh tẩy bằng hủy diệt, máu và đau đớn thể xác. Mishima không chỉ viết bằng ngòi bút. Ông viết bằng thân thể, bằng cái nhìn, bằng sân khấu, và sau cùng, bằng lưỡi kiếm.

Lê Vĩnh Tài

NGHI THỨC

Mỗi ngày, chúng ta thức dậy

Ăn và ỉa

Rồi nghĩ làm thế nào để có cái ăn và làm sao để ỉa cho thông suốt

Rồi chúng ta triết lý về sự ăn và ỉa của mình

Như một lẽ sống

Chẳng những thế, chúng ta còn được kẻ khác dạy dỗ nên ăn và ỉa như thế nào cho sang chảnh

Và chúng ta gọi đó là văn hoá

Tuy nhiên, lại có những kẻ chỉ muốn chúng ta ăn và ỉa theo một kiểu

Như thể, ăn và ỉa khác đi thì không phải là yêu nước

 Lê Học Lãnh Vân

LÒNG TIN GIỮA CÁC THÀNH PHẦN TRONG XÃ HỘI

Bài viết này cho rằng lòng tin lẫn nhau giữa các thành phần trong xã hội là một trong vài giá trị lớn nhất giúp Việt Nam tăng trưởng 10% một năm hoặc cao hơn nữa. Lòng tin là chất keo tốt nhất kết dính các thành phần giúp họ kề vai góp sức xây dựng cộng đồng phát triển mạnh mẽ. Thiếu lòng tin, cộng đồng rệu rã, hợp lực yếu ớt, người ta bỏ cộng đồng mà đi tứ tán…

 Thơ Nguyễn Duy / Nhạc & Trình bày: Tuấn Khanh

Con ơi nhớ lấy câu này

cướp đêm là giặc cướp ngày là quan

Cướp xưa băng nhóm làng nhàng

cướp nay có đảng có đoàn hẳn hoi

 Ý Nhi

Mộ của Boris Pasternak tại nghĩa trang Peredelkino, Moscow

BÊN THỀM NHÀ PASTERNAK

Tiếng ồn ào đã lặng

Những cơn bão tuyết

Những đám cháy hoàng hôn

Những rừng cây trơ trụi

Những ngọn gió dữ dằn từ thảo nguyên

Những hồi chuông báo động

 Lê Thọ Bình

Ngày 30/5 là ngày mất của văn hào Nga Boris Pasternak (1890 - 1960), người Nga thứ hai được giải Nobel Văn học "vì những thành tựu đã đạt được trong thơ ca trữ tình hiện đại cũng như vì công lao tiếp nối các truyền thống của nền tiểu thuyết sử thi Nga".

 Lợi Phan Mai

VÕNG LA VÀ HẢI BỐI

* Đất An toàn khu, nghề đậu phụ trăm năm và những thứ không thể “di dời” dù có tiền

Buổi sáng, lúc 3 giờ, trong con ngõ nhỏ dẫn vào trung tâm thôn Võng La, xã Võng La, huyện Đông Anh (cũ), mùi đỗ tương ngâm bắt đầu lan ra. Đến 4 giờ, tiếng máy xay chạy. Đến 5 giờ, những mẻ đậu phụ đầu tiên vuông vắn trắng tinh được xếp vào thúng, chờ người đến lấy sỉ.

 Nguyễn Hoàng Văn

Thỉnh thoảng giới ngôn ngữ học cùng truyền thông Mỹ lại mang tiếng Anh “lớp Năm” của ông Donald Trump ra nặng nhẹ nhưng việc này, có lẽ họ cũng thừa hiểu, càng đi sâu, càng khiến những ủng hộ viên cốt cán của ông ta trở nên… cốt cán hơn bởi, với họ, đả kích Trump cũng chính là đả kích tông tộc nhà mình. [1]

 Lê Học Lãnh Vân

EQ, CHỈ SỐ CẢM XÚC

Năm 1407, Hồ Quý Ly thua trận trước quân Minh, bị bắt giải về Tàu.

 Tạ Duy Anh

Trong một cuộc phỏng vấn diễn ra khoảng năm 2004, thủ tướng sắp mãn nhiệm của Singapore lúc bấy giờ là ông Goh Chok Tong đã lấy thành tích thu nhập đầu người ở Singapore gần 30.000 USD một năm để phản bác lại các quy kết đất nước ông hạn chế quyền tự do ngôn luận và hội họp của công dân. Ý của ông Goh: Giữa việc mất một chút tự do, với mức thu nhập lớn như vậy giữa một thế giới còn nhiều nghèo đói, chắc chắn rất đáng để quý vị đánh đổi?

 Nguyễn Ngọc Chu

1. ĐỀN BÙ 0 ĐỒNG: XIN HÃY HỌC TIỀN NHÂN

Lịch sử loài người là chuỗi dài những “thước phim” di dân và khai khẩn. Nơi nào có điều kiện sống tốt hơn thì di cư đến. Nơi nào có đất khai phá để sinh sống thì không ngần ngại xông pha. Bởi vậy nên Nguyễn Công Trứ (1778–1858) được ghi công lớn trong việc tổ chức khai hoang, lấn biển và lập làng tại Tiền Hải (Thái Bình), Kim Sơn (Ninh Bình).

Không chỉ khai khẩn mà còn mở rộng biên cương, bảo vệ bờ cõi như chúa Nguyễn Phúc Chu (1675-1725) đã mở rộng vùng Hà Tiên nhờ vào Mạc Cửu (1655–1735).

Lợi Phan Mai

ĐÊM TRƯỚC ĐỔI THAY

Tiếng chuông chùa Bồ Đề và tờ giấy mời hỏa tốc

27/5/2026. Hà Nội nóng như chảo lửa. Dọc bờ sông Hồng, từ Tây Hồ xuống Thanh Trì, những ngôi làng bãi bồi đang sống những ngày cuối cùng của sự yên tĩnh...

 Phan Dương Hiệu

Việc bảo mật dữ liệu là chuyện rất lớn và không dễ, những người làm công nghệ thông tin dù rất giỏi cũng không thể lường được mọi lỗ hổng.

 Tino Cao

Viết nhân 66 năm ngày qua đời của Boris Pasternak (10.2.1890 - 30.5.1960), nhà văn lớn của nước Nga, tác giả tiểu thuyết Doctor Zhivago.

 Lê Học Lãnh Vân

MỘT CÁI NHÌN TỔNG QUAN

1) Việt Nam sẽ phát triển, sẽ phải tăng tốc phát triển để kịp thoát tình trạng “chưa giàu đã già”. Tốc độ tăng trưởng GDP phải trên dưới 10% một năm trong liên tục mười lăm năm tới…

NGƯỜI MÔNG

rồi cũng nhận ra

những đồng bào bách việt của mình sau ngôi nhà trình tường bằng đất

mái ngói ngả màu

bờ rào xếp bằng đá hộc

những kẽ đá hoa ban màu đỏ

ngón tay của người xếp đá bật máu

 Phạm Đình Trọng

Sau hơn 3 giờ bị công an cật vấn, truy bức tư tưởng, tinh thần, 11 giờ trưa 22/05/2026 tôi về đến nhà an toàn. Uống ngay viên thuốc hạ huyết áp rồi tôi rũ xuống giường vì quá mệt trong cơn tăng huyết áp và cũng vì kiệt sức như sau một tai hoạ lớn.

 Nguyễn Đức Tùng

Sau chiến tranh, người ta đi tìm gì?

Đi tìm tro bụi của chiến tranh.

 Tobi Trần - Giám tuyển Độc lập

"Nghệ sĩ dấn thân" có lẽ là một trong những cụm từ được nhắc nhiều nhất trong nghệ thuật hiện nay. Người ta dùng nó như một lời khen, một vị thế đạo đức và đôi khi là như một thứ hào quang tự nhiên dành cho những ai dám bước ra khỏi xưởng vẽ hay phòng thu để đi về phía đời sống. Chỉ cần nghệ sĩ xuất hiện giữa một khu lao động, thực hiện một dự án cộng đồng, làm tác phẩm về người yếu thế hay cất lên vài phát biểu đầy trăn trở về xã hội thì người ta rất dễ cảm thấy ở đó đã có một dạng "dấn thân" nào rồi. Nhưng càng nghe nhiều, tôi lại càng thấy cụm từ này khó hiểu hơn, "dấn thân" thực sự là gì? Có phải là làm nghệ thuật về người nghèo? Là đi thực địa vài chuyến rồi mang về hàng trăm bức ảnh? Là đứng giữa khói bụi của một công trường để cảm thấy mình đang gần với hiện thực hơn? Hay chỉ đơn giản là có một thái độ xã hội đủ mạnh để chống lại sự vô cảm?

