Danh ngôn
“Thế giới này, như nó đang được tạo ra, là không chịu đựng nổi. Nên tôi cần có mặt trăng, tôi cần niềm hạnh phúc hoặc cần sự bất tử, tôi cần điều gì đó có thể là điên rồ nhưng không phải của thế giới này.”
“Ce monde, tel qu’il est fait, n’est pas supportable. J’ai donc besoin de la lune, ou du bonheur, ou de l’immortalité, de quelque chose qui ne soit dement peut-etre, mais qui ne soit pas de ce monde.”
(Albert Camus, Caligula)
.
“Tất cả chúng ta, để có thể sống được với thực tại, đều buộc phải nuôi dưỡng trong mình đôi chút điên rồ.”
“Nous sommes tous obligés, pour rendre la realite supportable, d’entretenir en nous quelques petites folies.”
(Marcel Proust, À l’ombre des jeunes filles en fleurs)
.
“Nghệ thuật và không gì ngoài nghệ thuật, chúng ta có nghệ thuật để không chết vì sự thật.”
“L’art et rien que l’art, nous avons l’art pour ne point mourir de la vérité.” (Friedrich Nietzsche, Le Crépuscule des Idoles)
.
“Mạng xã hội đã trao quyền phát ngôn cho những đạo quân ngu dốt, những kẻ trước đây chỉ tán dóc trong các quán bar sau khi uống rượu mà không gây hại gì cho cộng đồng. Trước đây người ta bảo bọn họ im miệng ngay. Ngày nay họ có quyền phát ngôn như một người đoạt giải Nobel. Đây chính là sự xâm lăng của những kẻ ngu dốt.”
“Social media danno diritto di parola a legioni di imbecilli che prima parlavano solo al bar dopo un bicchiere di vino, senza danneggiare la collettività. Venivano subito messi a tacere, mentre ora hanno lo stesso diritto di parola di un Premio Nobel. È l’invasione degli imbecilli.”
(Umberto Eco, trích từ bài phỏng vấn thực hiện tại Đại học Turin (Ý), ngày 10 tháng 6 năm 2015, ngay sau khi U. Eco nhận học vị Tiến sĩ danh dự ngành Truyền thông và Văn hoá truyền thông đại chúng. Nguyên văn tiếng Ý đăng trên báo La Stampa 11.06.2015)
Ban Biên tập
Địa chỉ liên lạc:
1. Thơ
tho.vanviet.vd@gmail.com
2. Văn
vanviet.van14@gmail.com
3. Nghiên cứu Phê Bình
vanviet.ncpb@gmail.com
4. Vấn đề hôm nay
vanviet.vdhn1@gmail.com
5. Thư bạn đọc
vanviet.tbd14@gmail.com
6. Tư liệu
vanviet.tulieu@gmail.com
7. Văn học Miền Nam 54-75
vanhocmiennam5475@gmail.com
Tra cứu theo tên tác giả
- A. A. Fadeev
- A. Puskin
- A. T.
- Abdulrazak Gurnah
- Abraham F. Lowenthal
- Ace Le
- Ace Lê
- Adam Gopnik
- Adonis
- Adrian Horton
- Agi Mishol
- Ái Điểu
- Ajar
- Akiko Miki
- Alain Guillemin
- Alan Phan
- Alăng Văn Gáo
- Alăng Văn Giáo
- Albert Camus
- Aldous Huxley
- Aleksandr Griboedov
- Alesandr Blok
- Alex Marshall
- Alex Smith
- Alex Thai
- Alex-Thái Đình Võ
- Alexander Fadeev
- Alexander Solzhenitsyn
- Alexandra Alter
- Alexandre FERON
- Alice Munro
- Alina Lesik
- Alison Flood
- Allen Ginsberg
- Amanda Gorman
- Amartya Sen
- Amelia Glaser
- Amos Oz
- An Nam
- Anatole France
- Anatoly Gavrilov
- Anders Olsson
- André Breton
- André Menras
- André Menras – Hồ Cương Quyết
- André Menras Hồ Cương Quyết
- Andrea Hoa Pham
- Andrea Kendall-Taylor
- Andreas Bernard
- Andreas Fulda
- Andreas Wimmer
- Andrew Postman
- Andy Cao
- Anh Anh
- Anh Hồng
- Anh Hồng (nhà thơ)
- Ánh Liên
- Anh Nhi
- Anh Văn
- Anika Zeller
- Anna Akhmatova
- Anna Maria Bracale Ceruti
- Anna Mitchell
- Anna Schmid
- Anne Carson
- Anne Cazaubon
- Anne Hébert
- Anne Henochowicz
- Anne Nguyễn
- Annie Ernaux
- António Jacinto
- Antôn Nguyễn Trường Thăng
- Archimedes L.A. Patti
- Arlette Quỳnh Anh Trần
- Arnold Schwarzenegger
- Artem Sakharov
- Arthur Koestler
- Arty Abel
- Arvind Subramanian
- Augustina
- Aurélie Coulon
- Aurelien Breeden
- Ba Đâu Thảo
- Ba Sàm
- Bá Thụ Đàm
- Bạch Cúc
- Bạch Hoàn
- Bách Mỵ
- Bách Thân
- Bạch X. Phẻ
- Bạch Xuân Phẻ
- Badiucao
- Bakhtin
- Ban Mai
- Bàn Văn Thòn
- Ban Vận động Văn đoàn Độc lập Việt Nam
- Bảo Chân
- Bảo Huân
- Bảo La
- Bảo Nhi Lê
- Bảo Ninh
- Bảo Phác
- Bảo Tích
- Bão Vũ
- Bảo Yến
- Barbara Demick
- Bashô
- Bạt Xứ
- Batrioldman
- Bauxite Việt Nam
- Bắc Đảo
- Bắc Phong
- Bằng Việt
- BB Ngô
- Bei Dao
- Benjamin Péret
- Benjamin Ramm
- Bertolt Brecht
- Bertrand Russell
- Bettina Rheims
- Bích Ngân
- Biếm họa
- Biên Cương
- Biệt Hiệu
- Bilahari Kausikan
- Bill Hayton
- Billy Collins
- Bình Nguyên Lộc
- Brahma Chellaney
- Branko Milanovic
- Brett Reilly
- Brian Pascus
- Brian Wu
- Brice Pedroletti
- Brodsky
- Bryan
- Bùi An
- Bùi Bảo Trúc
- Bùi Bắc
- Bùi Bích Hà
- Bùi Chát
- Bùi Chí Trung
- Bùi Chí Vinh
- Bùi Công Thuấn
- Bùi Công Trực
- Bùi Đức Lại
- Bùi Giáng
- Bùi Hải Quảng
- Bùi Hoàng Tám
- Bùi Hoằng Vị
- Bùi Huệ Chi
- Bùi Huy
- Bui Huy Hoi Bui
- Bùi Mai Hạnh
- Bùi Mạnh Hùng
- Bùi Mẫn Hân
- Bùi Minh Quốc
- Bùi Ngọc Tấn
- Bùi Quang Thắng
- Bùi Suối Hoa
- Bùi Thanh Hiếu
- Bùi Thanh Phương
- Bùi Thanh Tuấn
- Bùi Thụy Băng
- Bùi Tiến An
- Bùi Trân Phượng
- Bùi Trọng Hiền
- Bùi Văn Kha
- Bùi Văn Nam Sơn
- Bùi Việt Sỹ
- Bùi Vĩnh Phúc
- Bùi Xuân Bách
- Bùi Xuân Đính
- Bùi-Viết Văn Đức
- Bulgakov
- Bửu Chỉ
- C.D.
- Cái Lư Hương
- Cái Trọng Ty
- Cam Ly
- Cameron Shingleton
- Cảnh Chánh
- Cao Bảo Vân
- Cao Bình Minh
- Cao Chi
- Cao Gia An
- Cao Hành Kiện
- Cao Huy Thuần
- Cao Kim Ánh
- Cao La
- Cao Quang Nghiệp
- Cao Tần
- Cao Thị Hồng
- Cao Thu Cúc
- Cao Tự Thanh
- Cao Việt Dũng
- Cao Xuân Hạo
- Cao Xuân Huy
- Carl Bildt
- Carl O. Schuster
- Carlos Assunção
- Carolyn Mary Kleefeld
- Cát Linh
- Cẩm Tú
- Cấn Thị Thêu
- Chan Phuong
- Chanh Tam
- Charles Bo
- Charles Bukowski
- Charles S. Kraszewski
- Charles Simic
- ChatKP
- Chau Doan
- Châm Khanh
- Chân Minh
- Chân Pháp Xa
- Chân Phương
- Chân Xuân Tản Viên
- Châu Diên
- Châu Hải Đường
- Châu Hồng Thủy
- Châu Hữu Quang
- Chenn
- Chế Diễm Trâm
- Chế Lan Viên
- Chi Mai
- Chi Phương
- Chiêu Dương
- Chiêu Khiêm
- Chiharu Shiota
- Chim Hải
- Chim Trắng
- Chinh Ba
- Chính Tâm
- Chính Vĩ
- Chinua Achebe
- Chơn Không Cao Ngọc Phượng
- Christian Gampert
- Christian Welzel
- Christina Mary Hjortlund
- Christoph Giesen
- Christoph Sator
- Christopher Balding
- Christopher Goscha
- Christy Wampole
- Chu Dương
- Chu Hảo
- Chu Hoạch
- Chu Kim
- Chu Mộng Long
- Chu Quang Tiềm
- Chu Tử
- Chu Văn Lễ
- Chu Văn Sơn
- Chu Vĩnh Hải
- Chu Vương Miện
- Chu Xuân Diên
- Chung Le
- Claire Simon
- Claus Hecking
- Clay Phạm
- Clément Ghys
- Concepcion de Leon
- Connie Hoàng
- Cora Engelbrecht
- Costica Bradatan
- Cổ Ngư
- Công Nguyễn
- Cù An Hưng
- Cù Huy Hà Vũ
- Cù Mai Công
- Cù Tuấn
- Cung Minh Huân
- Cung Tích Biền
- Cung Trầm Tưởng
- Cư sĩ Minh Đạt
- D. S. Likhachev
- Da Màu
- Dạ Ngân
- Dạ Thảo Phương
- Dã Tượng
- DAD
- Dadolin Murak
- Damien Cave
- Damien Keown
- Dan Bilefsky
- Dan Slater
- Dana Gioia
- Danh ngôn
- Dani Rodrik
- Daniel Halpern
- Daniel Hautzinger
- Daniela Prugger
- Daron Accemoglu
- David Brown
- David Gascoyne
- David Marchese
- David Weinberger
- Ðặng Thơ Thơ
- Demetrio Paparoni
- DEUTSCHE WELLE
- Di
- Di Li
- Diêm Liên Khoa
- Diễm Thi
- Diễm Tường
- Diễn đàn Thế kỷ
- Diệp Duy Liêm
- Diệp Huy
- Ðinh Cường
- Dino Buzatti
- Dipanjan Roy Chaudhury
- Dmitri Prokofyev
- Dmitry Burago
- Dmitry Muratov
- Dmitry Tsyganov
- Doãn Cẩm Liên
- Doãn Mạnh Dũng
- Doãn Mẫn
- Doãn Quốc Sỹ
- Dominique Lemieux
- Donald Inglehart
- Donna Ashworth
- Ðỗ Quang Nghĩa
- Ðỗ Quyên
- Du Tử Lê
- Dung Nguyễn
- Dũng Phan
- Dũng Trung Kqd
- Dũng Vũ
- Duy Lam
- Duy Tân
- Duy Thanh
- Duy Thông
- duyên
- Duyên Anh
- Duyên Khánh
- Dư Hoa
- Dư Kiệt
- Dư Thị Hoàn
- Dư Thu Vũ
- Dương Đại Triều Lâm
- Dương Đình Giao
- Dương Khánh Phương
- Dương Kiền
- Dương Ngạn
- Dương Nghiễm Mậu
- Dương Ngọc Thái
- Dương Như Nguyện
- Dương Phương Vinh
- Dương Thắng
- Dương Thiệu Tước
- Dương Thu Hương
- Dương Thuấn
- Dương Tú
- Dương Tường
- Dương Văn Ba
- Dương Vân
- Dylan Suher
- Đa Mi
- Đà Văn
- Đàm Hà Phú
- Đàm Hách Thành
- Đào An Khánh
- Đào Anh Kha
- Đào Công Tiến
- Đào Duy Anh
- Đào Hiếu
- Đào Lê Na
- Đào Ngọc Chương
- Đào Nguyên
- Đào Nguyễn
- Đào Nguyên Phương Thảo
- Đào Như
- Đào Phương Liên
- Đào Quang Toản
- Đào Tấn Phần
- Đào Thái Tôn
- Đào Thị Hương
- Đào Tiến Thi
- Đào Trung Đạo
- Đào Trường Phúc
- Đào Tuấn
- Đào Tuấn Ảnh
- Đào Văn Bình
- Đào Văn Thuỵ
- Đào Văn Tiến
- Đào Vũ Anh Hùng
- Đạt Nguyễn
- Đặng Anh Đào
- Đặng Bích Phượng
- Đặng Chương Ngạn
- Đặng Đình Cung
- Đặng Đình Mạnh
- Đặng Gia Mẫn
- Đặng Hà
- Đặng Hải Sơn
- Đặng Hoàng Giang
- Đặng Hồng Nam
- Đặng Hùng Võ
- Đặng Hương Giang
- Đặng Hữu
- Đặng Lưu
- Đặng Mai Lan
- Đặng Mậu Tựu
- Đăng Nguyên
- Đặng Nguyên Triết
- Đặng Phùng Quân
- Đặng Quốc Thông
- Đặng Sơn Duân
- Đặng Thái
- Đăng Thành
- Đặng Thân
- Đặng Thị Hảo
- Đặng Thơ Thơ
- Đặng Tiến
- Đặng Tiến (Thái Nguyên)
- Đặng Trung Nghĩa
- Đặng Túy
- Đặng Văn Dũng
- Đặng Văn Hùng
- Đặng Văn Ngữ
- Đặng Văn Sinh
- Đặng Vũ Vương
- Đặng Xuân Thảo
- Đặng Xuân Xuyến
- Đằng-Giao
- Điểm Thọ
- Đinh Bá Anh
- Đinh Cường
- Đinh Hoàng Thắng
- Đinh Hùng
- Đình Kính
- Đinh Lê Vũ
- Đinh Linh
- Đinh Ngọc Thu
- Đinh Phương
- Đinh Phương Thảo
- Đinh Quang Anh Thái
- Đinh Thanh Huyền
- Đinh Thị Như Thúy
- Đinh Trường Chinh
- Đinh Từ Bích Thuý
- Đinh Từ Bích Thúy
- Đinh Văn Đức
- Đinh Vũ Hoàng Nguyên
- Đinh Ý Nhi
- Đinh Yên Thảo
- Đoàn Ánh Thuận
- Đoàn Bảo Châu
- Đoàn Cầm Thi
- Đoàn Công Lê Huy
- Đoàn Hồng Lê
- Đoàn Huy Giao
- Đoàn Huyền
- Đoàn Khắc Xuyên
- Đoàn Lê Giang
- Đoàn Nhã Văn
- Đoàn Thanh Liêm
- Đoan Trang
- Đoàn Tùng Nguyễn
- Đoàn Tử Huyến
- Đoàn Việt Hùng
- Đoàn Xuân Kiên
- Đỗ Anh Hoa
- Đỗ Anh Tuấn
- Đỗ Bích Thuý
- Đỗ Cao Bảo
- Đỗ Duy Ngọc
- Đỗ Đức
- Đỗ Đức Đông Ngàn
- Đỗ Đức Hiểu
- Đỗ Hòa
- Đỗ Hoàng Diệu
- Đỗ Hồng Ngọc
- Đỗ Hồng Nhung
- Đỗ Hữu Chí
- Đỗ Kh
- Đỗ Kh.
- Đỗ Khiêm
- Đỗ Kim Thêm
- Đỗ Lai Thuý
- Đỗ Lai Thúy
- Đỗ Lê Anh Đào
- Đỗ Mạnh Hoàng
- Đỗ Minh Tuấn
- Đỗ Nghê
- Đỗ Ngọc
- Đỗ Ngọc Thống
- Đỗ Quang Nghĩa
- Đỗ Quang Vinh
- Đỗ Quý Toàn
- Đỗ Quyên
- Đỗ Quỳnh Dao
- Đỗ Thái Bình
- Đỗ Thắng Cảnh
- Đỗ Thị Thu Trà
- Đỗ Thiên Anh Tuấn
- Đỗ Trí Vương
- Đỗ Trọng Khơi
- Đỗ Trung Quân
- Đỗ Trường
- Đỗ Tuyết Khanh
- Đồng Chuông Tử
- Đông Hoài
- Đông Hồ
- Đông Kha
- Đông Ngàn Đỗ Đức
- Đông Nghi
- Đức Ban
- Đức Đàm
- Đức Flying Bay
- Đức Hoàng
- Đức Lê
- Đức Phổ
- Đức Tâm
- Đức Tiến
- E. M. Forster
- E.E. Cummings
- E.M. Chernoivanenko
- Eamonn Butler
- Eckart Kleßmann
- Eduardo Galeano
- Edward Hirsch
- Elena Pucillo Truong
- Elias Canetti
- Ellen Bass
- Eloisa Amezcua
- Emiel Roothooft
- Emma Loffhagen
- Emmanuelle Jardonnet
- Eric Henry
- Eric Weiner
- Erica Frantz
- Erik Harms
- Erik Korling
- Euan Ward
- Éva Voszka
- Evgheni Dobrenko
- F.N.
