Phạm Hiền Mây

I. LỜI NÓI ĐẦU

Mười giờ sáng hôm nay, giờ Việt Nam, chị Chim Hải vào messenger của tôi, nhắn: Em ơi, anh Huy Tưởng đã ra đi sáng nay rồi. Biết em quý anh, nên chị báo tin cho em hay.

Tôi sững người, nghe lòng buồn não nuột, chị Chim Hải gõ: Buồn ghê em hả. Chị rất quý anh.

Từ mấy tháng nay, trang Faifo Phố Hoài của ảnh, im hơi lặng tiếng. Và, cũng mấy tháng nay, tôi có một linh cảm không hay về anh ấy. Đó là linh cảm về một sự ra đi.

Vào Facebook, tôi thấy nhiều anh chị em trong giới văn nghệ miền Nam và hải ngoại, bày tỏ lòng tiếc thương vô hạn với anh Huy Tưởng. Tôi cũng muốn viết một đôi điều gì đó, vậy mà, quái lạ, không có chút tâm trạng nào.

Không có chút tâm trạng nào, là bởi vì, dẫu biết sinh ly tử biệt, dẫu biết con người phải tuân theo quy luật trẻ, già, bệnh, chết, vậy mà sao vẫn cứ buồn khôn xiết, không cam tâm, khi mới vừa đó, quay qua quay lại, đã ra người thiên cổ.

Má tôi cũng mới mất, qua tuần sau là được 49 ngày. Từng trong cảnh tang gia, tôi thừa hiểu, chẳng một lời chia buồn nào có thể xoa dịu được nỗi đau mất mát người thân. Mình đứng ngoài nghe buồn một, người trong quyến thuộc, họ buồn gấp trăm, gấp ngàn lần.

Tôi không biết phải viết gì cho anh ấy trong giờ phút này. Thôi thì Mây lấy một bài viết đã cũ xưa, thay nén tâm hương, thắp lên, tiễn anh đi một đoạn trên con đường xa xôi, miên viễn, anh Huy Tưởng nha:

đành thôi.
ít ỏi tiếng lời
đường mây trắng sẽ tuyệt vời
lãng du…

(Tiếng lời ít ỏi, Huy Tưởng, 02.2019)

******

II. HỎI HAN NHAU QUẶN THẮT ĐỜI CHIÊM BAO

Huy Tưởng có một khuôn mặt rất hiền, hiền đến mức, khó mà nghĩ ra, ông là một nhà thơ.

Nói như thế, không có nghĩa là các nhà thơ thì phải dữ. Tôi không có ý đó. Nhưng đa phần, các nhà thơ nam, thường hay tạo một dáng vẻ bên ngoài cho mình, kiểu như, hào hoa, và được rất nhiều các bạn nữ hâm mộ.

Huy Tưởng thì khác. Với người đối diện, ông không cố gắng tạo ra cảm giác ấy, mặc dù ông sở hữu một khuôn mặt hết sức điển trai. Đó là một vẻ đẹp nam tính và rất hiền. Mắt ông hiền, miệng ông cười cũng hiền. Và, thần thái của ông, cũng toát lên một vẻ hiền từ, bao dung, thong thả, từ tốn.

Tôi thích tạng đàn ông như thế, nghĩa là, đừng ồn ào quá, đừng huyên náo quá, đừng khua động quá. Mọi thứ đừng vội vã, chụp giựt, bốc hốt. Và vẻ ngoài của Huy Tưởng, thì hoàn toàn không có những thường tình ấy.

Bài viết Huy Tưởng – Đường mây trắng sẽ tuyệt vời lãng du! này, được tôi hoàn thành vào hơn hai năm trước, 05.01.2024. Nay tôi sửa chữa, bổ sung và cho đăng lên lại.

Thời gian qua vùn vụt. Mới đó, đã gần ba năm. Mới đó, đã gần ngàn ngày. Thêm vài lần ngàn ngày nữa, là chúng ta đã đến tuổi gần đất, xa trời, thế nên, tôi lấy tiêu đề phần một này từ một câu thơ trong bài Nhẹ tựa lọn mây của ông: hỏi han nhau quặn thắt đời chiêm bao.

Cứ mỗi lần chúng ta hỏi han nhau, nhắc nhớ đến nhau, là mỗi lần thấy, cuộc đời chiêm bao của chúng ta, ngày thêm ngắn lại, ngày thêm nhẹ bẫng.

