Lê Hồng Lâm
Có một sự thay đổi rất lớn đang diễn ra tại phòng vé Việt Nam: phim Hollywood – từng là biểu tượng tuyệt đối của “đi xem rạp” đang dần biến mất khỏi đời sống đại chúng.
Những bộ phim bom tấn của Hollywood ăn khách toàn cầu đầu năm nay như Super Mario thiên hà, Thoát khỏi tận thế (Project Hail Mary), Michael hay The Devil Wears Prada 2… có suất chiếu hạn chế và doanh thu thấp đáng ngạc nhiên tại thị trường Việt Nam.
Khi phim Hollywood… mất hút
The Devil Wears Prada 2 (nhan đề tiếng Việt: Yêu nữ thích hàng hiệu 2) – bộ phim “bom tấn” của Hollywood mở màn mùa phim Hè thành công vang dội khắp toàn cầu, nhưng về Việt Nam, nó chỉ xếp hạng 5 với số lượng suất chiếu và doanh thu ở mức thấp (khoảng hơn 6 tỷ đồng sau các suất chiếu sớm và cuối tuần đầu tiên).
Điều tương tự cũng xảy ra với những bộ phim bom tấn khác từ đầu năm tới giờ, như Super Mario thiên hà, Thoát khỏi tận thế hay Michael. Không có bộ phim nào trong số này (đều đạt doanh thu 500 triệu USD trở lên khắp toàn cầu) vượt được mốc doanh thu 1 triệu USD (khoảng 26 tỷ đồng) tại Việt Nam. Phim Hollywood thành công nhất trong 5 tháng đầu năm là Hoppers: Cú nhảy kỳ diệu (khoảng 66 tỷ đồng).
Nếu như trước đại dịch, phim Mỹ thường xuyên chiếm hơn một nửa thị phần phòng vé Việt Nam, thì vài năm gần đây, con số đó liên tục sụt giảm mạnh. Trong năm 2025, phim Hollywood chỉ còn chiếm khoảng 17% thị phần – một tỷ lệ từng rất khó tưởng tượng ở thị trường từng bị thống trị bởi Marvel, Disney, Warner Bros. hay Universal.
Điều đáng nói không chỉ là doanh thu giảm, mà là mức độ hiện diện văn hóa của Hollywood trong đời sống khán giả Việt cũng giảm mạnh.
Nếu như trước đại dịch, các bom tấn siêu anh hùng của Marvel, DC hay loạt phim Fast & Furious từng là “sự kiện quốc dân”, tạo ra những làn sóng thảo luận khổng lồ trên mạng xã hội, phủ kín truyền thông và gần như mặc định chiếm giữ các suất chiếu đẹp nhất ngoài rạp. Nhưng hiện tại, ngay cả những thương hiệu lớn như Mission: Impossible, F1 hay các phim ăn khách toàn cầu khác cũng chỉ đạt doanh thu ở mức trung bình, thậm chí là thấp tại Việt Nam.
Sự thay đổi này càng rõ hơn khi nhìn lại giai đoạn trước đại dịch. Năm 2019, Hollywood gần như thống trị phòng vé Việt Nam. Có tới 5 phim Mỹ nằm trong top 10 phim ăn khách nhất năm, trong đó Avengers: Endgame đứng đầu với doanh thu khoảng 285 tỷ đồng – một cột mốc gần như không tưởng ở thời điểm đó.
Thậm chí năm 2022 – giai đoạn hậu COVID – vẫn có thể xem là “thời hoàng kim cuối cùng” của Hollywood tại Việt Nam. Trong năm này, có tới 6 phim Hollywood lọt top 10 doanh thu năm, với 3 vị trí dẫn đầu đều thuộc về phim Mỹ: Avatar: The Way of Water (220 tỷ đồng), Doctor Strange in the Multiverse of Madness (200 tỷ đồng) và Minions: The Rise of Gru (199 tỷ đồng).
Nhưng chỉ vài năm sau, với sự bùng nổ của phim nội địa, cục diện phòng vé gần như đảo chiều hoàn toàn.
Khán giả Việt không còn “mặc định” chọn Hollywood
Một trong những thay đổi lớn nhất nằm ở tâm lý khán giả. Trong suốt nhiều năm, khán giả Việt từng xem phim Hollywood như một “bảo chứng chất lượng”: kỹ xảo hoành tráng, hành động mãn nhãn và đậm chất giải trí hơn hẳn phim nội địa. Nhưng khoảng cách đó đang thu hẹp nhanh chóng.
Sự trỗi dậy của phim Việt với những cái tên bảo chứng phòng vé như Trấn Thành, Lý Hải, Victor Vũ… trong vài năm gần đây khiến khán giả bắt đầu có thêm lựa chọn và quan trọng hơn, có thêm niềm tin với phim nội.
Khi phim Việt liên tục tạo ra các hiện tượng phòng vé và các kỷ lục thay nhau thiết lập, khán giả không còn cảm giác “phải xem Hollywood ngoài rạp”. Một bộ phim Việt đánh trúng tâm lý, văn hóa và cảm xúc bản địa giờ đây hoàn toàn có thể trở thành lựa chọn ưu tiên của khán giả khi ra rạp.
Đó là thay đổi cực kỳ quan trọng. Bởi điện ảnh, ở bản chất sâu xa nhất, không chỉ là trình diễn thị giác, mà còn là sự đồng cảm văn hóa. Và ở điểm này, phim Việt đang có lợi thế tuyệt đối trên sân nhà.