- Federico García Lorca
- Feliks Kuznesov
- Filip Lech
- Flanny O’Connor
- Florence Noiville
- Florian Altenhöner
- France A. Córdova
- Francis Fukuyama
- Francis Fukuyma
- François Guillemot
- Frank Dikötter
- Frank O'Hara
- Frankfurt
- Fred Hiatt
- Friedrich Dürrenmatt
- Friedrich Nietzsche
- Friedrich Wilhelm Graf
- Fritz J. Raddatz
- Gã Khờ
- Gabriel García Márquez
- Gabriel Josipovici
- Gaither Stewart
- Gaiutra Bahadur
- Gary Leupp
- Gavin Butler
- Gặp gỡ và trò chuyện
- Georg Bönisch
- Georg Trakl
- George Burchett
- George Orwell
- George Perreault
- George Siemens
- Georges Condominas
- Gerhard Will
- Germain Droogenbroodt
- Giang Dang
- Giang Lại Đức
- Giang Nam
- Giáng Vân
- Giáo hoàng Leo XIV
- Giao Nguyễn
- Giáp Văn Dương
- Gideon Rachman
- Giuse Lê Công Đức
- Goethe
- Gonçalo Fernandes
- Gottfried Benn
- Graham Allison
- Grigory Yudin
- Günter Kunert
- Gyảng Anh Iên
- Hà Duy Phương
- Hà Dương Tuấn
- Hà Dương Tường
- Hà Đình Nguyên
- Hạ Đình Nguyên
- Hà Huy Khoái
- Hà Huy Sơn
- Hà Hương
- Hà Lệ Minh
- Hà Ngọc Hòa
- Hạ Nguyên
- Hà Nguyên Du
- Hà Nhân
- Hà Nhật
- Hà Phạm Phú
- Hà Quang Vinh
- Hà Sĩ Phu
- Hà Thanh Vân
- Hà Thế
- Hà Thị Minh Đạo
- Hà Thúc Sinh
- Hà Thủy Nguyên
- Hà Tùng Long
- Hà Tùng Sơn
- Hà Văn Thịnh
- Hà Văn Thùy
- Hà Vũ Trọng
- Hagi Kenaan
- Hai An Vu
- Hải Hạc
- Hải Ngọc
- Hai Thanh
- Hàm Anh
- Han Dang
- Hàn Giang
- Han Kang
- Hàn Vĩnh Diệp
- Hạnh Diễm
- Hạnh Nguyên
- Hạnh Phước
- Hạnh Viên
- Hannah Beech
- Hào Thiện Nhân
- Hari Kunzru
- Haruki Murakami
- Hân Hương
- Heiko Buschke
- Heinrich Heine
- Henri Michaux
- Henry David Thoreau
- Henry Wadsworth Longfellow
- Heriberto Araújo
- Hermann Hesse
- Hermann von Helmholtz
- Hiền Trang
- Hiệp Ikaria
- Hiệu Minh
- Hiếu Tân
- Ho Lai-Ming
- Hòa Bình Lê
- Hoa Níp
- Hoài Hương
- Hoài Nam
- Hoài Phương
- Hoài Thanh
- Hoài Việt
- Hoài Ziang Duy
- Hoan Doan
- Hoàn Nguyễn
- Hoàng Ánh
- Hoàng Anh Tuấn
- Hoàng Cát
- Hoàng Cầm
- Hoàng Chí Hiếu
- Hoàng Chính
- Hoàng Cường Long
- Hoàng Dũng
- Hoàng Dương Tuấn
- Hoàng Đăng Khoa
- Hoàng Đỗ
- Hoàng Đông
- Hoàng Đức Truật
- Hoàng Hà
- Hoàng Hải Thủy
- Hoàng Hải Vân
- Hoảng Hãn
- Hoàng Hôn
- Hoàng Hưng
- Hoàng Khởi Phong
- Hoàng Kim Oanh
- Hoàng Lại Giang
- Hoàng Lan
- Hoàng Lan Anh
- Hoàng Lan Chi
- Hoàng Lê
- Hoàng Lệ
- Hoàng Linh
- Hoàng Long
- Hoàng Mai Ðạt
- Hoàng Mạnh Hải
- Hoàng Minh Trí
- Hoàng Minh Tường
- Hoàng Nam
- Hoàng Nga
- Hoàng Ngọc Biên
- Hoàng Ngọc Hiến
- Hoàng Ngọc Nguyên
- Hoàng Ngọc Tuấn
- Hoàng Nguyễn
- Hoàng Nguyên Vũ
- Hoàng Nhơn
- Hoàng Nhuận Cầm
- Hoàng Phạm Gia Khang
- Hoàng Phong Tuấn
- Hoàng Phủ Ngọc Tường
- Hoàng Quân
- Hoàng Quốc Dũng
- Hoàng Quốc Hải
- Hoàng Thị Hường
- Hoàng Thị Thu Thủy
- Hoàng Thu Phố
- Hoàng Thúy
- Hoàng Thuỵ Anh
- Hoàng Tiến
- Hoàng Trung Thông
- Hoàng Tuấn Công
- Hoàng Tuấn Phổ
- Hoàng Tùng
- Hoàng Tuỵ
- Hoàng Tư Giang
- Hoàng Văn Sơn
- Hoàng Việt
- Hoàng Vũ Sơn
- Hoàng Vũ Thuật
- Hoàng Xuân Phú
- Hoàng Xuân Sơn
- Hoàng Xuân Tuyền
- Hoàng Yến
- Horst Bienek
- Howard Gardner
- Hồ Anh Thái
- Hồ Bạch Thảo
- Hồ Bất Khuất
- Hồ Diệu Vân
- Hồ Dzếnh
- Hồ Đắc Vũ
- Hồ Đình Nghiêm
- Hồ Hải Thụy
- Hồ Hữu Tường
- Hồ Minh Tâm
- Hồ Ngọc Đại
- Hồ Như
- Hồ Phú Bông
- Hồ Tịnh Tình
- Hồ Trường An
- Hồ Tú Bảo
- Hội những người ủng hộ GS. Chu Hảo
- Hồng Anh
- Hồng Hoang
- Hồng Lê Thọ
- Hồng Phú
- Huệ Hương Hoàng
- Huguette Bertrand
- Huong Nguyen
- Huy Bảo
- Huy Cận
- Huy Đức
- Huy Tưởng
- Huyền Thương
- Huỳnh Duy Lộc
- Huỳnh Hoa
- Huỳnh Hữu Uỷ
- Huỳnh Hữu Ủy
- Huỳnh Kim Báu
- Huỳnh Kim Quang
- Huỳnh Lê Nhật Tấn
- Huỳnh Liễu Ngạn
- Huỳnh Ngọc Chênh
- Huỳnh Như Phương
- Huỳnh Sơn Phước
- Huỳnh Tấn Mẫm
- Huỳnh Thế Du
- Huỳnh Thục Vy
- Huỳnh Trọng Khang
- Huỳnh Tuấn Anh
- Hứa Chương Nhuận
- Hứa Lập Chí
- Hương Lan
- Hường Thanh
- Hương Thủy
- Hữu Danh
- Hữu Đông
- Hữu Loan
- Hữu Mai
- Hữu Phương
- Ian Bui
- Ian Johnson
- Igor Poglazov
- Iio Sōgi
- Ilza Burchett
- Inrasara
- Iris Radisch
- Isabella Kwai
- Issa
- Issac Bashevis Singer
- Italo Calvino
- Iya Kiva
- J. M. Lotman
- J.B Nguyễn Hữu Vinh
- Jacques Attali
- Jacques Prévert
- Jake Johnson
- James Borton
- James Daniel Spears
- James G. Zumwalt
- James Grossman
- James Joyce
- James Poniewozik
- James Stavridis
- James WrightJuan Felipe Herrera
- Jang Kều
- Janos Kornai
- Jared Carters
- Jason Lopata
- Jason Morris-Jung
- Jay Nordlinger
- Jaya K.
- Jean Chesnaux
- Jean d'Ormesson
- Jean Piaget
- Jean Przyluski
- Jean Toomer
- Jean-Jacques Brochier
- Jean-Jacques Roth
- Jean-Louis Rocca
- Jean-Luc Chalumeau
- Jean-Marc Roberts
- Jean-Patrick Géraud
- Jean-Paul Sartre
- Jefferson Cowie
- Jeffrey Hanfover
- Jeffrey Nall
- Jessica Swoboda
- Jessie Yeung
- Jiayang Fan
- Jimmy Carter
- Joan Hua
- João Guimarães Rosa
- Joaquin Nguyễn Hòa
- Johann Grolle
- John Ashbery
- John Barrow
- John Cheever
- John D. Howard
- John Freeman
- John Keane
- John McCain
- Jon Fosse
- Jonathan Dee
- Jonathan London
- Jonathan Scott Holloway
- Jörg Wischermann
- Jorge Amado
- Jorge Luis Borges
- Joschka Fischer
- Josée Lapointe
- Joseph Wong
- Joseph Wright
- Josh Rogin
- Joshua Rothman
- Juan Pablo Cardenal
- Juan Pablo Cardenal & Heriberto Araújo
- Julia Cagé
- Julio Cortázar
- Jun’ichiro Tanizaki
- Kahil Gibral
- Kai Hoàng
- Kale
- Kalynh Ngô
- Kamel Daoud
- Kao Phú
- Kap Seol
- Karel Appel
- Karen Tongson
- Kate Chopin
- Katie Razzall
- Kazuo Shiraga
- Kenneth Nguyen
- Kenzaburo Oe
- Keorapetse Kgositsile
- Kerstin Holm
- Kều Jang
- Kha Lương Ngãi
- Kha Tiệm Ly
- Khải Đơn
- Khái Hưng
- Khaled Juma
- Khaly Chàm
- Khang Quốc Ngọc
- Khánh
- Khánh Bình
- Khánh Duy
- Khánh Khánh
- Khánh Ly
- Khánh Mai
- Khanh Nguyen
- Khanh Pham
- Khánh Phương
- Khánh Trâm
- Khánh Trường
- Khét
- Khế Iêm
- Khiêm Nhu
- Khổng Đức Thiêm
- Khuất Đẩu
- Khuất Thu Hồng
- Khuê Minh Nguyệt
- Khuê Phạm
- Khuyết Thư
- Kiệm Hoàng
- Kiến Văn
- Kiệt Anh Hùng
- Kiệt Tấn
- Kiều Duy Vĩnh
- Kiều Loan
- Kiều Mai Sơn
- Kiều Maily
- Kiều Phong
- Kiều Thị An Giang
- Kim Ân
- Kim Chi
- Kim Dung
- Kim Hạnh
- Kim Thúy
- Kim Trần
- Kim Yi-deum
- Kinh Bắc
- Kính Hòa
- Klaus Wiegerefe
- Kobayashi Issa
- Kúm
- Kumar Vikram
- Kurt-Martin Mayer
- Kỳ Duyên
- Kyoko Numano
- L. N. Tolstoy
- L. V. H.
- La Khắc Hoà
- La Khắc Hòa
- Lã Nguyên
- Lại Nguyên Ân
- Lam Điền
- Lam Hạnh
- Lam Ngọc
- Lam Thái Hòa
- Lan Nguyên
- Lang Anh
- Langston Hughes
- LAP
- Larry Diamond
- Lars Vargö
- László Krasznahorkai
- Laura Cappelle
- Laurent Sagalovitsch
- Lawrence Ferlinghetti
- Lâm Chương
- Lâm Duyên
- Lâm Hạnh
- Lâm Lê
- Lâm Ngân Mai
- Lâm Quang Mỹ
- Lâm Thị Mỹ Dạ
- Lenin
- Leon Trotsky
- Leonard Cohen
- Leonardo da Vinci
- Lê An Thế
- Lê Anh Hoài
- Lê Anh Hùng
- Lê Ân
- Lê Bá Đảng
- Lê Bảo Nhi
- Lê Bích Vượng
- Lê Chiều Giang
- Lê Công Định
- Lê Công Giàu
- Lê Công Tư
- Lê Ðình Nhất Lang
- Lê Dũng
- Lê Duy Nam
- Lê Đạt
- Lê Đăng Doanh
- Lê Đình Cai
- Lê Đình Khẩn
- Lê Đình Thắng
- Lê Đỗ Huy
- Lê Đức Dục
- Lê Đức Thôn
- Lê Giang Trần
- Lê Hải
- Lệ Hằng
- Lê Hiệp
- Lê Hoài Nguyên
- Lê Hoàng Diễm Trang
- Lê Hoàng Lân
- Lê Học Lãnh Vân
- Lê Hồ Quang
- Lê Hồng Hà
- Lê Hồng Hiệp
- Lê Hồng Lâm
- Lê Hùng
- Lê Hùng Vọng
- Lê Huy Hòa
- Lê Huyền Ái Mỹ
- Lê Huỳnh Lâm
- Lê Hữu
- Lê Hữu Khoá
- Lê Hữu Khóa
- Lê Hữu Nam
- Lê Kế Lâm
- Lê Khải
- Lê Kim Duy
- Lê Ký Thương
- Lê Lạc Giao
- Lê Luân
- Lê Mã Lương
- Lê Mai
- Lê Mai Lĩnh
- Lê Mạnh Chiến
- Lê Mạnh Đức
- Lê Minh
- Lê Minh Chánh
- Lê Minh Hà
- Lê Minh Hiền
- Lê Minh Khuê
- Lê Minh Phong
- Lê Ngân Hằng
- Lê Ngọc Luân
- Lê Ngọc Sơn
- Lê Nguyễn
- Lê Nguyễn Duy Hậu
- Lê Nguyễn Hương Trà
- Lê Nguyên Long
- Lê Nguyên Vỹ
- Lê Như Bình
- Lê Oa Đằng
- Lê Phan
- Lê Phú Khải
- Lê Quang
- Lê Quang Đức
- Lê Quảng Hà
- Lê Quang Hợp
- Lê Quang Thành
- Lê Quân
- Lê Quốc Anh
- Lê Quỳnh
- Lê Quỳnh Mai
- Lê Sa Long
- Lê Si Na
- Lê Sơn
- Lê Tất Đạt
- Lê Tất Điều
- Lê Thanh Dũng
- Lê Thanh Hải
- Lê Thanh Phong
- Lê Thanh Trường
- Lê Thân
- Lê Thế Thắng
- lê thi diem thuý
- Lê Thị Hồng Minh
- Lê Thị Huệ
- Lê Thị Hường
- Lê Thị Oanh
- Lê Thị Thanh Tâm
- Lê Thị Thấm Vân
- Lê Thiết Cương
- Lê Thiếu Nhơn
- Lê Thọ Bình
- Lê Thời Tân
- Lê Thời Thôi
- Lê Thu Hiền
- Lê Thúy Bảo Liên
- Lê Tiên Long
- Lê Trí Tuệ
- Lê Trinh
- Lê Trọng Nghĩa
- Lê Trọng Nguyễn
- Lê Trung Tĩnh
- Lê Trường Thanh
- Lê Tuấn Huy
- Lê Tuyết Hạnh
- Lê Văn Bỉnh
- Lê Văn Hảo
- Lê Văn Hiếu
- Lê Văn Hòa
- Lê Văn Hùng Vĩ
- Lê Văn Luân
- Lê Văn Sơn
- Lê Văn Trung
- Lê Văn Tùng
- Lê Vĩnh Tài
- Lê Vĩnh Triển
- Lê Vũ Trường Giang
- Lê Xuân Khoa
- Lê Xuyên
- Li Edelkoort
- Li Tana
- Li Zhongqin
- Liêu Diệc Vũ
- Liêu Thái
- Liễu Trương
- Linh Nguyên
- Linh Phạm
- Linh Văn
- Linh Vân
- Linh-Chân Brown
- LKH
- Lorca
- Louis Aragon
- Louise Glück
- Lộc Vàng
- Lợi Phan Mai
- Luân Hoán
- Ludwig von Mises
- Luke Hunt
- Luke Turner
- Lữ Kiều
- Lữ Minh Trí
- Lữ Quỳnh
- Lương Đào
- Lương Thiệu Quân
- Lương Thư Trung
- Lưu Á Châu
- Lưu Bình Nhưỡng
- Lưu Diệu Vân
- Lưu Đình Long
- Lưu Đức Trung
- Lưu Hà
- Lưu Hiểu Ba
- Lưu Khánh Thơ
- Lưu Mê Lan
- Lưu Minh Hải
- Lưu Na
- Lưu Nhi Dũ
- Lưu Quang Vũ
- Lưu Thuỷ Hương
- Lưu Thủy Hương
- Lưu Trọng Tưởng
- Lưu Trọng Văn
- Lưu Uyên Khôi
- Lý Đợi
- Lý Gia Trung
- Ly Hoàng Ly
- Lý Ngang
- Ly Phạm
- Lý Quang Hoàn
- Lý Thanh
- Lý Tiến Dũng
- Lý Toàn Thắng
- Lý Trực Dũng
- Lý Xuân Hải
- Lydia Davis
- Lynh Bacardi
- LysP
- M. Gorky
- M. Trần
- M.L. Gasparov
- Mạc Phong Tuyền
- Mạc Văn Trang
- Mạc Việt Hồng
- Mạch Nha
- Mạch Quang Thắng
- Madeleine Riffaud
- Madlovics Bálint
- Magyar Bálint
- Mahmoud Darwish
- Mai An Nguyễn Anh Tuấn
- Mai Anh Tuấn
- Mai Bá Ấn
- Mai Bá Kiếm
- Mai Chanh
- Mai Đỗ
- Mai Hiền
- Mai Khôi
- Mai Kim Ngọc
- Mai Lý
- Mai Nhật
- Mai Ninh
- Mai Quốc Ấn
- Mai Quỳnh
- Mai Quỳnh Nam
- Mai Sơn
- Mai Thái Lĩnh
- Mai Thanh Sơn
- Mai Thảo
- Mai Tú Ân
- Mai Văn Hoan
- Mai Văn Phấn
- Mai Văn Tính
- Maki Starfield
- Mamleev
- Mạnh Kim
- Manuel Casimiro
- Mão Xuyên
- Marc Andrus
- Marcel Reich-Ranicki
- Marci Shore
- Marco Ferrarese
- Margarita Lyutova
- Marguerite Duras
- Maria Donovan
- Maria Ressa
- Marie Lê Thị Hoa
- Mário de Andrade
- Mario Vargas Llosa
- Marion Hennebert
- Mark B. Hamilton
- Mark Binelli
- Mark Frankland
- Mark Osaki
- Mark Strand
- Marta Hillers
- Martin Jankowski
- Martin Kulldorff
- Marty Robbins
- Mary Morose
- Mary Walsh
- Masaoka Shik
- Matei Vişniec
- Mathias Mayer
- Matthew Clayfield
- Matthew Crawford
- Maurice Blanchot
- Maximilian Steinbeis
- May
- Maya Angelou
- Mặc Đỗ
- Mặc Lâm
- Mân Côi
- McAmmond Nguyễn Thị Tư
- Media Văn Việt
- Mia Pluger
- Michael Burawoy
- Michael Scammell
- Miêng
- Mike Ives
- Mikhail Shishkin
- Mikhail Sholokhov
- Mikhail Viktorovich Zygar
- Milan Kundera
- Mimmi Diệu Hường Bergström
- MInh Anh
- Minh Huệ
- Minh Hùng
- Minh Luật
- Minh Phúc
- Minh Quang – Lê Chiên
- Minh Quang Ho
- Minh Tâm
- Minh Thùy
- Minh Thư
- Minh Toàn
- Minh Tuấn
- Minh Tự
- Mireille Sacotte
- Miura Chora
- Monica Berlin
- Mường Mán
- Mỹ Hằng
- Mỹ Lan
- N. S. Khrushchev
- Nadine Murtaja
- Nam Dao
- Nam Dao Nguyễn Mạnh Hùng
- Nam Đan
- Nam Đông
- Nam Nguyên
- Nam Sơn
- Naowarat Pongpaiboon
- Natalia lacovelli
- Nataliya Zhynkina
- Natsume Sōseki
- Nay Aung
- ng. anhanh
- Ng.Uyển Nicole Dương
- Ngải Vị VỊ
- Ngân Xuyên
- Nghệ thuật
- Nghĩa Đặng
- Nghiêm Lương Thành
- Nghiêm Phương Mai
- Nghiêm Thanh Hương
- Nghiêm Xuân Hồng
- Nghiên Cứu Phê Bình
- Ngo Thu
- Ngọc Anh
- Ngọc Duy Phan
- Ngoc Hien Bui
- Ngọc Linh
- Ngô Anh Tuấn
- Ngô Bảo Châu
- Ngô Đình Thẩm
- Ngô Đồng
- Ngô Hương Giang
- Ngô Khắc Tài
- Ngộ Không Phí Ngọc Hùng
- Ngô Kim Khôi
- Ngô Kim-Khôi
- Ngô Liêm Khoan
- Ngô Lực
- Ngô Mai Phong
- Ngô Mạnh Hùng
- Ngô Minh
- Ngô Minh Khôi
- Ngô Ngọc Loan
- Ngô Ngọc Trai
- Ngô Nguyên Dũng
- Ngô Nhật Đăng
- Ngô Quốc Phương
- Ngô Quốc Thịnh
- Ngô Thế Vinh
- Ngô Thị Kim Cúc
- Ngô Thị Thanh Lịch
- Ngô Thị Thu Ngần
- Ngô Tùng Phong
- Ngô Tự Lập
- Ngô Văn
- Ngô Văn Giá
- Ngô Viết Nam Sơn
- Ngô Viết Trọng
- Ngô Việt Trung
- Ngô Vĩnh Long
- Ngô Xuân Hội
- Ngô Xuân Phúc
- Ngô Xuân Thảo
- Ngu Yên
- Nguyen Duc Thanh
- Nguyễn Hải Hoành
- Nguyễn Anh Dũng
- Nguyễn Anh Sơn
- Nguyễn Anh Tuấn
- Nguyễn Anh Tuấn - đạo diễn
- Nguyễn Bá Chung
- Nguyễn Bách Việt
- Nguyễn Bảo Chân
- Nguyễn Bắc Sơn
- Nguyên Bình
- Nguyễn Bính
- Nguyễn Cảnh Bình
- Nguyên Cầm
- Nguyên Cẩn
- Nguyên Chánh
- Nguyễn Chí Hoan
- Nguyễn Chí Thuật
- Nguyễn Chí Trung
- Nguyễn Chí Tuyến
- Nguyễn Chinh Trung
- Nguyễn Cung Thông
- Nguyễn Cường
- Nguyễn Danh Bằng
- Nguyễn Danh Huế
- Nguyễn Danh Lam
- Nguyễn Ðăng Thường
- Nguyễn Duy
- Nguyễn Dương Quang
- Nguyễn Đạt
- Nguyễn Đắc Kiên
- Nguyễn Đắc Xuân
- Nguyễn Đăng Điệp
- Nguyễn Đăng Hưng
- Nguyễn Đăng Khoa
- Nguyễn Đăng Mạnh
- Nguyễn Đăng Na
- Nguyễn Đăng Quang
- Nguyễn Đăng Thường
- Nguyễn Đình Ấm
- Nguyễn Đình Bin
- Nguyễn Đình Bổn
- Nguyễn Đình Chú
- Nguyễn Đình Cống
- Nguyễn Đình Đăng
- Nguyễn Đình Huỳnh
- Nguyễn Đình Phượng Uyển
- Nguyễn Đình Thắng
- Nguyễn Đình Thi
- Nguyễn Đình Toàn
- Nguyễn Đông A
- Nguyễn Đổng Chi
- Nguyễn Đông Thức
- Nguyễn Đức
- Nguyễn Đức Dương
- Nguyễn Đức Hiệp
- Nguyễn Đức Lộc
- Nguyễn Đức Mậu
- Nguyễn Đức Sơn
- Nguyễn Đức Thắng
- Nguyễn Đức Tiến
- Nguyễn Đức Tùng
- Nguyễn Đức Tường
- Nguyễn Gia Trí
- Nguyên Giác
- Nguyên Giác Phan Tấn Hải
- Nguyễn Hà Luân
- Nguyễn Hải Hoành
- Nguyễn Hải Yến
- Nguyễn Hàn Chung
- Nguyễn Hiến Lê
- Nguyễn Hoa Lư
- Nguyễn Hoài Nam
- Nguyễn Hoài Văn
- Nguyễn Hoài Vân
- Nguyễn Hoàn
- Nguyễn Hoàn Nguyên
- Nguyễn Hoàng Ánh
- Nguyễn Hoàng Anh Thư
- Nguyễn Hoàng Diệu Thủy
- Nguyễn Hoàng Diệu Thúy
- Nguyễn Hoàng Giao
- Nguyễn Hoàng Linh
- Nguyễn Hoàng Trung
- Nguyễn Hoàng Văn
- Nguyễn Hồ Quân
- Nguyễn Hồng Anh
- Nguyễn Hồng Giao
- Nguyễn Hồng Hưng
- Nguyễn Hồng Lam
- Nguyễn Hồng Nhung
- Nguyễn Hồng Thục
- Nguyễn Huệ Chi
- Nguyễn Hùng
- Nguyễn Huy Hoàng
- Nguyễn Huy Thắng
- Nguyễn Huy Thiệp
- Nguyễn Huy Vũ
- Nguyên Hưng
- Nguyễn Hưng Quốc
- Nguyễn Hương
- Nguyễn Hữu Đễ
- Nguyễn Hữu Hồng Minh
- Nguyễn Hữu Liêm
- Nguyễn Hữu Nhật
- Nguyễn Hữu Sơn
- Nguyễn Hữu Thiết
- Nguyễn Hữu Việt Hưng
- Nguyễn Hữu Vinh
- Nguyễn kc Hậu
- Nguyễn Khải
- Nguyễn Khánh Duy
- Nguyễn Khánh Trường
- Nguyễn Khắc An
- Nguyễn Khắc Bình
- Nguyễn Khắc Mai
- Nguyễn Khắc Ngân Vi
- Nguyễn Khắc Phê
- Nguyễn Khắc Phi
- Nguyễn Khắc Phục
- Nguyễn Khiêm
- Nguyễn Khôi
- Nguyễn Kiến Phước
- Nguyễn Kiều Dung
- Nguyễn Kiều Hưng
- Nguyễn Kim Hưng
- Nguyên Lạc
- Nguyễn Lam Điền
- Nguyễn Lãm Thắng
- Nguyễn Lan Phương
- Nguyễn Lâm Cẩn
- Nguyễn Lân Bình
- Nguyễn Lân Thắng
- Nguyễn Lê Hồng Hưng
- Nguyễn Lê Tuyên
- Nguyễn Lệ Uyên
- Nguyễn Linh Giang
- Nguyễn Linh Quang
- Nguyễn Lộ Trạch
- Nguyễn Luận
- Nguyễn Lương Hải Khôi
- Nguyễn Lương Ngọc
- Nguyễn Lương Thịnh
- Nguyễn Lương Vỵ
- Nguyễn Mai
- Nguyễn Man Nhiên
- Nguyễn Mạnh An Dân
- Nguyễn Mạnh Côn
- Nguyễn Mạnh Đẩu
- Nguyễn Mạnh Tiến
- Nguyễn Manh Trinh
- Nguyễn Mạnh Trinh
- Nguyễn Mạnh Tuấn
- Nguyễn Mạnh Tường
- Nguyễn Minh Anh
- Nguyễn Minh Hòa
- Nguyễn Minh Kính
- Nguyễn Minh Nhị
- Nguyễn Minh Nhựt
- Nguyễn Minh Thuyết
- Nguyễn Mộng Giác
- Nguyên Ngọc
- Nguyễn Ngọc Chu
- Nguyễn Ngọc Đức
- Nguyễn Ngọc Giao
- Nguyễn Ngọc Hoa
- Nguyễn Ngọc Lanh
- Nguyễn Ngọc Liễm
- Nguyễn Ngọc Lung
- Nguyễn Ngọc Phương
- Nguyễn Ngọc Tâm
- Nguyễn Ngọc Thiện
- Nguyễn Ngọc Tú Anh
- Nguyễn Ngọc Tư
- Nguyên Nguyên
- Nguyễn Nguyên
- Nguyễn Nguyên Bình
- Nguyễn Nguyệt Cầm
- Nguyễn Nhật Lệ
- Nguyễn Nhật Tín
- Nguyên Nhi
- Nguyễn Như Huy
- Nguyễn Như Mây
- Nguyễn Phạm Hùng
- Nguyễn Phan Quế Mai
- Nguyễn Phú Yên
- Nguyễn Phúc Vĩnh Ba
- Nguyễn Phượng
- Nguyễn Phương Đình
- Nguyễn Phương Mai
- Nguyễn Phương Mạnh
- Nguyễn Quang
- Nguyễn Quang A
- Nguyễn Quang Bình
- Nguyễn Quang Duy
- Nguyễn Quang Dy
- Nguyễn Quang Đồng
- Nguyễn Quang Hồng
- Nguyễn Quang Hưng
- Nguyễn Quang Lập
- Nguyễn Quang Thạch
- Nguyễn Quang Thân
- Nguyễn Quang Thiều
- Nguyễn Quang VInh
- Nguyễn Quân
- Nguyễn Quốc Bảo
- Nguyễn Quốc Chánh
- Nguyễn Quốc Chính
- Nguyễn Quốc Lâm
- Nguyễn Quốc Tấn Trung
- Nguyễn Quốc Thái
- Nguyễn Quốc Toàn
- Nguyễn Quốc Trụ
- Nguyễn Quốc Tuấn
- Nguyễn Quốc Vương
- Nguyễn Quỳnh Hương
- Nguyên Sa
- Nguyễn Sĩ Dũng
- Nguyễn Sơn Hùng
- Nguyễn Sơn Lâm
- Nguyễn Sỹ Phương
- Nguyễn Sỹ Tế
- Nguyễn Tà Cúc
- Nguyễn Tài Cẩn
- Nguyễn Tấn Cứ
- Nguyễn Tất Nhiên
- Nguyễn Thạch Giang
- Nguyễn Thái Hòa
- Nguyễn Thái Hợp
- Nguyễn Thái Sơn
- Nguyễn Thái Tuấn
- Nguyễn Thanh Bình
- Nguyễn Thanh Châu
- Nguyễn Thanh Giang
- Nguyễn Thanh Hiện
- Nguyễn Thanh Hùng
- Nguyễn Thanh Huy
- Nguyễn Thanh Huyền
- Nguyễn Thanh Mỹ
- Nguyễn Thành Nam
- Nguyễn Thanh Nghị
- Nguyễn Thanh Nguyệt
- Nguyễn Thành Phong
- Nguyễn Thanh Sơn
- Nguyễn Thành Sơn
- Nguyễn Thanh Tâm
- Nguyễn Thành Thi
- Nguyễn Thanh Tuyền
- Nguyễn Thanh Văn
- Nguyễn Thanh Việt
- Nguyễn Thế Hùng
- Nguyễn Thế Thanh
- Nguyễn Thị Ái Tiên
- Nguyễn Thị Bích Hậu
- Nguyễn Thị Bích Ngà
- Nguyễn Thị Bình
- Nguyễn thị Cỏ May
- Nguyễn Thị Dư Khánh
- Nguyễn Thị Hải
- Nguyễn Thị Hậu
- Nguyễn Thị Hiền
- Nguyễn Thị Hoàng
- Nguyễn Thị Hoàng Bắc
- Nguyễn Thị Hồng
- Nguyễn Thị Khánh Minh
- Nguyễn Thị Khánh Trâm
- Nguyễn Thị Kim Chi
- Nguyễn Thị Kim Phụng
- Nguyễn Thị Kim Thoa
- Nguyễn Thị Minh Ngọc
- Nguyễn Thị Minh Thái
- Nguyễn Thị Minh Thương
- Nguyễn Thị Ngọc Hải
- Nguyễn Thị Ngọc Nhung
- Nguyễn Thị Oanh
- Nguyễn Thị Phước
- Nguyễn Thị Thanh Bình
- Nguyễn Thị Thanh Hải
- Nguyễn Thị Thanh Lưu
- Nguyễn Thị Thanh Xuân
- Nguyễn Thị Thanh Yến
- Nguyễn Thị Thảo An
- Nguyễn Thị Thúy Hạnh
- Nguyễn Thị Thùy Linh
- Nguyễn Thị Thụy Vũ
- Nguyễn Thị Thuyền
- Nguyễn Thị Tịnh Thy
- Nguyễn Thị Từ Huy
- Nguyễn Thị Vinh
- Nguyễn Thiện Tống
- Nguyễn Thiện Tơ
- Nguyễn Thói Đời
- Nguyễn Thông
- Nguyễn Thu Quỳnh
- Nguyễn Thu Trang
- Nguyễn Thụy Anh
- Nguyễn Thùy Dương
- Nguyễn Thúy Hạnh
- Nguyễn Thụy Long
- Nguyễn Thuỵ Phương
- Nguyễn Thùy Song Thanh
- Nguyễn Thỵ
- Nguyễn Thy Anh
- Nguyễn Tiến Dũng
- Nguyễn Tiến Lập
- Nguyễn Tiến Trung
- Nguyễn Tiến Văn
- Nguyễn Trần Bạt
- Nguyễn Tri Phương Đông
- Nguyễn Triệu Nam
- Nguyễn Trọng Bình
- Nguyễn Trọng Chức
- Nguyễn Trọng Huân
- Nguyễn Trọng Khôi
- Nguyễn Trọng Tạo
- Nguyễn Trung
- Nguyễn Trung Bảo
- Nguyễn Trung Dân
- Nguyễn Trung Hiếu
- Nguyễn Trung Kiên
- Nguyễn Trung Thuần
- Nguyễn Trường Giang
- Nguyễn Trường Huy
- Nguyễn Trường Uy
- Nguyễn Tuấn
- Nguyễn Tuấn Anh
- Nguyễn Tuấn Khoa
- Nguyễn Tùng
- Nguyễn Tùng Linh
- Nguyễn Tuyết Lan
- Nguyễn Tuyết Lộc
- Nguyễn Tư Nghiêm
- Nguyễn Tử Siêm
- Nguyễn Tường Bách
- Nguyễn Tường Thiết
- Nguyễn Tường Thụy
- Nguyễn Ước
- Nguyễn Vạn An
- Nguyễn Vạn Phú
- Nguyễn Văn
- Nguyễn Văn Ba
- Nguyễn Văn Chính
- Nguyễn Văn Ðậu
- Nguyễn Văn Dũng
- Nguyễn Văn Đài
- Nguyễn Văn Gia
- Nguyễn Văn Hạnh
- Nguyễn Văn Hiệp
- Nguyễn Văn Hòa
- Nguyễn Văn Hùng
- Nguyễn Văn Huyên
- Nguyễn Văn Lợi
- Nguyễn Văn Lục
- Nguyễn Văn Miếng
- Nguyễn Văn Nghệ
- Nguyễn Văn Nho
- Nguyễn Văn Phong
- Nguyễn Văn Phú
- Nguyễn Văn Phước
- Nguyễn Văn Sâm
- Nguyễn Văn Sơn
- Nguyễn Văn Tao
- Nguyễn Văn Thiệu
- Nguyễn Văn Thọ
- Nguyễn Văn Trọng
- Nguyễn Văn Trung
- Nguyễn Văn Tuấn
- Nguyễn Văn Vĩnh
- Nguyễn Văn Xuân
- Nguyễn Vi Khải
- Nguyễn Vi Yên
- Nguyễn Viện
- Nguyên Việt
- Nguyễn Việt Anh
- Nguyễn Việt Chiến
- Nguyễn Viết Dũng
- Nguyễn Viết Lãm
- Nguyễn Viết Sáng
- Nguyễn Vĩnh Nguyên
- Nguyễn Vũ Hiệp
- Nguyễn Vũ Tiềm
- Nguyễn Vỹ
- Nguyễn Vy Khanh
- Nguyễn Xuân Diện
- Nguyễn Xuân Hằng
- Nguyễn Xuân Hoàng
- Nguyễn Xuân Hưng
- Nguyễn Xuân Khánh
- Nguyễn Xuân Khoát
- Nguyễn Xuân Nghĩa
- Nguyễn Xuân Nha
- Nguyễn Xuân Quang
- Nguyễn Xuân Thiệp
- Nguyễn Xuân Thọ
- Nguyễn Xuân Tiệp
- Nguyễn Xuân Tường Vy
- Nguyễn Xuân Vượng
- Nguyễn Xuân Xanh
- Nguyễn Ý Thuần
- Nguyên Yên
- Nguyễn-Chương Mt
- Nguyễn-hòa-Trước
- Nguyệt Chu
- Nguyệt Quỳnh
- Nguyệt Vi
- Ngự Thuyết
- Người Buôn Gió
- Ngyễn Trung Bảo
- Nh. Tay Ngàn
- Nhã
- Nhã Ca
- Nhã Duy
- Nhã Thuyên
- Nhan Do Thanh
- Nhân Hồng
- Nhật Chiêu
- Nhật Lệ
- Nhất Linh
- Nhật Thanh
- Nhật Tiến
- Nhật Tuấn
- Nhất Uyên
- Nhị Linh
- Nhị Ngã
- Nhóm Vì một Hà Nội xanh
- Như Huy
- Như Không
- Như Quỳnh
- Như Quỳnh de Prelle
- Như Ý
- Nhược Thủy
- Niall Ferguson
- Nick Hilden
