Lê Hồng Lâm
Cuối tuần trước, tôi đội mưa đến xem Thư tình gửi Ngoại (Dear You) trong một suất chiếu đặc biệt và được chứng kiến cảm xúc của khán giả, từ những tràng cười rộ lên ở nửa đầu phim, rồi đến nửa cuối là những tiếng khóc… tập thể (có người cố nén, có người bật ra thành tiếng). Thế mới lý giải được tại sao bộ phim kinh phí thấp (chỉ 2 triệu đô) trở thành ngựa ô phòng vé của điện ảnh Trung Quốc, thu đến 291 triệu USD, xếp hạng thứ 14 toàn cầu (tính đến đầu tháng 8/2026).
Không chỉ ăn khách thứ nhì tại thị trường Trung Quốc (chỉ sau phim Tết Phi Trì Nhân Sinh 3 của Hàn Hàn), Thư tình gửi Ngoại của đạo diễn Lam Hồng Xuân (cái tên lần đầu tôi nghe) còn là niềm tự hào của điện ảnh nội địa năm nay của nước họ, vượt xa các bộ phim hoành tráng của những tên tuổi lớn như Trương Nghệ Mưu, Lý Liên Kiệt hay Châu Tinh Trì. Trên nền tảng đánh giá phim Douban, bộ phim được chấm điểm 9.2 từ hơn 700.000 bình chọn, một trong vài điểm số cao nhất cho một bộ phim Trung Quốc trong hơn một thập kỷ qua. Trên các nền tảng đánh giá quốc tế như Imdb hay Letterbox, phim cũng nhận được đánh giá rất cao, với 8.4 (trên Imdb) và 3.9 (trên Letterbox).
Bây giờ nói về bộ phim nhé. Thực ra nó là bộ phim dùng thủ thuật “đốt chậm” (slow-burn) để nén cảm xúc. Phải vượt qua gần nửa thời lượng với một vài dàn cảnh còn non tay hoặc vụng về, một vài chỗ cảm xúc chưa chín tới (đã vội chuyển cảnh), bộ phim chỉ chạm vào cảm xúc của tôi ở nửa sau, đặc biệt là màn hội ngộ của hai bà ngoại ở cuối phim. Và một trong hai bà là bà ngoại trong Gia tài của Ngoại thành công vang dội của điện ảnh Thái Lan năm trước. Đó là một cảnh phim rất mộc mạc, rất giản dị, nhưng có sức công phá cảm xúc mãnh liệt và là “chìa khoá” mở van cảm xúc của khán giả, khiến nhiều người phải rơi lệ.
Thư tình gửi Ngoại và Gia tài của Ngoại chinh phục khán giả châu Á bằng vẻ đẹp nguyên sơ của tình thân mà ai cũng có thể liên hệ với gia đình mình trong đó – nơi tình yêu thương và lòng tốt vô vị lợi như một sợi dây neo cảm xúc có thể hàn gắn mọi chia cắt, xoá bỏ mọi hiểu lầm và kết nối hai bà ngoại gần đất xa trời trong một cảnh phim mà “hậu vị” của trái ô-liu còn ở lại trong ta rất lâu.
Đa số những bộ phim điện ảnh về người Hoa xa xứ trước đây thường được kể bằng những biến cố lớn: chiến tranh, ly hương, làm giàu, xung đột thế hệ hay nỗi ám ảnh đất mất cội nguồn của thế hệ thứ 2…; Thư tình gửi Ngoại tìm một vỉa mạch cảm xúc khác để kể về nỗi lòng tha hương: những lá thư kiều hối (qiaopi) kết hợp giữa thư từ và tiền gửi về cho người thân mà cộng đồng người Hoa ở hải ngoại (người Việt cũng vậy) duy trì suốt nhiều thế hệ. Qiaopi gắn bó mật thiết với ký ức cộng đồng của người Hoa – vì đó là cộng đồng ly hương lớn nhất thế giới. Có lẽ vì thế mà qiaopi được UNESCO ghi danh vào Chương trình Ký ức Thế giới (Memory of the World Register).
Trong Thư tình gửi Ngoại, đạo diễn chọn kể lịch sử một cộng đồng và một gia đình bằng những lá thư kiều hối “qiaopi”. Phim mở ra hai dòng hồi ức rất đẹp, được kể có lúc song song, có lúc tiếp nối nhau – mở ra những trang thiên sử của một gia đình kéo dài tới 70 năm.
Ở dòng ký ức thứ nhất, là câu chuyện tình vừa mộc mạc vừa lãng mạn giữa Trịnh Mộc Sinh (Vương Ngạn Đồng), một chàng trai nghèo làng bên và Diệp Thục Nhu (Ngô Thiếu Khanh), một tiểu thư xinh đẹp kết nên duyên vợ chồng nhờ một buổi hội làng. Nhưng hạnh phúc chưa được bao lâu thì Trịnh Mộc Sinh phải bỏ lại vợ con, lưu lạc sang tận Mã Lai, Xiêm La (tên của Malaysia và Thái Lan những năm 50 của thế kỷ trước) lao động vất vả, kiếm tiền gửi về quê nhà cho đến khi một biến cố xảy ra, khiến những lá thư ấy không còn đến được tay người nhận.
Ở dòng ký ức thứ 2, đạo diễn phục dựng cả một không gian văn hoá người Hoa xa quê và gửi gắm vào đó rất nhiều ân tình. Ở dòng hồi ức này, ta được gặp Tạ Nam Chi (Lý Tư Đồng) – cô gái chủ trọ khu phố người Hoa ở Bangkok, người hoá giải từ hiểu lầm đến thấu hiểu, từ ghét thành thương với Trịnh Mộc Sinh và cũng là nhân vật mang lại nhiều cảm xúc nhất cho khán giả trong nửa sau bộ phim.
Đạo diễn Lam Hồng Xuân kể lại rằng ổng phải mất 10 năm thu thập tư liệu, phỏng vấn 300 gia đình người Hoa xa quê để tìm kiếm những tư liệu chân thực và xúc động nhất cho bộ phim của mình. Trong phim có một chi tiết rất cảm động, một người chồng nhờ người viết thư tay chuyển tiền về cho vợ, chỉ nhắn gửi một câu, “Cầm tiền này rồi chuộc con gái về”. Chỉ một chi tiết đó, ta biết được nỗi lòng của người tha hương đau đáu hướng về quê nhà. Thế nên trong phim, qiaopi không chỉ là những lá thư, nó còn là một thứ có thể chứa đựng tình yêu, ký ức và trách nhiệm. Tiền giúp người thân ở quê sống sót, còn lá thư giúp họ có lý do để tiếp tục chờ đợi. Hai thứ ấy không thể tách rời. Vì thế mỗi lần một lá qiaopi được mở ra, nó giống như một người thân từ phương xa trở về quê nhà vậy.
Đạo diễn cứ “nấu chậm” mạch cảm xúc như vậy, dùng hai dòng ký ức ấy để mở ra bao biến thiên của thời cuộc, bao nỗi nhọc nhằn gian truân của người tha hương, bao nỗi lòng mong đợi khắc khoải của người thân ở quê nhà và cả lòng vị tha, hoà ái của những con người xa quê trên đất khách… và lồng ghép khéo léo tất cả vào những cánh thư qiaopi rồi chốt lại trong một đoạn kết khiến ta phải rơi lệ.
Thư tình gửi Ngoại không chỉ chinh phục khán giả Trung Quốc mà còn nhiều nước châu Á khác. Và tôi tin bộ phim này cũng sẽ chinh phục khán giả Việt Nam, bằng những thứ tình cảm giản dị, mộc mạc của thế hệ “ông bà, cha mẹ ta”.
Đây là bức thư tình đẹp nhất của điện ảnh trong năm nay.
Màn hội ngộ của hai bà ngoại châu Á với ẩn ý từ hậu vị trái ô-liu khiến nhiều khán giả phải rơi lệ. Cái kết ăn tiền là đây.
Dàn diễn viên trẻ hầu như là những gương mặt vô danh và họ diễn cũng rất mộc mạc.
Cảnh lớp học tiếng Hoa của những đứa trẻ xa quê
Trịnh Mộc Sinh rơi nước mắt sau song sắt nhà tù khi nghe Nam Chi đọc thư vợ từ quê nhà gửi sang.
Tạ Nam Chi (Lý Tư Đồng đóng) xuất hiện ở dòng hồi ức thứ 2 của bộ phim và mang lại nhiều cảm xúc cho nửa sau của bộ phim. Cô diễn viên trẻ này bắt đầu nổi tiếng nhờ cơn sốt của Dear You.