 Nhạc và lời & trình bày: Tuấn Khanh

Đêm qua tôi mơ, thấy một bài ca mới

bài ca không vui, bài ca ngậm ngùi

bài ca tối đen như thân phận người

 Tobi Trần - Giám tuyển Độc lập

Nếu quan tâm đến thị trường nghệ thuật Việt Nam hiện nay thì không quá khó để thấy hiện tượng “phê bình nghệ thuật” và “ý kiến cá nhân về nghệ thuật” đang bị trộn lẫn với nhau đến mức nhiều người không còn phân biệt được đâu là một hệ quan sát nghiêm túc nữa. Nguyên nhân của hiện tượng này chắc mọi người có thể dễ dàng đoán biết được có liên quan đến các ứng dụng của AI như thế nào ở hiện tại. Vì vậy, khi nói về vai trò của nhà phê bình, câu hỏi thực sự không nằm ở việc họ có đáng được tôn trọng hay không mà nằm ở chỗ điều gì khiến một góc nhìn trở nên đáng được tôn trọng?

 Truyện ngắn Trần Mộng Tú

Trong tĩnh lặng của bóng đêm, tôi tỉnh dậy. Tôi đi qua phòng ngủ của chồng, tôi thấy anh trăn trở trong giấc ngủ, hơi thở nặng nề. Tội nghiệp anh, mấy hôm nay bơ phờ, đầu óc thất tán, ai bảo ăn thì ăn, bảo làm thì làm. Chẳng biết mình ăn gì và làm gì. Tôi đứng lặng nhìn anh một lúc, mái tóc thưa thớt, bạc như những sợi cước; trên khuôn mặt quen thuộc, những vết gấp của thời gian chồng lên nhau, anh thật sự đã già lắm rồi. Tôi cúi xuống, kéo chiếc chăn lên ngực anh, đặt nhẹ trên trán anh một nụ hôn, an ủi.

 Sáng tác & trình bày: Tuấn Khanh

Ai đem từng trò hề

Đem đến thành thị

Đem đến thôn quê

Ca ca hát hát ê chề

 TỔ QUỐC GHI ƠN

                                      (Ngày Chiến Sĩ Trận Vong – 2026)

Trong trái tim em

Anh không bao giờ chết

Anh chỉ nằm xuống

gối đầu trên mảnh đất quê nhà

cỏ xanh tươi từng nhánh hiền hòa

những con chim mang theo từng hạt nắng

rắc xuống mộ phần những sắc long lanh

 Nguyễn Đăng Mạnh

Admin: Sự kiện Tổng bí thư Nguyễn Văn Linh gặp gỡ các văn nghệ sĩ vào ngày 6-7/10/1987 đã đi vào lịch sử và sống lâu bền trong ký ức của nhiều văn nghệ sĩ và bạn đọc trên cả nước. Theo đó, cũng có nhiều thông tin không chính xác và những giai thoại lưu truyền cho đến tận hôm nay... GS. Nguyễn Đăng Mạnh là một trong số các văn nghệ sĩ được mời tham dự sự kiện này. Bài phát biểu của ông gây tiếng vang lớn trong đời sống văn nghệ lúc bấy giờ. Nay gia đình đã tìm thấy trong di cảo bản đề cương bài phát biểu đó của GS. Nguyễn Đăng Mạnh. Xét thấy nội dung bài viết vẫn giàu ý nghĩa thời sự, được sự đồng ý của gia đình, chúng tôi xin chia sẻ bài viết này cùng bạn đọc.

 Lê Thọ Bình

Em gái út của Sergei Yesenin đã cống hiến cả cuộc đời mình để tôn vinh và lưu giữ ký ức về anh trai. Cô mới chỉ 14 tuổi khi nhà thơ qua đời. Yesenin yêu cô hơn tất thảy mọi thứ trên đời. Dưới đây là câu chuyện về cuộc đời đầy thăng trầm nhưng cao đẹp của Aleksandra Yesenina – em gái nhà thơ.

 Tự sự của Thích Ngộ Chánh

Giữa những đêm sâu tịch mịch nơi Đồi Thông Phương Bối, lắng nghe tiếng gió đại ngàn ngút ngàn qua kẽ lá, tôi thường lặng lòng tự hỏi: Cuộc đời mình rốt cuộc đã đi qua những gì? Có những khoảnh khắc, ngoảnh lại thấy mọi biến động chỉ như một giấc mộng dài; nhưng cũng có lúc, nó lại hiện lên như một trận cuồng phong chưa bao giờ thực sự tan đi.

 Vương Tuấn

Trong bối cảnh Việt Nam hiện tại, sự phát triển nhanh chóng của thị trường sách trong hai thập niên gần đây tạo cảm giác rằng đời sống tri thức đang ngày càng phong phú. Tuy nhiên, đằng sau sự gia tăng về số lượng đầu sách là những nghịch lý mang tính cấu trúc: xã hội tiêu thụ tri thức nhiều hơn sản xuất tri thức, dịch thuật phát triển nhanh hơn nghiên cứu nguyên bản, các xu hướng tri thức toàn cầu được tiếp nhận mạnh mẽ hơn những nỗ lực lý giải thực tiễn Việt Nam, và hoạt động xuất bản thường vận hành như một thị trường văn hóa hơn là một thiết chế học thuật. Những nghịch lý này cho thấy vấn đề cốt lõi không nằm ở việc có bao nhiêu cuốn sách được in mỗi năm, mà ở việc hệ thống xuất bản đang tham gia như thế nào vào quá trình kiến tạo năng lực tư duy độc lập của xã hội.

 Hoàng Phạm Gia Khang

Tin tức về việc Làng phong Quy Hòa sẽ sớm nhường chỗ lại cho một "khu đô thị nghỉ dưỡng cao cấp" lan tới như một cơn quặn thắt. Làng có một bãi biển rất đẹp, nhưng hẳn cần một đại cao thủ marketing lái giá đất để biến nó thành tuyệt mỹ nhân gian như các khu đô thị khác hay rao lên. Biển Quy Hòa thâm trầm, liêu trai. Sáng sớm và chiều muộn hay có màn sương nhẹ, rất mỏng. Nắng vàng lên đỉnh đầu đi qua những pho tượng rất đẹp trên các công trình tôn giáo. Những hàng phi lao dài, cao vút thẳng tắp. Bãi biển đơn sơ, nhưng sạch sẽ, luôn có người dọn dẹp. Một số công trình du lịch cũ kỹ, hầu như không còn sử dụng tốt. Bên trong Làng là những gia đình thế hệ thứ 3,4 của những người bệnh. Căn bệnh phong đã lùi xa hiện đại. Làng tồn tại như một lát cắt của lịch sử, giữ lại những thăng trầm và một lòng phụng sự.

 Xuân Uyên

Với người này đó là tiền tài, danh vọng, nhưng với người kia đó là biết đủ, biết buông. Trong tiểu thuyết “Dấu về gió xóa”, nhà văn Hồ Anh Thái cho thấy dù lời hồi đáp là gì đi nữa, thì những vết tích con người để lại rồi cũng nhạt nhòa theo chiều thời gian.

Tình Ăn Liền

Đói.

Mì gói.

Nước sôi gọi

ba phút chờ

cà chua đỏ

trứng vàng 

nấm mở mũ

cải xanh lùn  

ớt cay lén

Mùi mì nâng cánh

 Truyện ngắn Nguyễn Đức Tùng

Chúng ta quên mất họ. Từ lâu chúng ta không cần họ. Chúng ta làm được tất cả những công việc mà họ làm. Chúng ta có thể lái xe tải, lái xe taxi, lái máy bay, lái chiến hạm. Chúng ta có thể điều khiển các người máy khi cần làm những công việc nặng, ngay khi dùng tay chúng ta cũng có thể nhấc các vật nặng như họ ngày trước, vì chúng ta đã trở nên mạnh mẽ nhờ các chương trình dinh dưỡng và tập luyện đúng phương pháp. Chúng ta nhịn ăn một cách tuyệt vời, những người nào trong chúng ta đã từng đau khổ vì lên cân thì biết tôi nói gì. Chúng ta có thể làm thủ tướng và bộ trưởng. Tỷ lệ học sinh thi đỗ vào các trường đại học danh tiếng như đại học bách khoa, y khoa, của chúng ta là từ mười phần trăm đến hai mươi phần trăm đến năm mươi phần trăm, cách đây năm mươi năm và bây giờ là chín mươi phần trăm, Chúng ta viết truyện ngắn và tiểu thuyết cũng như họ và giành các giải thưởng cũng như họ và chúng ta làm thơ hay hơn, ngay cả khi không dùng đến AI, là thứ mà chúng ta sử dụng hàng ngày trong sáng tác và ngày một thành thạo hơn, đó là điều chắc chắn, thơ chúng ta mới mẻ hơn và đầy cảm xúc hơn. Tôi thường khóc khi đọc các bài thơ diễm tình của các bạn trên Facebook và các trang mạng.

 Hà Sĩ Phu

Đảng Cộng sản Việt Nam đã phát động xây dựng chủ nghĩa xã hội ở cấp xã là cấp thấp nhất, tại sao?

  Phan Tấn Uẩn

Minh họa Democracy in America của Alexis de Tocqueville và Allegra Hyde

 Văn Giá

Của nả ở đây chủ yếu là những bức ảnh, lá thư, những trang bản thảo (khi là bài thơ, khi một bản nhạc, khi bài phê bình...) của bạn bè, cả viết tay, cả đánh máy (type) giấy pơ-luya thời trước viết về/cho lão, tất tật, có cái dài mấy gang, có cái bằng bao diêm, lão góp gom giữ hết. Và giữ được mới tài chứ. Có những kỷ vật, di cảo dễ đến 3-4 chục năm rồi. Trong số đó, có người viết ra chúng cũng đã về Cõi Giời rồi...

 Közgazdasági Szemle, LXXII . évf., 2025. november (tr. 1057–1081)

(Tạp chí Kinh tế học, Năm thứ 72, tháng 11 năm 2025 (tr. 1057–1081))

Éva Voszka

Nguyễn Quang A hiệu đính bản dịch của Gemini 2.5 từ bản tiếng Hung

 Phan Dương Hiệu

Dữ liệu cá nhân của chúng ta đang bị dần thu thập và thao túng, nhưng hãy đừng để mất nốt phần linh hồn của nó là dữ liệu gien! Đó là phần mà khi mất đi là không bao giờ còn có thể lấy lại, ảnh hưởng không chỉ bản thân mà còn tới người thân và xuyên sang cả thế hệ tương lai. Và khi một đất nước bị mất đi dữ liệu gien của toàn dân thì cũng sẽ dễ dàng bị khống chế và thao túng.

Một con người tự cho đi dữ liệu gien, một đất nước tự áp đặt thu thập dữ liệu gien rồi thấy trước là không thể bảo vệ (khi dùng nó trong hàng loạt ứng dụng), đều là những hành động tự bắn vào linh hồn của chính mình.

Đây là thời điểm chúng ta cần lên tiếng vì quyết sách của nhà nước còn chưa chốt hẳn, đang lấy ý kiến và vẫn còn nhiều đắn đo, do dự.

Trân trọng báo Tia Sáng đã đăng bài viết của tôi hôm nay. Nội dung được copy lại dưới đây.

 Nguyễn Phượng

Đọc trên trang cá nhân GS Phan Dương Hiệu thấy suy tư của ông thật đáng để ngẫm nghĩ.

 Phan Tấn Hải

Đó là một buổi chiều thơ mộng, khi nhiều bạn văn tụ hội lại để mừng một tác phẩm mới ấn hành. Họ đã nghe nhạc, nghe phê bình về phê bình, và nói chuyện về các bài viết trong sách mới của Bùi Vĩnh Phúc. Họ đã thay nhau nhận định về thơ, về tùy bút, về triết học, về mọi lĩnh vực văn chương để mừng một tác phẩm tập họp các bài được viết từ nhiều thập niên mới ấn hành. Hôm Thứ Bảy 16 tháng 5/2026 là một ngày của hàn lâm và thơ mộng, khi nhà phê bình văn học Bùi Vĩnh Phúc ra mắt tác phẩm mới của anh – "Bùi Vĩnh Phúc: Chữ Nghĩa & Không Gian Văn Chương" – tại Coffee Factory 15582 Brookhurst St., Westminster, California.

 Lê Hồng Lâm

Một mùa LHP Cannes nữa đã kết thúc và những giải thưởng xứng đáng nhất đã được trao, từ những tên tuổi đã vang danh đến những tài năng lần đầu góp mặt.

 Phan Dương Hiệu

Đề thi Ngữ Văn lớp 11 của Pháp: Phân tích câu "Vậy hãy kiên quyết không phục tùng nữa và các bạn sẽ được tự do." trong "Diễn văn về Sự Phục tùng Tự nguyện" của La Boétie.

 Trần Hữu Thục

Trong trang đầu tiên của Thuyền, tiểu thuyết, tác giả Nguyễn Đức Tùng viết:

“Cả Sài Gòn, cả nước, xem bói. Thời trước, người ta xem để hỏi ngày lành tháng tốt, tiền tài, hạnh phúc lứa đôi, nhưng năm ấy, mọi người hỏi: có đi được không?” (tr. 6)[1]

 Thái Kế Toại

Có mấy bạn vừa rao bán một cuốn sách của Prisvin, Bốn mùa - Lịch thiên nhiên. Đó là một kỷ niệm đặc biệt của tôi 55 năm nay. Cuốn sách đẹp và hay nhưng giá rao bán quá cao, 800 ngàn. Nhân dịp này tôi đăng lại bài viết đã lâu về cuốn sách. Một hoài niệm.