- Nicolas Casey
- Nikulin
- Nina McPherson
- Ninh Dương
- Ninh Kiều
- Nobert Hummelt
- Norbert Seitz
- Nông Hồng Diệu
- NP Phan
- Obama
- Ocean Vương
- Octavio Paz
- Ogden Nash
- Oksana Zabuzhko
- Oleg Kashin
- Olga Berggolts
- Ondrej Slowik
- onggiaolang
- Orlando Figes
- Orwell
- Oscar Salemink
- Oscar Wilde
- Pablo Neruda
- Pablo Picasso
- Palmer
- Pamela N. Corey
- Patrick Frater
- Patrick Lodge
- Paul Auster
- Paul Celan
- Paul Éluard
- Paul Hoover
- Paul Mendez
- Paul Mozur
- Paul Theroux
- Paul-François Paoli
- Paulus Lê Sơn
- Pavel Basinsky
- Pavel Basynski
- Pavlo Vyshebaba
- Paweł Kubiak
- Pawel Kuczynski
- Paweł Łepkowski
- Percy Mabandu
- Pervez Hoodbhoy
- Peter B. Zinoman
- Peter Bradshaw
- Peter Hansen
- Peter Harvey
- Peter Kleiner
- Peter Singer
- Phạm Anh Tuấn
- Phạm Biểu Tâm
- Phạm Cảnh Thượng
- Phạm Cao Hoàng
- Phạm Châu
- Phạm Chí Dũng
- Phạm Chi Lan
- Phạm Chu Sa
- Phạm Công Luận
- Phạm Công Thiện
- Phạm Công Trứ
- Phạm Công Út
- Phạm Duy
- Phạm Duy Nghĩa
- Phạm Đình Chương
- Phạm Đình Trọng
- Phạm Đình Vy
- Phạm Đoan Trang
- Phạm Hải Anh
- Phạm Hải Âu
- Phạm Hiền Mây
- Phạm Hoàng Quân
- Phạm Hồng Sơn
- Phạm Hùng Việt
- Phạm Huy Thông
- Phạm Khánh Duy
- Phạm Khiêm Ích
- Phạm Kiều Tùng
- Phạm Kỳ Đăng
- Phạm Lệ Quyên
- Phạm Lê Vương Các
- Phạm Linh
- Phạm Lưu Vũ
- Phạm Minh Hoàng
- Phạm Minh Ngọc
- Phạm Minh Quân
- Phạm Minh Trung
- Phạm Ngọc
- Phạm Ngọc Lư
- Phạm Ngọc Thái
- Phạm Ngọc Tiến
- Phạm Nguyên Trường
- Phạm Ngữ
- Phạm Phan Long
- Phạm Phú Cường
- Phạm Phú Hải
- Phạm Phú Minh
- Phạm Phú Phong
- Phạm Phú Thứ
- Phạm Phú Viết
- Phạm Phúc Thịnh
- Phạm Phương
- Phạm Quang Ái
- Phạm Quang Long
- Phạm Quang Trung
- Phạm Quang Tuấn
- Phạm Sỹ Sáu
- Phạm Tăng
- Phạm Thành
- Phạm Thành Hưng
- Phạm Thanh Nghiên
- Phạm Thảo Nguyên
- Phạm Thế Cường
- Phạm Thị
- Phạm Thị Anh Nga
- Phạm Thị Điệp Giang
- Phạm Thị Hoài
- Phạm Thị Hồng Ân
- Phạm Thị Kiều Ly
- Phạm Thị Ngọc
- Phạm Thị Phương
- Phạm Thiên Ân
- Phạm Thiên Thư
- Phạm Tín An Ninh
- Phạm Toàn
- Phạm Trần
- Phạm Trọng Chánh
- Phạm Trung Nghĩa
- Phạm Tuấn
- Phạm Tư Thanh Thiện
- Phạm Tường Cán
- Phạm Tường Vân
- Phạm Văn
- Phạm Văn Khoái
- Phạm Văn Quang
- Phạm Văn Tình
- Phạm Văn Vũ
- Pham Viem Phuong
- Phạm Viêm Phương
- Phạm Viết Đào
- Phạm Việt Hưng
- Phạm Vũ Lửa Hạ
- Phạm Xuân Đài
- Phạm Xuân Hùng
- Phạm Xuân Nguyên
- Phạm Xuân Trường
- Phan An Sa
- Phan Ba
- Phan Bội Châu
- Phan Cẩm Thượng
- Phan Châu Thành
- Phan Cự Đệ
- Phan Dương Hiệu
- Phan Đan
- Phan Đạo
- Phan Đắc Lữ
- Phan Đình Diệu
- Phan Độc Lập
- Phan Hải-Đăng
- Phan Hồng Giang
- Phan Huy Chú
- Phan Huy Dũng
- Phan Huy Đường
- Phan Huy Lê
- Phan Huyền Thư
- Phan Kế Toại
- Phan Khôi
- Phan Kim Hổ
- Phan Lặng Yên
- Phan Mạnh Quỳnh
- Phan Nam Sinh
- Phan Ngọc
- Phan Nguyên
- Phan Nhật Nam
- Phan Nhiên Hạo
- Phan Ni Tấn
- Phan Phương Đạt
- Phan Quang
- Phan Quỳnh Trâm
- Phan Tấn Hải
- Phan Tấn Uẩn
- Phan Thanh Bình
- Phan Thanh Sơn Nam
- Phan Thanh Tâm
- Phan Thắng
- Phan Thế Hải
- Phan Thị Hà Dương
- Phan Thị Kim Phúc
- Phan Thị Trọng Tuyển
- Phan Thị Vàng Anh
- Phan Thu Vân
- Phan Thuý Hà
- Phan Thúy Hà
- Phan Trang Hy
- Phan Trí Đỉnh
- Phan Trọng Hoàng Linh
- Phan Trọng Văn
- Phan Văn Giưỡng
- Phan Văn Song
- Phan Văn Thắng
- Phan Vũ
- Phan Xine
- Phan Xuân Sinh
- Phannguyên Psg
- Phanxipăng
- Phaolô VI
- phap
- Pháp Hoan
- Pháp Vân
- Phapxa Chan
- Phát biểu nhận giải Văn Việt
- Phi Hà
- Phil Caputo
- Philip Larkin
- Philip Roth
- Philipp Felsch
- Phong Âm
- Phong Linh
- Phong Nguyen
- Phong Quang
- Phố Văn
- Phú Quang
- Phù Sa
- Phúc Lai GB
- Phúc Tiến
- Phunchok Stobdan
- Phùng Anh Kiệt
- Phùng Hi
- Phùng Hoài Ngọc
- Phùng Học Vinh
- Phùng Khắc Khoan
- Phùng Ngọc Kiên
- Phùng Nguyễn
- Phùng Quán
- Phùng Thành Chủng
- Phùng Thị Hạ Nguyên
- Phùng Thị Như Hà
- Phuong Ta
- Phương Chi
- Phương Hương
- Phương Phương
- Phương Thảo
- Phương Thuý
- Phương Uy
- Phương Xích Lô
- Pierre Bayard
- Pierre Darriulat
- Pierre Lemieux
- Prashanth Parameswaran
- Qladimir Pyljow
- Quách Cường
- Quách Hạo Nhiên
- Quách Tấn
- Quách Thoại
- Quảng Diệu Trần Bảo Toàn
- Quang Dũng
- Quang Đức
- Quang Minh
- Quang Phan
- Quảng Tánh Trần Cầm
- Quậy Nguyễn
- Quế Hương
- Quốc Dũng
- Quốc Phương
- Quốc Toản
- Quyên Di
- Quyên Hoàng
- Quỳnh Dao
- Quỳnh Hợp
- Quỳnh Iris de Prelle
- Quỳnh Vi
- Rabindranath Tagore
- Rachel Adams
- Rainer Maria Rilke
- Ralph Chaplin
- Rasul Gamzatov
- Rebecca Mead
- Rebecca Solnit
- Reiner Traub
- Remo Verdickt
- Riccardo Gazzaniga
- Richard C. Paddock
- Richard Millet
- Richard Serra
- Richard Seymur
- Robert Desnos
- Robert McCrump
- Roger Vu
- Roger-Pol Droit
- Roland Barthes
- Romain Rolland
- Ronald F. Inglehart
- Rory O’Sullivan
- Ruben David Gonzalez Gallego
- Russell Edson
- Ruth Ingram
- Ryszard Legutko
- Saint-John Perse
- Salman Rushdie
- Salvatore Babones
- Sam Dresser
- Sạn chữ
- San Phi
- Sandra Kerschbaumer
- Sara Teasdale
- Sarah Pulliam Bailey
- Sarah Thornton
- Sáu Nghệ
- Semyon Skrepetsky
- Sergio Bitar
- Shaimaa El Sabbagh
- Shakespeare
- Shannon Van Sant
- Sheikha A
- Sheila Fischman
- Sheila Ngoc Pham
- Sheri Berman
- Shigeeda Yutaka
- Shirin Ebadi
- Shukshin
- Silke Fokken
- Simon Book
- Simon Johnson
- Sire Apm Lukwesa
- Slavoj Žižek
- Sohaniim
- Son Kieu Mai
- Song Chi
- Song Hà
- Song Nguyễn
- Song Phạm
- Song Phan
- Song Thao
- Sophie Trịnh
- Số đặc biệt
- Sơn Ca
- Sơn Hoàng Liên
- Sơn Kiều Mai
- Sơn Nam
- Stalin
- Stefan Dege
- Stefano Harney
- Stephan Koester
- Stephen B. Young
- Steve Earle
- Stuart Russel
- Susan Sontag
- Suzuki Katsuhiko
- Sương Nguyệt Minh
- Sương Quỳnh
- Svetlana Alexievich
- Svetlana Alexievitch
- Svetlana Alexiévitch
- Sylvia Plath
- T. Đ.
- T.Vấn
- Tạ Anh Thư
- Tạ Chí Đại Trường
- Tạ Duy Anh
- Tạ Tỵ
- Tạ Văn Tài
- Tạ Văn Thông
- Tạ Xuân Hải
- Tadeusz Rósewicz
- Taigu Ryōkan
- Tam Ích
- Tamarchenko
- Tàn Tuyết
- Tanaami Keiichi
- Taras Shevchenko
- Tarik Khaldi
- Tawada Yoko
- Tawfiq Zayyad
- Tăng Quang
- Tâm An
- Tâm Bình
- Tâm Chánh
- Tâm Don
- Tâm Thường Định
- Tâm Việt
- Tấn An
- Teolinda Gersão
- Teresa Mỹ Chúc
- Thạch Đạt Lang
- Thạch Quỳ
- Thạch Thảo
- Thái Bá Tân
- Thái Bá Vân
- Thái Bảo
- Thái Hà
- Thái Hạo
- Thái Kế Toại
- Thái Kim Lan
- Thái Mai Lan
- Thái Ngọc San
- Thái Phan Vàng Anh
- Thái Sinh
- Thái Thanh
- Thái Thanh Sơn
- Thái Thăng Long
- Thái Tuấn
- Thái Văn
- Thái Văn Đào
- Thái Vũ
- Thanh Chung
- Thạnh Đà
- Thanh Hằng
- Thanh Hằng - Anh Khoa
- Thành Lộc
- Thanh Nam
- Thanh Ngọc
- Thanh Phương
- Thanh Tâm Tuyền
- Thanh Thảo
- Thanh Thuỷ
- Thanh Trúc
- Thanh Tùng
- Thanh Xuân
- Thanhhà Lại
- Thảo Dân
- Thao Dinh
- Thảo luận
- Thảo Nguyên
- Thảo Trường
- Thảo Vy
- Thẩm Đống
- Thẩm Hoàng Long
- Thận Nhiên
- Thân Trọng Mẫn
- Thân Trọng Sơn
- Thế Dũng
- Thế Giang
- Thế Quân
- THẾ THANH
- Thế Uyên
- Thi Hoàng
- Thi Nguyên
- Thi sỹ ỦA
- Thi Vũ
- Thích Ngộ Chánh
- Thích Nhất Hạnh
- Thích Nữ Chân Không
- Thích Phước An
- Thích Quảng Độ
- Thierry Leclère
- Thierry Lentz
- Thiên Di
- Thiên Điểu
- Thiền Lâm
- Thiền Nguyễn
- Thiên Thai
- Thiện Tùng
- Thiện Ý
- Thiền Zen Paul Vân Thuyết
- Thiết Thạch
- Thiếu Khanh
- Thiều Mai Lâm
- Tho Nguyen
- Thọ Nguyễn
- Thomas A. Bass
- Thomas Bo Pedersen
- Thomas Mahler
- Thomas S. Mullaney
- Thomas Schmid
- Thông Đặng
- Thơ
- Thơ Marie Howe
- Thụ Nguyên
- Thu Phong
- Thu Vàng
- Thuận
- Thuần Ngô
- Thuận Paris
- Thuận Thiên
- Thục Quyên
- Thụy An
- Thùy Dung
- Thụy Khuê
- Thùy Linh
- Thụy My
- Thủy Tiên
- Thư Bạn Đọc
- Thường Quán
- Thy An
- Tịch Ru
- Tiet Hung Thai
- Tiền Giang
- Tiêu Dao Bảo Cự
- Tiêu Kiện Sinh
- Tiêu Toàn
- Tiểu Tử
- Tiểu Vũ
- Tillman Miller
- Timothy Brennan
- Timothy Garton Ash
- Timothy Snyder
- Tina Hà Giang
- Tino Cao
- Tobi Trần
- Tobias Rapp
- Tom Fawthrop
- Tomas Tranströmer
- Tô Đăng Khoa
- Tô Hà Lâm
- Tô Hải
- Tô Hoàng
- Tố Hữu
- Tô Lan Hương
- Tô Lê Sơn
- Tô Ngọc Vân
- Tô Thẩm Huy
- Tô Thùy Yên
- Tô Văn Trường
- Tôi Đây
- Tôn Thất Thông
- Tôn Thất Tùng
- Tống Văn Công
- Trà Bình
- Trà Đóa
- Trà Nhiên
- Tracy K. Smith
- Tran Dinh Dung
- Tran Nam Dung
- Trang Châu
- Trang Hạ
- Trang Thanh
- Trang Thế Hy
- Trangđài Glassey Trầnguyễn
- Trangđài Glasssey-Trầnguyễn
- Trao đổi
- Trầm Tử Thiêng
- Trần Anh Hùng
- Trần Bá Đại Dương
- Trần Bang
- Trần Bình Nam
- Trần C. Trí
- Trần Cao Lĩnh
- Trần Cao Tường
- Trần Công Tâm
- Trần Công Tín
- Trần Dạ Từ
- Trần Dần
- Trần Doãn Nho
- Trần Dũng Thanh Huy
- Trần Duy
- Trần Duy Phiên
- Trần Duy Trung
- Trần Đăng Khoa
- Trần Đăng Tuấn
- Trần Đĩnh
- Trần Đình Bút
- Trần Đình Hoành
- Trần Đình Lương
- Trần Đình Sơn Cước
- Trần Đình Sử
- Trần Đình Thắng
- Trần Đình Triển
- Trần Đình Trợ
- Trần Độ
- Trần Đồng Minh
- Trần Đức Anh Sơn
- Trần Đức Nguyên
- Trần Đức Thảo
- Trần Đức Tiến
- Trần Đức Tín
- Trần Đức Toản
- Trần Gia Huấn
- Trần Gia Ninh
- Trần Hà Linh
- Trần Hạ Tháp
- Trần Hạ Vi
- Trần Hải
- Trần Hạnh
- Trần Hậu
- Trần Hoài Anh
- Trần Hoài Thư
- Trần Hoàng Phố
- Trần Hoàng Trúc
- Trần Hoàng Vy
- Trần Hùng
- Trần Huy Bích
- Trần Huy Mẫn
- Trần Huy Minh Phương
- Trần Huy Quang
- Trần Huyền Sâm
- Trần Huỳnh Duy Thức
- Trần Hữu Dũng
- Trần Hữu Khánh
- Trần Hữu Quang
- Trần Hữu Tá
- Trần Hữu Thục
- Trần Khánh Triệu
- Trần Kiêm Đoàn
- Trần Kiêm Trinh Tiên
- Trần Kim Trắc
- Trần Kỳ Trung
- Trần Lam
- Trần Lê Hoa Tranh
- Trần Lê Sơn Ý
- Trần Lương
- Trần Lý Trí Tân
- Trần Mạnh Hảo
- Trần Mạnh Tuấn
- Trần Minh Phi
- Trần Minh Quốc
- Trần Mộng Tú
- Trần Nam Anh
- Trần Nam Bình
- Trần Ngân Hà
- Trần Nghi Hoàng
- Trần Ngọc Cư
- Trần Ngọc Hiếu
- Trần Ngọc Tuấn
- Trần Ngọc Vương
- Trần Nguyên Đán
- Trần Nhã Thụy
- Trần Nhương
- Trần Phong Giao
- Trần Phong Vũ
- Trần Quang Đức
- Trần Quang Lộc
- Trần Quốc Anh
- Trần Quốc Nam
- Trần Quốc Thuận
- Trần Quốc Toàn
- Trần Quốc Trọng
- Trần Quốc Vượng
- Trần Quyết Thắng
- Trân Sa
- Trần Song Hào
- Trần Thành
- Trần Thanh Ái
- Trần Thanh Cảnh
- Trần Thanh Huy
- Trần Thanh Vân
- Trần Thắng
- Trần Thế Vĩnh
- Trần Thị Băng Thanh
- Trần Thị Diệu Tâm
- Trần Thị Lai Hồng
- Trần Thị Lam
- Trần Thị NgH.
- Trần Thị Nguyệt Mai
- Trần Thị Phương Phương
- Trần Thị Thanh Thoả
- Trần Thị Thu Hoài
- Trần Thị Trường
- Trần Thiện Đạo
- Trần Thùy Mai
- Trần Tiến
- Trần Tiễn Cao Đăng
- Trần Tiến Dũng
- Trần Tiễn Khanh
- Trần Tố Nga
- Trần Trọng Dương
- Trần Trọng Thức
- Trần Trọng Vũ
- Trần Trung Chính
- Trần Trung Đạo
- Trần Tuấn
- Trần Từ Mai
- Trần Vàng Sao
- Trần Văn Chánh
- Trần Văn Chung
- Trần Văn Đỉnh
- Trần Văn Khê
- Trần Văn Minh
- Trần Văn Nam
- Trần Văn Thọ
- Trần Văn Thủy
- Trần Văn Tý
- Trần Vấn Lệ
- Trần Việt Hà
- Trần Viết Ngạc
- Trần Vinh Dự
- Trần Vũ
- Trần Vũ Hải
- Trần Vương Thuấn
- Trần Vương Thuận
- Trần Wũ Khang
- Trần Xuân Hoài
- Trần Xuân Kiêm
- Trần Xuân Linh
- Trần Xuân Lĩnh
- Trần Xuân Thảo
- Trần Ý Dịu
- Trần Yên Hòa
- Trần Yên Nguyên
- Trên
- Trên Facebook
- Trên Facebook/Minds
- Trên kệ sách
- Trên trang diaCRITICS
- Trí Hiệu Dân
- Triều Anh
- Triều Hoa Đại
- Triêu Nhan
- Triều Sơn
- Triệu Tử Dương
- Trịnh Anh Tuấn
- Trịnh Bá Phương
- Trịnh Bách
- Trịnh Cao Hòa Thanh
- Trịnh Chu
- Trịnh Công Sơn
- Trịnh Cung
- Trịnh Duy Kỳ
- Trịnh Hữu Long
- Trịnh Kim Tiến
- Trịnh Lữ
- Trịnh Minh Tuấn
- Trịnh Sơn
- Trịnh Thanh Thủy
- Trịnh Thu Tuyết
- Trịnh Vĩnh Phúc
- Trịnh Xuân Thuận
- Trịnh Xuân Thủy
- Trịnh Y Thư
- Trọng Anh
- Trọng Phú
- Trọng Thành
- Tru Sa
- Trúc Giang
- Trúc Thông
- Trúc Ty
- Trump
- Trung Bảo
- Trung Dũng Kqd
- Trung Dũng Kqđ
- Trùng Dương
- Trung Đào
- Trung Trung Đỉnh
- Trư Sa
- Trường An
- Trương Anh Ngọc
- Trương Anh Thụy
- Trương Châu Hữu Danh
- Trương Chính
- Trương Cừ
- Trương Duy Nhất
- Trương Đăng Dung
- Trương Điện Thắng
- Trương Đình Phượng
- Trương Hồng Quang
- Trương Huy San
- Trường Minh
- Trương Ngọc Chương
- Trương Nguyên
- Trương Nguyện Thành
- Trương Nhân Tuấn
- Trương Phượng
- Trương Quang
- Trương Quang Đệ
- Trương Quang Nhuệ
- Trương Quang Vĩnh
- Trương Thanh Thuận
- Trương Thị An Na
- Trương Thị Ngọc Hân
- Trương Thiên Phàm
- Trương Thu Hiền
- Trương Tố Hoa
- Trương Trọng Nghĩa
- Trương Tửu
- Trương Văn Dân
- Trương Văn Vĩnh
- Trương Vũ
- Trương Xuân Thiên
- Tú Mỡ
- Tù Quốc Hoài
- Tù Sâm
- Tú Trung Hồ
- Tuấn Duy
- Tuấn Khanh
- Tuân Nguyễn
- Tuấn Thảo
- Tuệ Anh
- Tuệ Đăng
- Tuệ Nguyên
- Tuệ Nhân
- Tuệ Nhật
- Tuệ Sĩ
- Tuệ Sỹ
- Tùng Dương Cola
- Tung Nguyen
- Turner
- Túy Hồng
- Tuyết Nghi
- Tư
- Từ Dung
- Tư liệu
- Tử Linh
- Từ Mai Trần Huy Bích
- Từ Quốc Hoài
- Từ Sâm
- Từ Thức
- Tưởng
- Tương Lai
- Uejima Onitsura
- Umberto Eco
- Uông Tăng Kỳ
- Uông Triều
- Uyển Ca
- Uyên Nguyên
- Uyên Nguyễn
- Uyên Thao
- Uyên Vũ
- V. Erofiev
- Václav Havel
- Vàng A Giang
- Varlam Shalamov
- Vasco Gargalo
- Vasily Makarovich
- Vasyl Stus
- Văn
- Văn Biển
- Văn Cao
- Văn Chinh
- Văn Công Hùng
- Văn Giá
- Văn học
- Văn học Miền Nam 54-75
- Văn Như Cương
- Văn Quang
- Văn Tâm
- Văn Văn Của
- Văn Việt
- Văn;
- Văn.
- Vấn đề hôm nay
- Vận Động Ứng Cử Đại Biểu Quốc Hội 2016
- Vân Hạ
- Vân Phi
- Velcrow Ripper
- Veronica Melkozerova
- Vi Lãng
- Vi Trần
- Vi Yên
- Viet Thanh Nguyen
- Viên Linh
- Việt Bách
- Việt Bình
- Việt Dzũng
- Việt Khang
- Việt Lang
- Việt Phương
- Viktor Astafyev
- Viktor Maslov
- Vinh Anh
- Vĩnh Điện
- Vĩnh Hảo
- Vĩnh Quyền
- Virginia Heffernan
- Virginia Woolf
- Vladimir Britanishsky
- Vladimir Nabokov
- Vladimir Voronov
- Võ An Đôn
- Võ Anh Minh
- Võ Anh Thơ
- Võ Bá Cường
- Võ Đắc Danh
- Võ Định Hình
- Võ Đức Phúc
- Võ Hồng
- Võ Huy Tâm
- Võ Hương Quỳnh
- Võ Kỳ Điền
- Võ Ngàn Sông
- Võ Phiến
- Võ Thị Ánh Ngọc
- Võ Thị Hảo
- Võ Thị Thu Hằng
- Võ Tiến Cường
- Võ Tòng Xuân
- Võ Trí Hảo
- Võ Văn Quản
- Võ Văn Tạo
- Võ Văn Thôn
- Võ Xuân Quế
- Võ Xuân Sơn
- Volker Weidermann
- Volodymyr Vynnychenko
- Volodymyr Zelenskyy
- Vũ
- Vũ Bằng
- Vũ Biện Điền
- Vũ Cao Đàm
- Vũ Cát Tường
- Vũ Đình Hòe
- Vũ Đình Huỳnh
- Vũ Đình Liên
- Vũ Đình Phòng
- Vũ Đức Khanh
- Vũ Đức Phúc
- Vũ Đức Sao Biển
- Vu Gia
- Vũ Hà Văn
- Vũ Hạnh
- Vũ Hoàng Chương
- Vũ Hoàng Thư
- Vũ Hồng Ánh
- Vũ Huy Ngọc
- Vũ Huy Quang
- Vũ Khắc Hoè
- Vũ Khắc Khoan
- Vũ Kim Hạnh
- Vũ Kim Thu
- Vũ Lâm
- Vũ Lập Nhật
- Vũ My Lan
- Vũ Ngọc Giao
- Vũ Ngọc Hoàng
- Vũ Ngọc Tâm
- Vũ Ngọc Tiến
- Vũ Nho
- Vũ Oanh
- Vũ Quang Việt
- Vũ Quí Hạo Nhiên
- Vũ Quốc Ngữ
- Vũ Quỳnh Hương
- Vũ Quỳnh Nh.
- Vũ Thành Sơn
- Vũ Thanh Tâm
- Vũ Thanh Tùng
- Vũ Thành Tự Anh
- Vũ Thế Khôi
- Vũ Thị Hải
- Vũ Thị Nhuận
- Vũ Thị Phương Anh
- Vũ Thị Phương Lan
- Vũ Thị Thanh
- Vũ Thị Thanh Mai
- Vũ Thư Hiên
- Vũ Tiến Lập
- Vũ Trọng Khải
- Vũ Trọng Phụng
- Vũ Tuấn Hoàng
- Vũ Từ Trang
- Vũ Tường
- Vũ Viết Tuân
- Vũ Xuân Tửu
- Vương Bích Ngọc
- Vương Đan
- Vương Hỗ Ninh
- Vương Huy
- Vương Ngọc Minh
- Vương Tiểu Nhị
- Vương Trí Nhàn
- Vương Trọng
- Vương Trùng Dương
- Vương Trung Hiếu
- Vương Tuấn
- Vy Thảo
- W. H. Auden
- Wa Praong
- Walt Whitman
- Walter Isaacson
- Wayne Karlin
- Wells
- Wendy Barker
- Wiesiek Powaga
- Wilhelm Schmid
- Will Nguyen
- William Carlos Williams
- William Nee
- William Stafford
- William Stanley Merwin
- Winston Phan Đào Nguyên
- Wislawa Szymborska
- Władysław Reymont
- Wolf Biermann
- Wolfgang Borchert
- Wulf Noll
- Wynn Gadkar Wilcox
- Xang Hứng
- Xì Trum
- Xie Tao
- Xuân Ba
- Xuân Diệu
- Xuân Dương
- Xuân Đài
- Xuân Minh
- Xuân Phượng
- Xuân Sách
- Xuân Thọ
- Xuân Uyên
- Xuân Vũ
- Xương Văn
- Y Chan
- Ỷ Lan
- Ý Nhi
- Y Uyên
- Yan Frenkel
- Yanis Varoufakis
- Yasmine M’Barek
- Yevgeny Yevtushenko
- Yên Ba
- Yên Khắc Chính
- Yến Năng
- Yên San
- Yên San Thụy Miên
- Yên Thao
- Yiyun Li
- Yoko Ogawa
- Yōko Ogawa
- Yoko Tawada
- Yosano Akiko
- Young Sang Lee
- Yuliya Ilchuk
- Yuno Bigboi
- Yves Sintomer
- Yvette Tan
- Zac Herman
Sóc Nâu của ngày tháng dại
Truyện ngắn của Đa Mi
I
Thôn nói Thôn phải đi khỏi đây vì có quá nhiều chuyện buồn. Những chuyện buồn ám ảnh đêm đêm, Thôn không ngủ được. Chú Lầu không hiểu có biết gì không, cứ líu lo: “Này, con dzoi nó phá kinh lắm!”. Tôi gật chiếu lệ: “Voi mà phá thì thôi...”. Chú Lầu không tha: “Dưới rẫy tôi có một bầy dzoi, nó phá...”.
Mắc cười quá cái chú Lầu này. Tôi gạt phắt: “Xạo quá cha nội, đây làm gì có voi!”. Thằng con chú Lầu kéo tay tôi: “Con dơi đó. Ổng nói tiếng Việt đâu có rành!”. Ra là vậy đó. Thôn đang buồn cũng bật lên cười rúc rích.
Tôi nhớ có lần chú Lầu kể hồi xưa chú đi lính. Chuyện không đầu không cuối. Đại khái líu lo theo kiểu chú: “Cái thằng đại lý (đại úy) đại đội chưởng của tôi, nó có đến hai con vọ, kinh!”.
***
Rất lâu, tôi mới về qua suối Sóc Nâu. Như một cái database lưu trữ hàng triệu triệu kí ức. Lưu cữu. Lưu niên. Nhưng đầy ắp nước mắt.
Thôn...
Thôn nói, anh giờ thành người phố thị rồi, nhìn không giống anh ngày xưa nữa. Tôi vuốt cái đầu tóc mình, chối quanh: Cũng mười năm hơn rồi Thôn! Thôn cười. Tôi tìm mãi kí ức mình, nụ cười làm nở ngàn cái búp non xanh nõn của mười năm xưa, không còn thấy. Mắt Thôn giờ có nhiều nếp nhăn quá...
Ừ. Mắt Thôn!
“Này. Con gái nhà ông Cà Đum về đó. Đẹp quá trời quá đất bây à!”. Đứa nào đó thông báo. Tôi quấn điếu thuốc rê, cố phà cho ra thật nhiều khói xua muỗi. Muỗi kinh hoàng trận địa. Mưa. Mưa lâm thâm lâm thâm buốt giá. Rừng tre vướng víu ngàn khúc và mắc. Con rắn dài ngoằng bò qua chỗ mấy đứa tụi tôi ngồi, chẳng đứa nào thèm đứng dậy. Đã quen rồi, kệ nó...
Nó đẹp cỡ nào? Một đứa nào đó hỏi. Và một đứa nào đó trả lời ngang xương: Ngó là xỉu tại trận!
Là Thôn đó. Của những năm tháng triền miên tuổi trẻ chúng tôi, rừng tre khúc và mắc. Giờ ngồi đây. Có chú Lầu. Chú Lầu cũng quấn điếu thuốc rê to cộ. Chú Lầu đột nhiên cũng buồn, mắt cũng nhìn xa xăm: “Nó tệ. Nó thiệt tệ!”. Lại nghe, nước mắt Thôn chảy dài.
***
Bữa đó mưa miết. Mưa thối trời thối đất. Không thể vô rừng. Ngồi không quanh cái chòi tre, nghe mưa mà nhớ nhà và lòng buồn vô hạn. Tôi nói, mình còn nhiều tiền không, ra quán ông Cà Đum uống rượu đi. Vài thằng hưởng ứng, vài thằng không. Đành làm hai cái thăm và bắt... Thế là đi uống rượu.
Tóc tai. Người ngợm. Những nỗi buồn lưu trú dài hạn. Những trốn lánh mệt mỏi đã biến một đám trai tơ chúng tôi thành ra những rừng rú man dại nào. Ầm ào và vô giới hạn. Mỗi lần chúng tôi bước vào xóm, là dường như thiên hạ muốn khóa trái cửa. Cái quán ông Cà Đum cũng vậy. Người ta không muốn giao du với đám chúng tôi. Cũng buồn. Nhưng riết rồi đã quen. Cứ ầm ào sống, trong những bức bách thiếu thốn dưỡng khí mà thở.
Nhưng hôm nay ngồi ngoan quanh cái bàn là hai miếng ván bìa ghép. Chai rượu và con khô đuối dai nhằng. Nói, những điều thuộc về thế giới văn minh. Không nghe một tiếng chửi thề nào...
Là Thôn đó.
Hình như đêm đó về, đứa nào cũng làm thơ!
Một đứa trằn trọc mãi rồi ngồi dậy nhóm bếp hơ tay. Là Viễn. Tôi cũng ngồi dậy, hơ tay mình trên lửa ấm. Nghe Viễn lầm thầm: “Nó cười a, có nghìn cái lộc non nở ra!”.
Thơ đó!
***
Thôn ngó tôi. Sao anh chưa lấy vợ?
Tôi nói, tôi chưa thấy mình đủ lớn. Thôn phì cười: Già ngoác rồi anh! Chú Lầu líu lo: Ê, lát mày qua tao đập ổ dzoi rồi mình làm bậy xị rượu nghe!
***
Những ngày rừng mùa mưa, đất đỏ dính bết. Những nhập nhoạng hoàng hôn trở về ngang qua xóm nhỏ đìu hiu, cảm giác thèm hơi người. Những ngày tháng đó Thôn đâu có biết, đêm tôi nằm gối trên ba cuốn Tam quốc chí, kỉ vật của anh Thiên cho ngày cách ly với gia đình, giấc mơ tôi tròn vo có đôi mắt Thôn ký túc trong đó thường trực.
Cái xóm nhỏ đìu hiu ấy, vài nóc nhà Kinh có, Kh’mer có, Tàu, Nùng có. Họ trồng thuốc lá và tỉa tót những hi vọng cho một ngày mai ngày kia. Sau lưng họ, bạt ngàn rừng. Nơi đó, đám trai tơ chúng tôi, những đứa đang trốn lánh những đợt bắt bớ chiến tranh, cố tìm kiếm miếng cơm và hơi thở tự do!
Đứa nào cũng tương tư Thôn.
Rồi một bữa, Viễn trốn đi chơi đêm một mình. Lúc về, ấm ức khóc. Tôi đốt đèn lên. Mặt nó tím bầm, trầy trụa những vết xước.
Ai làm mày đó Viễn?
Những thằng khác tốc mùng xúm tới. Những câu hỏi dồn. Viễn nói trong nước mắt, hay trong sự uất nghẹn của thằng trai đang sức lớn: “Tao qua quán ông Cà Đum. Thằng Châu Thượng Đế!”.
Bọn tôi ngồi đó. Đứa nào cũng im lặng ngó cái bóng mình chập chờn trên vách. Thương bạn mà nghe mình bất lực. Tôi nghe như nước mắt mình cũng chực chờ trào ra. Một đứa nào đó lầm bầm: Có mê gái thì cũng biết cách mà mê. Chịu không nổi nữa thì kêu thêm vài thằng. Mày đừng có đi một mình nữa. Tau không nói quá, có ngày bỏ xác bên xóm đó với thằng Châu Thượng Đế!
Châu Thượng Đế!
Nó, như không phải con người. Nó lừng lững cao to. Nó không sợ gì hết. Nó bất chấp tất cả. Thứ gì trái ý nó, là nó xử theo cách của nó. Bọn tôi sợ nó. Sợ cái tàn bạo vô luân, sợ cái phi nhân tính. Nó rừng rú khốn nạn gấp bội lần những thằng như chúng tôi.
Một đứa nào bâng quơ: Thôi đi ngủ đi. Đù mẹ thằng Châu Thượng Đế!
Thì cũng chỉ đến thế thôi.
***
Tôi chào Thôn. Tôi đi qua chú Lầu.
Thím Lầu trải chiếu giữa nền nhà, hỏi thăm tôi một câu. Mâm nhậu chẳng có gì, chỉ dĩa trứng chiên. Chú Lầu uống, rồi líu lo: “Nó tệ quá a! Nó tệ quá a!”. Rồi chú nhớ ra tôi đang ngồi đó. Chú nói: “Mày uống đi. Uống đi. Mà mày có gặp lại nó lần nào chưa? Mày có gặp, nói nó về với con Thôn nghe! Mày nói là tôi nhắn vậy đó”.
Tôi cúi đầu. Tôi ăn gian, rót cho riêng mình đến ba ly rượu và tống khứ vào cổ họng những nghẹn ngào buồn tủi của riêng mình.
II
Bữa Triết chết cháy, cũng là cơ duyên để bọn tôi nối cái sợi dây sang xóm nghèo hiu hắt của chú Lầu, của lão Cà Đum. Cũng là nhờ Thôn. Thôn, một chút Kh’mer hoang dại, đẹp đến nao lòng và buồn cũng đến nao lòng...
Tội nghiệp anh Triết!
Thôn nằm trên võng đưa con. Tôi ngồi bập bòe điếu thuốc bên này. Cái tiệm xưa của lão Cà Đum giờ chỉ còn lèo tèo vài món bánh trái. Nó cũng buồn lay lắt và sương khói như suối Sóc Nâu này đây.
Thôn ạ ời ạ ời khi đứa bé trở mình. Rồi nói, anh Triết đó, sau này như thỉnh thoảng về trong giấc mơ em. Thương mà sợ lắm! Có một ngày em chịu không nổi, em thắp nhang mà nói anh đừng về nữa, em sợ lắm. Thương em thì cho em bình an! Vậy đó, mà sau này không thấy nữa. Rồi cũng buồn anh ơi!
Rồi cũng buồn.
Nỗi buồn ở đâu ra mà nhiều đến làm vậy.
Bữa đó, trời hửng nhiều ngày. Lạ, không phải hạn Bà Chằn nhưng giữa mùa mưa gió, rừng tre lại khô rốc lên cái nắng đành hanh đành hanh. Lốc xoáy hoài cuốn bụi mù. Rồi rừng tre cháy lốm đốm da beo. Triết nói để đi vô đó kiếm vài con cheo con chồn về làm thịt. Đi rồi sụp xuống cái hầm đầy lá tre hoải, lửa cháy ngầm trong đó. Anh em phát hiện kéo về thì đã không còn kịp. Mà Thôn chạy qua, khóc tấm tức. Khóc rỉ rả. Rồi chạy qua chạy về mua nhang mua đèn, biểu người này kiếm ván, biểu người kia dựng rạp. Bọn tôi chôn Triết như thế.
Mà cũng như thế, cái xóm đìu hiu ấy cũng chạy sang, những giọt nước mắt chung trong một nỗi niềm buồn lay buồn lắt.
Tôi nói thôi, Thôn đừng nhắc những chuyện đó, buồn lắm Thôn ơi!
Thôn dạ, như gió thoảng!
***
Có bữa niềm vui chui qua cái trôn kim
Gõ cửa và nói
Đã đến giờ thay ca!
Nhưng tôi từ chối
Tôi yêu nỗi buồn của mình
Nó nhen lên ngọn lửa
Từ tâm từ tâm...
Đêm đó có trăng không? Tôi không nhớ. Buổi sáng, anh Thiên lên thăm, mang cho mấy tờ báo cũ và một cuốn sách cũng đã tả tơi. Tuổi trẻ băn khoăn. Một cuốn truyện luận đề đọc đến mệt lả của Hermann Hesse. Anh Thiên ngày làm đường tàu, bị hoại thư phải cưa một chân. Thương lắm. Anh về phố, dọn một chỗ sửa xe đạp và lùng mua sách cũ. Cũng buồn tênh phận người...
Có chị người yêu, ngày ấy cũng bỏ anh mà đi. Chỉ nghe anh cười xót xa.
Mà anh Thiên lên, còn tặng tôi một món quà buồn nữa. Anh nói, Dự lên chùa rồi. Dự, sao đã chán cuộc đời này. Đứa em côi cút của tôi. Nó sống với anh Thiên ở phố, lủi thủi cô độc, có mỗi bộ đồ đến trường. Cũng chẳng thấy bạn bè gì. Ngày tôi lên rừng, nó khóc, níu chặt cái tay tôi...
Anh Thiên nói mi đừng buồn nữa, Dự nó có cái tánh Phật trong người. Nó vô chùa thì bình an cho nó thôi. Anh Thiên về. Tối, tôi ra cái gò mối ngồi thừ ở đó...
Mà Thôn qua. Thôn mang một rổ nấm mối qua cho đám đói ăn chúng tôi. Thấy tôi ngồi đó hút thuốc, Thôn sà tới, tự nhiên, hồn nhiên, trong veo suối nguồn! Thôn nói gì đó, rồi kể tôi nghe Thôn ở phố tỉnh, với hai bà dì người Kh’mer bán cơm chay trên quốc lộ. Nhưng ông Cà Đum – người có hai dòng máu Hoa và Kh’mer muốn Thôn về đây ở với ông...
Mẹ Thôn mất lâu rồi!
Ở đây buồn quá, Thôn nói.
Trong kia, tôi nhìn đốm lửa trên môi của Viễn cứ lóe sáng. Nó rít thuốc đến ngập ngụa cả đêm đen!
***
Một lần tôi về Bạc Liêu. Trước cái nhà trọ đó, có cái quán cơm chay đúng của hai người đàn bà Kh’mer, có phải ngày xưa Thôn nói về cái quán này?
Bây giờ ngồi ngó Thôn đùng đưa cái võng, tôi nhắc lại chuyện đó. Thôn nói ừ đúng rồi đó. Nhưng đã lâu lắm, lâu lắm Thôn không có về thăm họ. Bằn bặt mãi rồi quên mất, quên mất mình còn có những người thân đâu đó!
“Ba em mất không lâu thì ảnh bỏ đi!”. Thôn dựng chân cho cái võng ngừng lại, thè thẹ đặt đứa bé xuống võng. “Anh uống trà nghe, để em chế bình trà!”. Tôi nói thôi khỏi. Rồi lại nói, ờ, nếu trong nhà có rượu sẵn, cho tôi xin một chai. Thôn cười rất nhẹ: “Em hiểu rồi!”.
Tôi nói khuya rồi, tôi qua chú Lầu ngủ nghe. Ở đây, Thôn có ngại không?
Thôn nói đừng lo. Anh ở lại đây đi. Đêm nay em chắc là không ngủ được. Để em uống rượu với anh.
Đời em – giọng Thôn nghe như từ rất xa, xa lắm – còn chi để mà e với ngại hở anh!
Thôn ngồi xuống, rót ra hai ly rượu nhỏ rồi nhăn mặt uống cạn. Tôi ủ cái ly rượu trong tay mình. Nhớ chú Lầu nói: “Mày qua chơi rồi về ngủ nghe, tôi để cửa đó...”. Tôi không về. Tôi ở đây với em Thôn của tôi. Ở đây cùng sự cô độc khốn cùng mà sớt ra phần cái bánh buồn đau ký gửi triền miên phận người!
Tôi nhấm nháp ly rượu. Rồi nghe Thôn bật cười: “Sao hồi đó anh không nói thương em?”. Ôi chao hồi đó, sức lực nào biến tôi thành hiệp sĩ, thành gã quân tử Tàu nhường nhịn bầu rượu tình yêu một cách ngu dốt đến u mê?
Tôi đâu dám nói thật. Tôi vẫn ủ cái ly rượu trong tay mình, cười theo Thôn và nói: Hồi đó tôi sợ Thôn lắm. Dòm Thôn, như dòm thấy tiên phật trên trời. Thôn tiếp lời: Ừ, em là tiên phật bị đọa đó anh!
Giờ còn thương em không?
Thôn lại hỏi. Chừng như Thôn đã say. Câu hỏi như tiếng sét ngoài kia xẹt vào. Thôn ơi Thôn ơi. Tôi chảy nước mắt vì những nỗi buồn thương lưu cữu trong mình đây...
Tôi còn thương em không ư? Thôi đừng hỏi nữa em. Quanh mình đây, biết bao cái sợi dây đời chằng chịt, ràng buộc, quắn quéo không cho cái tình yêu, tình thương hiện lên đầy đủ hình hài của nó, Thôn ơi!
III
Sau đám cưới Thôn, tôi bỏ rừng qua Cò Rạt với anh Thiên. Anh Thiên hành nghề đóng giày, đem tôi theo. Đất lạ xứ người, chỉ có đôi mắt và nụ cười Thôn theo tôi những ngày cơm hàng cháo chợ như thế.
Người Thái lạ, ở chợ, chỗ cái góc mà tôi với anh Thiên ngồi, có một cái xe đẩy của một lão già chuyên bán cào cào, dế... xào với hành ớt. Lúc nào cũng có người mua! Chỉ tôi và anh Thiên là cạch. Anh Thiên nói, mi ăn không, lấy mấy đồng lẻ qua mua cho người ta. Tôi lắc quầy quậy! Lão già bán cào cào, anh Thiên kêu là lão Rụt, vì lúc nào nhìn lão cũng như đang so vai rụt cổ. Dáng lầm lũi, thỉnh thoảng vắng khách cũng chạy sang ngồi hút thuốc với tôi.
Chỉ anh Thiên biết một ít tiếng Thái. Còn tôi, vừa đủ để trả giá những thứ nhu yếu phẩm trong chợ. Vậy mà có khi ngồi với lão Rụt đến tàn mấy điếu thuốc. Ngồi bâng quơ vậy mà đâm nghiện nhau. Rồi hằng đêm, khi anh Thiên rị mọ viết lách gì đó trong cái chòi – đúng nghĩa cái chòi với mấy tấm bạt che quanh – tôi lại chạy chỗ lão Rụt, lại hút thuốc.
Rồi một bữa xin anh Thiên nắm tiền lẻ, tôi đi mua chai rượu mang qua. Lão Rụt mang ra mấy con ve sầu đã chiên chín, làm dĩa mồi và cái ly nhỏ.
Hai chúng tôi uống. Như tri kỉ. Như đã thân nhau từ kiếp nảo kiếp nao.
Tôi nói, mà lão đâu có hiểu gì... Tôi nói huyên thuyên về Thôn, về Triết, về Viễn. Và về em Dự của tôi. Em Dự lên chùa xong không quay lại nữa. Em viết cho anh Thiên cái thư nói bây giờ em không muốn gặp lại người thân, em chỉ muốn phụng thờ Phật tổ mà thôi. Em Dự cắt ngang cái dây nối với cuộc đời như thế. Anh Thiên năm lần bảy lượt lên chùa, em Dự không tiếp.
Tôi nói. Rồi tôi khóc. Lão Rụt vỗ về tôi. Tay lão quàng vai tôi. Lão nói phần lão nghe. Chỉ thấy rồi thì trong mắt lão cũng có hai dòng nước chảy ra, trắng như sữa đục.
Tôi say mèm đêm đó. Lết về được cái chòi của anh Thiên thì đùng đùng sốt. Những cơn sốt rét rừng dai dẳng còn đeo theo sang đất lạ xứ người... Sau này anh Thiên nói, anh tưởng mi chết ở đó bỏ anh như em Dự bỏ anh, anh sợ quá anh khóc rồi anh khấn trời khấn phật, may mà qua!
Giờ ngồi đây. Tôi đâu có kể cho Thôn nghe!
***
Trước ngày chết thảm, Triết đã làm cái điều mà tụi tôi không đứa nào dám làm.
Có mấy đêm liền, Triết mò qua xóm, đánh bạc. Triết vốn mê cờ bạc. Tính nó cộc. Nó hay làm sảng, những hành động têu tếu, lành tính. Ở phố, nhà nó khá giả, thuộc loại của ăn của để nhiều. Vậy mà lên rừng, cũng hị hụi cày như trâu, hòa nhập nhanh như đã từng là dân rừng thứ thiệt...
Hồi đó Triết yêu một cô cùng xóm. Tụi tôi thách, và nó lừng lững làm ngay. Buổi trưa đứng bóng, đường phố như rang, nó đánh trần, vắt cái áo thun trên vai, mượn chiếc xích lô của ai đó, đạp tông thẳng vào nhà người trong mộng. Rồi lấy cái áo che mặt, nó gào ba tiếng anh yêu em rồi bỏ chạy...
Mà rồi cũng hẹn hò được. Nhưng ngày lên rừng trốn lánh, thì ẻm ưng thằng khác mất tiêu. Triết cười hề hề: Xong. Mai mốt tau về, tau cua lại mấy hồi. Lần tới thì tau đi bộ, khỏi cần xích lô ba gác.
Mấy đêm liền đi cờ bạc, nó phờ phạc, lầm lầm ít nói. Ai cản chi cũng không nghe.
Ngày đi rừng, nó vẫn vậy, ùi ụi làm. Đêm, lại đi! Anh em thở dài ngao ngán, rồi thì mặc xác nó.
Rồi cũng một đêm nó về, nó dựng hết anh em dậy. Ngó nó trong bập bùng cái bếp lửa giữa chòi mà ai cũng hoảng kinh. Máu me đâu mà bê bết!
Triết nhe răng cười, bày ra một chai rượu gằn nút bằng lá chuối quấn và mấy cây lạp xưởng: “Thắng to nghe. Đãi tụi bây đó!”. Nhưng máu đâu ra? Ờ, máu của thằng Châu Thượng Đế! Triết trả lời như không có chuyện gì. Tụi tôi xanh mặt, ấm ớ hỏi... Nó đi ra ngoài múc nước rửa tay sạch sẽ xong, bày mâm bày chén ra, nói tỉnh khô: “Nó chơi bạc bịp. Tau xin nó một ngón tay. Cho nó chừa đi! Giờ thì yên tâm uống rượu được chớ!”.
