Bảo Chân dịch từ TV5 Monde - https://information.tv5monde.com/culture/anne-carson-nouvelle-sappho-de-la-poesie-canadienne-2840737

Anne Carson vừa là nhà thơ, tiểu thuyết gia vừa là một học giả nghiên cứu Hy Lạp cổ đại danh tiếng. Bà đã trở thành chủ nhân Giải Nobel Văn học 2026. Là tác giả của một sự nghiệp sáng tác uyên bác, kể những câu chuyện sáng tạo và hiện đại về tình yêu, ham muốn và cái chết qua đó các anh hùng thần thoại, các tác giả cổ đại và các nhà văn lãng mạn cùng được triệu gọi vào.

Bà từng là giáo sư lịch sử và tiếng Hy Lạp cổ đại, giảng dạy tại những trường đại học danh tiếng như McGill ở Montréal, Đại học Michigan và Đại học Princeton. Ở tuổi 76 hiện nay, Anne Carson đang bị chứng Parkinson.

Bà có một vị thế quan trọng trong đời sống văn chương của thế giới nói tiếng Anh.

Danh tiếng của bà vượt qua những biên giới mới vào năm 2020, khi bà được trao Giải Công chúa Asturias về Văn học, một trong những giải thưởng danh giá của Tây Ban Nha. Ban giám khảo khi đó ca ngợi thế giới nghệ thuật của bà là “tinh tế” và “uyên bác”.

“Tình yêu và tất cả những cạm bẫy của nó, sự mãn nguyện, những thử thách, những cảm xúc phức tạp, những nỗi thất vọng, cùng tất cả những vấn đề liên quan đến đời sống tinh thần và thần linh là những chủ đề thường xuyên nhất trong thơ bà”, giáo sư Linda Morra, một trong những chuyên gia nghiên cứu về sáng tác của Carson, nhận định về bà trong Bách khoa toàn thư Canada.

Anne Carson là người phụ nữ đầu tiên nhận Giải Thơ T. S. Eliot danh giá của Anh vào năm 2001, với tác phẩm The Beauty of the Husband: A Fictional Essay in 29 Tangos. Trong tác phẩm này, bà mổ xẻ những dằn vặt của một người phụ nữ bị ám ảnh bởi những cuộc tình của chồng.

Năm 2010, bà nhận Giải PEN với những bản dịch các tác phẩm của nhà viết kịch Hy Lạp Euripides (Grief Lessons: Four Plays by Euripides, 2008), bản chuyển thể trong If Not, Winter (2002) các tác phẩm của nữ thi sĩ Hy Lạp Sappho (thế kỷ VI trước Công nguyên), cùng những tác phẩm của Catullus, nhà thơ La Mã tiên phong của thể thơ elegy, mà Carson mô phỏng và biến tấu trong Nox (2010), một khúc ai ca bà dành cho người anh trai của bà đã qua đời.

Từ Deneuve đến Thucydides

Sinh tại Toronto ngày 21 tháng 6 năm 1950, Anne Carson bắt đầu học tiếng tiếng Hy Lạp nhờ một giáo viên tiếng Latinh, người đã dạy bà môn này trong giờ nghỉ trưa khi bà còn học trung học.

Bà đã hai lần bỏ đại học trước khi hoàn thành bằng tiến sĩ chuyên ngành văn chương cổ điển.

Tác phẩm đầu tay, Eros the Bittersweet: An Essay, xuất bản năm 1986, đã hàm chứa những yếu tố đặc trưng của phong cách của bà: một sự chuyển thể hiện đại từ văn học Hy Lạp cổ điển.

Một nhà phê bình của Boston Review, tạp chí chính trị và văn học Mỹ, từng nhận xét rằng cuốn sách này “ban đầu khiến các học giả Hy Lạp cổ đại kinh ngạc bởi vốn uyên bác của nó; sau đó khiến giới trí thức kinh ngạc vì nó khơi lại sự trở về của truyền thống tiểu luận gia như Seneca, Montaigne hay Emerson. Và cuối cùng, khi được tái bản vào những năm 1990 như một ‘tác phẩm văn học’ dành cho một độc giả hoàn toàn mới, nó lại khiến các nhà thơ kinh ngạc”.

Tuy nhiên, chính là với tác phẩm Men in the Off Hours – một sự pha trộn uyên bác giữa nhiều thể loại, từ văn xuôi cổ điển đến kịch bản phim truyền hình – mà tài năng của bà đạt được sự công nhận rộng rãi trong giới thi ca vào năm 2000.

Tập sách quy tụ những nhân vật kỳ lạ và không ngờ tới như Virginia Woolf, Thucydides hay Catherine Deneuve. Từng được đề cử cho nhiều giải thưởng, cuối cùng tác phẩm đã giành Giải Griffin về Thơ, một giải thưởng danh giá của Canada.

Anne Carson là tác giả của khoảng hai mươi tác phẩm, trong đó có tập tiểu luận Glass, Irony, and God (1992, được dịch sang tiếng Pháp với nhan đề Verre, ironie et Dieu) và Autobiography of Red: A Novel in Verse (1998).

Qua nhiều năm, các nhà phê bình cũng như nhiều nhà văn nổi tiếng, từ Harold Bloom đến Susan Sontag, đã dành nhiều lời ngợi ca cho sáng tác của bà.

Nhà văn và nhà thơ đồng hương Michael Ondaatje từng viết về bà như sau:

“Khi đọc tác phẩm của bà, người ta đứng trước một phổ rộng mênh mông của trí tuệ, tinh thần và cảm xúc được quy tụ lại – một điều hiếm khi xuất hiện ở một con người duy nhất.”