******

III. TÔI NẰM. DUỖI THẲNG TRĂM NĂM

Tên thật của nhà thơ Huy Tưởng là Nguyễn Đức Hiệp. Ông sinh năm 1945 tại Kon Tum, nghĩa là, năm nay, ông đã tám mươi mốt tuổi, tuổi ta là tám mươi hai. Ông bắt đầu làm thơ từ những năm 60 của thế kỷ XX. Thơ ông đăng trên các báo và các tạp chí nổi tiếng về văn chương như Bách Khoa, Văn Học, Nghệ Thuật, Văn, Vấn Đề, Khởi Hành, Tuổi Ngọc, Thời Tập.

Ngoài việc làm thơ, ông còn dịch sách. Những tác phẩm đã in đến nay của ông, đếm kín mười đầu ngón tay.

Tôi không có một tập sách hay tập thơ nào của ông cả. Muốn đọc thơ ông, thì vào trang của ông. Nhưng ông cũng ít đăng thơ nên tôi cứ phải tìm ở trên mạng. Nơi này, cũng không sẵn lắm cho tôi đọc.

Ông hiền, nên thơ cũng hiền. Thơ ông đọc lên, nghe rất hiền, rất dễ chịu, không khúc mắc, cũng không vướng víu, không đánh đố, không khó chịu, không gây hấn với bạn đọc.

Tôi khá thích cách trình bày thơ của ông. Nói khá, là vì nó lạ. Nó lạ, nên nếu muốn thích nhiều hơn nữa, thì người đọc là tôi, cần có thời gian ở bên thơ của ông, lâu hơn.

Khi tôi làm thơ, tôi cũng khá giống ông, nghĩa là không thích viết hoa đầu dòng, mà thậm chí, tôi cũng không muốn viết hoa các tên riêng luôn. Nhiều bạn đọc thơ tôi, cứ hỏi, sao tên riêng mà không viết hoa. Viết như thế, liệu có thiếu sự tôn trọng không?

Chèn ơi, tôi là cô giáo dạy văn mà, há tôi còn không biết, tên riêng thì phải viết hoa hay sao mà phải nhắc nhở tôi. Là vì tôi thích thế, bạn ơi. Và thơ thì khác lắm về khoản chính tả và ngữ pháp thông thường trong các văn bản xuôi hiện hành.

Thơ là vương quốc riêng của người viết, do tác giả sáng lập, tạo dựng, nên trình bày thế nào, sáng tạo ra sao, ấy là quyền của họ.

Ngay từ những ngày đầu làm thơ, tôi đã rất ghét các từ viết hoa trong thơ. Nó lổn ngổn, nó lễ mễ, nó khệnh khạng, nó quy luật, phép tắc, già cỗi. Nó tạo cảm giác chướng mắt, không liền lạc, không có tính thơ. Nó như một văn bản lai giữa thơ và văn xuôi, nên mới có quá nhiều các quy tắc chính tả như thế. Và vì vậy, tôi thích những bài thơ không có chữ viết hoa.

******

IV. BÀI THƠ NHẸ TỰA LỌN MÂY

Bài thơ Nhẹ tựa lọn mây dưới đây, là bài thơ mới nhất ở trên trang ông vào thời điểm tôi viết bài này lần đầu. Những ngày ấy, sức khỏe ông không được tốt, phải vào bệnh viện nằm.

Nhẹ tựa lọn mây là một bài thơ lục bát với mười tám lần xuống dòng. Các bạn có biết vì sao tôi không nói là mười tám câu, mà tôi nói, có mười tám lần xuống dòng không?

Nghĩa là vì, tôi thấy, giữa một dòng, đôi khi có xuất hiện một dấu chấm. Vậy bài này có bao nhiêu câu? Tôi đếm được cả thảy ba mươi chín câu.

Thơ Huy Tưởng duy mỹ. Chữ dùng của ông đẹp, trau chuốt, lóng lánh. Tứ thơ của ông tròn đầy. Ý thơ của ông hàm súc, khéo léo gợi mở và biết cách dừng lại đúng lúc, để trí tưởng tượng của bạn đọc được tiếp tục, tùy nghi.

Huy Tưởng viết lục bát, nhưng về hình thức trình bày, ông cách tân chúng bằng phương pháp ngắt dòng và đặt dấu câu theo sáng tạo của mình. Các dấu câu ấy, chúng không hề làm gãy nhịp điệu, chúng chỉ tạo ra những khoảng lặng cần thiết để người đọc được hòa mình vào dòng suy tưởng của nhà thơ mà thôi.

