Pamela N. Corey, https://awarewomenartists.com/en/artiste/ly-hoang-ly/

Bản dịch của Văn Việt, với sự trợ giúp của ChatGPT

Chân dung Ly Hoàng Ly. Ảnh: Lolo Phạm Hoàng

Ly Hoàng Ly là nhà thơ đoạt giải thưởng và nghệ sĩ đa ngành đang sống và làm việc tại Thành phố Hồ Chí Minh, thực hành nghệ thuật trải rộng trên nhiều lĩnh vực như trình diễn, điêu khắc, điện ảnh, gốm, nghệ thuật sách, sắp đặt và hội họa. Bà cũng là biên tập viên sách tại Nhà xuất bản Trẻ (TP. Hồ Chí Minh). Năm 1999, bà tốt nghiệp Cử nhân Mỹ thuật chuyên ngành Hội họa sơn dầu tại trường Đại học Mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh; và năm 2013, với sự hỗ trợ của Chương trình học bổng Fulbright, bà nhận bằng Thạc sĩ Mỹ thuật (MFA) chuyên ngành Điêu khắc và Nghiên cứu liên ngành tại School of the Art Institute of Chicago.

Ly Hoàng Ly là nữ nghệ sĩ đầu tiên tại Việt Nam thực hành nghệ thuật trình diễn một cách bền bỉ và dấn thân lâu dài, đồng thời là một trong số rất ít nữ nghệ sĩ trong thập niên 1990 và 2000 trên toàn cõi Việt Nam đưa ra những tuyên ngôn táo bạo và mạnh mẽ thông qua nghệ thuật của mình, thường trực tiếp đề cập đến các vấn đề về cơ thể phụ nữ, tính dục và bình đẳng giới. Trong tác phẩm Tháp mâm (nhiều phiên bản, 2001–2010), nghệ sĩ đã tạo dựng một kim tự tháp cao lớn được cấu thành từ những chiếc mâm nhôm – vật dụng truyền thống mà người vợ và người mẹ thường dùng để dọn thức ăn cho gia đình và khách. Cao bốn mét và rộng tám mét, cấu trúc này gợi hình ảnh một ngọn núi kim loại với các bề mặt phản chiếu, có khả năng đung đưa và rung lắc theo điều kiện thời tiết nhờ bộ khung đàn hồi. Khi người xem bước vào bên trong công trình, họ sẽ thấy hàng trăm bức ảnh đen trắng treo lơ lửng chụp những cơ thể phụ nữ khỏa thân, cùng các hình người thể hiện cử chỉ tự do và giải phóng được vẽ ở mặt dưới của những chiếc mâm. Qua đó, Ly đặt ra sự căng thẳng giữa những dạng gánh nặng khác nhau mà phụ nữ vẫn tiếp tục mang trên mình – vừa như những hình ảnh của tính nội trợ, vừa như đối tượng của ham muốn tình dục – trong thời kỳ hiện đại hóa và tự do hóa ở Việt Nam. Tuy nhiên, động lực mạnh mẽ nhất của tác phẩm lại nằm ở phần trình diễn đi kèm: Ly Hoàng Ly giận dữ diễu hành quanh công trình, tạo ra những âm thanh leng keng, va đập do các mâm nhôm được buộc vào và che khuất cơ thể bà, rồi cuối cùng tiến vào bên trong cấu trúc với nỗ lực phá hủy nó từ bên trong.

Từ năm 2011, thực hành nghệ thuật của Ly Hoàng Ly bắt đầu tập trung nhiều hơn vào các chủ đề như di cư, ly tán, cộng đồng, ký ức và sự mất mát sinh thái. Dưới các hình thức một cuốn sách nghệ sĩ (2012–2013), hai phiên bản điêu khắc (2016) và một tác phẩm nghệ thuật công cộng quy mô lớn (2017), thuyền nhà thuyền kết nối những hình thức gợi nghĩa về nước, ngôi nhà và con thuyền cùng với các mảnh văn bản, nhằm khơi gợi những biểu tượng chồng lớp của “nhà” và “hành trình”. Song song với thực hành điêu khắc, Ly Hoàng Ly vẫn kiên trì phát triển nghệ thuật trình diễn, trong đó cơ thể và các đối tượng nghệ thuật được đặt trong mối quan hệ kích hoạt lẫn nhau, đặc biệt trong các dự án mang tính dấn thân xã hội. Trước thông tin về việc hàng loạt cây xanh sẽ bị chặt hạ ở Hà Nội và Sài Gòn, từ năm 2015 đến 2018, nghệ sĩ đã thực hiện những trình diễn kéo dài có sự tham gia của công chúng, kết hợp sắp đặt ngoài trời và phim tài liệu, dựa trên các thực hành chánh niệm của Phật giáo, như Ôm Cây – Ôm Người Ta Yêu Thương – Ôm Chính Mình (2015 và 2016).

Tác phẩm của bà hiện được sưu tập bởi các tổ chức như Bảo tàng Nghệ thuật châu Á San Francisco, Kamel Lazaar Foundation, Queensland Art Gallery | Gallery of Modern Art, Nguyen Art Foundation và Bảo tàng M+.

Tiểu sử được biên soạn trong khuôn khổ chương trình The Flow of History. Southeast Asian Women Artists, phối hợp cùng Asia Art Archive.

© Archives of Women Artists, Research and Exhibitions, 2025

Ly Hoàng Ly, Tháp Mâm, 2004, hình ảnh sắp đặt tại Bảo tàng Nghệ thuật Quốc gia, Bangkok (bên trái); Bảo tàng Nghệ thuật Chiang Mai (bên phải, phía trên); Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ, TP. Hồ Chí Minh (bên phải, phía dưới). © Theo sự cho phép của Ly Hoàng Ly

 Ly Hoàng Ly, Tháp Mâm, 2004, hình ảnh sắp đặt tại Bảo tàng Nghệ thuật Chiang Mai. © Theo sự cho phép của Ly Hoàng Ly

Ly Hoàng Ly, Ôm Cây – Ôm Người Ta Yêu Thương – Ôm Chính Mình, 2016, trình diễn 2 tiếng 30 phút cùng cộng tác trình diễn của 20 người, đường Tôn Đức Thắng, Sài Gòn, Việt Nam © Theo sự cho phép của Ly Hoàng Ly

Đào Thuỵ Thuý Vân, Nguyễn Chung, Ngô Thanh Phương và Nguyễn Hữu Thuận (biên đạo và trình diễn), Đào Tùng (âm nhạc), và Dương Quốc Khoa (ánh sáng), Reallusion – Vùng Ẩn, trình diễn múa đương đại trên sân khấu là điêu khắc công cộng thuyền nhà thuyền của Ly Hoàng Ly, thuộc dự án 0395A.ĐC, 2017, thép SS400, 7,2 x 6,9 x 3,8 m, tại Factory Contemporary Arts Centre © Theo sự cho phép của Ly Hoàng Ly

Ly Hoàng Ly, thuyền nhà thuyền, thuộc dự án 0395A.ĐC, 2017, thép SS400, 7,2 x 6,9 x 3,8 m © Theo sự cho phép của Ly Hoàng Ly

Ly Hoàng Ly, thuyền nhà thuyền, thuộc dự án 0395A.ĐC, 2017, bản điêu khắc model © Theo sự cho phép của Ly Hoàng Ly

Ly Hoàng Ly, thuyền nhà thuyền, thuộc dự án 0395A.ĐC, 2017, thép SS400, 7,2 x 6,9 x 3,8 m © Theo sự cho phép của Ly Hoàng Ly

Ly Hoàng Ly, thuyền nhà thuyền, 2017, bản dựng 3D của điêu khắc công cộng, thuộc dự án 0395A.ĐC © Theo sự cho phép của Ly Hoàng Ly

Ly Hoàng Ly, Chúng ta thành cỗ máy rồi, 2018, video 2 kênh của tác phẩm trình diễn kéo dài, thời lượng 1 tiếng 53 phút, thuộc dự án tiếp diễn Cây: Di sản Văn hoá Thiên nhiên, 2015 – tiếp diễn, ảnh chụp từ màn hình video © Theo sự cho phép của Ly Hoàng Ly

Ly Hoàng Ly, Chúng ta thành cỗ máy rồi, 2018, video 2 kênh của tác phẩm trình diễn kéo dài, thời lượng 1 tiếng 53 phút, thuộc dự án tiếp diễn Cây: Di sản Văn hoá Thiên nhiên, 2015 – tiếp diễn, ảnh chụp từ màn hình video © Theo sự cho phép của Ly Hoàng Ly

Ly Hoàng Ly, Chúng ta thành cỗ máy rồi, 2018, video 2 kênh của tác phẩm trình diễn kéo dài, thời lượng 1 tiếng 53 phút, thuộc dự án tiếp diễn Cây: Di sản Văn hoá Thiên nhiên, 2015 – tiếp diễn, ảnh chụp từ màn hình video © Theo sự cho phép của Ly Hoàng Ly

Ly Hoàng Ly, The View - Cảnh, 2017, vàng lá, bạc lá, bút chì, mực tàu, acrylic, sơn then trên toile, gồm 21 bức, mỗi bức 76 x 76cm; kích thước toàn bộ: 5,6 x 2,4 m © Theo sự cho phép của Ly Hoàng Ly

Ly Hoàng Ly, Cây: Di sản Văn hoá Thiên nhiên, 2015 – tiếp diễn, ảnh tư liệu trong quá trình thực hiện dự án © Theo sự cho phép của Ly Hoàng Ly

XUẤT BẢN:

Nguyen, Patricia, “Project 0395A.ĐC | Performing Disorientation,” Women & Performance: A Journal of Feminist Theory, vol. 29, no. 1, 2019, p. 88–94

Ly Hoàng Ly, Nguyễn, Bill, 0395A.DC, exh. cat., The Factory Contemporary Arts Center, Ho Chi Minh City (10 August–17 September, 2017), Ho Chi Minh City, Vista Publishing, 2017

Taylor, Nora A. (ed.), Changing Identity: Recent Works by Women Artists from Vietnam, exh. cat., International Arts & Artists, Washington DC & various venues in the US (2007–2009), Washington DC, International Arts & Artists, 2007

TRIỂN LÃM:

The 9^th Asia Pacific Triennial of Contemporary Art (APT9), Queensland Art Gallery – Gallery of Modern Art (QAGOMA), Brisbane, 24 November, 2018–28 April, 2019

0395A.ĐC – A Solo Exhibition by Ly Hoàng Ly, The Factory Contemporary Arts Centre, Ho Chi Minh City, 10 August–15 September, 2017

Changing Identity: Recent Works by Women Artists from Vietnam, International Arts & Artists, Washington DC & various venues in the US, 2007–2009