Thằng Viễn nhảy tót một cái: “Triết ơi, mày là cha là mẹ tao đó! Mày là anh hùng, là người trong mộng của tao!”.
Không vui. Không buồn. Chỉ cảm giác nao nao tiêng tiếc, tôi sà vào mâm rượu, mà nghe thương xót cho đồng lõa mình!
Vậy đó, mà rồi Triết chết thảm!
***
Anh nhớ bữa ở suối không?
Thôn lại hỏi. Mười năm rồi, suối Sóc Nâu đã thôi, không còn cuồn cuộn chảy sau những cơn mưa rừng. Con suối giờ từ bi và ảm đạm, có những ngày, Thôn nói, nó khô rang. Người ta ngăn tùm lum để lấy nước tưới cà phê. Nó trơ khất những mỏm đá, dị kì và đáng ghét lắm.
Bữa ở suối. Ngày đó tôi mệt, bỏ về trước. Rời rừng, tôi không về chòi mà ghé suối Sóc Nâu, định bụng vừa tắm cái cho khỏe người vừa giặt cái bộ đồ. Vậy mà trên cái mõm đá tôi hay ngồi, Thôn đang ở đó. Tôi như giật thót mình!
Thôn. Thôn. Thôn.
Cái tiếng sét dội nghiêng lưng chừng núi
Đá vỡ toang anh những hốc hoác hồn người
Con suối cũ đã chạm nguồn con nước
Anh chạm vào ngàn vạn thức buồn trôi...
Thôn cười: Anh về sớm a!
Tôi ừ nho nhỏ. Tôi khỏa nước rửa mặt và khi ngẩng lên, tôi thấy mắt Thôn đang nhìn xeo xéo bên lùm cây, như mê đắm.
Tôi nhìn theo hướng đó. Ơi, con chim Cao các đẹp đến khôn tưởng với bộ lông vàng rũ lia tia những chớp trắng và cái mỏ dài. Con chim đứng đường bệ trên cành cây, nó như không sợ người... Thôn lắp bắp: Con chim. Con chim!
Tôi nói: Con Cao các đó. Nó là chim Phượng của rừng này!
Nó đẹp quá! Thôn xuýt xoa, xuýt xoa. Cảm ơn con Cao các, nó giúp tôi tự nhiên hơn giữa con suối Sóc Nâu này. Tôi móc trong túi quần mình một cái hạt tròn tròn ném cho Thôn: Cầm lấy đi. Hột mã tiền đó!
Để làm chi? Thôn hỏi! Tôi nói, hột này rất độc, nếu ăn phải nó là chết ngay đơ. Nhưng nó hút được nọc độc đó. Đi rừng ai cũng có vài cái hột trong người, để lỡ khi bò cạp, rắn rít cắn... Thôn à, rồi nói: Cái này người ta ngâm rượu tập võ đây mà! Tôi ừ...
Tôi lội ra giữa lòng suối, đứng đó và khỏa nước lên cành cây con Cao các đang đậu. Nó xù lông ra như tự vệ mà chẳng thèm bay. Tôi bảo Thôn: Con Cao các này lạ lắm đó, người ta bảo nó ăn hột mã tiền!
Thôn nghịch: Con chim này nó giống anh đó! Tôi tròn xoe: Sao a?
Thôn vò vò cái áo đang giặt, nói trống không: Anh cũng lạ òm!
IV
Con chim Cao Các đột ngột vỗ cánh bay đi. Chiều đang ngả dần màu xam xảm buồn. Thôn đứng dậy, chào tôi: Em về trước nghe! Tôi ừ ừ đâu trong cổ họng. Vậy mà Thôn trượt chân té xuống. Tôi hoảng kinh, lật đật lao về phía Thôn, đỡ em dậy.
Bây giờ ngồi đây. Đêm. Con dế kêu nghe tức tưởi đâu đó sau hè nhà. Thôn lại nhăn mặt uống một ngụm nữa, rồi cười: “Bữa đó, em té giả bộ đó...”. Tôi cũng giả lả: Thiệt tình mấy cô, tụi tôi chịu chết thôi...
Đứa bé lại trở mình. Thôn lật đật chạy sang ạ ời ạ ời...
Tôi đi ra sân.
Gió mát. Gió lồng lộng. Tôi cởi áo cho gió chạy vô người
Gió ơi gió ơi
Chạy về bên tê cánh đồng đầy gai nhọn
Chạy về bên ni những sợi tóc hương người
Chạy đâu chạy đâu tìm tuổi trẻ cho tôi
Tuổi trẻ ngồi trên những cánh gió chào nhau chào nhau mà rơi nước mắt!
Tự nhiên tôi nhớ lão Rụt. Anh Thiên nói, lão từng tham chiến ở Việt Nam. Ngày xưa, lão làm ở sân bay U Đôn. Cái sân bay chứa bom cho B52 đổ xuống những cánh rừng xanh này đây. Anh Thiên nói, có lần lão kể, lão đã từng say rượu ở Nha Trang, rồi nhớ thương một cô vợ bạn, bị đánh rút gân nên bây giờ lão rụt cổ như con rùa vậy!
Tôi ngồi bệt xuống sân. Chỗ này có mấy bụi ngải cứu mùi ngan ngát hiền lành. Tôi thò tay bứt một lá, vò trong tay mình và đưa lên mũi. Những thơm thảo dịu dàng này, nghe cũng ngậm ngùi như tuổi trẻ tôi mười năm mười năm!
Thôn đi ra đó, lót dép ngồi với tôi. Gió có thổi làm tóc Thôn bay như đêm ngồi ở ụ mối cái chòi hoang hoải mười năm xưa đám trai tơ đói ăn đói thở chúng tôi? Tôi không biết. Tôi không dám ngoảnh mặt nhìn sang. Tôi chỉ ngồi im như thế. Nghe Thôn cũng ngồi im như thế.
***
Một lần, tôi bạt tai em Dự!
Hôm đó, khoắng không còn hột gạo nào trong cái thùng đạn đại liên. Em Dự nói đói lắm, không đi học. Nài nỉ mãi cũng vậy. Tôi bực, nói mày không học, mày dốt nát rồi cũng bốc cứt mà ăn thôi. Em Dự cãi, không ai ăn cứt hết. Tôi nổi đóa, xáng em Dự một bạt tai. Anh Thiên cà nhắc chạy vô can còn chửi tôi mi tục quá, tôi xô anh Thiên một cái, anh Thiên té xuống...
Em Dự chạy lại đỡ anh Thiên!
Còn tôi? Tôi bỏ đi ra ngoài phố, lang thang suốt một đêm.
***
Viễn có một cái nón bê rê. Cái nón của một chàng pilot nào đó cho nó hồi nó còn nhỏ chút bẻo. Vậy mà theo nó ra phố, lên rừng, nghênh nghênh ngang ngang nhiều khi trông thật yêu mà nhiều khi trông cũng ghét thậm ghét tệ. Viễn từng tuyên bố xanh rờn: Phi mão bất thành Viễn!
Viễn khôn vặt một chút, lý sự một chút, yếu đuối một chút. Nhưng Viễn là đứa biết thương anh em. Trong thăm thẳm con người, nó là đứa đa cảm. Ngày Triết chết thảm, tôi nhớ như in, Viễn không chảy một giọt nước mắt. Nó chạy cùng Thôn và lão Cà Đum lo đủ thứ. Rồi ba ngày sau khi chôn Triết, nó nói: Tau về phố!
Anh em tụi tôi tròn mắt. Về, bị bắt như chơi!
Viễn bất chấp, cứ lôi bộ áo quần mới ra mặc vô, khoác cái balo nhẹ tênh, bước ra cửa chòi còn quay vô cảu nhảu: Nó chết, nhà nó phải được biết. Bây yên tâm, nó phù hộ tau, không ai bắt tau được.
Hai ngày sau Viễn quay lại, vô sự. Rồi một ngày sau nữa, ba má và chị Hai của Triết lên. Bọn tôi những ngày đó nhìn đâu cũng thấy lỗi lầm của mình, không đứa nào dám nhìn thẳng vô mặt ba người thân của Triết. Chỉ có Viễn. Nó thay mặt cả nhóm mà tỉ tê tâm sự, tỉ tê kể lể, tỉ tê an ủi.
Nhưng trong Viễn có cái sợi chỉ lưu manh nho nhỏ. Viễn cưa đứt Thôn bằng cách chặn hết lối đi của anh em. Đêm, Viễn hay ỉ ôi ỉ ôi, giả như đùa mà giả như thật. Giả như cho nó mà giả như để gió thổi cái tỉ tê sang tai người khác...
Đây, Kinh Yêu của nó...
Em Thôn ơi em Thôn, kiếp này không lấy đặng em, anh rày chết tốt!
Em Thôn ơi, anh thề, thằng nào mà xớ rớ tới em, anh băm nó làm nghìn nhát!
Em Thôn ơi em Thôn ơi, trời sanh chi em tóc dài mắt đẹp để thằng X thằng Y thằng Z ngày hôm nay đi ngang ngó hoài mà chân nó giậm lên bãi cứt bò. Đêm mai nó còn dòm nữa anh chém nó một triệu mảnh em Thôn...
Viễn, có lần ngồi ụ mối với tôi, nói, tau thương con Thôn quá, đêm nào cũng mơ thấy nó.
Tôi ậm ừ ậm ừ. Viễn tiếp: Tau biết, mày cũng thương, đúng không?
Tôi không nói gì. Viễn thở dài đánh sượt rồi vỗ vai tôi: So ra trong cả đám thì mày nhất rồi. Coi như tau thua cuộc!
Đó. Chỉ một câu khích tướng, tôi u mê hắt cái cái ly rượu tình yêu của mình xuống con nước đỏ ngầu mùa mưa suối Sóc Nâu. Có phải nào tôi không biết cái té ngã của Thôn bên bờ suối Sóc Nâu là giả bộ, chỉ vì Viễn…
***
Hồi sáng lúc ghé về Thôn, tôi thấy cái nón bê rê của Viễn trên bàn thờ lão Cà Đum. Cái nón sống tuổi đời dài ngoẵng, đã lỗ chỗ nhiều vết chuột gián gặm nhấm. Thôn tế sống Viễn, hay đơn giản chỉ là tình cờ đặt lên đó? Tôi không dám nghĩ tới nữa!
Thôn nói, Thôn phải đi khỏi đây vì có quá nhiều chuyện buồn! Những chuyện buồn không làm cách chi con người có thể gánh nổi trên hai vai. Tôi nói, đời là buồn Thôn ơi, Phật dạy đó, sinh lão bệnh tử mà! Rồi tôi hỏi, sao bữa đó ở suối Sóc Nâu Thôn nói tôi lạ òm!
Thôn cũng thò tay bứt một lá ngải cứu: “Mấy bụi này anh Viễn trồng khi em sanh đứa đầu lòng. Ảnh nói để dành chữa đau bụng cho em bé. Em nói anh lạ òm vì ai cũng biết em thương anh chớ không phải thương anh Viễn, mà anh cứ trơ trơ. Em còn biết là anh cũng thương em. Anh hi sinh cho bạn mà!”.
Một đợt gió nữa. Tôi đưa cái áo của mình cho Thôn: Khoác vô kẻo bệnh!
Thôn nói, thôi đi vô nhà, cái chai rượu còn đó, vô uống cho hết, có khi say rồi ngủ cho yên! Ừ thì đi vô nhà. Tôi ngồi xếp bằng, rót đầy hai ly, đưa cho Thôn một ly rồi tôi uống phần mình.
Thôn lại nói: Anh có biết vì sao ảnh bỏ đi không?
Tôi đã gặp Viễn ở phố. Nó bỏ Thôn đi, nhưng không bỏ bạn bè. Nó nói, như một lời giải thích: Tau sống với cái bóng chứ không phải một người vợ!
V
Cái đêm tôi xáng một tát tai vào má em Dự, tôi đi lang thang ngoài phố. Phố quen. Bàn chân thả đâu thì cũng đến được một chỗ thân thuộc nào. Nhưng tôi cứ đi. Trong cái hẻm cụt có một đống xà bần. Tôi ngồi ở đó...
Bọn tôi, những đứa lỡ thời, bỏ trường ngang xương, đứa nào cũng nằm lòng vài câu thơ Từ Kế Tường, Khi bỏ trường mà đi! Tôi ngồi đó, nhớ cái lớp học của mình. Nhớ một cô bạn có cặp mắt nghiêm nghiêm sau đôi kiếng cận. Có một con mèo gừ gừ cạ lưng vào chân tôi. Tôi ôm nó lên. Con mèo ốm, tay tôi chạm đủ những dẻ xương sườn. Cái ánh đèn trong một căn nhà nào đó hắt ra, vàng vọt, vàng vọt. Một thứ ánh sáng suy dinh dưỡng mà mãi sau này còn ám ảnh mãi tôi. Tôi nhớ cô Nhã, cô dạy môn văn, ngày bọn tôi bỏ trường, cô Nhã cho tôi một tập thơ chép tay. Những bài thơ có lúc tôi coi như thứ phù phiếm, mà đâm ra căm ghét.
Có ai đó ra mở cửa dòm tôi nghi ngại. Rồi thôi, họ đi vô.
Mà rồi đêm đó, cái đêm khó như duy nhất có một đêm trong đời, tôi có thêm một người bạn. Một chị bán vé số. Một nàng ăn sương. Hay một góa phụ. Một nỗi niềm. Tôi không biết. Chỉ thấy bàn tay chìa ra xin. Xin gì thằng tôi đây. Những ơn phước từ trời nào, tôi còn chưa kịp thụ hưởng một lần những ngày đang sức lớn và đầy ắp mộng mơ.
***
Thôn nói, vẫn nhẹ nhàng như mây vậy, rằng,Thôn đã giấu Viễn, nhiều chuyện. Nhưng có lẽ, chuyện Thôn bị mất cái ngàn vàng vì sự bạo tàn của Châu Thượng Đế đã khiến Viễn như lên cơn điên!
Tôi há hốc, tay như muốn bóp vỡ ly rượu rỗng không...
Vẫn là cái giọng Thôn, đều đều, đều đều... Ở cái suối Sóc Nâu đó, một đêm Thôn đi ra đó, Thôn đi dạo quanh đó, Thôn tìm chút gió trong lành, Thôn kiếm chỗ để di lý nỗi buồn thiếu nữ, mà Châu nó rình rập từ lúc nào. Thôn nói, Thôn dã dượi đi, chẳng muốn gì hết, chẳng căm giận gì hết, chỉ thấy chán ngán cuộc sống này...
Em đã tính chết. Nhưng rồi lại không dám chết. Không biết chết cách nào cho khỏi đau đớn cái thân xác.
***
Cũng ở suối Sóc Nâu đó, một ngày, người ta vớt lên cái xác đã trương sình của Châu Thượng Đế. Không ai biết vì sao một thằng dân rừng chuyên nghiệp lại có thể lâm nạn ở con suối chỉ hai lần nhảy là tới bờ!
***
Đêm đó, người đàn bà đó, dẫn tôi đi, như mộng du. Tay tôi vẫn ôm con mèo gừ gừ gừ gừ. Tôi đi, bụng sôi lên vì đói. Bước chuệnh choạng dưới ánh lay lắt những ngọn đèn đường buồn thảm. Phố vắng lắm, vắng đến tê dại. Tôi nhớ em Dự. Tôi ân hận đã xô té anh Thiên, tôi muốn khóc.
Rồi chị dẫn tôi đến cái cống hộp đang thả nổi trên đường ấy. Tôi cuộn mình trong đó.
Chị. Hay mẹ, ủ tôi, co quắp, chạm cả vào những dẻ sườn ốm đói. Không. Tôi không có một ham muốn nào, chỉ thấy bình an mà liêu trai. Tôi không thể nhớ mình đã nói gì, chị đã nói gì. Như một giấc mơ vắn số. Như một kỉ niệm hun hút bay vèo cái lá trên đời người...
Đến gần sáng thì tôi bị bắt.
Đủ mặt hết. Những thằng sau đó bỏ lên rừng. Những thằng trốn lánh chiến tranh. Những dài dại vừa nứt mắt và nhờ nhờ ria mép vừa trưởng nở, chắc hẳn chưa một đứa nào đã kịp thấu hiểu mùi vị đàn bà. Như tôi. Dẫu là thiêng liêng trầm hương một người chị, người mẹ.
Sau này có khi ngồi nhắc lại, anh Thiên nói đó là một người đàn bà điên.
Bọn tôi trốn, bằng cách liều mạng nhảy khỏi chiếc xe tải di lý lên trại tù hay trại lính nào đó. Nhảy chỏng vó và chạy thục mạng vào rừng mặc cho đạn bay cheo chéo sau lưng. Mà lành lặn đủ mặt, chỉ mỗi tôi bị bong gân mấy ngày. Mãi sau này thấu hiểu sự hiền minh của rừng, tôi mới biết đến hạt mã tiền để chữa bệnh, còn lúc đó phó mặc.
Thôn hỏi: Anh đang nghĩ gì?
Tôi đang nghĩ gì? Thật lạ lùng, tôi đang nhớ tới con mèo đêm đó, cái đêm tôi được ủ mình trong hơi ấm của một người đàn bà xa lạ, con mèo đã bỏ đi đâu và đi lúc nào, tôi không nhớ!
***
Anh Thiên mang tôi về, đi ngược lên Lào rồi về, không dám cắt qua đường Campuchia nữa, vì nghe nói bị cướp nhiều lắm. Đường rất xa, qua rất nhiều trạm đổi xe, những chiếc xe chạy than tóe lửa lòng đường trong đêm.
Lần mò mãi mà cũng về được phố. Anh Thiên lộn trái túi quần mang ra mấy chỉ vàng may dính ở đó, thuê lại một cái phòng nho nhỏ. Anh Thiên lại ra đường, mở cái góc vá sửa giày. Tôi, những ngày nằm dưỡng bịnh, được uống vài ly sữa ông Thọ, đã lài lại cái hồn người.
Rồi tôi mua một chiếc xe đạp, đi bơm gaz hộp quẹt. Tưởng là dễ, mà khó khăn sao những ngày đầu. Ở trong phòng, tôi tập rao “Bơm gaaaaaaaaaaz hộp quẹt đêêêêê....”, nghe đã đủ hào khí, anh Thiên gật gật nói được rồi đó, thử đi.
Vậy mà, đạp xe đi, cứ lựa chỗ thiệt vắng, mới dám lấy hết can đảm gào một tiếng. Gào xong, cảm giác như mình vừa phá vỡ cái bình an của phố phường, lại hộc tốc đạp xe chạy biến. Cũng phải dăm bận như thế, mới xem mọi sự bình thường.
Ngày qua ngày qua. Có khi tôi gặp bạn bè trên phố. Có khi gặp cả cô bạn học có đôi mắt nghiêm nghiêm. Bâng quơ vài câu chuyện rồi thôi... Cũng có lần ngồi với nhau ở cái xe nước mía, nghe cô ấy kể về giảng đường đại học, sao trong tôi dửng dưng chẳng còn nghe chút khát thèm nào cái không gian mà một thời ở rừng thiêu cháy tôi...
Vậy mà đùng một cái, anh Thiên thành nhà văn. Những thứ gì anh rị mọ viết ở Kò Rạt, ở phố, được in thành một tập dày. Hai anh em mừng muốn rớt nước mắt. Sách in ra có được nhúm tiền, chiều đó anh Thiên hỏi mi muốn uống beer không, mình đi uống beer đối chứng.
Đó là lần đầu tiên, anh Thiên phung phí đồng tiền. Và cũng là lần đầu tiên, tôi được cụng ly cùng anh và thấy được nụ cười hết cỡ!
VI
Tôi giữ tay Thôn lại, nói đừng rót nữa, sợ sẽ say đó. Thôn gạt tay tôi ra, cứ rót đầy một ly rồi lại nhăn mặt uống hết. Thôn nói như không phải cho tôi nghe: Mấy anh thiệt lạ. Cái chuyện đó, đâu phải là người đàn bà muốn vậy. Chuyện thinh không trên trời rớt xuống cái ình, đành chịu cái số mạng vậy...
Tôi tự hỏi mình, nếu tôi là Viễn thì sẽ thế nào? Nghe rùng mình, tôi không dám tìm câu trả lời. Nhưng cái câu hỏi ấy, đột ngột Thôn lại hỏi: Anh có sẽ như anh Viễn không?
Tôi nói Thôn ơi, Thôn đừng hỏi. Cuộc sống này là vậy đó, khốn nạn lắm.
Tôi lại nói, có lẽ giọng đã lè nhè lắm vì tôi thấy Thôn cứ cố nghiêng nghiêng để nghe, rằng, nếu tôi không ngu dại sân si, nếu tôi đủ lớn hơn, nếu cái nhìn tôi vượt qua được cái bờ suối Sóc Nâu kia, tôi sẽ không như Viễn, tôi sẽ giữ rịt lấy Thôn đó thôi...
Thôn nói Thôn tin anh.
Em mở cửa sổ ra đi
Bên ngoài đó, có rất nhiều gió
Những em Gió thổi từ chiều nghiêng nghiêng
Và chở trên cánh mình những niềm tin
Của một thời dại dột
Đừng tin em nhé
Những lời gió nói
Vì gió sẽ đi lên núi...
Rồi về thảo nguyên
Gió không trở lại
Gió không bao giờ trở lại!
Tôi nghe bàn tay Thôn tìm bàn tay mình. Bàn tay lạnh lắm. Tôi đặt nốt một bàn tay khác lên đó, cố ủ ấm nó.
Thôn vẫn nói như mộng du: Em tin anh!
***
Sau ngày tôi bỏ sang Kò Rạt, tình hình bắt bớ đã thôi, bọn nó cũng dần dần rời rừng, rời suối Sóc Nâu, chỉ Viễn ở lại đó. Viễn nghe nói chăm chỉ cày bừa, thêm làm rể lão Cà Đum cũng không đến nỗi phải đong gạo mỗi ngày.
Chuyện này vui vui...
Tôi đi sạc quẹt gaz, có lão kia cứ đòi giá bằng nửa. Tôi dạ, giá vậy cũng được. Bơm gaz xong tôi xoay ngược cái bánh xe đánh lửa, quẹt mười lần thì y như mười, đá kẹt. Lão dòm tôi trân trân: Hư rồi à? Tôi nói cái bánh xe hư rồi, thay nó thì phải tốn thêm ngần ấy ngần ấy, lão phải gật. Tối về, kể chuyện, anh Thiên nói mi bắt đầu giống dân ở phố rồi đó.
Mà tôi cũng có một mối tình. Em Tụy. Em Tụy làm ở chỗ bơm gaz, em không xinh, có chút ướt át cải lương và viết sai chính tả. Tôi cũng không hiểu mình yêu thật, hay đã tới một lúc thằng con trai phải cần một đứa con gái? Hỏi nhiều, trả lời nhiều, chi cho mệt!
Đại khái là vậy. Lâu lâu tôi mời em Tụy đi coi phim rạp để hun hít, rồi đi ăn tô hủ tíu.
Cũng là nhín ra chút tiền, giếm anh Thiên đi. Anh Thiên vẫn vậy. Ki cóp để sắm từng chỉ vàng khâu vào trong túi quần. Rồi một bữa, anh Thiên nói mi có ý định lập gia đình với con Tụy không? Nếu không thì mi thôi đi, để nó đi lấy chồng chớ!
Tôi mệt mỏi, nằm ườn, tay vắt trên trán, khói thuốc phun mù. Anh Thiên thôi không nói chuyện đó nữa. Anh bỏ chiếc giày đang may dở xuống, tới ngồi bên tôi: Anh nghỉ, mình đủ tiền mua nhà rồi đó, mi coi đi tìm một cái nhà trong hẻm đi!
Tôi chồm dậy, như muốn ôm chầm lấy anh. Chao ôi anh Thiên của tôi. Anh như một người đàn bà tần tảo trong nhà. Anh Thiên tôi bao nhiêu tuổi rồi? Anh đang vui hay đang buồn? Anh có chút tình yêu nào không? Nào, có bao giờ tôi nhớ...
Từ bữa đó, tôi trốn Tụy. Mặc dù sau đó tôi còn nhận hàng chục lá thư của em, những lá thư đọc lên, nghe như có thể chết hay có ai đó sẽ chết chỉ vì một mối tình không đầu không cuối như thế!
***
Em biết, chuyện tụi em rồi thế nào cũng không lâu dài được...
Thôn để yên bàn tay trong tay tôi, vẫn nói rủ rỉ... “Ảnh thương yêu vợ con, làm việc cùi cụi vậy, nhưng mỗi ngày một ít nói đi. Lầm lầm đâu phải là cái tánh của ảnh. Một bữa, ảnh gây, nói sao cái vụ thằng Châu Thượng Đế đó, không thèm nói với ảnh một câu. Em hiểu được một phần cái lý do làm ảnh lầm lì. Chỉ một phần thôi...”.
Phần còn lại, nó nằm bên ngoài cửa sổ đó. Tôi biết vậy mà! Tôi biết, cách nào đi nữa, bữa cơm, đêm ngủ của Viễn và Thôn, có cái bóng của tôi ở đó.
Thôn rút tay khỏi tay tôi, lục lọi gì đó, rồi đưa cho tôi một tờ giấy. Tôi ồ, bài thơ xưa rớt, tôi viết cho Thôn. Viết, trên cái giấy học trò còn một mặt, rồi để kẹp trong bộ Tam quốc chí anh Thiên cho. Mà Triết lục được, nó mang qua cho Thôn!
Thôn giữ đến bây giờ.
Ảnh đọc được cái này. Ảnh bỏ đi! Thôn lại nói!
***
Mua được cái nhà thì anh Thiên đổ bệnh. Anh Thiên tôi kiệt lực. Hay trời sai anh tôi xuống chỉ để lo cho tôi cái phần số của tôi xong thì anh phải đi. Anh Thiên bệnh nhanh lắm. Ào một cái, váng vất nhức đầu, rồi nằm yên đó ba ngày, chưa kịp cho tôi đi tìm thầy tìm thuốc thì anh đi!
Tôi chơi vơi chơi vơi. Tôi nhờ người chạy lên chùa tìm em Dự về. Em về, tôi chắp tay đảnh lễ. Em giờ đã là một đại đức.
Cái thằng tôi, vô tích vô sự, nào có làm được chi ngoài chuyện ôm cỗ quan tài anh Thiên mà hụ hụ khóc.
Anh Thiên tôi về trời rồi.
***
Tôi nói với Thôn, hồi đó tôi làm thơ linh tinh vậy mà. Cũng chẳng có gì rõ ràng hết. Thôn cãi: Linh tinh nào, bài thơ này có ghi đề tặng em đàng hoàng mà.
Tôi không chối nữa!
Tôi yêu Thôn, cần chi mà chối cãi. Dẫu bây giờ ngồi đây, Thôn, trước mặt tôi, không còn nụ cười của ngàn lộc non và đôi mắt đen nhìn không thấu đáy. Dẫu Thôn của tôi bây giờ có nhiều vết nhăn trên đuôi mắt, thì tôi vẫn yêu em Thôn tôi. Cái tình yêu mà da diết buồn những hoàng hôn như còn nghe tiếng con nghé ọ tìm mẹ. Hay buồn tênh Kò Rạt đất lạ xứ người, dòm quanh không một chút quen thuộc nào...
Ôi, tôi yêu em Thôn của tôi, cái cơ cực cuộc đời đè lên đôi vai em nhỏ bé nhỏ bé!
VII
Tôi đã gặp Viễn ở phố. Hay nói đúng hơn, Viễn đi tìm tôi. Như thói quen đã mục ruỗng, dẫu cái túi rỗng thì bọn tôi vẫn cố câu kéo đâu đó cho được chai rượu. Viễn sạm đen sương gió và hốc hác. Nghe tôi kể về anh Thiên, về em Dự, Viễn chảy nước mắt.
Viễn cầm tay tôi, nói trước khi chúng tôi uống ly cuối cùng: Tau đã sai. Tau đã sai! Tau là thằng lưu manh vặt vãnh, cố xác bám vào cái mình muốn mà không biết rằng cái mình có đó không trọn vẹn là cái mình muốn!
Tôi nói, tao say rồi, tao đâu có hiểu mày nói gì đâu, Viễn!
Đêm đó hai thằng tôi nằm quay lơ bên mâm nhậu mà ngủ. Sáng, Viễn dậy sớm, bỏ đi đâu mất, chỉ thấy lấy than viết nguệch ngoạc mấy chữ: Nếu được thì về thăm Thôn giúp tao!
Mà tôi về thăm Thôn đây.
***
Một lần, chú Lầu chạy bay chạy biến từ dưới xóm lên chỗ bọn tôi: Tụi mày qua giúp với?
Chuyện gì?
Con gấu. Con gấu nó dính bẫy mà không ai đánh được hết.
Ven bìa rừng, cái bẫy ngàm của chú Lầu dính chân con gấu trong đó. Nhưng còn lại ba chân và cái đầu lừng lững, không ai dám bước tới gần nó. Nó gầm gừ, gào rít và ném ánh mắt thù hằn về phía chúng tôi.
Triết kiếm đâu ra một cái gậy dài, nó đánh vài gậy mà con gấu đưa tay đỡ được hết, như đã luyện tập võ công đến mức thượng thừa. Viễn giằng cái gậy, nói để tau, rồi nhá ở trên cái, đánh ở dưới, ngay hông. Con gấu la rú lên.
Tôi bỏ đi chỗ khác. Đêm đó, ở xóm đánh chén tưng bừng. Bọn tôi được hưởng món tay gấu đế vương. Nhưng đang ăn, thằng Viễn đột ngột bỏ ngang, nó chửi thề: Đù mẹ, khi đánh nó, nó la như mất con, tau giờ còn rợn!
Cả đám hình như đều bỏ đũa!
***
Mà tôi về thăm Thôn đây!
Kể Thôn nghe chuyện Viễn bỏ món thịt gấu, Thôn cúi đầu: Ảnh cũng là lạ. Nhưng anh biết không, bàn tay của Viễn đó, chỉ tay lạ lắm đường tâm đạo chồng lên đường trí đạo. Người ta nói người vậy có khi tà là tà tới bến, mà chánh là chánh hết mình...
Em chịu, không biết ảnh tà hay chánh!
Không đâu Thôn. Bọn tôi đó, ngày giờ sinh ra trong cái vũng không được tráng men xanh men lam, phải ngoi ngóp bò trườn lên cho có miếng cơm manh áo và chút dưỡng khí trời xanh, đâu có dễ rạch ròi cái chi là chánh cái chi là tà...
Chỉ có nỗi buồn. Tôi nhớ nhặt nhạnh đâu đó một câu như là nỗi buồn ca hát. Hay là nỗi buồn cứu chuộc thế gian này! Không, giá mà đừng có nỗi buồn! Những luận thuyết triết học đâu có ăn nhập gì với cái khốn khó muôn trùng chúng tôi đây...
Chỉ nghe yêu thương
Chỉ nghe mình nở ra những cánh hoa dại
Những cọng cỏ dại
Khi mình trồng mình xuống đất
Nhớ chăm cho đất khó giọt nước trong lành
Để mình vươn vai mà lớn
Để mình không cằn cỗi
Để mình xanh hơn xanh lên
Có phải trời đã hưng hửng sáng. Tôi không có đồng hồ. Trên bàn thờ lão Cà Đum, Thôn để cái đồng hồ bàn ở đó, nhưng ánh đèn không đủ sáng cho tôi nhìn giờ.
***
Anh có muốn hôn Thôn không?
Thôn lại hỏi! Tôi sẽ trả lời sao? Tôi nhìn bờ vai Thôn. Tôi nhìn bờ môi Thôn. Ở đó, ở những nơi mà mười năm xưa, cháy bỏng ruột gan mình nỗi khát thèm, thì ngày giờ này đây, cái gì đó đầy ăm ắp yêu thương dâng lên ứ nghẹn tôi. Tôi dấn mình tới để mặt tôi ngang với mắt em và đặt lên trán em một nụ hôn!
Tôi nghe Thôn cười: Giống cha hôn con ghê nơi!
Tôi cũng cười. Hình như lần đầu tiên, từ ngày gặp lại, hai đứa tôi cùng cười. Thôn lại nói, anh nhớ cái hột mã tiền anh cho Thôn không? Tôi nói làm sao tôi quên. Thôn đứng dậy, lục trên bàn thờ lấy ra gần cả chục hột, bày trên bàn: Đó, nói nhớ thì tìm đi, hột nào là hột anh cho em?
Tôi chịu, ngồi ngó Thôn. Cái trò chơi này in hệt mình còn thơ dại quá. Bây giờ, ở mắt Thôn đã nhiều dấu chân chim, và trên đầu tôi, những sợi chớm trắng đã nói đúng cái tuổi đời mình đang có. Tôi chọn ra một hột, nói, là hột này đây! Thôn tròn mắt hỏi sao anh tài vậy? Tôi trả lời là tôi chọn đại thôi, vì tôi chỉ nhớ tôi cho Thôn hột mã tiền, còn nó tròn méo thế nào tôi không thể nhớ được.
Thôn cầm tay tôi, nói, Thôn thử anh đó. Cái hột anh chọn không phải là hột anh cho Thôn đâu. Cái hột đó, nó mủn ra lâu lắm rồi, Thôn chỉ mang nó trong nỗi nhớ thôi.
Tôi nghe tiếng gà eo óc gáy! Một đêm đã qua rồi. Sáng mai này, tôi có còn đủ tư cách để ngồi đây cùng em Thôn tôi, hay tôi phải ra đi. Không, tôi không thể biết!
Gà lại gáy lần nữa. Như là chúng tôi đã cạn đi những điều cần nói. Như là chúng tôi còn quá nhiều điều để phải nói, mà không biết sẽ chọn lựa cái nào trước cái nào sau, đành im lặng thôi.
Tinh mơ, tinh mơ. Tôi vươn vai đứng dậy. Tôi chào tôi một ngày. Chào em Thôn tôi một ngày mới. Mà chú Lầu lọ mọ đi sang: Đêm qua mày không ngủ a?
Phải rồi chú Lầu, đêm qua tôi không ngủ. Chẳng ai dại dột gì lại đi ngủ trong môt đêm như thế. Tôi chọc chú Lầu: Đời này ngắn lắm, chú ngủ nhiều thì giảm đi tuổi sống của mình đó. Chú Lầu bập bọe điếu thuốc: Không, đêm qua tôi cũng đâu có ngủ, tôi nghĩ về mày, nghĩ về con Thôn đó a! Rất có thể, ở một nơi nào, Viễn đêm qua cũng sẽ không ngủ!
Buổi sáng trong veo, trong veo, trong veo!
Tháng 7.2008