Tino Cao
Tin nhà thơ Phạm Thiên Thư vừa rời cõi tạm hôm nay khiến những người yêu mến “động hoa vàng” của ông không khỏi ngậm ngùi. Khoảnh khắc này nhắc tôi nhớ lại Mười bài Đạo ca của ông, được ba tôi cho nghe lần đầu năm tôi lên sáu tuổi, và sau này nhiều lần nghe lại. Tôi vẫn tin rằng trong gia tài những bài thơ thi hóa giáo lí của Đức Phật, Mười bài Đạo ca, ra đời từ năm 1971, chính là di sản tâm linh toàn bích nhất, một tấm gương phản chiếu trọn vẹn hành trình sống và viết đầy thong dong của Phạm Thiên Thư. Những vần thơ thoát tục của vị tu sĩ phong trần ấy, khi tương phùng cùng những giai điệu của Phạm Duy, đã tự thân khai mở một cõi trú an nhiên cho tâm hồn Việt suốt hơn nửa thế kỉ biến động qua.
https://youtube.com/playlist...
Trong Pháp Thân, Đạo ca một, tinh thần thiền học hiện lên qua sự trân trọng tuyệt đối đối với thực tại hiện hữu. Phạm Thiên Thư đã kéo cái siêu việt xuống tận cùng của sự bình nhật, nơi chân lí hiển lộ ngay trong chén trà, bát cơm hay nhành cỏ ven đường. Pháp thân ở đây là sự tròn đầy của một sát na hiện tại, nơi người hành giả nhìn thấy Phật tính trong chính sự sống đơn sơ nhất. Phạm Duy đã tiếp nhận tinh thần này bằng những âm sắc bình thản, dẫn dắt tâm hồn đi vào sự quan sát thuần túy, khiến cho sự tỉnh thức trở thành một hơi thở tự nhiên của con người giữa lòng vũ trụ.
Mạch chảy của sự dấn thân được tiếp nối qua Đại Nguyện, Đạo ca hai, một khúc ca rực rỡ về lòng trắc ẩn bao la. “Nguyện” ở đây là một trạng thái tâm thức mãnh liệt, nơi bản ngã tự nguyện tan loãng vào nỗi đau chung của nhân thế để phụng sự. Giai điệu mang âm hưởng sử thi đã chắp cánh cho những vần thơ về lòng vị tha, biến một lời thề cá nhân thành một năng lượng phổ quát. Đây là sự khẳng định về sức mạnh của tình thương, một thứ ánh sáng tự thân chiếu rọi vào những góc tối của kiếp người, giúp con người tìm thấy ý nghĩa tồn tại thông qua sự thấu cảm vô lượng.
Với Chàng Dũng Sĩ Và Con Ngựa Vàng, Đạo ca ba, chúng ta chứng kiến một cuộc hành trình giác ngộ về tính ảo ảnh của mọi tham vọng trần gian. Hình ảnh chàng dũng sĩ mải miết đi tìm chân lí để rồi nhận ra mọi sự đều nằm ở chính tâm thức là một điểm nút quan trọng trong tư tưởng của Phạm Thiên Thư. Nhịp điệu âm nhạc mô phỏng sự vận động không ngừng của đời người, một sự vận động đầy đam mê nhưng cũng đầy hư ảo. Khi âm nhạc lắng xuống, đó là lúc con người chạm vào sự thật: rằng mọi đích đến đều nằm ngay trong từng bước chân hiện tại.
Sự lắng nghe tuyệt đối trong bài Quán Thế Âm, Đạo ca bốn, lại là một biểu hiện khác của tính Thiền nhập thế. Qua ý thơ của ông, danh hiệu Quán Thế Âm trở thành biểu tượng của sự lắng thấu mọi khổ đau nhân gian để chuyển hóa chúng thành sự cứu rỗi. Đây là sự khẳng định về giá trị của lòng trắc ẩn, mỗi âm thanh của cuộc đời đều được đón nhận bằng một tâm thái bao dung. Sự rung động đến từ sự đồng điệu giữa nỗi khổ cực hạn và lòng từ bi vô biên, tạo nên một không gian nghệ thuật vỗ về những linh hồn đang tổn thương.
Trong bản Một Cành Mai, Đạo ca năm, tư tưởng về sự bất tử của bản thể được trình hiện một cách thanh tao và đầy hi vọng. Vượt lên trên cái nhìn về sự tàn phai sinh học, tác phẩm khẳng định sự hằng hữu của cái đẹp trong tâm thức. Một cành mai nở giữa hư không chính là biểu tượng cho tinh thần của người thiền giả: rạng rỡ, tự tại và vĩnh cửu. Những thanh âm trong trẻo đã lưu giữ khoảnh khắc ấy, biến một hiện tượng thiên nhiên thành một chân lí triết học về sự trường tồn của linh hồn vượt ra ngoài những giới hạn của thời gian.
Tinh thần mẫu tử trong Đạo ca sáu: Lời Ru, Bú Mớm, Nâng Niu, đưa ta về với gốc rễ của sự nuôi dưỡng thiêng liêng. Bài đạo ca lúc này mang dáng dấp của một lời ru, ấm áp và gần gũi như vòng tay mẹ. Đây là sự tôn vinh nguồn cội sự sống, nơi đức tin được hình thành từ tình yêu thương vô điều kiện. Không gian tâm linh thuần Việt này khẳng định rằng con đường cao nhất của sự tu tập chính là trở về với lòng hiếu kính và sự tử tế nguyên sơ, vốn là nền tảng vững chắc nhất của mọi đạo lí làm người.
Sự huyền nhiệm của cái vô ngôn được thể hiện sâu sắc trong Qua Suối Mây Hồng, Đạo ca bảy. Những biểu tượng như cây sáo không lỗ hay thiên thư không chữ dẫn dắt ta vào một thế giới nơi trí năng dừng lại để trực giác lên tiếng. Phạm Thiên Thư dùng thi ca để chỉ ra chân lí thực sự nằm ở ngoài lời, và âm nhạc đã tái tạo sự im lặng đầy quyền năng đó. Đây là một thực tại rạng rỡ của tự nhận thức, nơi con người không còn cần đến những phương tiện trung gian để kết nối với đại thể, mà chính họ là một phần của sự tĩnh lặng trọn vẹn.
Tiếng chuông thức tỉnh trong Đạo ca tám, Giọt Chuông Cam Lộ, là một sự bừng sáng của trí tuệ bát nhã. Tiếng chuông không chỉ báo giờ mà là dòng sữa ngọt ngào tưới mát tâm hồn đang khô héo vì vô minh. Hình ảnh vị thiền sư xuống núi mang theo tình thương vào đời là một thông điệp mạnh mẽ về sự nhập thế mà nhà thơ đã theo đuổi cả đời. Những dư chấn âm thanh ngân dài tượng trưng cho sự lan tỏa của tỉnh thức, khẳng định rằng đạo chỉ thực sự có giá trị khi nó hiện diện giữa đời sống để xoa dịu nỗi đau.
Thái độ quy y với sự sống trong bài Chắp Tay Hoa, Đạo ca chín, mang tính biểu tượng của sự bình đẳng tuyệt đối giữa muôn loài. Mỗi nụ hoa, mỗi khuôn mặt đều là một tòa sen hiện hữu. Một cái chắp tay là sự thừa nhận thánh tính trong mỗi người và mỗi vật. Cử chỉ này đã trở thành một bản hòa ca của sự cung kính, biến cuộc đời thành một ngôi đền mênh mông nơi con người được sống trong sự hòa hợp. Đây là trạng thái sống đầy thức tỉnh, nơi sự tôn nghiêm và tính nhân bản hòa quyện làm một.
Hành trình khép lại với Tâm Xuân, Đạo ca Mười, một sự nở rộ của tâm hồn đã đạt đến sự quân bình tuyệt đối. Mùa xuân ở đây là trạng thái vĩnh cửu của một tinh thần đã vượt qua mọi u tối để trở về với ánh sáng. Đây là điểm hội tụ của trí tuệ và tình thương, là mùa xuân của một thế giới đã được giải thoát. Âm nhạc bừng lên rộn rã như một lời chào kết viên mãn, khẳng định niềm tin bất diệt vào sự luân hồi của cái đẹp và thiện lành trong trái tim mỗi con người.
Giờ đây, khi nhà thơ của “động hoa vàng” đã thực sự bước vào cõi vĩnh hằng, giữa không gian mặc tưởng của ngày tiễn biệt, chắc hẳn Mười bài Đạo ca sẽ lại được cất lên, lộng lẫy và thiêng liêng, như một bản requiem dành riêng cho một linh hồn vừa thoát xác. Phạm Thiên Thư để lại cho đời một di sản mà ở đó, thi ca không dừng lại ở những con chữ nằm yên trên mặt giấy, và qua bàn tay nhào nặn âm nhạc đầy tính “quỷ thần” của Phạm Duy, chúng cũng không chỉ để lắng nghe bằng thính giác thông thường. Sự kết hợp ấy đã kiến tạo nên một lộ trình tâm linh, một lối nhỏ thanh thản nhưng quyết liệt, dẫn dắt con người vượt qua những bụi bặm của ý niệm để trở về với bản thể nguyên sơ nhất.
Sự ra đi của Phạm Thiên Thư không phải là một dấu chấm hết, đó là cuộc chuyển di rạng rỡ của một tinh thần đã thấu suốt lẽ tử sinh. Trong sự im lặng bao la của phút chia lìa, người ta nhận ra rằng đạo lí mà ông gửi gắm không nằm ở những giáo điều cao siêu, tất cả hiển lộ ngay trong cái “chắp tay hoa” cung kính trước sự sống mong manh. Ông đã sống một cuộc đời như cách ông viết: ung dung, tự tại và đầy trắc ẩn. Dù hình hài này có tan hòa vào cát bụi Sài Gòn, thì cái “tâm xuân” bừng sáng trong thơ ông vẫn sẽ mãi là một thực tại hiện hữu, không ngừng nở rộ trong lòng những người ở lại. Đó là hình ảnh một cành mai vĩnh cửu, không mọc ra từ đất mà nảy mầm từ sự tỉnh thức, lặng lẽ tỏa hương giữa hư không tịch mịch, nhắc nhở người đời về một cõi đi về đầy ánh sáng và lòng nhân bản.
Kính tiễn biệt Ông.