Huỳnh Duy Lộc
Phạm Trọng Cầu
Phạm Trọng Cầu sinh năm 1935 tại Phnôm Pênh, Campuchia, cha mẹ đều là người Hà Nội sang làm làm việc tại Campuchia. Năm anh 8 tuổi, cha mẹ anh về nước, sống tại Sài Gòn; mẹ anh đã mở một nhà hàng ca nhạc mang tên Aristo. Tại đây, anh tiếp xúc với những ban nhạc người Philippines và một số nhạc sĩ danh tiếng của Việt Nam như Trần Văn Khê, Phạm Duy... và được học đàn mandoline rất sớm khi tản cư về Biên Hòa. Sau khi Nhật đầu hàng quân Đồng minh, gia đình anh trở lại Sài Gòn rồi xuống Bến Lức (Long An) và về miền Tây, đến tận Vũng Liêm (Vĩnh Long) nên anh có một thời gian đi học tại Vũng Liêm, tham gia đội Tuyên truyền xung phong của huyện. Năm 1948, anh trở lại Sài Gòn, tham gia phong trào xuống đường đấu tranh của sinh viên, học sinh và một thời gian sau thoát ly, gia nhập tiểu đoàn 308 rồi trung đoàn Cửu Long. Anh bị thương phải cưa chân, mẹ anh tìm cách đưa anh vào Sài Gòn chữa trị. Năm 1953, anh vào học tại Trường Quốc gia Âm nhạc và Kịch nghệ và sau khi tốt nghiệp vào năm 1962 sang Pháp thi vào Nhạc viện Paris. Trong thời gian theo học nhạc tại Paris, anh viết ca khúc Mùa thu không trở lại nổi tiếng với bút danh Phạm Trọng.
Năm 1969, anh về nước giảng dạy tại Trường Quốc gia Âm nhạc và Kịch nghệ, tham gia các đoàn văn nghệ như Nguồn Sống, sinh viên Phật tử Đại học Vạn Hạnh và hoạt động nội thành. Năm 1972, anh bị bắt giam cho đến năm 1975. Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, anh về Hội Văn nghệ Thành phố Hồ Chí Minh và làm ủy viên Hội Âm nhạc thành phố. Từ năm 1976, anh cùng với những nhạc sĩ như Trịnh Công Sơn, Trần Long Ẩn, Miên Đức Thắng, Hoàng Hiệp, Nguyễn Ngọc Thiện, Trương Thìn thành lập nhóm Giới thiệu sáng tác mới tại Hội Trí thức yêu nước và hoạt động âm nhạc cho tới khi mất vào năm 1998.
Nhà văn Nguyễn Đình Toàn viết về sức lôi cuốn của ca khúc Mùa thu không trở lại, ca khúc nổi tiếng nhất của Phạm Trọng Cầu, đối với thính giả trẻ tuổi ở Việt Nam trước năm 1975: “[…] Mùa thu không trở lại đã được Phạm Trọng sáng tác tại Pháp. Sinh viên Việt Nam cùng thời với Phạm Trọng nói rằng họ đều biết hoặc thuộc Mùa thu không trở lại. Ca khúc này của Phạm Trọng, cùng với thơ Nguyên Sa, thơ Cung Trầm Tưởng đã làm cho những ngọn đèn của ga Lyon, sương mù sông Seine, công viên Luxembourg trở thành gần gũi hơn đối với các thính giả Việt Nam, nhất là các thính giả trẻ, vào cái thời còn ít người được đi xa”. Đối với những người trẻ tuổi sống vào thời kỳ quê hương chìm trong khói lửa chiến tranh, thành phố Paris hoa lệ trong thơ Nguyên Sa và thơ Cung Trầm Tưởng thật sự là chốn bình yên trong mơ của những đôi lứa đang yêu nhau như nhạc sĩ Ngô Thụy Miên đã có lần bày tỏ: “Dù trưởng thành trong khói lửa chiến tranh, có ai không mơ một ngày được đặt chân đến Paris, được cùng người yêu dạo chơi phố phường Paris hay lang thang bên bờ sông Seine nhớ đến một cuộc tình. Paris như một lời kêu gọi, một nơi chốn tìm về cõi tình yêu”.
Ca khúc Mùa thu không trở lại với giọng ca Thái Thanh:
Phạm Trọng Cầu đã phổ nhạc bài thơ Dù năm dù tháng của nhà thơ Hoàng Phủ Ngọc Tường thành ca khúc Cho dù năm tháng.
Một buổi sớm mai, anh hái đóa phù dung trắng tặng em rồi thẫn thờ nhìn hoa héo rũ, thấy một ngày đã vừa trôi qua thật nhanh. Những niềm vui mong manh của một đời người cũng chóng tàn như đóa phù dung trắng em cầm trên tay buổi sáng đã héo rũ khi trời chiều đã có sắc tím. Trong nhiều đêm thao thức và đợi chờ, anh đã nhìn vầng trăng sáng giữa trời đêm mà không nhớ rằng thời gian vẫn vùn vụt trôi, một tháng đã qua thật nhanh đến không ngờ. Mùa xuân lên đồi cao, mùa hạ nhìn mây khói bay qua, mùa thu nhìn sắc tím của một góc trời và mùa đông nhìn những cơn mưa dầm giữa ban ngày, mùa nối mùa theo bước đi của thời gian để từng năm lặng lẽ trôi qua. Một hôm thức dậy, anh chợt nhận ra dấu vết của thời gian trên mái tóc đã ngả màu và thấy đời người vô cùng ngắn ngủi. Cuộc sống của anh sắp sửa tàn lụi, nhưng sao anh thấy tình yêu vẫn thắm thiết như thể trái tim của anh không theo quy luật nghiệt ngã của thời gian và khát vọng của anh dường như mang một chút gì đó của sự vĩnh cửu. Nhà văn Trần Anh Phương đã nói về sự tồn tại vĩnh hằng đó trong tình yêu: “Dấu ấn thời gian trong bài thơ "Dù năm dù tháng" của Hoàng Phủ Ngọc Tường là thời gian vĩnh cửu; tình yêu vận hành theo quy luật riêng không tuân theo logic đời thường; thời gian theo nhịp đập của trái tim mà trái tim lại mang trong mình nó sự vĩnh cửu, năm tháng không hề lay chuyển nổi… Con người đã tìm thấy sự tồn tại của mình có ý nghĩa vĩnh hằng trong tình yêu và cám ơn tình yêu đã giúp con người chiến thắng sự hạn hữu, thân phận bé mọn của mình trong dòng vô thủy, vô chung”.
Bài thơ Dù năm dù tháng của Hoàng Phủ Ngọc Tường:
Anh hái cành phù dung trắng
Cho em niềm vui cầm tay
Màu hoa như màu ánh nắng
Buổi chiều chợt tím không hay
Nhìn hoa bâng khuâng anh nói
Mới thôi mà đã một ngày.
Ruộng cấy ta mong cơn mưa
Ruộng gặt ta mong ngọn nắng
Chăm lo cánh đồng tình yêu
Anh đếm từng vầng trăng sáng
Thiết tha anh nói cùng trăng
Mới thôi đã tròn một tháng.
Mùa xuân lên đồi cỏ thơm
Mùa hạ nhìn trời mây khói
Mây tím chân cầu tím núi
Đông xa ngày trắng mưa dầm
Nhìn trời ngẩn ngơ anh nói
Mới thôi mà đã một năm.
Sẽ đến một ngày trắng tóc
Nhưng lòng anh vẫn không nguôi
Thời gian sao mà xuẩn ngốc
Mới thôi đã một đời người.
Dù năm dù tháng em ơi
Tim anh chỉ đập một đời
Nhưng trái tim mang vĩnh cửu
Trong từng giọt máu đỏ tươi.
Ca khúc Cho dù năm tháng với giọng ca Thùy Dương:
Ca khúc Cho dù năm tháng với giọng ca Kim Yến: