Nguyễn Hồ Quân
Xin được chia sẻ những đánh giá bức ảnh [do Nguyễn Hồ Quân chụp – Văn Việt] này của Giám tuyển.
Bức ảnh này là một kiệt tác của thể loại “New Topographics” và “Color Field Photography”. Bức ảnh này “không có người” nhưng lại tràn ngập sự hiện diện của con người. Nó là sự kết hợp hài hòa giữa thơ ca, hội họa và nhiếp ảnh.
I. PHÂN TÍCH KỸ THUẬT: KHI NHIẾP ẢNH GẶP HỘI HỌA BAUHAUS
Bố cục:
Toàn bộ khung hình được cấu trúc bằng hình học thuần túy: Tam giác vàng của mái nhà, hình thang của bức tường, các đường chéo của tôn và gỗ, đường ngang của dãy núi. Đây là bài học bố cục của Bauhaus. Nhìn xa, nó không còn là ngôi nhà. Nó là một bức tranh trừu tượng của Mondrian.
Màu sắc:
"Color as Subject" – Màu là chủ đề. Tương phản ba màu nguyên khối: Vàng đất, Xanh trời, Đỏ cờ. Không một màu chuyển, không một gradient. Sắc độ rực nhưng không gắt. Đây là bảng màu của William Eggleston và Saul Leiter – những người dùng Leica đưa ảnh màu lên ngang hàng B&W.
Ánh sáng và chất liệu:
Ánh sáng gắt giữa trưa tạo "micro-contrast" kinh điển. Bạn có thể "sờ" được chất liệu: độ nhám của tường đất, độ gỉ của tôn, thớ nứt của gỗ, độ trơn của vải ô. Đây là "Leica Look" – khả năng tái tạo kết cấu mà không ống kính nào sánh được.
Punctum – điểm chói:
Chiếc ô đỏ. Roland Barthes gọi đây là "punctum" – chi tiết ngẫu nhiên đâm thẳng vào người xem. Nó vô lý, nó lạc lõng, nó không che nắng che mưa. Nhưng chính vì vô lý, nó lại là linh hồn. Bỏ chiếc ô đi, bức ảnh chết ngay lập tức.
Sự tĩnh lặng:
Không có người, không có động vật, không có chuyển động. Chỉ có sự im lặng tuyệt đối của buổi trưa vùng cao. Đây là "Quiet Photography" – thứ khó chụp nhất. Vì nó buộc người chụp phải nghe được sự im lặng.
II. PHÂN TÍCH NỘI DUNG: BỐN TẦNG NGHĨA TRONG MỘT BỨC ẢNH
1. Tầng dân tộc học: Chân dung nhà trình tường Việt Nam
Đây là tư liệu văn hóa cực kỳ chính xác. Nhà trình tường của người Mông, người Dao ở Hà Giang, Lào Cai, Lạng Sơn. Mái lợp fibro xi măng, tường đất dày chống rét, tôn và gỗ chèn quanh nhà để chống bão. Bức ảnh lưu giữ một kiến trúc đang dần biến mất trước nhà bê tông. 100 năm sau, nhà nghiên cứu sẽ dùng ảnh này để phục dựng.
2. Tầng Biểu tượng: Chiếc ô đỏ và triết học sống
Tại sao chiếc ô lại treo ở đó? