Danh ngôn
“Thế giới này, như nó đang được tạo ra, là không chịu đựng nổi. Nên tôi cần có mặt trăng, tôi cần niềm hạnh phúc hoặc cần sự bất tử, tôi cần điều gì đó có thể là điên rồ nhưng không phải của thế giới này.”
“Ce monde, tel qu’il est fait, n’est pas supportable. J’ai donc besoin de la lune, ou du bonheur, ou de l’immortalité, de quelque chose qui ne soit dement peut-etre, mais qui ne soit pas de ce monde.”
(Albert Camus, Caligula)
.
“Tất cả chúng ta, để có thể sống được với thực tại, đều buộc phải nuôi dưỡng trong mình đôi chút điên rồ.”
“Nous sommes tous obligés, pour rendre la realite supportable, d’entretenir en nous quelques petites folies.”
(Marcel Proust, À l’ombre des jeunes filles en fleurs)
.
“Nghệ thuật và không gì ngoài nghệ thuật, chúng ta có nghệ thuật để không chết vì sự thật.”
“L’art et rien que l’art, nous avons l’art pour ne point mourir de la vérité.” (Friedrich Nietzsche, Le Crépuscule des Idoles)
.
“Mạng xã hội đã trao quyền phát ngôn cho những đạo quân ngu dốt, những kẻ trước đây chỉ tán dóc trong các quán bar sau khi uống rượu mà không gây hại gì cho cộng đồng. Trước đây người ta bảo bọn họ im miệng ngay. Ngày nay họ có quyền phát ngôn như một người đoạt giải Nobel. Đây chính là sự xâm lăng của những kẻ ngu dốt.”
“Social media danno diritto di parola a legioni di imbecilli che prima parlavano solo al bar dopo un bicchiere di vino, senza danneggiare la collettività. Venivano subito messi a tacere, mentre ora hanno lo stesso diritto di parola di un Premio Nobel. È l’invasione degli imbecilli.”
(Umberto Eco, trích từ bài phỏng vấn thực hiện tại Đại học Turin (Ý), ngày 10 tháng 6 năm 2015, ngay sau khi U. Eco nhận học vị Tiến sĩ danh dự ngành Truyền thông và Văn hoá truyền thông đại chúng. Nguyên văn tiếng Ý đăng trên báo La Stampa 11.06.2015)
Ban Biên tập
Địa chỉ liên lạc:
1. Thơ
tho.vanviet.vd@gmail.com
2. Văn
vanviet.van14@gmail.com
3. Nghiên cứu Phê Bình
vanviet.ncpb@gmail.com
4. Vấn đề hôm nay
vanviet.vdhn1@gmail.com
5. Thư bạn đọc
vanviet.tbd14@gmail.com
6. Tư liệu
vanviet.tulieu@gmail.com
7. Văn học Miền Nam 54-75
vanhocmiennam5475@gmail.com
Tra cứu theo tên tác giả
- A. A. Fadeev
- A. Puskin
- A. T.
- Abdulrazak Gurnah
- Abraham F. Lowenthal
- Ace Le
- Ace Lê
- Adam Gopnik
- Adonis
- Adrian Horton
- Agi Mishol
- Ái Điểu
- Ajar
- Akiko Miki
- Alain Guillemin
- Alan Phan
- Alăng Văn Gáo
- Alăng Văn Giáo
- Albert Camus
- Aldous Huxley
- Aleksandr Griboedov
- Alesandr Blok
- Alex Marshall
- Alex Smith
- Alex Thai
- Alex-Thái Đình Võ
- Alexander Fadeev
- Alexander Solzhenitsyn
- Alexandra Alter
- Alexandre FERON
- Alexandre Féron
- Alice Munro
- Alina Lesik
- Alison Flood
- Allen Ginsberg
- Alyssa I. Smith
- Amanda Gorman
- Amartya Sen
- Amelia Glaser
- Amos Oz
- An Nam
- Anatole France
- Anatoly Gavrilov
- Anders Olsson
- André Breton
- André Menras
- André Menras – Hồ Cương Quyết
- André Menras Hồ Cương Quyết
- Andrea Hoa Pham
- Andrea Kendall-Taylor
- Andreas Bernard
- Andreas Fulda
- Andreas Wimmer
- Andrew Postman
- Andy Cao
- Anh Anh
- Anh Hồng
- Anh Hồng (nhà thơ)
- Ánh Liên
- Anh Nhi
- Anh Văn
- Anika Zeller
- Anna Akhmatova
- Anna Maria Bracale Ceruti
- Anna Mitchell
- Anna Schmid
- Anne Carson
- Anne Cazaubon
- Anne Hébert
- Anne Henochowicz
- Anne Nguyễn
- Annie Ernaux
- António Jacinto
- Antôn Nguyễn Trường Thăng
- Archimedes L.A. Patti
- Arlette Quỳnh Anh Trần
- Arnold Schwarzenegger
- Artem Sakharov
- Arthur Koestler
- Arty Abel
- Arvind Subramanian
- Augustina
- Aurélie Coulon
- Aurelien Breeden
- Ba Đâu Thảo
- Ba Sàm
- Bá Thụ Đàm
- Bạch Cúc
- Bạch Hoàn
- Bách Mỵ
- Bách Thân
- Bạch X. Phẻ
- Bạch Xuân Phẻ
- Badiucao
- Bakhtin
- Ban Mai
- Bàn Văn Thòn
- Ban Vận động Văn đoàn Độc lập Việt Nam
- Bảo Chân
- Bảo Huân
- Bảo La
- Bảo Nhi Lê
- Bảo Ninh
- Bảo Phác
- Bảo Thư
- Bảo Tích
- Bão Vũ
- Bảo Yến
- Barbara Demick
- Bashô
- Bạt Xứ
- Batrioldman
- Bauxite Việt Nam
- Bắc Đảo
- Bắc Phong
- Bằng Việt
- BB Ngô
- Bei Dao
- Benjamin Péret
- Benjamin Ramm
- Bertolt Brecht
- Bertrand Russell
- Bettina Rheims
- Bích Ngân
- Biếm họa
- Biên Cương
- Biệt Hiệu
- Bilahari Kausikan
- Bill Hayton
- Billy Collins
- Bình Nguyên Lộc
- Brahma Chellaney
- Branko Milanovic
- Brett Reilly
- Brian Pascus
- Brian Wu
- Brice Pedroletti
- Brodsky
- Bryan
- Bùi An
- Bùi Bảo Trúc
- Bùi Bắc
- Bùi Bích Hà
- Bùi Chát
- Bùi Chí Trung
- Bùi Chí Vinh
- Bùi Công Thuấn
- Bùi Công Trực
- Bùi Đức Lại
- Bùi Giáng
- Bùi Hải Quảng
- Bùi Hoàng Tám
- Bùi Hoằng Vị
- Bùi Huệ Chi
- Bùi Huy
- Bui Huy Hoi Bui
- Bùi Mai Hạnh
- Bùi Mạnh Hùng
- Bùi Mẫn Hân
- Bùi Minh Quốc
- Bùi Ngọc Tấn
- Bùi Quang Thắng
- Bùi Suối Hoa
- Bùi Thanh Hiếu
- Bùi Thanh Phương
- Bùi Thanh Tuấn
- Bùi Thụy Băng
- Bùi Tiến An
- Bùi Trân Phượng
- Bùi Trọng Hiền
- Bùi Văn Kha
- Bùi Văn Nam Sơn
- Bùi Việt Sỹ
- Bùi Vĩnh Phúc
- Bùi Xuân Bách
- Bùi Xuân Đính
- Bùi-Viết Văn Đức
- Bulgakov
- Bửu Chỉ
- C. Edward Watson
- C.D.
- Cái Lư Hương
- Cái Trọng Ty
- Cam Ly
- Cameron Shingleton
- Cảnh Chánh
- Cao Bảo Vân
- Cao Bình Minh
- Cao Chi
- Cao Gia An
- Cao Hành Kiện
- Cao Huy Thọ
- Cao Huy Thuần
- Cao Kim Ánh
- Cao La
- Cao Quang Nghiệp
- Cao Tần
- Cao Thị Hồng
- Cao Thu Cúc
- Cao Tự Thanh
- Cao Việt Dũng
- Cao Viết Tuấn
- Cao Xuân Hạo
- Cao Xuân Huy
- Carl Bildt
- Carl O. Schuster
- Carlos Assunção
- Carolyn Mary Kleefeld
- Cát Linh
- Cẩm Tú
- Cấn Thị Thêu
- Chan Phuong
- Chanh Tam
- Charles Bo
- Charles Bukowski
- Charles S. Kraszewski
- Charles Simic
- ChatKP
- Chau Doan
- Châm Khanh
- Chân Minh
- Chân Pháp Xa
- Chân Phương
- Chân Xuân Tản Viên
- Châu Diên
- Châu Hải Đường
- Châu Hồng Thủy
- Châu Hữu Quang
- Chenn
- Chế Diễm Trâm
- Chế Lan Viên
- Chi Mai
- Chi Phương
- Chiêu Dương
- Chiêu Khiêm
- Chiharu Shiota
- Chim Hải
- Chim Trắng
- Chinh Ba
- Chính Tâm
- Chính Vĩ
- Chinua Achebe
- Chơn Không Cao Ngọc Phượng
- Christian Gampert
- Christian Welzel
- Christina Mary Hjortlund
- Christoph Giesen
- Christoph Sator
- Christopher Balding
- Christopher Goscha
- Christy Wampole
- Chu Dương
- Chu Hảo
- Chu Hoạch
- Chu Kim
- Chu Mộng Long
- Chu Quang Tiềm
- Chu Tử
- Chu Văn Lễ
- Chu Văn Sơn
- Chu Vĩnh Hải
- Chu Vương Miện
- Chu Xuân Diên
- Chung Le
- Claire Simon
- Claus Hecking
- Clay Phạm
- Clément Ghys
- Concepcion de Leon
- Connie Hoàng
- Cora Engelbrecht
- Costica Bradatan
- Cổ Ngư
- Công Nguyễn
- Cù An Hưng
- Cù Huy Hà Vũ
- Cù Mai Công
- Cù Tuấn
- Cung Minh Huân
- Cung Tích Biền
- Cung Trầm Tưởng
- Cư sĩ Minh Đạt
- D. S. Likhachev
- Da Màu
- Dạ Ngân
- Dạ Thảo Phương
- Dã Tượng
- DAD
- Dadolin Murak
- Daisetz Teitaro Suzuki
- Damien Cave
- Damien Keown
- Dan Bilefsky
- Dan Slater
- Dana Gioia
- Danh ngôn
- Dani Rodrik
- Daniel Halpern
- Daniel Hautzinger
- Daniela Prugger
- Daron Accemoglu
- David Brown
- David Gascoyne
- David Marchese
- David Weinberger
- Ðặng Thơ Thơ
- Demetrio Paparoni
- DEUTSCHE WELLE
- Di
- Di Li
- Diêm Liên Khoa
- Diễm Thi
- Diễm Tường
- Diễn đàn Thế kỷ
- Diệp Duy Liêm
- Diệp Huy
- Ðinh Cường
- Dino Buzatti
- Dipanjan Roy Chaudhury
- Dmitri Prokofyev
- Dmitry Burago
- Dmitry Muratov
- Dmitry Tsyganov
- Doãn Cẩm Liên
- Doãn Mạnh Dũng
- Doãn Mẫn
- Doãn Quốc Sỹ
- Dominique Lemieux
- Donald Inglehart
- Donna Ashworth
- Ðỗ Quang Nghĩa
- Ðỗ Quyên
- Du Tử Lê
- Dung Nguyễn
- Dũng Phan
- Dũng Trung Kqd
- Dũng Vũ
- Duy Lam
- Duy Tân
- Duy Thanh
- Duy Thông
- duyên
- Duyên Anh
- Duyên Khánh
- Dư Hoa
- Dư Kiệt
- Dư Thị Hoàn
- Dư Thu Vũ
- Dương Diên Hồng
- Dương Đại Triều Lâm
- Dương Đình Giao
- Dương Khánh Phương
- Dương Kiền
- Dương Ngạn
- Dương Nghiễm Mậu
- Dương Ngọc Thái
- Dương Như Nguyện
- Dương Phương Vinh
- Dương Thắng
- Dương Thiệu Tước
- Dương Thu Hương
- Dương Thuấn
- Dương Tú
- Dương Tường
- Dương Văn Ba
- Dương Vân
- Dylan Suher
- Đa Mi
- Đà Văn
- Đàm Hà Phú
- Đàm Hách Thành
- Đào An Khánh
- Đào Anh Kha
- Đào Công Tiến
- Đào Duy Anh
- Đào Hiếu
- Đào Lê Na
- Đào Ngọc Chương
- Đào Nguyên
- Đào Nguyễn
- Đào Nguyên Phương Thảo
- Đào Như
- Đào Phương Liên
- Đào Quang Toản
- Đào Tấn Phần
- Đào Thái Tôn
- Đào Thị Hương
- Đào Tiến Thi
- Đào Trung Đạo
- Đào Trường Phúc
- Đào Tuấn
- Đào Tuấn Ảnh
- Đào Văn Bình
- Đào Văn Thuỵ
- Đào Văn Tiến
- Đào Vũ Anh Hùng
- Đạt Nguyễn
- Đặng Anh Đào
- Đặng Bích Phượng
- Đặng Chương Ngạn
- Đặng Đình Cung
- Đặng Đình Mạnh
- Đặng Gia Mẫn
- Đặng Hà
- Đặng Hải Sơn
- Đặng Hoàng Giang
- Đặng Hồng Nam
- Đặng Hùng Võ
- Đặng Hương Giang
- Đặng Hữu
- Đặng Lưu
- Đặng Mai Lan
- Đặng Mậu Tựu
- Đăng Nguyên
- Đặng Nguyên Triết
- Đặng Phùng Quân
- Đặng Quốc Thông
- Đặng Sơn Duân
- Đặng Thái
- Đăng Thành
- Đặng Thân
- Đặng Thị Hảo
- Đặng Thơ Thơ
- Đặng Tiến
- Đặng Tiến (Thái Nguyên)
- Đặng Trung Nghĩa
- Đặng Túy
- Đặng Văn Dũng
- Đặng Văn Hùng
- Đặng Văn Ngữ
- Đặng Văn Sinh
- Đặng Vũ Vương
- Đặng Xuân Thảo
- Đặng Xuân Xuyến
- Đằng-Giao
- Đậu Anh Tuấn
- Điểm Thọ
- Đinh Bá Anh
- Đinh Cường
- Đinh Hoàng Thắng
- Đinh Hùng
- Đình Kính
- Đinh Lê Vũ
- Đinh Linh
- Đinh Ngọc Thu
- Đinh Phương
- Đinh Phương Thảo
- Đinh Quang Anh Thái
- Đinh Quang Tỉnh
- Đinh Thanh Huyền
- Đinh Thị Như Thúy
- Đinh Trường Chinh
- Đinh Từ Bích Thuý
- Đinh Từ Bích Thúy
- Đinh Văn Đức
- Đinh Vũ Hoàng Nguyên
- Đinh Ý Nhi
- Đinh Yên Thảo
- Đoàn Ánh Thuận
- Đoàn Bảo Châu
- Đoàn Cầm Thi
- Đoàn Công Lê Huy
- Đoàn Hồng Lê
- Đoàn Huy Giao
- Đoàn Huyền
- Đoàn Khắc Xuyên
- Đoàn Lê Giang
- Đoàn Nhã Văn
- Đoàn Thanh Liêm
- Đoan Trang
- Đoàn Tùng Nguyễn
- Đoàn Tử Huyến
- Đoàn Việt Hùng
- Đoàn Xuân Kiên
- Đỗ Anh Hoa
- Đỗ Anh Tuấn
- Đỗ Bích Thuý
- Đỗ Cao Bảo
- Đỗ Duy Ngọc
- Đỗ Đức
- Đỗ Đức Đông Ngàn
- Đỗ Đức Hiểu
- Đỗ Hòa
- Đỗ Hoàng Diệu
- Đỗ Hồng Ngọc
- Đỗ Hồng Nhung
- Đỗ Hữu Chí
- Đỗ Kh
- Đỗ Kh.
- Đỗ Khiêm
- Đỗ Kim Thêm
- Đỗ Lai Thuý
- Đỗ Lai Thúy
- Đỗ Lê Anh Đào
- Đỗ Mạnh Hoàng
- Đỗ Minh Tuấn
- Đỗ Nghê
- Đỗ Ngọc
- Đỗ Ngọc Thống
- Đỗ Quang Nghĩa
- Đỗ Quang Vinh
- Đỗ Quý Toàn
- Đỗ Quyên
- Đỗ Quỳnh Dao
- Đỗ Thái Bình
- Đỗ Thắng Cảnh
- Đỗ Thị Thu Trà
- Đỗ Thiên Anh Tuấn
- Đỗ Trí Vương
- Đỗ Trọng Khơi
- Đỗ Trung Quân
- Đỗ Trường
- Đỗ Tuyết Khanh
- Đồng Chuông Tử
- Đông Hoài
- Đông Hồ
- Đông Kha
- Đông Ngàn Đỗ Đức
- Đông Nghi
- Đức Ban
- Đức Đàm
- Đức Flying Bay
- Đức Hoàng
- Đức Lê
- Đức Phổ
- Đức Tâm
- Đức Tiến
- E. M. Forster
- E.E. Cummings
- E.M. Chernoivanenko
- Eamonn Butler
- Eckart Kleßmann
- Eduardo Galeano
- Edward Hirsch
- Elena Pucillo Truong
- Elias Canetti
- Ellen Bass
- Eloisa Amezcua
- Emiel Roothooft
- Emma Loffhagen
- Emmanuelle Jardonnet
- Eric Henry
- Eric Weiner
- Erica Frantz
- Erik Harms
- Erik Korling
- Euan Ward
- Éva Voszka
- Evgheni Dobrenko
- F.N.
- Federico García Lorca
- Feliks Kuznesov
- Filip Lech
- Flanny O’Connor
- Florence Noiville
- Florian Altenhöner
- France A. Córdova
- Francis Fukuyama
- Francis Fukuyma
- François Guillemot
- Frank Dikötter
- Frank O'Hara
- Frankfurt
- Fred Hiatt
- Friedrich Dürrenmatt
- Friedrich Nietzsche
- Friedrich Wilhelm Graf
- Fritz J. Raddatz
- Gã Khờ
- Gabriel García Márquez
- Gabriel Josipovici
- Gaither Stewart
- Gaiutra Bahadur
- Gary Leupp
- Gavin Butler
- Gặp gỡ và trò chuyện
- Georg Bönisch
- Georg Trakl
- George Burchett
- George Orwell
- George Perreault
- George Siemens
- Georges Condominas
- Gerhard Will
- Germain Droogenbroodt
- Giang Công Thế
- Giang Dang
- Giang Lại Đức
- Giang Nam
- Giáng Vân
- Giáo hoàng Leo XIV
- Giao Nguyễn
- Giáp Văn Dương
- Gideon Rachman
- Giuse Lê Công Đức
- Goethe
- Gonçalo Fernandes
- Gottfried Benn
- Graham Allison
- Grigory Yudin
- Günter Kunert
- Gyảng Anh Iên
- Hà Duy Phương
- Hà Dương Tuấn
- Hà Dương Tường
- Hà Đình Nguyên
- Hạ Đình Nguyên
- Hà Huy Khoái
- Hà Huy Sơn
- Hà Hương
- Hà Lệ Minh
- Hà Ngọc Hòa
- Hạ Nguyên
- Hà Nguyên Du
- Hà Nhân
- Hà Nhật
- Hà Phạm Phú
- Hà Quang Vinh
- Hà Sĩ Phu
- Hà Thanh Vân
- Hà Thế
- Hà Thị Minh Đạo
- Hà Thúc Sinh
- Hà Thủy Nguyên
- Hà Tùng Long
- Hà Tùng Sơn
- Hà Văn Tấn
- Hà Văn Thịnh
- Hà Văn Thùy
- Hà Vũ Trọng
- Hagi Kenaan
- Hai An Vu
- Hải Hạc
- Hải Ngọc
- Hai Thanh
- Hàm Anh
- Han Dang
- Hàn Giang
- Han Kang
- Hàn Vĩnh Diệp
- Hạnh Diễm
- Hạnh Nguyên
- Hạnh Phước
- Hạnh Viên
- Hannah Beech
- Hào Thiện Nhân
- Hari Kunzru
- Haruki Murakami
- Hân Hương
- Heiko Buschke
- Heinrich Heine
- Henri Michaux
- Henry David Thoreau
- Henry Wadsworth Longfellow
- Heriberto Araújo
- Hermann Hesse
- Hermann von Helmholtz
- Hiền Trang
- Hiệp Ikaria
- Hiệu Minh
- Hiếu Tân
- Ho Lai-Ming
- Hòa Bình Lê
- Hoa Níp
- Hoa Quỳnh Nguyễn
- Hoài Hương
- Hoài Nam
- Hoài Phương
- Hoài Thanh
- Hoài Việt
- Hoài Ziang Duy
- Hoan Doan
- Hoàn Nguyễn
- Hoàng Ánh
- Hoàng Anh Tuấn
- Hoàng Cát
- Hoàng Cầm
- Hoàng Chí Hiếu
- Hoàng Chính
- Hoàng Cường Long
- Hoàng Dũng
- Hoàng Dương Tuấn
- Hoàng Đăng Khoa
- Hoàng Đỗ
- Hoàng Đông
- Hoàng Đức Truật
- Hoàng Hà
- Hoàng Hải Thủy
- Hoàng Hải Vân
- Hoảng Hãn
- Hoàng Hôn
- Hoàng Hưng
- Hoàng Khởi Phong
- Hoàng Kim Oanh
- Hoàng Lại Giang
- Hoàng Lan
- Hoàng Lan Anh
- Hoàng Lan Chi
- Hoàng Lê
- Hoàng Lệ
- Hoàng Linh
- Hoàng Long
- Hoàng Luận
- Hoàng Mai Ðạt
- Hoàng Mạnh Hải
- Hoàng Minh Trí
- Hoàng Minh Tường
- Hoàng Nam
- Hoàng Nga
- Hoàng Ngọc Biên
- Hoàng Ngọc Hiến
- Hoàng Ngọc Nguyên
- Hoàng Ngọc Tuấn
- Hoàng Nguyễn
- Hoàng Nguyên Vũ
- Hoàng Nhơn
- Hoàng Nhuận Cầm
- Hoàng Phạm Gia Khang
- Hoàng Phong Tuấn
- Hoàng Phủ Ngọc Tường
- Hoàng Quân
- Hoàng Quốc Dũng
- Hoàng Quốc Hải
- Hoàng Thị Hường
- Hoàng Thị Thu Thủy
- Hoàng Thu Phố
- Hoàng Thúy
- Hoàng Thuỵ Anh
- Hoàng Tiến
- Hoàng Trung Thông
- Hoàng Tuấn Công
- Hoàng Tuấn Phổ
- Hoàng Tùng
- Hoàng Tuỵ
- Hoàng Tư Giang
- Hoàng Văn Sơn
- Hoàng Việt
- Hoàng Vũ Sơn
- Hoàng Vũ Thuật
- Hoàng Xuân Phú
- Hoàng Xuân Sơn
- Hoàng Xuân Tuyền
- Hoàng Yến
- Honoré de Balzac
- Horst Bienek
- Howard Gardner
- Hồ Anh Thái
- Hồ Bạch Thảo
- Hồ Bất Khuất
- Hồ Diệu Vân
- Hồ Dzếnh
- Hồ Đắc Vũ
- Hồ Đình Nghiêm
- Hồ Hải Thụy
- Hồ Hữu Tường
- Hồ Khánh Vân
- Hồ Minh Tâm
- Hồ Ngọc Đại
- Hồ Như
- Hồ Phú Bông
- Hồ Thanh Bình
- Hồ Tịnh Tình
- Hồ Trường An
- Hồ Tú Bảo
- Hội những người ủng hộ GS. Chu Hảo
- Hồng Anh
- Hồng Hoang
- Hồng Lê Thọ
- Hồng Phú
- Huệ Đan
- Huệ Hương Hoàng
- Huguette Bertrand
- Huong Nguyen
- Huy Bảo
- Huy Cận
- Huy Đức
- Huy Tưởng
- Huyền Thương
- Huỳnh Duy Lộc
- Huỳnh Hoa
- Huỳnh Hữu Uỷ
- Huỳnh Hữu Ủy
- Huỳnh Kim Báu
- Huỳnh Kim Quang
- Huỳnh Lê Nhật Tấn
- Huỳnh Liễu Ngạn
- Huỳnh Ngọc Chênh
- Huỳnh Như Phương
- Huỳnh Sơn Phước
- Huỳnh Tấn Mẫm
- Huỳnh Thế Du
- Huỳnh Thục Vy
- Huỳnh Trọng Khang
- Huỳnh Tuấn Anh
- Hứa Chương Nhuận
- Hứa Lập Chí
- Hương Lan
- Hường Thanh
- Hướng Thiện
- Hương Thủy
- Hữu Danh
- Hữu Đông
- Hữu Loan
- Hữu Mai
- Hữu Ngọc
- Hữu Phương
- Ian Bui
- Ian Johnson
- Igor Poglazov
- Iio Sōgi
- Ilza Burchett
- Inrasara
- Iris Radisch
- Isabella Kwai
- Issa
- Issac Bashevis Singer
- Italo Calvino
- Iya Kiva
- J. M. Lotman
- J.B Nguyễn Hữu Vinh
- Jacques Attali
- Jacques Prévert
- Jacqui Palumbo
- Jake Johnson
- James Borton
- James Daniel Spears
- James G. Zumwalt
- James Grossman
- James Joyce
- James Poniewozik
- James Stavridis
- James WrightJuan Felipe Herrera
- Jang Kều
- Janos Kornai
- Jared Carters
- Jason Lopata
- Jason Morris-Jung
- Jay Nordlinger
- Jaya K.
- Jean Chesnaux
- Jean d'Ormesson
- Jean Piaget
- Jean Przyluski
- Jean Toomer
- Jean-Jacques Brochier
- Jean-Jacques Roth
- Jean-Louis Rocca
- Jean-Luc Chalumeau
- Jean-Marc Roberts
- Jean-Patrick Géraud
- Jean-Paul Sartre
- Jefferson Cowie
- Jeffrey Hanfover
- Jeffrey Nall
- Jessica Swoboda
- Jessie Yeung
- Jiayang Fan
- Jimmy Carter
- Joan Hua
- João Guimarães Rosa
- Joaquin Nguyễn Hòa
- Johann Grolle
- John Ashbery
- John Barrow
- John Cheever
- John D. Howard
- John Freeman
- John Keane
- John McCain
- Jon Fosse
- Jonathan Dee
- Jonathan London
- Jonathan Scott Holloway
- Jörg Wischermann
- Jorge Amado
- Jorge Luis Borges
- Joschka Fischer
- José Antonio Bowen
- Josée Lapointe
- Joseph Wong
- Joseph Wright
- Josh Rogin
- Joshua Rothman
- Juan Pablo Cardenal
- Juan Pablo Cardenal & Heriberto Araújo
- Julia Cagé
- Julie Thi Underhill
- Julio Cortázar
- Jun’ichiro Tanizaki
- Kahil Gibral
- Kai Hoàng
- Kale
- Kalynh Ngô
- Kamel Daoud
- Kao Phú
- Kap Seol
- Karel Appel
- Karen Tongson
- Kate Chopin
- Katie Razzall
- Kazuo Shiraga
- Kenneth Nguyen
- Kenzaburo Oe
- Keorapetse Kgositsile
- Kerstin Holm
- Kều Jang
- Kha Lương Ngãi
- Kha Tiệm Ly
- Khải Đơn
- Khái Hưng
- Khaled Juma
- Khaly Chàm
- Khang Quốc Ngọc
- Khánh
- Khánh Bình
- Khánh Duy
- Khánh Khánh
- Khánh Ly
- Khánh Mai
- Khanh Nguyen
- Khanh Pham
- Khánh Phương
- Khánh Trâm
- Khánh Trường
- Khét
- Khế Iêm
- Khiêm Nhu
- Khổng Đức Thiêm
- Khuất Đẩu
- Khuất Thu Hồng
- Khuê Minh Nguyệt
- Khuê Phạm
- Khuyết Thư
- Kiệm Hoàng
- Kiến Văn
- Kiệt Anh Hùng
- Kiệt Tấn
- Kiều Duy Vĩnh
- Kiều Loan
- Kiều Mai Sơn
- Kiều Maily
- Kiều Phong
- Kiều Thị An Giang
- Kim Ân
- Kim Chi
- Kim Dung
- Kim Hạnh
- Kim Thúy
- Kim Trần
- Kim Yi-deum
- Kinh Bắc
- Kính Hòa
- Klaus Wiegerefe
- Kobayashi Issa
- Kúm
- Kumar Vikram
- Kurt-Martin Mayer
- Kỳ Duyên
- Kyoko Numano
- L. N.
- L. N. Tolstoy
- L. V. H.
- La Khắc Hoà
- La Khắc Hòa
- Lã Nguyên
- Lại Nguyên Ân
- Lam Điền
- Lam Hạnh
- Lam Ngọc
- Lam Thái Hòa
- Lan Nguyên
- Lang Anh
- Langston Hughes
- LAP
- Larry Diamond
- Lars Vargö
- László Krasznahorkai
- Laura Cappelle
- Laurent Sagalovitsch
- Lawrence Ferlinghetti
- Lâm Chương
- Lâm Duyên
- Lâm Hạnh
- Lâm Lê
- Lâm Ngân Mai
- Lâm Quang Mỹ
- Lâm Thị Mỹ Dạ
- Lenin
- Leon Trotsky
- Leonard Cohen
- Leonardo da Vinci
- Lê An Thế
- Lê Anh Hoài
- Lê Anh Hùng
- Lê Ân
- Lê Bá Đảng
- Lê Bảo Nhi
- Lê Bích Vượng
- Lê Chiều Giang
- Lê Công Định
- Lê Công Giàu
- Lê Công Tư
- Lê Ðình Nhất Lang
- Lê Dũng
- Lê Duy Nam
- Lê Đạt
- Lê Đăng Doanh
- Lê Đình Cai
- Lê Đình Khẩn
- Lê Đình Thắng
- Lê Đỗ Huy
- Lê Đức Dục
- Lê Đức Thôn
- Lê Giang Trần
- Lê Hải
- Lệ Hằng
- Lê Hiệp
- Lê Hoài Nguyên
- Lê Hoàng Diễm Trang
- Lê Hoàng Lân
- Lê Học Lãnh Vân
- Lê Hồ Quang
- Lê Hồng Hà
- Lê Hồng Hiệp
- Lê Hồng Lâm
- Lê Hùng
- Lê Hùng Vọng
- Lê Huy Hòa
- Lê Huyền Ái Mỹ
- Lê Huỳnh Lâm
- Lê Hữu
- Lê Hữu Khoá
- Lê Hữu Khóa
- Lê Hữu Nam
- Lê Kế Lâm
- Lê Khải
- Lê Kim Duy
- Lê Ký Thương
- Lê Lạc Giao
- Lê Luân
- Lê Mã Lương
- Lê Mai
- Lê Mai Lĩnh
- Lê Mạnh Chiến
- Lê Mạnh Đức
- Lê Minh
- Lê Minh Chánh
- Lê Minh Hà
- Lê Minh Hiền
- Lê Minh Khuê
- Lê Minh Phong
- Lê Ngân Hằng
- Lê Ngọc Luân
- Lê Ngọc Sơn
- Lê Nguyễn
- Lê Nguyễn Duy Hậu
- Lê Nguyễn Hương Trà
- Lê Nguyên Long
- Lê Nguyên Phương
- Lê Nguyên Vỹ
- Lê Như Bình
- Lê Oa Đằng
- Lê Phan
- Lê Phú Khải
- Lê Quang
- Lê Quang Đức
- Lê Quảng Hà
- Lê Quang Hợp
- Lê Quang Thành
- Lê Quân
- Lê Quốc Anh
- Lê Quỳnh
- Lê Quỳnh Mai
- Lê Sa Long
- Lê Si Na
- Lê Sơn
- Lê Tất Đạt
- Lê Tất Điều
- Lê Thanh Dũng
- Lê Thanh Hải
- Lê Thanh Phong
- Lê Thanh Trường
- Lê Thanh Tuấn
- Lê Thân
- Lê Thế Thắng
- lê thi diem thuý
- Lê Thị Hồng Minh
- Lê Thị Huệ
- Lê Thị Hường
- Lê Thị Oanh
- Lê Thị Thanh Tâm
- Lê Thị Thấm Vân
- Lê Thiết Cương
- Lê Thiếu Nhơn
- Lê Thọ Bình
- Lê Thời Tân
- Lê Thời Thôi
- Lê Thu Hiền
- Lê Thúy Bảo Liên
- Lê Tiên Long
- Lê Trí Tuệ
- Lê Trinh
- Lê Trọng Nghĩa
- Lê Trọng Nguyễn
- Lê Trung Tĩnh
- Lê Trường Thanh
- Lê Tuấn Huy
- Lê Tuyết Hạnh
- Lê Uyên Phương
- Lê Văn Bỉnh
- Lê Văn Hảo
- Lê Văn Hiếu
- Lê Văn Hòa
- Lê Văn Hùng Vĩ
- Lê Văn Luân
- Lê Văn Sơn
- Lê Văn Trung
- Lê Văn Tùng
- Lê Vĩnh Tài
- Lê Vĩnh Triển
- Lê Vũ Trường Giang
- Lê Xuân Khoa
- Lê Xuyên
- Li Edelkoort
- Li Tana
- Li Zhongqin
- Liêu Diệc Vũ
- Liêu Thái
- Liễu Trương
- Linh Nguyên
- Linh Phạm
- Linh Văn
- Linh Vân
- Linh-Chân Brown
- LKH
- Lorca
- Louis Aragon
- Louise Glück
- Lộc Vàng
- Lợi Phan Mai
- Luân Hoán
- Ludwig von Mises
- Luke Hunt
- Luke Turner
- Lữ Kiều
- Lữ Minh Trí
- Lữ Quỳnh
- Lương Đào
- Lương Thiệu Quân
- Lương Thư Trung
- Lưu Á Châu
- Lưu Bình Nhưỡng
- Lưu Diệu Vân
- Lưu Đình Long
- Lưu Đức Trung
- Lưu Hà
- Lưu Hiểu Ba
- Lưu Khánh Thơ
- Lưu Mê Lan
- Lưu Minh Hải
- Lưu Na
- Lưu Nhi Dũ
- Lưu Quang Vũ
- Lưu Thuỷ Hương
- Lưu Thủy Hương
- Lưu Trọng Tưởng
- Lưu Trọng Văn
- Lưu Uyên Khôi
- Lý Đợi
- Lý Gia Trung
- Ly Hoàng Ly
- Lý Ngang
- Ly Phạm
- Lý Quang Hoàn
- Lý Thanh
- Lý Tiến Dũng
- Lý Toàn Thắng
- Lý Trực Dũng
- Lý Xuân Hải
- Lydia Davis
- Lynh Bacardi
- LysP
- M. Gorky
- M. Trần
- M.L. Gasparov
- Mạc Phong Tuyền
- Mạc Văn Trang
- Mạc Việt Hồng
- Mạch Nha
- Mạch Quang Thắng
- Madeleine Riffaud
- Madlovics Bálint
- Magyar Bálint
- Mahmoud Darwish
- Mai An Nguyễn Anh Tuấn
- Mai Anh Tuấn
- Mai Bá Ấn
- Mai Bá Kiếm
- Mai Chanh
- Mai Đỗ
- Mai Hiền
- Mai Khôi
- Mai Kim Ngọc
- Mai Lý
- Mai Nhật
- Mai Ninh
- Mai Quốc Ấn
- Mai Quỳnh
- Mai Quỳnh Nam
- Mai Sơn
- Mai Thái Lĩnh
- Mai Thanh Sơn
- Mai Thảo
- Mai Tú Ân
- Mai Văn Hoan
- Mai Văn Phấn
- Mai Văn Tính
- Maki Starfield
- Mamleev
- Mạnh Kim
- Manuel Casimiro
- Mão Xuyên
- Marc Andrus
- Marcel Cohen
- Marcel Reich-Ranicki
- Marci Shore
- Marco Ferrarese
- Margarita Lyutova
- Marguerite Duras
- Maria Donovan
- Maria Ressa
- Marie Lê Thị Hoa
- Mário de Andrade
- Mario Vargas Llosa
- Marion Hennebert
- Mark B. Hamilton
- Mark Binelli
- Mark Frankland
- Mark Osaki
- Mark Strand
- Marta Hillers
- Martin Jankowski
- Martin Kulldorff
- Marty Robbins
- Mary Morose
- Mary Walsh
- Masaoka Shik
- Matei Vişniec
- Mathias Mayer
- Matsunaga Teitoku
- Matthew Clayfield
- Matthew Crawford
- Maurice Blanchot
- Maximilian Steinbeis
- May
- Maya Angelou
- Mặc Đỗ
- Mặc Lâm
- Mân Côi
- McAmmond Nguyễn Thị Tư
- Media Văn Việt
- Mia Pluger
- Michael Burawoy
- Michael Scammell
- Michel de Montaigne
- Miêng
- Mike Ives
- Mikhail Shishkin
- Mikhail Sholokhov
- Mikhail Viktorovich Zygar
- Milan Kundera
- Mimmi Diệu Hường Bergström
- MInh Anh
- Minh Hạo
- Minh Huệ
- Minh Hùng
- Minh Luật
- Minh Phúc
- Minh Quang – Lê Chiên
- Minh Quang Ho
- Minh Tâm
- Minh Thùy
- Minh Thư
- Minh Toàn
- Minh Tuấn
- Minh Tự
- Mireille Sacotte
- Miura Chora
- Monica Berlin
- Mường Mán
- Mỹ Hằng
- Mỹ Lan
- N. S. Khrushchev
- Nadine Murtaja
- Nam Dao
- Nam Dao Nguyễn Mạnh Hùng
- Nam Đan
- Nam Đông
- Nam Nguyên
- Nam Sơn
- Naowarat Pongpaiboon
- Natalia lacovelli
- Nataliya Zhynkina
- Natsume Sōseki
- Nay Aung
- ng. anhanh
- Ng.Uyển Nicole Dương
- Ngải Vị VỊ
- Ngân Xuyên
- Nghệ
- Nghệ thuật
- Nghĩa Đặng
- Nghiêm Lương Thành
- Nghiêm Phương Mai
- Nghiêm Thanh Hương
- Nghiêm Xuân Hồng
- Nghiên Cứu Phê Bình
- Ngo Thu
- Ngọc Anh
- Ngọc Duy Phan
- Ngoc Hien Bui
- Ngọc Hoan
- Ngọc Linh
- Ngô Anh Tuấn
- Ngô Bảo Châu
- Ngô Đình Thẩm
- Ngô Đồng
- Ngô Hương Giang
- Ngô Khắc Tài
- Ngộ Không Phí Ngọc Hùng
- Ngô Kim Khôi
- Ngô Kim-Khôi
- Ngô Liêm Khoan
- Ngô Lực
- Ngô Mai Phong
- Ngô Mạnh Hùng
- Ngô Minh
- Ngô Minh Khôi
- Ngô Ngọc Loan
- Ngô Ngọc Trai
- Ngô Nguyên Dũng
- Ngô Nhật Đăng
- Ngô Quốc Phương
- Ngô Quốc Thịnh
- Ngô Thế Vinh
- Ngô Thị Kim Cúc
- Ngô Thị Thanh Lịch
- Ngô Thị Thu Ngần
- Ngô Tùng Phong
- Ngô Tự Lập
- Ngô Văn
- Ngô Văn Giá
- Ngô Viết Nam Sơn
- Ngô Viết Trọng
- Ngô Việt Trung
- Ngô Vĩnh Long
- Ngô Xuân Hội
- Ngô Xuân Phúc
- Ngô Xuân Thảo
- Ngu Yên
- Nguyen Duc Thanh
- Nguyễn Hải Hoành
- Nguyễn Anh Dũng
- Nguyễn Anh Sơn
- Nguyễn Anh Tuấn
- Nguyễn Anh Tuấn - đạo diễn
- Nguyễn Bá Chung
- Nguyễn Bách Việt
- Nguyễn Bảo Chân
- Nguyễn Bắc Sơn
- Nguyên Bình
- Nguyễn Bính
- Nguyễn Cảnh Bình
- Nguyên Cầm
- Nguyên Cẩn
- Nguyên Chánh
- Nguyễn Chí Hoan
- Nguyễn Chí Thuật
- Nguyễn Chí Trung
- Nguyễn Chí Tuyến
- Nguyễn Chinh Trung
- Nguyễn Công Lý
- Nguyễn Cung Thông
- Nguyễn Cường
- Nguyễn Danh Bằng
- Nguyễn Danh Huế
- Nguyễn Danh Lam
- Nguyễn Ðăng Thường
- Nguyễn Duy
- Nguyễn Dương Quang
- Nguyễn Đạt
- Nguyễn Đắc Kiên
- Nguyễn Đắc Xuân
- Nguyễn Đăng Điệp
- Nguyễn Đăng Hưng
- Nguyễn Đăng Khoa
- Nguyễn Đăng Mạnh
- Nguyễn Đăng Na
- Nguyễn Đăng Quang
- Nguyễn Đăng Thường
- Nguyễn Đình Ấm
- Nguyễn Đình Bin
- Nguyễn Đình Bổn
- Nguyễn Đình Chú
- Nguyễn Đình Cống
- Nguyễn Đình Đăng
- Nguyễn Đình Huỳnh
- Nguyễn Đinh Phong
- Nguyễn Đình Phượng Uyển
- Nguyễn Đình Thắng
- Nguyễn Đình Thi
- Nguyễn Đình Toàn
- Nguyễn Đông A
- Nguyễn Đổng Chi
- Nguyễn Đông Thức
- Nguyễn Đức
- Nguyễn Đức Dương
- Nguyễn Đức Hiệp
- Nguyễn Đức Lộc
- Nguyễn Đức Lực
- Nguyễn Đức Mậu
- Nguyễn Đức Sơn
- Nguyễn Đức Thắng
- Nguyễn Đức Tiến
- Nguyễn Đức Tùng
- Nguyễn Đức Tường
- Nguyễn Gia Trí
- Nguyên Giác
- Nguyên Giác Phan Tấn Hải
- Nguyễn Hà Luân
- Nguyễn Hải Hoành
- Nguyễn Hải Yến
- Nguyễn Hàn Chung
- Nguyễn Hiến Lê
- Nguyễn Hoa Lư
- Nguyễn Hoài Nam
- Nguyễn Hoài Văn
- Nguyễn Hoài Vân
- Nguyễn Hoàn
- Nguyễn Hoàn Nguyên
- Nguyễn Hoàng Ánh
- Nguyễn Hoàng Anh Thư
- Nguyễn Hoàng Diệu Thủy
- Nguyễn Hoàng Diệu Thúy
- Nguyễn Hoàng Giao
- Nguyễn Hoàng Linh
- Nguyễn Hoàng Trung
- Nguyễn Hoàng Văn
- Nguyễn Hồ Quân
- Nguyễn Hồng Anh
- Nguyễn Hồng Giao
- Nguyễn Hồng Hưng
- Nguyễn Hồng Lam
- Nguyễn Hồng Nhung
- Nguyễn Hồng Thục
- Nguyễn Huệ Chi
- Nguyễn Hùng
- Nguyễn Huy Hoàng
- Nguyễn Huy Thắng
- Nguyễn Huy Thiệp
- Nguyễn Huy Vũ
- Nguyên Hưng
- Nguyễn Hưng Quốc
- Nguyễn Hương
- Nguyễn Hữu Đễ
- Nguyễn Hữu Hồng Minh
- Nguyễn Hữu Liêm
- Nguyễn Hữu Nhật
- Nguyễn Hữu Sơn
- Nguyễn Hữu Thiết
- Nguyễn Hữu Việt Hưng
- Nguyễn Hữu Vinh
- Nguyễn kc Hậu
- Nguyễn Khải
- Nguyễn Khánh Duy
- Nguyễn Khánh Trường
- Nguyễn Khắc An
- Nguyễn Khắc Bình
- Nguyễn Khắc Giang
- Nguyễn Khắc Mai
- Nguyễn Khắc Ngân Vi
- Nguyễn Khắc Phê
- Nguyễn Khắc Phi
- Nguyễn Khắc Phục
- Nguyễn Khiêm
- Nguyễn Khôi
- Nguyễn Kiến Phước
- Nguyễn Kiều Dung
- Nguyễn Kiều Hưng
- Nguyễn Kim Hưng
- Nguyên Lạc
- Nguyễn Lam Điền
- Nguyễn Lãm Thắng
- Nguyễn Lan Phương
- Nguyễn Lâm Cẩn
- Nguyễn Lân Bình
- Nguyễn Lân Thắng
- Nguyễn Lê Hồng Hưng
- Nguyễn Lê Tuyên
- Nguyễn Lệ Uyên
- Nguyễn Linh Giang
- Nguyễn Linh Quang
- Nguyễn Lộ Trạch
- Nguyễn Lộc
- Nguyễn Luận
- Nguyễn Lương Hải Khôi
- Nguyễn Lương Ngọc
- Nguyễn Lương Thịnh
- Nguyễn Lương Vỵ
- Nguyễn Mai
- Nguyễn Man Nhiên
- Nguyễn Mạnh An Dân
- Nguyễn Mạnh Côn
- Nguyễn Mạnh Đẩu
- Nguyễn Mạnh Tiến
- Nguyễn Manh Trinh
- Nguyễn Mạnh Trinh
- Nguyễn Mạnh Tuấn
- Nguyễn Mạnh Tường
- Nguyễn Minh Anh
- Nguyễn Minh Cao
- Nguyễn Minh Hòa
- Nguyễn Minh Hùng
- Nguyễn Minh Kính
- Nguyễn Minh Nhị
- Nguyễn Minh Nhựt
- Nguyễn Minh Thuyết
- Nguyễn Mộng Giác
- Nguyên Ngọc
- Nguyễn Ngọc Chu
- Nguyễn Ngọc Đức
- Nguyễn Ngọc Giao
- Nguyễn Ngọc Hoa
- Nguyễn Ngọc Lanh
- Nguyễn Ngọc Liễm
- Nguyễn Ngọc Lung
- Nguyễn Ngọc Phương
- Nguyễn Ngọc Tâm
- Nguyễn Ngọc Thiện
- Nguyễn Ngọc Thuần
- Nguyễn Ngọc Tú Anh
- Nguyễn Ngọc Tư
- Nguyên Nguyên
- Nguyễn Nguyên
- Nguyễn Nguyên Bình
- Nguyễn Nguyệt Cầm
- Nguyễn Nhật Lệ
- Nguyễn Nhật Tín
- Nguyên Nhi
- Nguyễn Như Huy
- Nguyễn Như Mây
- Nguyễn Phạm Hùng
- Nguyễn Phan Quế Mai
- Nguyễn Phú Yên
- Nguyễn Phúc Vĩnh Ba
- Nguyễn Phượng
- Nguyễn Phương Điền
- Nguyễn Phương Đình
- Nguyễn Phương Mai
- Nguyễn Phương Mạnh
- Nguyễn Quang
- Nguyễn Quang A
- Nguyễn Quang Bình
- Nguyễn Quang Duy
- Nguyễn Quang Dy
- Nguyễn Quang Đồng
- Nguyễn Quang Hồng
- Nguyễn Quang Hưng
- Nguyễn Quang Lập
- Nguyễn Quang Thạch
- Nguyễn Quang Thân
- Nguyễn Quang Thiều
- Nguyễn Quang VInh
- Nguyễn Quân
- Nguyễn Quốc Bảo
- Nguyễn Quốc Chánh
- Nguyễn Quốc Chính
- Nguyễn Quốc Lâm
- Nguyễn Quốc Tấn Trung
- Nguyễn Quốc Thái
- Nguyễn Quốc Toàn
- Nguyễn Quốc Trụ
- Nguyễn Quốc Tuấn
- Nguyễn Quốc Vương
- Nguyễn Quỳnh Hương
- Nguyên Sa
- Nguyễn Sĩ Dũng
- Nguyễn Sơn Hùng
- Nguyễn Sơn Lâm
- Nguyễn Sỹ Phương
- Nguyễn Sỹ Tế
- Nguyễn Tà Cúc
- Nguyễn Tài Cẩn
- Nguyễn Tấn Cứ
- Nguyễn Tất Nhiên
- Nguyễn Thạch Giang
- Nguyễn Thái Hòa
- Nguyễn Thái Hợp
- Nguyễn Thái Sơn
- Nguyễn Thái Tuấn
- Nguyễn Thanh Bình
- Nguyễn Thanh Châu
- Nguyễn Thanh Giang
- Nguyễn Thanh Hiện
- Nguyễn Thanh Hùng
- Nguyễn Thanh Huy
- Nguyễn Thanh Huyền
- Nguyễn Thanh Mỹ
- Nguyễn Thành Nam
- Nguyễn Thanh Nghị
- Nguyễn Thanh Nguyệt
- Nguyễn Thành Phong
- Nguyễn Thanh Sơn
- Nguyễn Thành Sơn
- Nguyễn Thanh Tâm
- Nguyễn Thành Thi
- Nguyễn Thanh Tùng
- Nguyễn Thanh Tuyền
- Nguyễn Thanh Văn
- Nguyễn Thanh Việt
- Nguyễn Thế Hùng
- Nguyễn Thế Thanh
- Nguyễn Thị Ái Tiên
- Nguyễn Thị Bích Hậu
- Nguyễn Thị Bích Ngà
- Nguyễn Thị Bình
- Nguyễn thị Cỏ May
- Nguyễn Thị Dư Khánh
- Nguyễn Thị Hải
- Nguyễn Thị Hậu
- Nguyễn Thị Hiền
- Nguyễn Thị Hoàng
- Nguyễn Thị Hoàng Bắc
- Nguyễn Thị Hồng
- Nguyễn Thị Khánh Minh
- Nguyễn Thị Khánh Trâm
- Nguyễn Thị Kim Chi
- Nguyễn Thị Kim Phụng
- Nguyễn Thị Kim Thoa
- Nguyễn Thị Minh Ngọc
- Nguyễn Thị Minh Thái
- Nguyễn Thị Minh Thương
- Nguyễn Thị Ngọc Hải
- Nguyễn Thị Ngọc Nhung
- Nguyễn Thị Như Ngọc
- Nguyễn Thị Oanh
- Nguyễn Thị Phước
- Nguyễn Thị Thanh Bình
- Nguyễn Thị Thanh Hải
- Nguyễn Thị Thanh Lưu
- Nguyễn Thị Thanh Xuân
- Nguyễn Thị Thanh Yến
- Nguyễn Thị Thảo An
- Nguyễn Thị Thúy Hạnh
- Nguyễn Thị Thùy Linh
- Nguyễn Thị Thụy Vũ
- Nguyễn Thị Thuyền
- Nguyễn Thị Tịnh Thy
- Nguyễn Thị Từ Huy
- Nguyễn Thị Vinh
- Nguyễn Thiện Tống
- Nguyễn Thiện Tơ
- Nguyễn Thói Đời
- Nguyễn Thông
- Nguyễn Thu Quỳnh
- Nguyễn Thu Trang
- Nguyễn Thụy Anh
- Nguyễn Thùy Dương
- Nguyễn Thúy Hạnh
- Nguyễn Thụy Long
- Nguyễn Thuỵ Phương
- Nguyễn Thùy Song Thanh
- Nguyễn Thỵ
- Nguyễn Thy Anh
- Nguyễn Tiến Dũng
- Nguyễn Tiến Lập
- Nguyễn Tiến Trung
- Nguyễn Tiến Văn
- Nguyễn Trần Bạt
- Nguyễn Tri Phương Đông
- Nguyễn Triệu Nam
- Nguyễn Trọng Bình
- Nguyễn Trọng Chức
- Nguyễn Trọng Huân
- Nguyễn Trọng Khôi
- Nguyễn Trọng Tạo
- Nguyễn Trung
- Nguyễn Trung Bảo
- Nguyễn Trung Dân
- Nguyễn Trung Hiếu
- Nguyễn Trung Kiên
- Nguyễn Trung Lương
- Nguyễn Trung Thuần
- Nguyễn Trường Giang
- Nguyễn Trường Huy
- Nguyễn Trường Uy
- Nguyễn Tuấn
- Nguyễn Tuấn Anh
- Nguyễn Tuấn Khoa
- Nguyễn Tùng
- Nguyễn Tùng Linh
- Nguyễn Tuyết Lan
- Nguyễn Tuyết Lộc
- Nguyễn Tư Nghiêm
- Nguyễn Tử Siêm
- Nguyễn Tường Bách
- Nguyễn Tường Thiết
- Nguyễn Tường Thụy
- Nguyễn Ước
- Nguyễn Vạn An
- Nguyễn Vạn Phú
- Nguyễn Văn
- Nguyễn Văn Ba
- Nguyễn Văn Chính
- Nguyễn Văn Ðậu
- Nguyễn Văn Dũng
- Nguyễn Văn Đài
- Nguyễn Văn Gia
- Nguyễn Văn Hạnh
- Nguyễn Văn Hiệp
- Nguyễn Văn Hòa
- Nguyễn Văn Hùng
- Nguyễn Văn Huyên
- Nguyễn Văn Lợi
- Nguyễn Văn Lục
- Nguyễn Văn Miếng
- Nguyễn Văn Nghệ
- Nguyễn Văn Nho
- Nguyễn Văn Phong
- Nguyễn Văn Phú
- Nguyễn Văn Phước
- Nguyễn Văn Sâm
- Nguyễn Văn Sơn
- Nguyễn Văn Tao
- Nguyễn Văn Thiệu
- Nguyễn Văn Thọ
- Nguyễn Văn Trọng
- Nguyễn Văn Trung
- Nguyễn Văn Tuấn
- Nguyễn Văn Vĩnh
- Nguyễn Văn Xuân
- Nguyễn Vi Khải
- Nguyễn Vi Yên
- Nguyễn Viện
- Nguyên Việt
- Nguyễn Việt Anh
- Nguyễn Việt Chiến
- Nguyễn Viết Dũng
- Nguyễn Viết Lãm
- Nguyễn Viết Sáng
- Nguyễn Vĩnh Nguyên
- Nguyễn Vũ Hiệp
- Nguyễn Vũ Tiềm
- Nguyễn Vỹ
- Nguyễn Vy Khanh
- Nguyễn Xuân Diện
- Nguyễn Xuân Hằng
- Nguyễn Xuân Hoàng
- Nguyễn Xuân Hưng
- Nguyễn Xuân Khánh
- Nguyễn Xuân Khoát
- Nguyễn Xuân Nghĩa
- Nguyễn Xuân Nha
- Nguyễn Xuân Quang
- Nguyễn Xuân Thiệp
- Nguyễn Xuân Thọ
- Nguyễn Xuân Tiệp
- Nguyễn Xuân Tường Vy
- Nguyễn Xuân Vượng
- Nguyễn Xuân Xanh
- Nguyễn Ý Thuần
- Nguyên Yên
- Nguyễn-Chương Mt
- Nguyễn-hòa-Trước
- Nguyệt Chu
- Nguyệt Quỳnh
- Nguyệt Vi
- Ngự
- Ngự Thuyết
- Người Buôn Gió
- Ngyễn Trung Bảo
- Nh. Tay Ngàn
- Nhã
- Nhã Ca
- Nhã Duy
- Nhã Thuyên
- Nhan Do Thanh
- Nhân Hồng
- Nhật Chiêu
- Nhật Lệ
- Nhất Linh
- Nhật Thanh
- Nhật Tiến
- Nhật Tuấn
- Nhất Uyên
- Nhị Linh
- Nhị Ngã
- Nhóm Vì một Hà Nội xanh
- Như Huy
- Như Không
- Như Quỳnh
- Như Quỳnh de Prelle
- Như Ý
- Nhược Thủy
- Niall Ferguson
- Nick Hilden
- Nicolas Casey
- Nikulin
- Nina McPherson
- Ninh Dương
- Ninh Kiều
- Nobert Hummelt
- Norbert Seitz
- Nozawa Boncho
- Nông Hồng Diệu
- NP Phan
- Obama
- Ocean Vương
- Octavio Paz
- Ogden Nash
- Oksana Zabuzhko
- Oleg Kashin
- Olga Berggolts
- Ondrej Slowik
- onggiaolang
- Orlando Figes
- Orwell
- Oscar Salemink
- Oscar Wilde
- Pablo Neruda
- Pablo Picasso
- Palmer
- Pamela N. Corey
- Patrick Frater
- Patrick Lodge
- Paul Auster
- Paul Celan
- Paul Dahlke
- Paul Éluard
- Paul Hoover
- Paul Mendez
- Paul Mozur
- Paul Theroux
- Paul-François Paoli
- Paulus Lê Sơn
- Pavel Basinsky
- Pavel Basynski
- Pavlo Vyshebaba
- Paweł Kubiak
- Pawel Kuczynski
- Paweł Łepkowski
- Percy Mabandu
- Pervez Hoodbhoy
- Peter B. Zinoman
- Peter Bradshaw
- Peter Hansen
- Peter Harvey
- Peter Kleiner
- Peter Singer
- Phạm Anh Tuấn
- Phạm Biểu Tâm
- Phạm Cảnh Thượng
- Phạm Cao Hoàng
- Phạm Châu
- Phạm Chí Dũng
- Phạm Chi Lan
- Phạm Chu Sa
- Phạm Công Luận
- Phạm Công Thiện
- Phạm Công Trứ
- Phạm Công Út
- Phạm Duy
- Phạm Duy Nghĩa
- Phạm Đình Chương
- Phạm Đình Trọng
- Phạm Đình Vy
- Phạm Đoan Trang
- Phạm Hải Anh
- Phạm Hải Âu
- Phạm Hiền Mây
- Phạm Hoàng Quân
- Phạm Hồng Sơn
- Phạm Hùng Việt
- Phạm Huy Thông
- Phạm Khánh Duy
- Phạm Khiêm Ích
- Phạm Kiều Tùng
- Phạm Kỳ Đăng
- Phạm Lệ Quyên
- Phạm Lê Vương Các
- Phạm Linh
- Phạm Lưu Vũ
- Phạm Minh Hoàng
- Phạm Minh Ngọc
- Phạm Minh Quân
- Phạm Minh Trung
- Phạm Ngọc
- Phạm Ngọc Lư
- Phạm Ngọc Thái
- Phạm Ngọc Tiến
- Phạm Nguyên Trường
- Phạm Ngữ
- Phạm Phan Long
- Phạm Phú Cường
- Phạm Phú Hải
- Phạm Phú Minh
- Phạm Phú Phong
- Phạm Phú Thứ
- Phạm Phú Viết
- Phạm Phúc Thịnh
- Phạm Phương
- Phạm Quang Ái
- Phạm Quang Long
- Phạm Quang Trung
- Phạm Quang Tuấn
- Phạm Sỹ Sáu
- Phạm Tăng
- Phạm Thành
- Phạm Thành Hưng
- Phạm Thanh Nghiên
- Phạm Thảo Nguyên
- Phạm Thế Cường
- Phạm Thị
- Phạm Thị Anh Nga
- Phạm Thị Điệp Giang
- Phạm Thị Hoài
- Phạm Thị Hồng Ân
- Phạm Thị Kiều Ly
- Phạm Thị Ngọc
- Phạm Thị Phương
- Phạm Thiên Ân
- Phạm Thiên Thư
- Phạm Tín An Ninh
- Phạm Toàn
- Phạm Trần
- Phạm Trọng Chánh
- Phạm Trung Nghĩa
- Phạm Tuấn
- Phạm Tư Thanh Thiện
- Phạm Tường Cán
- Phạm Tường Vân
- Phạm Văn
- Phạm Văn Khoái
- Phạm Văn Quang
- Phạm Văn Tình
- Phạm Văn Vũ
- Pham Viem Phuong
- Phạm Viêm Phương
- Phạm Viết Đào
- Phạm Việt Hưng
- Phạm Vũ Lửa Hạ
- Phạm Xuân Đài
- Phạm Xuân Hùng
- Phạm Xuân Nguyên
- Phạm Xuân Trường
- Phan An Sa
- Phan Ba
- Phan Bội Châu
- Phan Cẩm Thượng
- Phan Châu Thành
- Phan Cự Đệ
- Phan Dương Hiệu
- Phan Đan
- Phan Đạo
- Phan Đắc Lữ
- Phan Đình Diệu
- Phan Độc Lập
- Phan Hải-Đăng
- Phan Hồng Giang
- Phan Huy Chú
- Phan Huy Dũng
- Phan Huy Đường
- Phan Huy Lê
- Phan Huyền Thư
- Phan Kế Toại
- Phan Khôi
- Phan Kim Hổ
- Phan Lặng Yên
- Phan Mạnh Quỳnh
- Phan Nam Sinh
- Phan Ngọc
- Phan Nguyên
- Phan Nhật Nam
- Phan Nhiên Hạo
- Phan Ni Tấn
- Phan Phương Đạt
- Phan Quang
- Phan Quỳnh Trâm
- Phan Tấn Hải
- Phan Tấn Uẩn
- Phan Thanh Bình
- Phan Thanh Sơn Nam
- Phan Thanh Tâm
- Phan Thắng
- Phan Thế Hải
- Phan Thị Hà Dương
- Phan Thị Kim Phúc
- Phan Thị Trọng Tuyển
- Phan Thị Vàng Anh
- Phan Thu Vân
- Phan Thuý Hà
- Phan Thúy Hà
- Phan Trang Hy
- Phan Trí Đỉnh
- Phan Trọng Hoàng Linh
- Phan Trọng Văn
- Phan Văn Giưỡng
- Phan Văn Song
- Phan Văn Thắng
- Phan Vũ
- Phan Xine
- Phan Xuân Sinh
- Phannguyên Psg
- Phanxipăng
- Phaolô VI
- phap
- Pháp Hoan
- Pháp Vân
- Phapxa Chan
- Phát biểu nhận giải Văn Việt
- Phi Hà
- Phil Caputo
- Philip Larkin
- Philip Roth
- Philipp Felsch
- Phong Âm
- Phong Linh
- Phong Nguyen
- Phong Quang
- Phố Văn
- Phú Quang
- Phù Sa
- Phúc Lai GB
- Phúc Tiến
- Phunchok Stobdan
- Phùng Anh Kiệt
- Phùng Gia Lộc
- Phùng Hi
- Phùng Hoài Ngọc
- Phùng Học Vinh
- Phùng Khắc Khoan
- Phùng Ngọc Kiên
- Phùng Nguyễn
- Phùng Quán
- Phùng Thành Chủng
- Phùng Thị Hạ Nguyên
- Phùng Thị Như Hà
- Phuong Ta
- Phương Chi
- Phương Hương
- Phương Phương
- Phương Thảo
- Phương Thuý
- Phương Uy
- Phương Xích Lô
- Pierre Bayard
- Pierre Darriulat
- Pierre Lemieux
- Prashanth Parameswaran
- Qladimir Pyljow
- Quách Cường
- Quách Hạo Nhiên
- Quách Tấn
- Quách Thoại
- Quảng Diệu Trần Bảo Toàn
- Quang Dũng
- Quang Đức
- Quang Minh
- Quang Phan
- Quảng Tánh Trần Cầm
- Quang Việt
- Quậy Nguyễn
- Quế Hương
- Quốc Dũng
- Quốc Phương
- Quốc Toản
- Quyên Di
- Quyên Hoàng
- Quỳnh Dao
- Quỳnh Hợp
- Quỳnh Iris de Prelle
- Quỳnh Vi
- Rabindranath Tagore
- Rachel Adams
- Rainer Maria Rilke
- Ralph Chaplin
- Rasul Gamzatov
- Rebecca Mead
- Rebecca Solnit
- Reiner Traub
- Remo Verdickt
- Ricardo Piglia
- Riccardo Gazzaniga
- Richard C. Paddock
- Richard Millet
- Richard Serra
- Richard Seymur
- Rita Dove
- Robert Desnos
- Robert McCrump
- Roger Vu
- Roger-Pol Droit
- Roland Barthes
- Romain Rolland
- Ronald F. Inglehart
- Rory O’Sullivan
- Ruben David Gonzalez Gallego
- Russell Edson
- Ruth Ingram
- Ryszard Legutko
- Saint-John Perse
- Salman Rushdie
- Salvatore Babones
- Sam Dresser
- Sạn chữ
- San Phi
- Sandra Kerschbaumer
- Sara Teasdale
- Sarah Pulliam Bailey
- Sarah Thornton
- Sáu Nghệ
- Semyon Skrepetsky
- Sergio Bitar
- Shaimaa El Sabbagh
- Shakespeare
- Shannon Van Sant
- Sheikha A
- Sheila Fischman
- Sheila Ngoc Pham
- Sheri Berman
- Shigeeda Yutaka
- Shirin Ebadi
- Shukshin
- Silke Fokken
- Simon Book
- Simon Johnson
- Sire Apm Lukwesa
- Slavoj Žižek
- Sohaniim
- Son Kieu Mai
- Song Chi
- Song Hà
- Song Nguyễn
- Song Phạm
- Song Phan
- Song Thao
- Sophie Trịnh
- Số đặc biệt
- Sơn Ca
- Sơn Hoàng Liên
- Sơn Kiều Mai
- Sơn Nam
- Stalin
- Stefan Dege
- Stefano Harney
- Stephan Koester
- Stephen B. Young
- Steve Earle
- Stuart Russel
- Sugita Hisajo
- Suleiman Mansour
- Susan Sontag
- Suzuki Katsuhiko
- Sương Nguyệt Minh
- Sương Quỳnh
- Svetlana Alexievich
- Svetlana Alexievitch
- Svetlana Alexiévitch
- Sylvia Plath
- T. Đ.
- T.Vấn
- Tạ Anh Thư
- Tạ Chí Đại Trường
- Tạ Duy Anh
- Tạ Tỵ
- Tạ Văn Tài
- Tạ Văn Thông
- Tạ Xuân Hải
- Tadeusz Rósewicz
- Taigu Ryōkan
- Tam Ích
- Tamarchenko
- Tàn Tuyết
- Tanaami Keiichi
- Taneda Santoka
- Taras Shevchenko
- Tarik Khaldi
- Tawada Yoko
- Tawfiq Zayyad
- Tăng Quang
- Tâm An
- Tâm Bình
- Tâm Chánh
- Tâm Don
- Tâm Thường Định
- Tâm Việt
- Tấn An
- Teolinda Gersão
- Teresa Mỹ Chúc
- Thạch Đạt Lang
- Thạch Quỳ
- Thạch Thảo
- Thái Bá Tân
- Thái Bá Vân
- Thái Bảo
- Thái Hà
- Thái Hạo
- Thái Kế Toại
- Thái Kim Lan
- Thái Mai Lan
- Thái Ngọc San
- Thái Phan Vàng Anh
- Thái Sinh
- Thái Thanh
- Thái Thanh Sơn
- Thái Thăng Long
- Thái Tuấn
- Thái Văn
- Thái Văn Đào
- Thái Vũ
- Thanh Chung
- Thạnh Đà
- Thanh Hằng
- Thanh Hằng - Anh Khoa
- Thành Lộc
- Thanh Nam
- Thanh Ngọc
- Thanh Phương
- Thanh Tâm Tuyền
- Thanh Thảo
- Thanh Thuỷ
- Thanh Trúc
- Thanh Tùng
- Thanh Xuân
- Thanhhà Lại
- Thảo Dân
- Thao Dinh
- Thảo luận
- Thảo Nguyên
- Thảo Trường
- Thảo Vy
- Thẩm Đống
- Thẩm Hoàng Long
- Thận Nhiên
- Thân Trọng Mẫn
- Thân Trọng Sơn
- Thế Dũng
- Thế Giang
- Thế Quân
- THẾ THANH
- Thế Uyên
- Thi Hoàng
- Thi Nguyên
- Thi sỹ ỦA
- Thi Vũ
- Thích Ngộ Chánh
- Thích Nhất Hạnh
- Thích Nữ Chân Không
- Thích Phước An
- Thích Quảng Độ
- Thierry Leclère
- Thierry Lentz
- Thiên Di
- Thiên Điểu
- Thiền Lâm
- Thiền Nguyễn
- Thiên Thai
- Thiện Tùng
- Thiện Ý
- Thiền Zen Paul Vân Thuyết
- Thiết Thạch
- Thiếu Khanh
- Thiều Mai Lâm
- Tho Nguyen
- Thọ Nguyễn
- Thomas A. Bass
- Thomas Bo Pedersen
- Thomas J. Corcoran
- Thomas Mahler
- Thomas S. Mullaney
- Thomas Schmid
- Thông Đặng
- Thơ
- Thơ Marie Howe
- Thụ Nguyên
- Thu Phong
- Thu Vàng
- Thuận
- Thuần Ngô
- Thuận Paris
- Thuận Thiên
- Thục Quyên
- Thụy An
- Thùy Dung
- Thụy Khuê
- Thùy Linh
- Thụy My
- Thủy Tiên
- Thư Bạn Đọc
- Thường Quán
- Thy An
- Thy Sinh
- Tịch Ru
- Tiet Hung Thai
- Tiền Giang
- Tiêu Dao Bảo Cự
- Tiêu Kiện Sinh
- Tiêu Toàn
- Tiểu Tử
- Tiểu Vũ
- Tillman Miller
- Timothy Brennan
- Timothy Garton Ash
- Timothy Snyder
- Tina Hà Giang
- Tino Cao
- Tobi Trần
- Tobias Rapp
- Tom Fawthrop
- Tomas Tranströmer
- Tô Đăng Khoa
- Tô Hà Lâm
- Tô Hải
- Tô Hoàng
- Tố Hữu
- Tô Lan Hương
- Tô Lê Sơn
- Tô Ngọc Vân
- Tô Thẩm Huy
- Tô Thùy Yên
- Tô Văn Trường
- Tôi Đây
- Tôn Thất Thông
- Tôn Thất Tùng
- Tống Văn Công
- Trà Bình
- Trà Đóa
- Trà Nhiên
- Tracy K. Smith
- Tran Dinh Dung
- Tran Nam Dung
- Trang Châu
- Trang Hạ
- Trang Thanh
- Trang Thế Hy
- Trangđài Glassey Trầnguyễn
- Trangđài Glasssey-Trầnguyễn
- Trao đổi
- Trầm Tử Thiêng
- Trần Anh Hùng
- Trần Bá Đại Dương
- Trần Bang
- Trần Bình Nam
- Trần C. Trí
- Trần Cao Lĩnh
- Trần Cao Tường
- Trần Chí Kông
- Trần Công Tâm
- Trần Công Tín
- Trần Dạ Từ
- Trần Dần
- Trần Doãn Nho
- Trần Dũng Thanh Huy
- Trần Duy
- Trần Duy Phiên
- Trần Duy Trung
- Trần Đăng Khoa
- Trần Đăng Tuấn
- Trần Đĩnh
- Trần Đình Bút
- Trần Đình Hoành
- Trần Đình Lương
- Trần Đình Sơn Cước
- Trần Đình Sử
- Trần Đình Thắng
- Trần Đình Triển
- Trần Đình Trợ
- Trần Độ
- Trần Đồng Minh
- Trần Đức Anh Sơn
- Trần Đức Nguyên
- Trần Đức Thảo
- Trần Đức Tiến
- Trần Đức Tín
- Trần Đức Toản
- Trần Gia Huấn
- Trần Gia Ninh
- Trần Hà Linh
- Trần Hạ Tháp
- Trần Hạ Vi
- Trần Hải
- Trần Hạnh
- Trần Hậu
- Trần Hoài Anh
- Trần Hoài Thư
- Trần Hoàng Phố
- Trần Hoàng Trúc
- Trần Hoàng Vy
- Trần Hùng
- Trần Huy Bích
- Trần Huy Mẫn
- Trần Huy Minh Phương
- Trần Huy Quang
- Trần Huyền Sâm
- Trần Huỳnh Duy Thức
- Trần Hữu Dũng
- Trần Hữu Khánh
- Trần Hữu Quang
- Trần Hữu Tá
- Trần Hữu Thục
- Trần Khánh Triệu
- Trần Kiêm Đoàn
- Trần Kiêm Trinh Tiên
- Trần Kim Trắc
- Trần Kỳ Trung
- Trần Lam
- Trần Lê Hoa Tranh
- Trần Lê Sơn Ý
- Trần Lương
- Trần Lý Trí Tân
- Trần Mạnh Hảo
- Trần Mạnh Tuấn
- Trần Minh Phi
- Trần Minh Quốc
- Trần Mộng Tú
- Trần Nam Anh
- Trần Nam Bình
- Trần Ngân Hà
- Trần Nghi Hoàng
- Trần Ngọc Cư
- Trần Ngọc Hiếu
- Trần Ngọc Trác
- Trần Ngọc Tuấn
- Trần Ngọc Vương
- Trần Nguyên Đán
- Trần Nhã Thụy
- Trần Nho Thìn
- Trần Nhương
- Trần Phong Giao
- Trần Phong Vũ
- Trần Quang Đức
- Trần Quang Lộc
- Trần Quốc Anh
- Trần Quốc Nam
- Trần Quốc Thuận
- Trần Quốc Toàn
- Trần Quốc Trọng
- Trần Quốc Vượng
- Trần Quyết Thắng
- Trân Sa
- Trần Song Hào
- Trần Thành
- Trần Thanh Ái
- Trần Thanh Cảnh
- Trần Thanh Huy
- Trần Thanh Vân
- Trần Thắng
- Trần Thế Vĩnh
- Trần Thị Băng Thanh
- Trần Thị Diệu Tâm
- Trần Thị Lai Hồng
- Trần Thị Lam
- Trần Thị NgH.
- Trần Thị Nguyệt Mai
- Trần Thị Phương Phương
- Trần Thị Thanh Thoả
- Trần Thị Thu Hoài
- Trần Thị Trường
- Trần Thiện Đạo
- Trần Thùy Mai
- Trần Tiến
- Trần Tiễn Cao Đăng
- Trần Tiến Dũng
- Trần Tiễn Khanh
- Trần Tố Nga
- Trần Trọng Dương
- Trần Trọng Hoàng
- Trần Trọng Thức
- Trần Trọng Vũ
- Trần Trung Chính
- Trần Trung Đạo
- Trần Tuấn
- Trần Từ Mai
- Trần Vàng Sao
- Trần Văn Cẩn
- Trần Văn Chánh
- Trần Văn Chung
- Trần Văn Đỉnh
- Trần Văn Khê
- Trần Văn Minh
- Trần Văn Nam
- Trần Văn Thọ
- Trần Văn Thủy
- Trần Văn Tý
- Trần Vấn Lệ
- Trần Viết Điền
- Trần Việt Hà
- Trần Viết Ngạc
- Trần Vinh Dự
- Trần Vũ
- Trần Vũ Hải
- Trần Vương Thuấn
- Trần Vương Thuận
- Trần Wũ Khang
- Trần Xuân Hoài
- Trần Xuân Kiêm
- Trần Xuân Linh
- Trần Xuân Lĩnh
- Trần Xuân Thảo
- Trần Ý Dịu
- Trần Yên Hòa
- Trần Yên Nguyên
- Trên
- Trên Facebook
- Trên Facebook/Minds
- Trên kệ sách
- Trên trang diaCRITICS
- Trí Hiệu Dân
- Triều Anh
- Triều Hoa Đại
- Triêu Nhan
- Triều Sơn
- Triệu Tử Dương
- Trịnh Anh Tuấn
- Trịnh Bá Phương
- Trịnh Bách
- Trịnh Cao Hòa Thanh
- Trịnh Chu
- Trịnh Công Sơn
- Trịnh Cung
- Trịnh Duy Kỳ
- Trịnh Hữu Long
- Trịnh Kim Tiến
- Trịnh Lữ
- Trịnh Minh Tuấn
- Trịnh Sơn
- Trịnh Thanh Thủy
- Trịnh Thu Tuyết
- Trịnh Vĩnh Phúc
- Trịnh Xuân Thuận
- Trịnh Xuân Thủy
- Trịnh Y Thư
- Trọng Anh
- Trọng Phú
- Trọng Thành
- Tru Sa
- Trúc Giang
- Trúc Thông
- Trúc Ty
- Trump
- Trung Bảo
- Trung Dũng Kqd
- Trung Dũng Kqđ
- Trùng Dương
- Trung Đào
- Trung Trung Đỉnh
- Trư Sa
- Trường An
- Trương Anh Ngọc
- Trương Anh Thụy
- Trương Châu Hữu Danh
- Trương Chính
- Trương Cừ
- Trương Duy Nhất
- Trương Đăng Dung
- Trương Điện Thắng
- Trương Đình Phượng
- Trương Hồng Quang
- Trương Huy San
- Trường Minh
- Trương Ngọc Chương
- Trương Nguyên
- Trương Nguyện Thành
- Trương Nhân Tuấn
- Trương Phượng
- Trương Quang
- Trương Quang Đệ
- Trương Quang Nhuệ
- Trương Quang Vĩnh
- Trương Quốc Cường
- Trương Thanh Thuận
- Trương Thị An Na
- Trương Thị Ngọc Hân
- Trương Thiên Phàm
- Trương Thu Hiền
- Trương Tố Hoa
- Trương Trọng Nghĩa
- Trương Tửu
- Trương Văn Dân
- Trương Văn Vĩnh
- Trương Vũ
- Trương Xuân Thiên
- Tú Mỡ
- Tù Quốc Hoài
- Tù Sâm
- Tú Trung Hồ
- Tuấn Duy
- Tuấn Khanh
- Tuân Nguyễn
- Tuấn Thảo
- Tuệ Anh
- Tuệ Đăng
- Tuệ Nguyên
- Tuệ Nhân
- Tuệ Nhật
- Tuệ Sĩ
- Tuệ Sỹ
- Tùng Dương Cola
- Tung Nguyen
- Turner
- Túy Hồng
- Tuyết Nghi
- Tư
- Từ Dung
- Tư liệu
- Tử Linh
- Từ Mai Trần Huy Bích
- Từ Quốc Hoài
- Từ Sâm
- Từ Thức
- Tưởng
- Tương Lai
- Uejima Onitsura
- Umberto Eco
- Uông Tăng Kỳ
- Uông Triều
- Uyển Ca
- Uyên Nguyên
- Uyên Nguyễn
- Uyên Thao
- Uyên Vũ
- V. Erofiev
- V. N.
- Václav Havel
- Vàng A Giang
- Varlam Shalamov
- Vasco Gargalo
- Vasily Makarovich
- Vasyl Stus
- văn
- Văn
- Văn Biển
- Văn Cao
- Văn Chinh
- Văn Công Hùng
- Văn Giá
- Văn học
- Văn học Miền Nam 54-75
- Văn Như Cương
- Văn Quang
- Văn Tâm
- Văn Văn Của
- Văn Việt
- Văn;
- Văn.
- Vấn đề hôm nay
- Vận Động Ứng Cử Đại Biểu Quốc Hội 2016
- Vân Hạ
- Vân Phi
- Velcrow Ripper
- Veronica Melkozerova
- Vi Lãng
- Vi Trần
- Vi Yên
- Viet Thanh Nguyen
- Viên Linh
- Việt Bách
- Việt Bình
- Việt Dzũng
- Việt Khang
- Việt Lang
- Việt Phương
- Viktor Astafyev
- Viktor Maslov
- Vinh Anh
- Vĩnh Điện
- Vĩnh Hảo
- Vĩnh Quyền
- Virginia Heffernan
- Virginia Woolf
- Vladimir Britanishsky
- Vladimir Nabokov
- Vladimir Voronov
- Võ An Đôn
- Võ Anh Minh
- Võ Anh Thơ
- Võ Bá Cường
- Võ Đắc Danh
- Võ Định Hình
- Võ Đức Phúc
- Võ Hồng
- Võ Huy Tâm
- Võ Hương Quỳnh
- Võ Kỳ Điền
- Võ Ngàn Sông
- Võ Phiến
- Võ Thị Ánh Ngọc
- Võ Thị Hảo
- Võ Thị Thu Hằng
- Võ Tiến Cường
- Võ Tòng Xuân
- Võ Trí Hảo
- Võ Văn Quản
- Võ Văn Tạo
- Võ Văn Thôn
- Võ Xuân Quế
- Võ Xuân Sơn
- Volker Weidermann
- Volodymyr Vynnychenko
- Volodymyr Zelenskyy
- Vũ
- Vũ Bằng
- Vũ Biện Điền
- Vũ Cao Đàm
- Vũ Cát Tường
- Vũ Đình Hòe
- Vũ Đình Huỳnh
- Vũ Đình Liên
- Vũ Đình Phòng
- Vũ Đức Khanh
- Vũ Đức Phúc
- Vũ Đức Sao Biển
- Vu Gia
- Vũ Hà Văn
- Vũ Hạnh
- Vũ Hoàng Chương
- Vũ Hoàng Thư
- Vũ Hồng Ánh
- Vũ Huy Ngọc
- Vũ Huy Quang
- Vũ Khắc Hoè
- Vũ Khắc Khoan
- Vũ Kim Hạnh
- Vũ Kim Thu
- Vũ Lâm
- Vũ Lập Nhật
- Vũ My Lan
- Vũ Ngọc Giao
- Vũ Ngọc Hoàng
- Vũ Ngọc Tâm
- Vũ Ngọc Tiến
- Vũ Nho
- Vũ Oanh
- Vũ Quang Việt
- Vũ Quí Hạo Nhiên
- Vũ Quốc Ngữ
- Vũ Quỳnh Hương
- Vũ Quỳnh Nh.
- Vũ Thành Sơn
- Vũ Thanh Tâm
- Vũ Thanh Tùng
- Vũ Thành Tự Anh
- Vũ Thế Khôi
- Vũ Thế Thành
- Vũ Thị Hải
- Vũ Thị Nhuận
- Vũ Thị Phương Anh
- Vũ Thị Phương Lan
- Vũ Thị Thanh
- Vũ Thị Thanh Mai
- Vũ Thư Hiên
- Vũ Tiến Lập
- Vũ Trọng Khải
- Vũ Trọng Phụng
- Vũ Tuấn Hoàng
- Vũ Từ Trang
- Vũ Tường
- Vũ Viết Tuân
- Vũ Xuân Tửu
- Vương Bích Ngọc
- Vương Đan
- Vương Hỗ Ninh
- Vương Huy
- Vương Ngọc Minh
- Vương Tiểu Nhị
- Vương Trí Nhàn
- Vương Trọng
- Vương Trùng Dương
- Vương Trung Hiếu
- Vương Tuấn
- Vy Thảo
- W. H. Auden
- Wa Praong
- Walt Whitman
- Walter Isaacson
- Wayne Karlin
- Wells
- Wendy Barker
- Wiesiek Powaga
- Wilhelm Schmid
- Will Nguyen
- William Carlos Williams
- William Nee
- William Stafford
- William Stanley Merwin
- Winston Phan Đào Nguyên
- Wislawa Szymborska
- Władysław Reymont
- Wolf Biermann
- Wolfgang Borchert
- Wulf Noll
- Wynn Gadkar Wilcox
- Xang Hứng
- Xì Trum
- Xie Tao
- Xuân Ba
- Xuân Diệu
- Xuân Dương
- Xuân Đài
- Xuân Minh
- Xuân Phượng
- Xuân Sách
- Xuân Thọ
- Xuân Uyên
- Xuân Vũ
- Xương Văn
- Y Chan
- Ỷ Lan
- Ý Nhi
- Y Uyên
- Yan Frenkel
- Yanis Varoufakis
- Yasmine M’Barek
- Yevgeny Yevtushenko
- Yên Ba
- Yên Khắc Chính
- Yến Năng
- Yên San
- Yên San Thụy Miên
- Yên Thao
- Yiyun Li
- Yoko Ogawa
- Yōko Ogawa
- Yoko Tawada
- Yosano Akiko
- Young Sang Lee
- Yuliya Ilchuk
- Yuno Bigboi
- Yves Sintomer
- Yvette Tan
- Zac Herman
Hoàng Xuân Sơn – Mà rồi cũng thấy phù du điệp trùng!
Phạm Hiền Mây

I. KHOÁI ĐAO KHINH MÃ PHÍA KHUNG TRỜI CHIỀU
Hoàng Xuân Sơn sinh năm Nhâm Ngọ (1942), tại Vỹ Dạ, Huế. Khi sáng tác, ông thường sử dụng các bút hiệu như Sử Mặc, Hoàng Hà Tĩnh, Vô Định. Ông học tại Huế rồi vào Đại Học Văn Khoa Sài Gòn, tốt nghiệp Cử Nhân Giáo Khoa Triết Học Tây Phương, đồng thời theo học Cao Học Chính Trị Kinh Doanh. Trước năm 1975, ông từng làm công chức và dạy học.
Tháng 11.1981, ông định cư tại Montréal, Canada, bắt đầu một chặng đời mới nơi xa xôi. Từ đó, tiếng Việt trở thành miền cư trú tinh thần đặc biệt trong đời sống và sáng tác của ông.
Hai không gian văn hóa mang nhiều ý nghĩa với hành trình thi ca của Hoàng Xuân Sơn là Huế và Montréal. Huế với cảnh sắc, ngôn ngữ, ký ức và truyền thống văn hóa đã góp phần hình thành một tâm hồn nhạy cảm, một cách cảm nhận đời sống tinh tế. Còn Montréal lại mở ra không gian của người xa xứ, của hoài niệm và của đối thoại với chính mình. Từ quê nhà đến nơi định cư, hành trình ấy không chỉ là sự dịch chuyển địa lý mà còn là hành trình của ký ức, của ngôn ngữ và căn tính văn hóa.
Hoàng Xuân Sơn bắt đầu viết từ năm 1963. Thơ ông từng xuất hiện trên các tạp chí Văn, Chính Văn, Nghiên Cứu Văn Học, Khởi Hành, Thời Tập, Nhà Văn và nhiều diễn đàn văn chương khác. Sau khi định cư tại Canada, ông tiếp tục cộng tác với các tạp chí văn học hải ngoại và những diễn đàn văn chương tiếng Việt trên mạng.
Các tác phẩm đã xuất bản đáng chú ý gồm Viễn Phố (1988), Huế Buồn Chi (1993), Lục Bát Hoàng Xuân Sơn (2004), Cũng Cần Có Nhau (phóng bút, 2013) và Thơ Quỳnh (2018).
Một dấu ấn đáng nhớ trong hành trình tuổi trẻ của ông là sinh hoạt Quán Văn tại Sài Gòn. Đây là không gian gặp gỡ, giao lưu văn nghệ của giới thanh niên, sinh viên và những người hoạt động nghệ thuật trong thập niên 1960. Hoàng Xuân Sơn từng tham gia nhóm sinh viên hình thành Quán Văn, đồng thời có những kỷ niệm và trải nghiệm trực tiếp với sinh hoạt văn hóa đặc biệt này. Trịnh Công Sơn và Khánh Ly cũng gắn bó với những hoạt động nổi bật của Quán Văn trong giai đoạn ấy.
Không chỉ là một người làm thơ, Hoàng Xuân Sơn còn là người gắn bó với đời sống văn chương và tình bằng hữu. Qua những cuộc phỏng vấn, ông luôn bộc lộ một thái độ khiêm nhường về nghề nghiệp, đồng thời cho thấy ý thức nghiêm túc đối với lao động sáng tạo. Ông từng nói làm thơ cũng phải “đánh vật với mình liên miên”. Câu nói ấy phần nào hé mở, phía sau vẻ tự nhiên, phóng túng của câu chữ là một quá trình tìm tòi và dụng công không ngừng.
Thơ Hoàng Xuân Sơn có một diện mạo phong phú, không bị đóng khung trong bất cứ khuynh hướng nào. Thơ ông có chất Huế trầm lắng, có vẻ đẹp lãng mạn, có âm hưởng cổ điển, có nhạc tính của tiếng Việt và tinh thần tìm tòi hiện đại. Có khi thơ ông dịu dàng, đằm thắm; có khi lại phóng túng, bất ngờ; có khi nghiêng về hoài niệm; có khi lại đi sâu vào những vùng liên tưởng khó nắm bắt.
Đặc biệt, ông không chỉ sử dụng những hình ảnh truyền thống mà còn làm mới chúng bằng những ngôn từ lạ, những chuyển đổi cảm giác và những liên tưởng bất ngờ. Chính điều này đã tạo nên cho thế giới thơ của ông, vừa có sự gần gũi của văn hóa Việt Nam vừa mang tính sáng tạo cá nhân.
Bốn bài thơ mà tôi chọn ra một cách ngẫu nhiên hôm nay: Gió Ngựa, Điệu Buồn Trớ Qua, Ở Giữa và Ru Mộng, sẽ giúp người đọc nhận diện khá rõ những đặc điểm tiêu biểu về Hoàng Xuân Sơn và thơ của ông, mà tôi vừa nêu ra ở phía trên.
******
II. BÀI THƠ GIÓ NGỰA
GIÓ NGỰA
qua em thả gió uốn mành
chợt rung một phiến cầm canh đợi chờ
trăng mười bảy mềm non tơ
mát rượi của lụa xoa bờ cấm, êm
không dưng lửa hực xuống miền
chày kinh lộng giữa trống chiêng lập lờ
úm, chặng đời rất đỗi thơ
tìm, khi môi má áp tờ hoa dung
cứ để yên, đừng truy lùng
khoái đao khinh mã phía khung trời chiều.
(10.04.2013)
Ngay từ nhan đề, bài thơ đã mở ra một trường liên tưởng giàu sức gợi. Gió tượng trưng cho sự chuyển động, tự do và phiêu lãng. Ngựa gợi sức sống, phóng túng và khát vọng vượt thoát. Và sự kết hợp hai hình ảnh này đã tạo nên một cảm thức vừa lãng mạn vừa ngang tàng.
Bài thơ gồm mười dòng, đi theo nhịp 4/4/2, đưa cảm xúc từ sự dịu dàng đến đam mê rồi kết lại bằng một hình ảnh hết sức phóng túng, đầy bất ngờ.
Khổ thơ thứ nhứt mở ra không gian tình yêu đầy chất mộng:
qua em thả gió uốn mành
chợt rung một phiến cầm canh đợi chờ
trăng mười bảy mềm non tơ
mát rượi của lụa xoa bờ cấm, êm
Chỉ với hình ảnh gió, mành, phiến cầm, trăng và lụa, cũng đã đủ để Hoàng Xuân Sơn tạo nên một không gian giàu cảm giác. Gió không chỉ là hiện tượng thiên nhiên mà còn như mang theo sự hiện diện của tình yêu. Động từ “uốn” khiến chuyển động của gió trở nên mềm mại, có hình dáng, có sức quyến rũ.
“Phiến cầm” gợi một miền âm nhạc, một tiếng lòng đương rung lên trong đêm đợi chờ. Đặc biệt, hình ảnh “trăng mười bảy mềm non tơ” cho thấy khả năng chuyển đổi cảm giác độc đáo trong thơ của Hoàng Xuân Sơn. Ánh trăng vốn thuộc về thị giác, giờ đây, lại được cảm nhận bằng xúc giác, mang vẻ mềm mại của tuổi trẻ.
Ngữ “mát rượi của lụa” tiếp tục tạo nên sự giao thoa giữa thị giác và xúc giác. Những hình ảnh trong thơ không đứng riêng lẻ mà hòa quyện, tạo thành những cảm xúc kín đáo, dịu dàng và có phần huyền ảo.
Nếu đoạn đầu nghiêng về sự mơn man thì đoạn tiếp theo chuyển sang cảm xúc mạnh hơn:
không dưng lửa hực xuống miền
chày kinh lộng giữa trống chiêng lập lờ
úm, chặng đời rất đỗi thơ
tìm, khi môi má áp tờ hoa dung
“Không dưng” tạo sự bất chợt, biến động không được báo trước. Hình ảnh “lửa hực” đặt cạnh trạng thái mát dịu của trăng và lụa ở đoạn trên, tạo nên sự đối lập thú vị. Từ sự mềm mại, nhiều cảm xúc, tác giả đã chuyển sang cảm giác nóng bỏng, mãnh liệt.
Bằng những từ ngữ “chày kinh”, “trống chiêng”, “úm”, tác giả đã đưa vào bài thơ một âm hưởng khác lạ, gợi người đọc liên tưởng đến không gian của văn hóa, của tín ngưỡng và nghi lễ. Hoàng Xuân Sơn đã không giải thích mà ông để những âm thanh này hòa vào dòng cảm xúc, tạo nên một thế giới thơ vừa thực lại vừa mộng.
“Chặng đời rất đỗi thơ” là cách nhìn cuộc sống bằng tâm hồn nghệ sĩ của tác giả. Còn “môi má áp tờ hoa dung” đưa cảm xúc trở về với vẻ đẹp gần gũi của tình yêu, với sự giao cảm và rung động của con người.
Hai câu cuối cùng tạo nên điểm kết đầy phóng túng:
cứ để yên, đừng truy lùng
khoái đao khinh mã phía khung trời chiều.
“Cứ để yên, đừng truy lùng”, có thể được hiểu như một lời nhắc nhở về sự tự do của cảm xúc. Không phải điều gì đẹp đẽ cũng cần được giải thích, không phải rung động nào cũng cần bị kiểm soát hay truy tìm đến tận cùng.
“Khoái đao khinh mã” là một tổ hợp từ gây ấn tượng bởi sắc thái bén ngót, mạnh, nhanh, phóng túng. Khi đặt bên “khung trời chiều”, hình ảnh ấy tạo nên một tương phản giữa sự mãnh liệt và vẻ trầm lắng của thời gian.
Về nghệ thuật, Gió Ngựa nổi bật ở khả năng kết hợp chất liệu cổ điển với lối liên tưởng tự do. Các hình ảnh thiên nhiên, âm nhạc, tình yêu và văn hóa truyền thống được đặt trong những quan hệ mới. Ngôn ngữ không chỉ mang chức năng diễn đạt mà còn góp phần tạo nên âm nhạc, hình ảnh và cảm giác cho thơ.
Gió Ngựa không kể một câu chuyện tình yêu theo trình tự thông thường, mà bài thơ là một chuỗi rung động, từ dịu dàng đến đam mê, phiêu lãng. Đây cũng là điều làm nên sức hấp dẫn hiếm có của thơ Hoàng Xuân Sơn: người đọc có thể chưa giải mã hết mọi hình ảnh thơ nhưng vẫn bị cuốn hút bởi âm điệu và sức gợi của ngôn từ trong thơ.
******
III. BÀI THƠ ĐIỆU BUỒN TRỚ QUA
ĐIỆU BUỒN TRỚ QUA
đứng chiều trên ngọn sào mây
con chim bình thản kêu gầy vóc sương
giả thử đi qua khúc đường
hoa vàng cúi rạp niềm thương sái mùa
diều bay linh hồn già nua
cuộn dây thinh sắc rối bù tương lai
người qua trắng rợn di hài
mai sau gùi lại miền ai vẫn nằm.
Nếu Gió Ngựa mang vẻ đẹp tình tứ, phóng túng thì Điệu Buồn Trớ Qua lại nghiêng về cảm xúc trầm mặc. Bài thơ chỉ tám câu thôi, nhưng lại mở ra một không gian rộng lớn của thời gian, của ký ức, của mất mát và thân phận con người.