Dòng suy tưởng đó là gì ư? Là từ trong đau khổ, từ trong vô thường, con người sẽ tự tìm ra được sự buông xả và sau đó là an nhiên, tự tại cho mình.

NHẸ TỰA LỌN MÂY

râm ran. cây cỏ ướm xanh
chim non lạc giọng. nổi nênh những gì
đất trời lồng lộng. huyền vi
đến thinh không cũng xuống ghi chép. rằng
tôi nằm. duỗi thẳng trăm năm
khuya hôm nốc cạn chén rằm. ngất ngây
biết mình phận mỏng lọn mây
lênh lang. đắm đuối chưng bày tịch liêu
nằm nghe lướt thướt gió rêu
mặt đất lầm lũi. phong nhiêu mặt trời
nắng vang. yếm thắm đọt chồi
hỏi han nhau quặn thắt đời chiêm bao
vui vầy quanh giọt mưa rào
đợi khuya búng nhảy. ứa trào hư không
ngồi chong ý lẻ vô cùng
cớ sao lâm lụy giữa trùng ngạn. vây?
thức dậy
nhẹ tựa lọn mây.

(21.12.2023)

******

IV.1. ĐẤT TRỜI LỒNG LỘNG. HUYỀN VI

râm ran. cây cỏ ướm xanh
chim non lạc giọng. nổi nênh những gì
đất trời lồng lộng. huyền vi
đến thinh không cũng xuống ghi chép. rằng

Đọc một lượt bài thơ với hai câu cuối cùng: thức dậy / nhẹ tựa lọn mây, ta hiểu ra, toàn bộ những dòng thơ phía trên là những điều diễn ra trong giấc ngủ của ông.

Trong giấc ngủ ấy, Huy Tưởng lạc vào nơi có sự sinh sôi của vạn vật, của thiên nhiên; có sự mong manh, bỡ ngỡ của những sinh linh, lần đầu, tiếp xúc với thế giới: râm ran, cây cỏ ướm xanh, chim non lạc giọng.

Huy Tưởng nhìn thấy, nghe thấy như thế, và ông tự hỏi chính mình, vạn vật giữa đất trời, sao mà nổi nênh, sao mà dập dềnh đến vậy. Và con người cũng không khác, con người quá nhỏ bé trước thiên nhiên, nên có phải vì thế, mà tâm tư con người mới luôn trong trạng thái bâng khuâng, trăn trở không?

Nhưng chẳng ai trả lời, chỉ thấy đất trời lồng lộng những huyền vi, huyễn ảo.

******

IV.2. LÊNH LANG. ĐẮM ĐUỐI CHƯNG BÀY TỊCH LIÊU

tôi nằm. duỗi thẳng trăm năm
khuya hôm nốc cạn chén rằm. ngất ngây
biết mình phận mỏng lọn mây
lênh lang. đắm đuối chưng bày tịch liêu

Huy Tưởng ngả người nằm xuống, duỗi thẳng, buông xuôi thân trăm năm của mình, đặng mà lắng nghe thinh không, lắng nghe sự vô tận của thời gian.

Ông nghe mình đã đời. Đã đời, bởi hồi khuya rồi, ông nốc cạn hết cả một chén rằm, một chén đầy ánh trăng rằm. Nốc trọn vẹn vẻ tinh túy, vĩnh hằng của đất trời vào tâm tưởng, nên giờ đây, ngất ngây.

Nên giờ đây, túy lúy. Một vẻ túy lúy rất Lý Bạch, rất lãng mạn, phiêu bồng, trước vũ trụ bao la, mà phận người thì phù du, mong manh, hữu hạn.

Uống nhiều quá, nhiều quá mức cho phép của thể trạng ông. Cái thể trạng mà ông ví nó mỏng như lọn mây. Tôi khoái từ lọn của ông. Lọn mây, lọn tóc.

Giờ, nằm ra đó, người mỏng dính. Và ông khôi hài, thân xác lúc này đây, chúng quên hết mọi thứ trên đời. Thân thể say mê, lênh lang, tràn lan, lan khắp cả ra, trưng bày hết cả ra, trưng bày trọn vẹn - cái tịch liêu.

Cái vẻ tịch liêu ấy, đẫm chất quạnh quẽ, trống trải, hoang vắng, đìu hiu và rất cô đơn của con người.

******

IV.3. MẶT ĐẤT LẦM LŨI. PHONG NHIÊU MẶT TRỜI

nằm nghe lướt thướt gió rêu
mặt đất lầm lũi. phong nhiêu mặt trời
nắng vang. yếm thắm đọt chồi
hỏi han nhau quặn thắt đời chiêm bao

Gió giờ đây thong thả, lướt thướt, kéo dài như vạt áo thướt tha, mang theo hơi ẩm của rêu, khi lướt qua mặt đất đang rất đỗi lầm lũi, lặng lẽ, âm thầm. Mặt đất như phận người, nhỏ bé, trầm mặc, nhọc nhằn, câm nín, nhẫn nại, chịu đựng.

Mặt đất tĩnh tại bao nhiêu, thì đối nghịch lại, là sự phong nhiêu, giàu có, thịnh vượng, dồi dào, tươi tốt, dư dả, màu mỡ, trù phú, sinh sôi nảy nở của ánh nắng, của đọt chồi, của cô con gái tuổi tròn trăng yếm thắm, tuổi của vẻ đẹp căng tràn, của nõn nường, e ấp bấy nhiêu.

Tôi thích hình ảnh yếm thắm đọt chồi trong thơ của Huy Tưởng. Rất đẹp. Rất khác người ta. Yếm thắm, trong mắt nhìn của các nhà thơ khác, thường là đỏ. Còn ở đây, yếm thắm được đặt liền với đọt chồi, nên trong mắt tôi, nó mang sắc đọt non, xanh ngăn ngắt. Ngữ nắng vang, tôi cũng thích, vừa tượng hình vừa tượng thanh, vang vang kêu, tiếng chói chang, rực rỡ.

Cuộc đời là như vậy, bên cạnh những đau đớn, giằng xé, dằn vặt, thì vẫn luôn có mặt những rực rỡ, sinh sôi, sống động. Sinh diệt. Vô thường.

******

IV.4. THỨC DẬY NHẸ TỰA LỌN MÂY

vui vầy quanh giọt mưa rào
đợi khuya búng nhảy. ứa trào hư không
ngồi chong ý lẻ vô cùng
cớ sao lâm lụy giữa trùng ngạn. vây?
thức dậy
nhẹ tựa lọn mây.

Đọt chồi non, đọt chồi xanh, chúng vui bên những giọt mưa rào, rồi đợi khuya chúng nảy, chúng nở, chúng bung mình, bật mở. Thay vì dùng từ nở, từ bung, từ bật, từ mở, Huy Tưởng chọn từ búng nhảy, nghe trẻ thơ hơn, và, lạ hơn.

Thiên nhiên sinh nở, và ứa trào mạch sống. Cũng là ứa trào những hư không giữa một hư không vô cùng, bất tận. Như hư không đời ông, giờ đây, đang ồ ạt quay về, vây quanh. Những lâm vào ấy, những khổ lụy ấy, đã, đang, và sẽ, mãi một đời người.

Với cách dùng dấu câu rất lạ, rất sáng tạo cũng như với sự giàu có của vốn từ trau chuốt, mỹ cảm, Huy Tưởng đã trình bày những dòng suy tư của mình về phận người, những phận người nhỏ bé, lạc lõng, vất vả, gian truân, khốn đốn, đầy uẩn khúc, đầy lâm lụy, giữa bủa vây trùng trùng bờ bến, không thấy đâu là bến là bờ, của cuộc đời, của kiếp nhân sinh.

Và may mắn thay, sau giấc mơ, sau cơn mê dài, ông thức dậy. Thức dậy, ông thấy mình thôi không còn dằn vặt nữa. Trong ông, giờ đây, là tự do, là nhẹ nhõm, là không còn bám chấp.

******

V. BÀI THƠ KHÔNG ĐỀ CHO MÙA ĐÔNG

Như tôi nói, tôi không có tập thơ nào của Huy Tưởng trên tay. Nhưng mà, tôi thích vậy. Tôi cũng không thích đọc thơ theo cách của các nhà này nhà nọ đã đọc trước rồi. Họ đọc là chuyện của họ. Tôi đọc là chuyện của tôi. Nhất là, lên mạng, mà cứ xem trúng phải các bài cảm nghĩ, phân tích copy của nhau, ý trùng nhau, vừa phí thời gian vừa bực cả mình. Nên tôi chủ trương, chỉ viết lên đây, những gì của tôi, riêng tôi mà thôi.

Tôi lần xuống, trang ông, và thấy ra bài tiếp theo:

KHÔNG ĐỀ CHO MÙA ĐÔNG

câu thơ anh viết. chiều nay
nở ra từ hạt sương bay. ven đồi
thơ anh. hái lượm từ trời
từ băng tuyết chảy xiết ngoài bến sông
thu nhiếp bởi cái rỗng không
cheo reo vách dựng. tiếng cồng khẽ tuôn
câu thơ đắp đổi đoạn trường
vẫn chưa thấy được chân thường. âm hao.
nằm nghe cây cỏ. hư hao
hoát nhiên hoa mộc chiêm bao. gọi về
anh choàng thức giữa cơn mê
nghe con dế gáy. bờ tre cựa mình
trầm tư.
đá lặng như kinh
em ơi. anh sợ lòng mình. tắt hương!

(Mel. tiết đông, nhẹ như khói)

Những dấu câu nằm giữa những dòng chữ không viết hoa, không chỉ là biểu hiện cái riêng biệt, cái tôi của người viết – tôi, là như thế – thơ tôi, chính là như thế – mà nó còn nhắc các bạn đọc thơ, dừng ở chỗ nên dừng, cần dừng.

Dấu câu là một cách thức hỗ trợ việc bạn đọc, đọc thơ của tác giả, sao cho đúng nhứt với tinh thần người viết, đưa bạn đọc đến gần nhứt với suy tư, với tình cảm của người viết, trong khả năng có thể.

******

V.1. THƠ ANH. HÁI LƯỢM TỪ TRỜI

câu thơ anh viết. chiều nay
nở ra từ hạt sương bay. ven đồi
thơ anh. hái lượm từ trời
từ băng tuyết chảy xiết ngoài bến sông

Bài thơ có tựa đề Không đề cho mùa đông, khiến tôi nghĩ, và không biết các bạn có nghĩ như tôi không, rằng, thơ ấy mà, hay viết về buồn nhiều hơn vui, hay viết về mùa thu, mùa đông, hơn là mùa xuân, mùa hạ, hay viết về buổi chiều và khuya tối hơn là buổi sáng và buổi trưa.

Nghĩ lâu một chút, sâu một chút, sẽ hiểu, thường cái gì vui, cái gì cười, cái gì sinh sôi, nảy nở, tươi mới, chói chang, vẫn thường ít được chia sẻ, cảm thông bằng nỗi buồn, nỗi sầu, nỗi mất mát, nỗi xế chiều, hoàng hôn, tàn lụi, nỗi đêm khuya, lạnh lẽo, quạnh hiu và trống vắng.

Tôi cũng có làm thơ các bạn ạ. Và các bạn biết không, tôi ít đọc thơ của người khác lắm. Vì tôi đã từng chứng kiến rồi, chớ không phải không. Đọc thơ của người khác riết, sẽ lậm, sẽ in vào đầu mình hồi nào không hay, những từ, những chữ, những ý, những tứ, mà mình tương đắc, tâm đắc. Cứ trìu trĩu mang trong dạ hoài, thế nào, cũng có ngày, buột ra, buột ra trong vô thức, thậm chí, chính người buột ra ấy, cũng không nhớ nó là của ai, lúc nào. Vô thức mà. Khiến cho, tao đàn lại có một dịp thưa kiện lẫn nhau, thị phi ầm ĩ, người bị lấy thì uất ức, người vô tình lấy cũng khổ đau chẳng kém, vì cái xích tròng vào đời mình, hai tiếng - đạo thơ.

Như trong bốn câu thơ mở đầu này, chắc luôn, các bạn sẽ tìm ra một ý tuyệt hay, một hình ảnh đẹp xuất sắc, ít có, ít thấy, đó là:

câu thơ anh viết. chiều nay
nở ra từ hạt sương bay. ven đồi
thơ anh. hái lượm từ trời
từ băng tuyết chảy xiết ngoài bến sông

Thì đừng ai hỏi nữa nha. Những câu hỏi rất thường thấy trong đời, tại sao ông nhà thơ ấy viết bài này, lý do nào bà tác giả ấy viết bài kia. Các bạn ơi, tác giả họ thích thì họ sẽ nói. Bằng như, người ta im, thì các bạn cũng vui lòng lặng thinh giùm, đừng cố đoán, đừng cố vạch tìm nguồn cơn, sự thực.

Huy Tưởng, ngay từ đầu, đã nói rõ rồi đó, rằng, câu thơ chiều nay tác giả viết, chính là, trước hết, được nở ra từ hạt sương, hạt sương nhỏ bé, hạt sương tinh khôi, hạt sương trong ngần và cũng rất đỗi phù du, đang bay ở ven đồi.

Sau nữa, thơ ấy, là do hái từ trời, lượm từ trời và nhặt từ những tuyết chảy, băng tan, rất tự nhiên và trong trẻo, ở ngoài bến sông kia.

******

V.2. VẪN CHƯA THẤY ĐƯỢC CHÂN THƯỜNG. ÂM HAO

thu nhiếp bởi cái rỗng không
cheo reo vách dựng. tiếng cồng khẽ tuôn
câu thơ đắp đổi đoạn trường
vẫn chưa thấy được chân thường. âm hao!

Thu nhiếp, tức thu gom, nhiếp giữ, thâu tóm tâm ý lại, không để nó tán loạn. Thơ được Huy Tưởng thu vào và giữ lại, từ cái rỗng và cái không, từ vô ngã và hư không trong vũ trụ.

Thu nhiếp ấy, được diễn ra trong cheo reo vách dựng, trong âm thanh của tiếng cồng. Tiếng cồng như dòng chảy len lỏi, đánh thức những sâu kín trong lòng ta, trong suy tư ta.

Nghĩa là, hành trình làm thơ, cũng chính là hành trình sống, cũng chính là hành trình chiêm nghiệm của cuộc đời. Hành trình đó, được Huy Tưởng mệnh danh là hành trình đắp đổi đoạn trường. Đắp đổi, là vá víu, là chắp nhặt, là lần hồi nuôi nhau qua ngày. Đắp đổi đoạn trường, có nghĩa là câu thơ cũng như đời người, cứ lần hồi vá víu, chắp nhặt qua hết đoạn khổ nạn này đến đoạn đắng cay, đoạn xót xa, quặn thắt khác.

Trải qua không biết bao nhiêu là đau thương, vậy mà, tác giả nhận ra, ngôn ngữ thơ, vẫn chưa đủ để chạm tới chân thường, vẫn chưa đủ để chạm tới bản chất chân thật, bản chất bất biến và vĩnh cửu của vũ trụ.

Âm hao, theo nghĩa xưa, là tin tức, là âm tín. Vẫn chưa thấy được chân thường, âm hao, nghĩa là, chân thường vẫn bặt tăm bặt tích, không một tin tức. Từ chỗ ấy, câu thơ khép lại bằng dấu chấm than, như một tiếng thở dài. Đã trải qua đến ngần ấy những khổ đau đời người, mà chân thường, mà chân lý của đời người, mà sự giác ngộ, vẫn chẳng có âm hao gì, tin tức gì, vẫn bặt tăm bặt tích.

******

V.3. HOÁT NHIÊN HOA MỘC CHIÊM BAO. GỌI VỀ

nằm nghe cây cỏ. hư hao
hoát nhiên hoa mộc chiêm bao. gọi về
anh choàng thức giữa cơn mê
nghe con dế gáy. bờ tre cựa mình

Tác giả nằm đó, thả lỏng toàn thân để lắng nghe thế giới chung quanh. Và đầu tiên, là ông nghe được những hư hao, những tàn phai, mất mát của đời người.

Trong giây phút đương nghe ấy, ông hoát nhiên bừng tỉnh, ông hoát nhiên thông suốt, ông hoát nhiên đại ngộ. Vạn vật bỗng lung linh, kỳ ảo, hệt như giấc chiêm bao, đưa tâm trí của tác giả vượt thoát khỏi những ràng buộc của thế nhân, của trần tục để bước vào cõi tĩnh lặng.

Rồi ông bừng dậy, choàng thức, tỉnh thức sau cơn mê. Ông nhận thức được sự tồn tại của mình trong phút giây thực tại, qua những âm thanh, những hình ảnh rất chân thực của cuộc sống đang diễn ra chung quanh: nghe con dế gáy, bờ tre cựa mình.

******

V.4. EM ƠI. ANH SỢ LÒNG MÌNH. TẮT HƯƠNG

trầm tư.
đá lặng như kinh
em ơi. anh sợ lòng mình. tắt hương!

So sánh được “đá lặng như kinh”, thì quả Huy Tưởng là tuyệt tài.

Đá, giờ đây cũng mang linh hồn. Đá, giờ đây cũng biết suy tư. Đá, giờ đây cũng trầm mặc như lời kinh kệ.

Tiếng gọi em ơi là lời thiết tha, đánh thức người mình yêu, đặng cùng với tác giả, trong phút giây này, nhận ra được chân thường, nhận ra được chân lý ngay trong cõi thực tại.

Hãy cùng anh, giữ lấy những cảm xúc trong giờ phút nhận ra, trong giờ phút giác ngộ này. Đừng để cảm xúc bị lụi tàn. Đừng để tình yêu của chúng ta nguội lạnh. Đừng để những đam mê thơ, và đam mê em, trong lòng anh, bị tắt đi bởi quy luật nghiệt ngã của thời gian, bởi sự bộn bề và vô cảm của tha nhân.

Đừng để lòng mình tắt hương, em nhé.

******

VI. TRẦM TƯ. ĐÁ LẶNG NHƯ KINH

Thơ Huy Tưởng thiệt là hay. Thơ ông như cây cổ thụ giữa trời, ăn vào lòng đất, sâu vào lòng đất, chằng chịt, bám quấn, ngàn năm khó trốc, khó bứng. Nên, thơ Huy Tưởng, đọc một lần rồi là sẽ nhớ. Sẽ thích. Khó quên.

Thơ Huy Tưởng già dặn, cả về kỹ thuật lẫn hồn thơ. Thơ ông chín lừng, cứ thế mà tỏa hương khắp khắp. Thơ Huy Tưởng, cũng lục bát thôi, mà rất mới. Rất mới mà vẫn quen thuộc, mà vẫn gần gũi, chớ không lạ lẫm, kỳ dị. Trong cả hai bài mà tôi vừa giới thiệu trên, đều có mơ có thức, vừa thực vừa mộng, vừa mang hơi hướng lãng mạn, lại vừa thấp thoáng nét siêu thực.

Trình bày mới, ngôn ngữ mới đã tạo cho thơ Huy Tưởng những hình ảnh, những liên tưởng vừa đẹp lại vừa lạ, vừa sự thực mà lại vừa vô vàn lấp lánh của hư ảo phiêu bồng. Không chỉ đẹp và lạ, thơ Huy Tưởng còn cốt cách. Hay nói một cách khác đi, thơ ông không chỉ đẹp, mà thơ ông còn sang trọng và quý phái.

Ông có nhiều bài thơ được nhạc sĩ Phương, trong cặp song ca Lê Uyên - Phương, phổ nhạc, và có một bài, nức tiếng, đó là bài Mắt biếc xanh và ngực tối.

Tôi sắp dừng lại ở đây, không phải vì tôi không đủ sức viết về ông nữa, nhưng, gì cũng vậy, khởi đầu nào cũng phải đến lúc kết thúc. Và, gì cũng vậy, vừa đủ mới hay. Ít quá, thì hẫng hụt. Nhiều quá, thì bội thực. Đủ vẫn là tốt nhất.

******

VII. ĐƯỜNG MÂY TRẮNG SẼ TUYỆT VỜI LÃNG DU

Huy Tưởng thì cho rằng, Bùi Giáng là “thông tuệ và tài ba ngất trời điên đảo”. Còn Bùi Giáng thì ngợi ca thơ Huy Tưởng là “xuất thần, nhập thánh, đáo tiên thiên”.

Nghĩa là, cả hai ông đều tài hoa hết trơn hết trọi. Ông nào cũng tạo dựng được cõi thơ lộng lẫy, uy nghi cho riêng mình. Ai nói ấy nhỉ. Viên Mai, nhà thơ đời Thanh, trong tập Tùy Viên thi thoại, có viết, làm người thì không nên có cái tôi nhưng làm thơ thì không thể không có cái tôi.

Quả đúng là như vậy:

vốn tôi
ít chữ. vụng lời
trí tâm chưa đủ như người tài hoa
nuôi lòng
tát cạn bao la
lay thức tịch lặng. âm ba đất trời!
đành thôi.
ít ỏi tiếng lời
đường mây trắng sẽ tuyệt vời
lãng du…

(Tiếng lời ít ỏi, Huy Tưởng, 02.2019)

Sài Gòn 26.05.2026 / 14.11.2026