Ngu Yên
Tuyển tập dày 334 trang, phát hành miễn phí. Tự do đọc và tải.
https://www.academia.edu/.../T%E1%BA%A1p_Ch%C3%AD_%C4%90...
LỜI NGƯỜI DỊCH
Ngày 8 tháng 10 năm 2026, Viện Hàn lâm Thụy Điển trao giải Nobel Văn học cho Anne Carson. Họ ghi nhận một sự nghiệp táo bạo, đối thoại tinh nghịch với truyền thống cổ điển để tạo ra những hình thức mới cho văn chương đương đại. Tin ấy làm nhiều người vui, nhưng cũng làm không ít độc giả Việt bối rối. Anne Carson là ai? Đọc bà bắt đầu từ đâu?
Số đặc biệt mùa đông này của Tạp Chí Đọc Và Viết ra đời để trả lời câu hỏi đó, hay đúng hơn là để mời bạn cùng hỏi tiếp.
Carson khó xếp vào một ngăn kéo nào. Bà là nhà thơ, nhà tiểu luận, dịch giả và học giả cổ điển. Trong một trang sách của bà, Homer có thể ngồi cạnh John Ashbery, Emily Brontë đi dạo cùng người cha mắc bệnh Alzheimer, và một trận đánh đêm ở Epipolai trở thành tấm gương soi một cuộc hôn nhân đổ vỡ. Bà không dùng tri thức để dựng tháp cao hơn người đọc. Bà mang nó xuống ngồi cùng chúng ta ở bàn ăn, trong quán cà phê, giữa một cuộc trò chuyện chẳng ai biết nói gì tiếp.
Cuốn sách chia làm ba phần.
Thơ tuyển gồm những bài như “Tối thứ Bảy của người lớn”, “Áo len xanh cũ của cha”, “Bài nói ngắn về nỗi đau”, “Đố kỵ đại từ”. Ở đó, một bữa ăn hỏng hay một con chim hót sai nhịp trở thành nơi trú ẩn tạm thời của những câu hỏi lớn.
Tuyển truyện gồm “1=1”, “Flaubert, một lần nữa”, “Houdini tội nghiệp”, “Hạnh phúc” và nhiều truyện khác. Ở đây câu chuyện không nhất thiết phải kể chuyện. Cốt truyện tan vào những lối đi của ý thức, và khoảng trống giữa các sự việc tự nó trở thành một phần của truyện.
Phần đặc biệt gồm “Sách Isaiah”, trường ca “Tiểu Luận Thủy Tinh” (The Glass Essay) mà nhiều người coi là bài nên đọc đầu tiên, tiểu luận “Giới Tính Của Âm Thanh”, và một bài tiểu sử cùng niên biểu để bạn đọc lần theo đời bà.
Tôi phải thú thật: dịch Carson là chấp nhận thua trước. Nhà văn Võ Phiến từng nói dịch thơ giống như diễn lại một con cá đẹp đang bơi thành một bộ xương cá. Với Carson, phần lớn “con cá” không nằm ở chữ mà ở khoảng trống giữa các chữ: một dấu chấm đặt nơi lẽ ra là dấu hỏi, một đoạn lạc đề tưởng vô cớ, một nhịp ngắt lạnh lùng. Vì vậy tôi cố giữ lại những bộ xương ấy cho đúng hình, và đôi chỗ thêm vài lời ghi chú để bạn đọc khỏi lạc. Những chữ đặt trong ngoặc vuông là của tôi, không phải của bà.
Thơ của Carson không trao cho người đọc kết luận. Bà đặt ta vào một tình thế để cùng lúng túng, kinh ngạc, buồn, đôi khi buồn cười, rồi nhận ra chính những điều tưởng như không đáng kể ấy đã làm nên đời sống tinh thần của con người. Mong bạn đọc chậm, đọc lại, và đừng vội tìm câu trả lời.
Khi được hỏi giải Nobel có làm thay đổi lượng độc giả không, bà đùa rằng sách của mình sẽ có thêm một nhãn dán trên bìa. Tôi mong cuốn sách này là hơn một nhãn dán: nó là một cánh cửa.