Tưởng nhớ ba năm ngày mất họa sỹ Nguyễn Thái Tuấn: 10/03/2023- 10/03/2026

Xin giới thiệu với các bạn chia sẻ về cuộc đời của họa sỹ Nguyễn Thái Tuấn do anh tự thuật gởi đến một triển lãm tranh của anh ở Ý năm 2014. Bài đã được đăng trên website nguyenthaituan sắp ra mắt. Trân trọng.

Trần Ngân Hà

 *****

Tôi sinh ra tại một làng quê nghèo ở tỉnh Quảng Trị nơi có con sông chia đôi đất nước, làng tôi thuộc về miền Nam, khá xa vùng giới tuyến.

Ông nội tôi dạy học ở làng, theo Việt Minh chống Pháp bị bắt giết khi ba tôi mới ba tuổi. Bà nội tôi một mình nuôi nấng ba tôi đến khi trưởng thành. Ông bà ngoại tôi thì kinh doanh buôn bán.

Ba mẹ tôi cũng đều đi dạy học ở các trường trung học và tiểu học trong tỉnh. Năm 1968 ba tôi bị động viên đi lính khoảng một năm thì trở về dạy học lại cho đến năm 1975. Chúng tôi sống cùng bà nội.

Trong vòng 10 năm kể từ khi tôi chào đời năm 1965 cho đến năm 1975 có ba biến cố lớn xảy ra tại miền quê của tôi. Đó là biến cố Tết Mậu Thân năm 1968, cả gia đình tôi phải chạy đi ẩn nấp ở một vùng khác, không ai bị thiệt mạng nhưng khi trở về thì nhà cửa tài sản đã bị cháy tan hoang, phải bắt tay làm lại từ đầu. Chỉ vài năm sau, lại xảy ra biến cố Mùa hè đỏ lửa năm 1972. “Đại lộ kinh hoàng” nằm sát bên làng của tôi, nơi có biết bao nhiêu người phải bỏ mạng trên đường trốn chạy vì nằm giữa trận đánh của đôi bên. Cả nhà phải gồng gánh ra đi, một năm sau trở về lại chứng kiến nhà tan cửa nát vì bom đạn, chẳng còn lại thứ gì. Ruộng vườn tiêu điều xơ xác, hố bom chằng chịt khắp nơi. Cuộc sống vừa mới ổn định lại thì xảy ra cuộc cách mạng giải phóng năm 1975. Một lần nữa cả gia đình lại phải chạy vào Nam. Sau những ngày hãi hùng trên biển cả, vừa đặt chân tới đất liền thì Sài Gòn đã giải phóng, chúng tôi tìm đường trở lại quê nhà. Lần này thì nhà cửa vẫn còn nhưng tài sản thì mất sạch, may mắn là không có ai trong gia đình thiệt mạng. Một cuộc đổi thay bắt đầu với những năm gian khó nhất.

Sau năm 1975 thì mẹ tôi được tiếp tục đi dạy nhưng ba tôi thì phải đi học tập mấy tháng rồi trở về nhà làm ruộng và các công việc khác để nuôi sống gia đình, ông không được phép đi dạy lại. Tôi là anh cả trong một gia đình có bảy anh chị em. Lương tiền của bố mẹ tôi chẳng được bao nhiêu, phần lớn là nhờ vào bà nội tôi và mấy mảnh ruộng vườn. Cả cuộc đời của bà nội tôi phải vất vả làm lụng để nuôi con, rồi nuôi một đàn cháu. Tình yêu thương và sự hy sinh của bà dành cho con cháu vô bến vô bờ. Tôi vừa đi học vừa theo bà đi làm. Có thể nói bà là người đã ảnh hưởng nhiều nhất đến cuộc đời của tôi.

Ba mẹ tôi vốn là những nhà giáo, chưa bao giờ dính dáng gì đến chính trị. Ba tôi đi lính làm công việc huấn luyện chỉ trong thời gian ngắn rồi về lại dạy học, cũng chưa từng cầm súng bắn nhau. Dù sau ngày giải phóng ông không được đi dạy, nhưng ông vẫn luôn sống đúng mực của một nhà giáo, luôn giữ được nhân cách của mình. Niềm đam mê lớn nhất trong đời của ông là sách. Ba mẹ tôi không phải là những người làm nghệ thuật chuyên nghiệp, họ biết hát ca một chút, viết văn làm thơ một chút, và khá am hiểu về văn học nghệ thuật thời bấy giờ (trước năm 1975). Sau ba biến cố lớn xảy ra, gia tài sách đồ sộ của gia đình tôi hầu hết đã bị cháy sạch và bị mất mát. Năm 1975, khi chạy vào Nam, trong hành lý của gia đình vẫn có một ít sách ba tôi mang theo! Những cuốn sách và tạp chí về văn hóa nghệ thuật. Ông cất giấu và còn giữ lại cho đến bây giờ.

Tôi thừa hưởng được một chút niềm ham thích nghệ thuật từ ba mẹ tôi và nhất là niềm đam mê đọc sách từ ba tôi. Chính ông bà cùng vài cuốn sách và tạp chí còn lại ít ỏi đó đã cho tôi biết đến một nền văn học nghệ thuật tiền chiến và của miền Nam, cũng như của thế giới, hình thành bên trong tôi một một quan điểm về văn hóa nghệ thuật từ khi chưa bước chân vào trường mỹ thuật, trước khi học và tiếp cận một nền văn hóa nghệ thuật cách mạng xã hội chủ nghĩa. Sau này khi có internet thì tôi được đọc nhiều hơn, xem nhiều hơn, biết thêm nhiều hơn về các vấn đề liên quan đến lịch sử, đến chiến tranh của đất nước, và về văn hóa nghệ thuật, nhưng tôi vẫn luôn giữ quan điểm riêng của mình.

Tôi chỉ được học ba năm trung cấp trong Trường Mỹ thuật Huế, vì một lý do nào đó người ta không cho tôi tiếp tục thi vào đại học. Đó là một cú sốc lớn đối với tôi. Tôi đành phải ra trường năm 1987 rồi vào Đà Lạt tìm kiếm việc làm để sống, và đeo đuổi niềm đam mê hội họa.

Đà Lạt là một thành phố cao nguyên miền Nam trung bộ. Khí hậu mát mẻ và con người hiền hòa, cuộc sống không ồn ào náo nhiệt như nhiều thành phố khác. Nó hợp với con người của tôi thích cuộc sống nhẹ nhàng yên tĩnh và ít giao du. Sau một thời gian khoảng tám năm làm việc cho một cơ quan văn hóa của nhà nước, tôi đã nghỉ việc để bắt đầu một cuộc sống tự do dồn hết tâm trí cho hội họa.

Dù sống ở một thành phố thơ mộng và yên bình như thế nhưng các nhân vật trong tranh tôi cho đến bây giờ vẫn thường là những con người của miền quê mộc mạc bình dị, vẫn là những số phận nhọc nhằn bất hạnh, những nạn nhân chiến tranh, những nạn nhân của chính trị, của ý thức hệ… Những năm tháng ấu thơ với tiếng bom đạn nổ cùng những lần trốn chạy kinh hoàng, những cơn lũ lụt khủng khiếp, những trận gió cát nóng rát ghê người, và những tháng ngày kiếm sống gian khó ở Quảng Trị, tất cả đã hằn sâu vào tâm trí tôi, hun đúc thành một con người khó thay đổi được.

Chiến tranh đối với tôi không có chiến thắng và chiến bại, không có bên tốt bên xấu. Không có anh hùng và kẻ thua trận… Mà chỉ có đau thương mất mát…

Và việc áp đặt mọi ý thức hệ nào cũng sẽ trở thành tội ác…

Cho đến nay tôi đã trải qua vài giai đoạn sáng tác theo phong cách khác nhau nhưng tư tưởng nhân bản lúc nào cũng xuyên suốt trong các tác phẩm. Thân phận con người lúc nào cũng ám ảnh và hiện ra trong các bức tranh của tôi… Và nó sẽ còn ám ảnh tôi mãi mãi.

Nguyễn Thái Tuấn

***

Họa sĩ Nguyễn Thái Tuấn sinh ngày 20 tháng 7 năm 1965 tại Diên Sanh, Hải Lăng, Quảng Trị.

Tốt nghiệp trường Trung cấp Mỹ thuật Huế 1987

Sống và làm việc ở Đà Lạt từ năm 1987- 2022

Anh mất ngày 10 tháng 3 năm 2023 tại Sài Gòn-TPHCM, Việt Nam.

SOLO EXHIBITION

2022 - “Waiting for The End of Wind”, Sàn Art, Ho Chi Minh City, Vietnam

2021 - “Interior & Black Souls” Virtual Exhibition, Primo Marella Gallery, Milan, Italy

2015 - “Black painting”, Primae Noctis Art Gallery, Lugano, Switzerland

2014 - “Heritage”, Primo Marella Gallery, Milan, Italy

2012- “Fullness of Absence”, Sàn Art, Ho Chi Minh City, Vietnam

2008- “Black Painting”, Sàn Art, Ho Chi Minh City, Vietnam

“Black Painting”, New Discovery, SH Contemporary, Shanghai, China

SELECTED GROUP EXHIBITION

2022 - “S.E.A. Calling”, Primo Marella Gallery, Milan, Italy

2021 - “Love In The Dream II”, 10 Chancery Lane Gallery, Hong Kong

2020 - “Bordoli Collection”, Teatro Sociale di Como, Italy

2018 - “SOUFFLE”, Fondation Frances, Espace Saint-Pierre, Senlis, France

2017 - “The New Frontiers of Painting”, Fondazione Stelline, Milan, Italy

- “Destination: Asia, Now”, Primae Noctis Art Gallery, Lugano, Switzerland

2016 - “ Shapeshifting: Contemporary Art from Southeast Asia”, 10 Chancery Lane Gallery, Hong Kong

- “When Things Fall Apart – Crirical Voices on the Radars”, Trapholt museum, Kolding, Denmark

- “ta.bu”, Maison Particuliere art center, Brussels, Belgium

2014 - “Choregraphies Suspendues”, Carre d’Art – Musee d’Art Contemporain, Nimes, France

2012 - “7th Asia-Pacific Triennial of Contemporary Art”, Queensland Gallery of Modern Art, Brisbane, Australia

- “Deep S.E.A”, Primo Marella Gallery, Milan, Italy

- “Four Rising Talents from South East Asia”, 10 Chancery Lane Gallery, Hong Kong

2011 - “1,2,3,4,5,6,7,8”, Bui Gallery, Hanoi, Vietnam

2010 - “Within Emptiness”, 10 Chancery Lane Gallery, Hong Kong

2009 - “Time Ligaments”, 10 Chancery Lane Gallery, (co-organized by Sàn Art, Vietnam), Hong Kong

2007 - “Voices of Minorities”, Chrissie Cotter Gallery, Sydney, Australia

2005 - “New Figuration in Vietnamese Painting and Sculpture“, Faculty Ga llery, Monash University, Melbourne, Australia

- “Convergence 2005”, Workshop and Exhibition with International and Local Artists, Fine Arts Museum, Ho Chi Minh City, Vietnam

2002 - “Introspections of the Soul“, Gallery Viet Nam, New York, USA, and Blue Space Gallery, Ho Chi Minh City, Vietnam

2001 - “Liquid“, Workshop and Exhibition with International and Local Artists, Blue Space Gallery, Ho Chi Minh City, Vietnam

1998 - “Meeting Point“, Workshop and Exhibition with Thai and Local Artists, Fine Arts Museum, Ho Chi Minh City and University of Fine Arts, Ha Noi, Vietnam

1995 - “National Fine Arts Exhibition”, Exhibition House, Ha Noi, Vietnam

1990 - “National Fine Arts Exhibition”, Exhibition House, Ha Noi, Vietnam

- “Two Artists”, Exhibition House, Da Lat, Vietnam

COLLECTIONS

Queensland Art Gallery Foundation, Australia

Fondazione Golinelli, Italy

KADIST Art Foundation, France – United States

Fondation Frances, France

Maison Particuliere, Belgium

Sherman Contemporary Art Foundation, Australia

Tiroche DeLeon Collection, UK

Bordoli Collection, Italy

Trần Lê Quốc Bình, Ho Chi Minh City, Vietnam

Tien Bui, Ho Chi Minh City, Vietnam

Ho Chi Minh City Museum of Fine Art

Nguyễn Art Foundation, Ho Chi Minh City, Vietnam