Trong vài năm qua Hollywood đang gặp khủng hoảng toàn cầu, nhất là ở châu Á và Việt Nam chỉ là một phần của xu hướng đó.
Sự suy yếu của Hollywood tại Việt Nam cũng phản ánh cuộc khủng hoảng rộng lớn hơn của chính nền công nghiệp điện ảnh Mỹ. Sau đại dịch và các cuộc đình công tại Hollywood, mô hình “blockbuster” (bom tấn) dần bộc lộ dấu hiệu bão hòa. Các “franchise” (phim thương hiệu) bị khai thác quá mức, siêu anh hùng mất sức hút và khán giả mệt mỏi với hàng loạt phim kiểu “sequel” (phần tiếp theo), “remake” (làm lại) và “multiverse” (đa vũ trụ)… Dịch vụ xem phim trực tuyến cũng góp phần thay đổi hoàn toàn thói quen xem phim của khán giả.
Ngay cả tại Bắc Mỹ, rất nhiều bom tấn có doanh thu toàn cầu lớn nhưng không còn tạo được “cơn sốt văn hóa” như thời kỳ đỉnh cao của Marvel hay Harry Potter.
Ở Việt Nam, xu hướng này còn rõ hơn vì khán giả trẻ hiện nay có quá nhiều lựa chọn giải trí khác như TikTok, YouTube, Netflix, game, K-pop, phim anime Nhật Bản và các show truyền hình thực tế… Khi chọn ra rạp, họ chọn những bộ phim Việt gần gũi với thị hiếu văn hóa đại chúng, nhất là khi “tinh thần dân tộc” dâng cao.
Chỉ những “IP khổng lồ” mới còn đủ sức thắng lớn
Nói như vậy không có nghĩa là phim Hollywood “chết” hoàn toàn tại thị trường Việt Nam, nhưng chỉ còn những thương hiệu cực lớn mới đủ khả năng tạo hiện tượng.
Dù số lượng phim Hollywood giảm dần trong bảng top 10 doanh thu phòng vé hàng năm, vẫn có một số phim bom tấn với “IP cực mạnh” thu hút được khán giả đại chúng. Năm ngoái, có 2 phim Hollywood lọt vào top 10 phim ăn khách nhất tại thị trường Việt Nam với doanh thu rất cao là Zootopia 2 (233 tỷ đồng) và Avatar: Fire and Ash vượt 285 tỷ đồng – trở thành phim Hollywood thành công nhất tại Việt Nam.
Một đại diện của hãng Galaxy Việt Nam – một trong hai đơn vị phát hành phim Hollywood lớn nhất tại thị trường Việt Nam cho biết, dù doanh thu sụt giảm, họ vẫn kì vọng vào một số thương hiệu phim lớn của Hollywood có thể tạo hiện tượng tại phòng vé Việt Nam. Và trong năm nay, họ đang chờ đợi các phim có “IP cực mạnh” với khán giả toàn cầu, trong đó có Việt Nam, như Minions & Monsters (khởi chiếu từ 1/7); The Odyssey (17/7), Spider-Man: Brand New Day (31/7), Dune Part III (18/12) và Avengers: Doomsday (18/12) có thể phục hồi lại vị thế của phim Hollywood tại Việt Nam nhờ lượng fan trung thành.
Điều đó cho thấy, khán giả Việt không quay lưng hoàn toàn với phim Mỹ, nhưng họ ngày càng chọn lọc hơn.
Trong nhiều thập kỷ, Hollywood từng là hình mẫu mà điện ảnh Việt Nam phải nhìn lên về kỹ thuật, tài năng kể chuyện, ngôn ngữ điện ảnh lẫn sức mạnh thị trường.
Nhưng hiện tại, ít nhất ở khía cạnh thương mại nội địa, cán cân đang thay đổi. Lần đầu tiên sau nhiều năm, phim Việt không chỉ cạnh tranh ngang ngửa mà còn đẩy Hollywood vào thế phòng thủ ngay trên chính thị trường Việt Nam.
Dĩ nhiên, điều đó không đồng nghĩa điện ảnh Việt đã mạnh hơn Hollywood về chất lượng hay tầm ảnh hưởng quốc tế. Phim Việt có thể chiến thắng ở sân nhà, nhưng vẫn hoàn toàn yếu thế khi bước ra ngoài biên giới. Khoảng cách về ngành công nghiệp, công nghệ và khả năng kể chuyện vẫn còn rất lớn.
Nhưng ở góc độ thị trường, đây vẫn là một bước ngoặt mang tính lịch sử: Hollywood không còn là “ông vua bất khả chiến bại” tại phòng vé Việt Nam nữa.
The Devil Wears Prada 2 thu 441 triệu USD sau 2 tuần trình chiếu toàn cầu. Ở Việt Nam, phim này chỉ thu 8,7 tỉ đồng – thấp đáng ngạc nhiên.
Michael đạt doanh thu gần 600 triệu USD sau 3 tuần trình chiếu toàn cầu, ở Việt Nam chỉ thu hơn 10 tỉ đồng.
Project Hail Mary sắp chạm mốc doanh thu 700 triệu USD, là phim ăn khách thứ 2 toàn cầu năm nay (cho đến nay) nhưng ở Việt Nam doanh thu cũng rất èo uột.
Phim ăn khách nhất toàn cầu năm nay (sắp chạm mốc 1 tỉ USD), ở Việt Nam thu chưa được 1 triệu USD (22 tỉ đồng).
Phim Hollywood ăn khách nhất tại Việt Nam 5 tháng đầu năm đạt doanh thu khoảng 66 tỉ đồng.