Nhan đề Điệu Buồn Trớ Qua tạo một cảm giác lạ, dường như đó là một nỗi buồn, một cảm xúc không hoàn toàn nằm trong hiện tại nhưng cũng chưa thể thuộc về quá khứ.
đứng chiều trên ngọn sào mây
con chim bình thản kêu gầy vóc sương
giả thử đi qua khúc đường
hoa vàng cúi rạp niềm thương sái mùa
“Đứng chiều” là một cách diễn đạt đặc biệt. Buổi chiều không chỉ là thời điểm mà dường như có hình hài, có tư thế. “Ngọn sào mây” tạo cảm giác chênh vênh, mong manh giữa trời đất.
Hình ảnh “con chim bình thản kêu gầy vóc sương” là một trong những kết hợp từ giàu sức gợi của bài thơ. “Gầy” là tính từ miêu tả hình dáng con người nay được chuyển thành tiếng kêu. Âm thanh trở nên hữu hình, mang dáng vẻ mong manh của sương khói.
Đặc biệt, “hoa vàng cúi rạp niềm thương sái mùa” là một câu thơ gây ấn tượng mạnh nơi người đọc. Hoa vốn gợi vẻ đẹp và sức sống, nhưng ở đây lại cúi rạp trước nỗi thương nhớ. “Sái mùa”, tình cảm đến không đúng thời điểm. Nỗi niềm vẫn còn nguyên nhưng mùa của nó thì dường như đã đi qua.
Đây là cảm giác rất gần với thân phận con người: có những yêu thương không mất đi, nhưng thời gian để trao gửi chúng thì đã không còn nữa.
Nỗi buồn, sau đó, đã được tác giả đưa đến với triết lý hiện sinh:
diều bay linh hồn già nua
cuộn dây thinh sắc rối bù tương lai
người qua trắng rợn di hài
mai sau gùi lại miền ai vẫn nằm.
Cánh diều vốn gắn với tuổi thơ, ước mơ và sự tự do, nhưng ở đây thật lạ kỳ, “diều bay” lại được Hoàng Xuân Sơn sắp xếp cho đi cùng với “linh hồn già nua”: chuyển động vẫn tiếp diễn nhưng bên trong, dường đã có sự hao mòn. “Cuộn dây thinh sắc rối bù tương lai” là một hình ảnh khó nắm bắt bằng logic thông thường.
Những từ ngữ thuộc các trường cảm giác khác nhau được kết hợp, tạo cảm giác rối ren, bất định. Điều này giúp người đọc dễ dàng suy đoán: tương lai không là con đường rộng mở mà giống như một cuộn dây rối tinh rối mù, không sao lần ra được đầu mối đặng mà gỡ.
Câu thơ “người qua trắng rợn di hài” đưa vào bài thơ một sắc thái lạnh lẽo, gợi ý niệm về sự tàn phai và cái chết. Còn “mai sau gùi lại miền ai vẫn nằm” thì lại gieo vào tâm hồn người đọc một nỗi niềm nặng trĩu. Động từ “gùi” khiến hành trình trở về mang đầy cảm giác nhọc nhằn, như thể con người phải mang nặng cả ký ức và cả những mất mát của mình trong suốt cả một đời, không phút giây nào ngơi nghỉ.
Về nghệ thuật, Điệu Buồn Trớ Qua sử dụng ngôn ngữ cô đọng, những liên tưởng bất ngờ và hình ảnh giàu tính tượng trưng. Thiên nhiên không chỉ là cảnh vật mà còn trở thành phương tiện biểu đạt tâm trạng con người. Chim, sương, hoa, diều và những miền đất xa vắng đều mang theo dấu vết của thời gian.
Đọc Điệu Buồn Trớ Qua, người đọc cảm nhận được, trước sự hữu hạn, nỗi buồn không chỉ thuộc về cá nhân mà còn chạm đến ý thức chung của con người: thời gian sẽ đi qua, tuổi trẻ sẽ hao mòn, những miền ký ức sẽ xa dần, nhưng tình cảm thì vẫn mãi còn nguyên.
Đây là một điệu buồn về sự mất còn, về những điều đã qua mà lòng người chưa thể buông bỏ.
******
IV. BÀI THƠ Ở GIỮA
Ở GIỮA
lò mò vào tận trung khu
thấy con nhền nhện bơi mù cửa lôi
thấy con cui cúi bên đời
trắng da liền một khung trời ái ân
thấy sương nhễ nhại rất gần
mà trăng miên viễn thập phần trôi xa
thấy qua sông tủi nhị hà
thấy về trong một tòa nhà âm u
nhìn nhau cứ ngỡ biệt mù
mà rồi cũng thấy phù du điệp trùng.
(22.08.2014)
Ở Giữa là một thi phẩm giàu tính suy tưởng, trong đó, những hình ảnh tượng trưng, siêu thực và những nghịch lý của cảm xúc đều cùng lúc, được Hoàng Xuân Sơn cho xuất hiện.
Nhan đề Ở Giữa gợi một trạng thái lưng chừng: giữa gần và xa, giữa gặp gỡ và chia lìa, giữa hiện hữu và mất mát, giữa những điều có thể nhận biết và những điều luôn nằm ngoài khả năng nắm bắt.
Ở Giữa, trước hết, viết về hành trình dò dẫm vào thế giới của nội tâm:
lò mò vào tận trung khu
thấy con nhền nhện bơi mù cửa lôi
thấy con cui cúi bên đời
trắng da liền một khung trời ái ân
“Lò mò”, gợi hành động dò dẫm, không chắc chắn. “Tận trung khu”, điểm sâu kín nhứt của vùng tâm tưởng. Ở đây, nhà thơ dường như đang tìm đường vào bên trong của chính mình.
Đặc biệt, hình ảnh “con nhền nhện bơi mù cửa lôi” sẽ tạo cho người đọc một cảm giác phi lý, nếu như ta nhìn bằng logic thông thường. Nhền nhện vốn gắn với mạng tơ, với sự giăng mắc, nhưng ở đây lại xuất hiện trong trạng thái “bơi mù”. Sự kết hợp ấy khiến hình ảnh thơ trở nên chông chênh, khó định vị.
Khi “con cui cúi” nhỏ bé, âm thầm tìm đến ở “bên đời”, thì “trắng da liền một khung trời ái ân” lại bất ngờ mở ra một miền cảm giác khác, nơi mà thân thể, tình yêu và vẻ đẹp được tan hòa vào nhau. Các hình ảnh trong thơ, xuất hiện như những mảnh cảm giác của một dòng tâm thức đang chuyển động.
Hoàng Xuân Sơn, sau đó, đã làm rõ hơn nghịch lý giữa gần và xa ấy:
thấy sương nhễ nhại rất gần
mà trăng miên viễn thập phần trôi xa
thấy qua sông tủi nhị hà
thấy về trong một tòa nhà âm u
Sương ở gần, trăng ở xa. Một bên là cảm giác ẩm ướt, cụ thể; một bên là vẻ miên viễn, xa xôi. Sự đối lập không gian này cũng có thể được hiểu như một biểu hiện của khoảng cách tinh thần.
“Thấy qua sông tủi nhị hà” gợi cảm giác đi qua một ranh giới, đồng thời mang theo nỗi buồn. “Thấy về trong một tòa nhà âm u”, tiếp tục đưa cảm xúc vào một không gian khép kín. Bên ngoài là sông nước, trăng sương; bên trong là một miền tối tăm, gợi cho người đọc liên tưởng đến sự cô độc và những điều khó giãi bày.
Hai dòng kết là tinh thần suy tưởng của toàn bài, có sức khái quát lớn:
nhìn nhau cứ ngỡ biệt mù
mà rồi cũng thấy phù du điệp trùng.
“Nhìn nhau” vốn là hành động của sự gặp gỡ, giao tiếp và gần gũi nhưng “cứ ngỡ biệt mù” lại đặt sự xa cách ngay trong khoảnh khắc đối diện. À thì ra, theo Hoàng Xuân Sơn, con người có thể ở gần nhau về khoảng cách nhưng họ vẫn hoàn toàn có thể xa nhau trong tâm hồn. Nên, mới biết, có những điều, ta tưởng chừng như đã hiểu, nhưng càng nhìn lâu, ta mới lại càng nhận ra giới hạn của sự thấu hiểu ấy.
Và, “mà rồi cũng thấy phù du điệp trùng” là điểm hội tụ tư tưởng của toàn bộ thi phẩm Ở Giữa.
“Phù du” gợi sự ngắn ngủi, mong manh, không bền vững. “Điệp trùng” gợi sự nối tiếp, chồng lớp, trùng điệp. Khi đặt cạnh nhau, hai từ này mang nghĩa: những điều vốn mong manh, ngắn ngủi ấy, chúng vẫn cứ luôn nối tiếp nhau trong đời sống.
Tính chất “phù du” không chỉ xuất hiện một lần mà nó được lặp đi lặp lại trong tình yêu, trong những cuộc gặp gỡ, trong ký ức và trong những biến thiên của thân phận. Ngắn ngủi, mong manh, trở thành một quy luật mà con người không ngừng gặp lại.
Điệp từ “thấy” tạo nên mạch quan sát và nhận thức. Từ việc nhìn vào những hình ảnh khó nắm bắt, người đọc dần đi đến một nhận thức rộng hơn về sự tồn tại.
Ở Giữa là một thi phẩm tiêu biểu cho khả năng tổ chức hình ảnh và suy tưởng của Hoàng Xuân Sơn. Thơ không giải thích triết lý bằng những mệnh đề trừu tượng mà để triết lý xuất hiện từ chính hình ảnh và nhịp vận động của ngôn từ.
Hai câu cuối có thể đứng độc lập như một chiêm nghiệm về đời người, nhưng sức nặng của chúng vẫn bắt nguồn từ toàn bộ hành trình cảm giác mà Hoàng Xuân Sơn đã dắt dẫn chúng ta đi từ những câu thơ đầu tiên.
******
V. BÀI THƠ RU MỘNG
RU MỘNG
(Tặng Vũ Hoàng Thư)
chuyện đời qua án thư xanh
mưa bay trùng hạ về nhanh phiếm buồn
lạy nguồn vi diệu rơi tuôn
thoại âm vời vẽ tiếng cuồng si, nghe
em ơi mắt sáng ngày hè
về chi tháng rét tay che nguyệt cầm
để lòng tang mịch sơn thâm
vườn hoang chín rụng quả trầm luân đau
nuôi thương bản giốc khuê nhàu>
khóe rưng cười nét hoàng ngâu tuyệt tình
khuya gầy sao muộn lung linh
biết đâu còn một cõi mình du di
mai đây bóng lá thầm thì>
dưới trời thơ dại huyền vi liếp đời
ta còn ru mộng à ơi.
Ngay từ nhan đề, bài thơ đã gợi một sắc thái dịu dàng, trầm lắng. “Ru” là hành động vỗ về, nâng niu. “Mộng” là thế giới của tưởng tượng, ký ức, khát vọng và những điều mong manh.
Nếu Gió Ngựa nghiêng về cảm xúc tình yêu, Điệu Buồn Trớ Qua mang nỗi buồn về sự hữu hạn của thời gian, Ở Giữa đặt ra những suy tư về hiện hữu thì Ru Mộng là sự kết hợp của những miền cảm xúc ấy trong một âm hưởng mềm mại, cổ điển và giàu nhạc tính.
Ở những câu thơ đầu, Hoàng Xuân Sơn đã đưa vào một không gian thi ca và nguồn cảm hứng cho không gian ấy:
chuyện đời qua án thư xanh
mưa bay trùng hạ về nhanh phiếm buồn
lạy nguồn vi diệu rơi tuôn
thoại âm vời vẽ tiếng cuồng si, nghe
“Án thư xanh” gợi không gian của sách vở, chữ nghĩa và người làm thơ. Chuyện đời đi qua án thư cũng là cách nhìn đời sống thông qua văn chương, thông qua những suy tư và trải nghiệm đã được chuyển hóa thành nghệ thuật.
“Mưa bay” tạo một cảm giác nhẹ nhàng, mong manh. “Trùng hạ” gợi sắc thái cổ điển. “Phiếm buồn” khiến nỗi buồn lan tỏa.
Đặc biệt, “lạy nguồn vi diệu rơi tuôn” cho thấy thái độ thành kính của nhà thơ trước nguồn cảm hứng và vẻ đẹp của sự sáng tạo. Lúc này, tác giả dường như đang cúi mình trước một điều huyền nhiệm mà ngay cả ông cũng không thể nắm bắt hoàn toàn.
“Thoại âm vời vẽ tiếng cuồng si, nghe” lại mở ra một thế giới của những tiếng nói xa xăm, những âm vang trong tâm tưởng, bởi thơ không chỉ là chữ viết mà còn là âm thanh, là tiếng vọng của những cảm xúc sâu kín trong lòng người.
Thơ tiếp tục chuyển sang tình yêu và nỗi buồn:
em ơi mắt sáng ngày hè
về chi tháng rét tay che nguyệt cầm
để lòng tang mịch sơn thâm
vườn hoang chín rụng quả trầm luân đau
“Em ơi” là tiếng gọi gần gũi, mang sắc thái trữ tình. “Mắt sáng ngày hè” gợi ánh sáng, tuổi trẻ và những rung động tươi đẹp nhưng tiếp theo ngay sau đó lại là “tháng rét”, một hình ảnh đối lập hoàn toàn, gợi sự lạnh lẽo và xa vắng.
Sự tương phản giữa ngày hè và tháng rét khiến bài thơ mang sắc thái hoài niệm. Một miền sáng tươi của ký ức dường như đang đối diện với hiện tại nhiều ưu tư. “Nguyệt cầm” là một thi liệu giàu tính cổ điển, gắn với âm nhạc và vẻ đẹp trữ tình. Hình ảnh “tay che nguyệt cầm” vừa gợi sự nâng niu vừa tạo cảm giác gìn giữ, chở che.
“Tang mịch sơn thâm” mở ra không gian sâu thẳm, tịch mịch. “Vườn hoang chín rụng quả trầm luân đau” là một kết hợp hình ảnh đặc biệt, vườn hoang, quả chín, rụng rơi và nỗi đau cùng hiện diện một lúc. Vẻ đẹp của sự hoàn tất cũng đồng thời mang theo cảm thức tàn phai.
Tiếp theo, Hoàng Xuân Sơn dẫn người đọc đến với những rung động pha trộn giữa thương nhớ và mong đợi:
nuôi thương bản giốc khuê nhàu
khóe rưng cười nét hoàng ngâu tuyệt tình
khuya gầy sao muộn lung linh
biết đâu còn một cõi mình du di
“Nuôi thương” là một cách diễn đạt giàu cảm xúc: tình thương không chỉ tồn tại mà còn được giữ gìn, bồi đắp qua thời gian. “Khóe rưng cười”, nụ cười và nước mắt cùng hiện diện, khiến cảm xúc trở nên phức tạp. Con người vừa vui vừa buồn, khi vừa muốn giữ lại điều đẹp đẽ, vừa lại biết rõ rằng, điều đẹp đẽ ấy, thật khó để mà giữ cho nguyên vẹn mãi.
“Khuya gầy sao muộn lung linh” là một câu thơ giàu tính tạo hình. Đêm khuya vốn là một khoảng thời gian, nay được cảm nhận như có dáng vóc. “Gầy” khiến bóng đêm trở nên mong manh. “Sao muộn lung linh” gợi những ánh sáng tuy nhỏ bé nhưng vẫn hiện hữu giữa khoảng tối.
“Biết đâu còn một cõi mình du di” khép lại đoạn thơ bằng một câu hỏi mở. Câu hỏi đó là: ước vọng tìm thấy một miền riêng tư, nơi tâm hồn có thể được tự do, được sống với những điều mình trân trọng của tác giả, liệu có thành không?
Những dòng cuối cùng đưa bài thơ trở về với nhan đề:
mai đây bóng lá thầm thì
dưới trời thơ dại huyền vi liếp đời
ta còn ru mộng à ơi.
“Bóng lá” được nhân hóa thành tiếng nói thầm thì: thiên nhiên không còn là cảnh vật vô tri mà đã trở thành người bạn đồng hành của tâm tưởng. “Trời thơ dại huyền vi” gợi một thế giới vừa trong trẻo vừa bí ẩn. “Liếp đời” mang đến một hình ảnh gần gũi, bình dị, một không gian sống nhỏ bé mà thân thuộc.
Câu kết “ta còn ru mộng à ơi” có sức ngân vang đặc biệt. Âm hưởng “à ơi” đưa lời thơ trở về với tiếng ru dân gian, với truyền thống văn hóa và tâm thức rất Việt Nam. Động từ “ru” không chỉ dành cho giấc mộng mà còn có thể được hiểu như hành động nâng niu ký ức, giữ gìn tình cảm và bảo vệ những giá trị tinh thần trước những thay đổi của cuộc đời.
Ru Mộng đã được Hoàng Xuân Sơn viết bằng sự kết hợp từ ngữ cổ điển, hình ảnh thiên nhiên, âm nhạc và những chuyển đổi cảm giác. Còn nhạc tính tự nhiên của bài thơ, thì được tạo nên bởi sự phối hợp âm thanh, thanh điệu và cách lựa chọn từ ngữ của tác giả.
Đọc Ru Mộng, người đọc thấy được khả năng chuyển hóa nỗi buồn thành vẻ đẹp nghệ thuật của nhà thơ Hoàng Xuân Sơn. Nỗi buồn không bị đẩy đến tuyệt vọng mà được đặt trong một không gian dịu dàng, có ánh sáng, có âm thanh và có sự nâng niu, gìn giữ.
Câu thơ cuối cùng là lời khẳng định của nhà thơ về sức sống của tâm hồn nghệ sĩ: dù thời gian khiến mọi điều trôi qua, thì con người vẫn có thể giữ lại một miền mộng tưởng bằng tiếng thơ và sự sáng tạo.
******
VI. MÀ RỒI CŨNG THẤY PHÙ DU ĐIỆP TRÙNG
Một trong những nét đáng chú ý ở thơ Hoàng Xuân Sơn là khả năng sử dụng chất liệu truyền thống trong một cấu trúc biểu đạt mới.
Trăng, gió, hoa, sương, nguyệt cầm, án thư, lời ru, tất cả đều là những hình ảnh quen thuộc của thơ ca Việt Nam. Tuy nhiên, nhà thơ không sử dụng chúng theo lối miêu tả thông thường mà đặt chúng trong những quan hệ liên tưởng bất ngờ.
Trăng “mềm non tơ”, tiếng chim “kêu gầy vóc sương”, đêm “gầy”, nỗi đau kết tinh thành “quả trầm luân đau” – sự kết hợp này khiến những hình ảnh quen thuộc trở nên mới lạ. Đây là một phương pháp hữu hiệu trong ý thức làm mới ngôn ngữ thơ của Hoàng Xuân Sơn.
Chất cổ điển trong thơ ông không phải là sự lặp lại từ những khuôn mẫu cũ, mà chất cổ điển ấy nằm trong vốn từ, trong thi liệu, trong âm hưởng và cảm thức văn hóa mang dấu ấn cá nhân. Và tinh thần cách tân thơ của ông, thì lại thể hiện ở khả năng tổ chức hình ảnh, cách ngắt dòng và kết hợp từ ngữ theo những quy luật riêng của phương pháp liên tưởng.
Vì vậy mà thơ Hoàng Xuân Sơn vừa có sự gần gũi của truyền thống, lại vừa mang tính hàn lâm của một tư duy nghệ thuật hiện đại.
******
Ngôn ngữ là một trong những yếu tố tạo nên bản sắc riêng của thơ Hoàng Xuân Sơn.
Ông không chỉ sử dụng ngôn từ để gọi tên sự vật mà còn làm cho chúng biến đổi qua trí tưởng tượng. Những sự vật vốn thuộc các trường cảm giác khác nhau, được Hoàng Xuân Sơn liên tục sắp xếp cho chúng đứng cạnh nhau, tạo nên những hình ảnh có khả năng đánh thức nhiều tầng cảm nhận.
Chúng ta có thể nhận thấy điều đó qua những câu thơ như:
trăng mười bảy mềm non tơ
con chim bình thản kêu gầy vóc sương
khuya gầy sao muộn lung linh
mà rồi cũng thấy phù du điệp trùng.
Ở đây, nhìn, nghe và chạm, không còn sự tách biệt. Chúng giao thoa, chuyển hóa, tạo thành một thế giới nghệ thuật giàu cảm giác.
Một đặc điểm khác nữa của thơ Hoàng Xuân Sơn, đó là sự kết hợp những từ ngữ tưởng như không cùng trường nghĩa. Cách kết hợp này luôn tạo ra bất ngờ, đủ khiến người đọc phải dừng lại, đọc lại và tự tìm cho mình một con đường tiếp nhận.
Thơ Hoàng Xuân Sơn, vì thế, không phải lúc nào cũng dễ hiểu ngay ở lần đọc đầu tiên. Nhưng chính trong những giây phút buộc người đọc phải tốn công tìm hiểu ấy, Hoàng Xuân Sơn lại tạo nên sức hấp dẫn và khả năng gợi mở của thơ ông.
******
Nhạc tính là một trong những đặc điểm nổi trội nhứt của thơ Hoàng Xuân Sơn. Nhạc tính trong thơ ông, không chỉ đến từ vần điệu mà còn được tạo nên bởi thanh điệu, nhịp câu, sự lặp lại âm thanh và cách sắp xếp từ ngữ nữa.
Trong Gió Ngựa, nhạc điệu thơ mang sắc thái mạnh mẽ, phóng túng, phù hợp với cảm xúc đam mê và tự do. Trong Điệu Buồn Trớ Qua, nhạc điệu thơ mang sắc thái trầm lạnh, u hoài. Trong Ở Giữa, nhạc điệu thơ mang sắc thái của quan sát và nhận thức. Trong Ru Mộng, nhạc điệu thơ mang âm hưởng mềm mại, đặc biệt ở câu kết “à ơi”, đưa bài thơ đến gần với nhạc điệu của lời ru dân gian.
Và, sự tự nhiên này trong thơ của Hoàng Xuân Sơn, không đồng nghĩa với việc tác giả thiếu dụng công trong quá trình sáng tạo. Chính tác giả cũng phải thừa nhận, làm thơ là phải “đánh vật với mình liên miên”. Nhận định ấy giúp người đọc hiểu thêm về quá trình lao động nghệ thuật, phía sau những câu thơ tưởng như được viết ra trong trạng thái rất nhẹ nhàng, thơ thới của tác giả.
******
Bốn bài thơ của Hoàng Xuân Sơn, được tôi chọn ra để đọc một cách ngẫu nhiên, đều không đặt trọng tâm vào việc kể một câu chuyện hoàn chỉnh, mà chúng vận động theo dòng cảm xúc, theo hình ảnh và những liên tưởng của chính tâm thức tác giả.
Gió Ngựa đi từ sự dịu dàng của tình yêu đến cảm xúc mãnh liệt và tinh thần phiêu lãng. Điệu Buồn Trớ Qua bắt đầu từ cảnh chiều, chim, hoa, diều rồi mở rộng đến những suy tư về thời gian và thân phận. Ở Giữa đưa người đọc, đi từ những hình ảnh nội tâm khó nắm bắt đến nhận thức về sự xa cách và đặc điểm phù du. Ru Mộng chuyển từ không gian văn chương sang tình yêu, ký ức, nỗi buồn và khát vọng giữ gìn giấc mộng.
Cách tổ chức này cho thấy, thơ Hoàng Xuân Sơn không dựa vào trật tự của tự sự thông thường mà mạch thơ của ông, được hình thành bởi sự liên kết ngầm giữa các hình ảnh và trạng thái cảm xúc.
Người đọc, vì vậy, không bị bó buộc bởi trách nhiệm phải đi tìm cho mình một lời giải duy nhứt cho từng câu thơ, mà điều quan trọng hơn với người đọc, là sự nhận biết – nhận biết sự vận động của cảm giác, của nhịp điệu và ý thức nghệ thuật bên trong các tác phẩm của Hoàng Xuân Sơn.
******
Điểm gặp gỡ giữa bốn thi phẩm trên của Hoàng Xuân Sơn, đó chính là tình yêu và cảm thức về sự hữu hạn, về tính chất phù du của cuộc đời.
Trong Gió Ngựa, tình yêu hiện ra như một miền cảm giác đẹp đẽ nhưng không thể nắm giữ hoàn toàn. Trong Điệu Buồn Trớ Qua, thiên nhiên và con người đều mang dấu vết của thời gian, những điều đã qua vẫn tiếp tục tồn tại trong ký ức, nhưng không thể trở lại nguyên vẹn. Trong Ở Giữa, con người nhận sự tương phản của gặp gỡ: nhìn thấy nhau chưa chắc đã hiểu được nhau, ở gần nhau chưa chắc đã hết xa cách. Trong Ru Mộng, giấc mộng trở thành một miền tinh thần được nâng niu giữa những biến thiên của đời sống.
Bốn bài thơ, bốn sắc thái, nhưng cùng hướng về một vấn đề: những gì mà con người yêu thương và trân trọng trong cuộc đời này, chúng thường rất mong manh, có đó mất đó.
Từ bốn thi phẩm, người đọc có thể dễ dàng nhận ra, Hoàng Xuân Sơn là một nhà thơ có ý thức tìm kiếm tiếng nói riêng. Ông không ngừng làm mới những chất liệu quen thuộc, không ngừng khai thác khả năng biểu đạt của tiếng Việt, cũng như không ngừng mở rộng biên độ của sự liên tưởng trong thơ.
******
Hoàng Xuân Sơn là một tiếng thơ gây được nhiều sự chú ý, không chỉ ở hải ngoại, mà còn trong những hoạt động trên mạng của ông, ở trong nước.
Thơ của ông vừa mang theo ký ức văn hóa của quê nhà vừa tiếp tục sáng tạo trong không gian sống mới. Thơ ông không chỉ có nỗi nhớ quê hương mà còn có những suy tư về đời sống hiện tại, về tình bạn, về tình yêu, về nỗi cô đơn và những biến động của thân phận.
Thơ ông gần với thơ Bùi Giáng ở trí tưởng tượng tự do và khả năng làm mới ngôn ngữ. Gần với Phạm Thiên Thư ở chất lãng mạn, âm hưởng cổ điển và vẻ huyền nhiệm của thi ca. Và với tôi, Hoàng Xuân Sơn luôn tạo cho mình một đường nét chữ nghĩa riêng, được tạo nên bởi vốn từ vựng rất đỗi phong phú, đầy nhạc tính (như giọng hát hay của ông vậy) và khả năng kết hợp từ ngữ độc đáo.
Ở những sáng tác có tính tìm tòi, Hoàng Xuân Sơn còn cho thấy, ông là một nhà thơ luôn có ý thức khám phá ngôn ngữ, luôn nhìn đời sống ở nhiều tầng nghĩa khác nhau, luôn duy trì cho mình một tinh thần sáng tạo, không chịu đóng khung trong các bó buộc, quy định, vốn rất vớ vẩn và lăng nhăng của người đời.
******
Đọc các thi phẩm của Hoàng Xuân Sơn, tôi luôn như bước vào một thế giới thơ có nhiều sắc thái: khi dịu dàng, tình tứ; khi trầm mặc, u hoài; khi phóng túng, bất ngờ; khi lại nghiêng về những suy tưởng sâu xa.
Và điều làm nên sức hấp dẫn của thế giới thơ Hoàng Xuân Sơn, không chỉ là vẻ đẹp của từng hình ảnh mà còn là khả năng kết hợp giữa cảm xúc và ngôn ngữ. Nhà thơ không ngừng tìm kiếm những cách diễn đạt mới, làm cho những chất liệu quen thuộc trở nên khác lạ, khiến tiếng Việt mở ra những khả năng biểu đạt phong phú hơn.
Mới biết, đằng sau những cuộc rong chơi của ngôn từ Hoàng Xuân Sơn, vẫn luôn là một tâm hồn nhạy cảm của tác giả, trước cái đẹp và sự hữu hạn của đời người.
Tình yêu trong Gió Ngựa đẹp bởi sự tự do và những rung động không thể cưỡng cầu. Nỗi buồn trong Điệu Buồn Trớ Qua đẹp bởi tình yêu đã qua rồi mà lòng người chưa thể nguôi ngoai. Những nghịch lý trong Ở Giữa khiến ta suy nghĩ về khoảng cách giữa con người với con người, giữa hiện hữu và mất mát. Còn Ru Mộng thì lại nhắc ta về khả năng gìn giữ những giá trị tinh thần bằng tình thương và bằng cả tiếng thơ.
Và rồi, tất cả dường như gặp nhau ở câu thơ: “mà rồi cũng thấy phù du điệp trùng.”
Đây là một câu thơ có sức khái quát lớn. “Phù du” là ngắn ngủi, mong manh. “Điệp trùng” là nối tiếp, chồng lớp. Sự mong manh không chỉ đến rồi đi một lần, mà chúng cứ trở đi trở lại trong những chặng đời khác nhau.
Con người đi qua những miền yêu thương, đi qua những gặp gỡ, chia lìa, khát vọng và những giấc mộng. Mỗi lần tưởng như đã chạm đến một điều bền vững, ta lại nhận ra sự biến thiên của thời gian.
Nhưng, nhận thức rõ rằng cuộc đời phù du, không có nghĩa là chúng ta phải bi quan mà ngược lại, nhận thức này giúp con người hiểu hơn giá trị của những điều đang hiện hữu.
Tình yêu dù không vĩnh cửu vẫn có thể làm nên những khoảnh khắc đẹp đẽ. Ký ức dù không thể níu giữ nguyên vẹn vẫn có thể trở thành một phần của đời sống tinh thần. Một cuộc gặp gỡ dù ngắn ngủi vẫn có thể để lại dấu ấn sâu xa. Và một giấc mộng dù mong manh vẫn có thể nuôi dưỡng tâm hồn con người.
Thơ ca không thể giữ lại thời gian, không thể làm cho mọi cuộc gặp gỡ trở thành vĩnh viễn, cũng không thể biến những điều phù du thành bất biến nhưng thơ có thể lưu giữ những rung động, những âm thanh và những vẻ đẹp mà đời sống đã trao cho con người.
Thế nên, người đọc thơ mới hiểu vì sao Hoàng Xuân Sơn dành nhiều năm tháng cho tiếng Việt và thi ca. Nơi xa xôi, lạnh giá, ông vẫn tiếp tục trò chuyện với tiếng mẹ đẻ, tiếp tục tìm tòi, sáng tạo và làm mới những khả năng biểu đạt của ngôn ngữ tiếng Việt, ngôn ngữ của người Việt.
Tôi xin bày tỏ sự trân trọng của mình với một nhà thơ có tình yêu sâu nặng với tiếng Việt, có ý thức sáng tạo và có khả năng tạo dựng một thế giới chữ nghĩa riêng.
Bốn thi phẩm tuy được chọn một cách ngẫu nhiên, không chọn lựa, nhưng chúng đều được viết nên bởi một tâm hồn giàu cảm xúc, bởi một trí tưởng tượng tự do và một nỗi suy tư thường trực về vẻ đẹp, về thời gian và về thân phận con người.
Chính trong đặc tính phù du của cuộc đời, mà tình yêu đã từng có mặt, ký ức đã từng được trải qua, những cuộc gặp gỡ đã từng được hiện hữu và những giấc mộng đã từng được nâng niu ấy - đều trở thành những vẻ đẹp khó thể phai mờ.
Hoàng Xuân Sơn và thơ của ông, rồi sẽ trở thành ký ức, nhưng điều còn ngân vang ở thơ ông với người đời sau, tôi tin, không chỉ là nỗi buồn về những gì đã mất mà còn là niềm trân trọng đối với những gì con người đã từng có, từng yêu thương và từng sống hết lòng. Dẫu, mọi thứ, trước sau, sớm muộn gì:
MÀ RỒI CŨNG THẤY PHÙ DU ĐIỆP TRÙNG!
Sài Gòn 11.11.2026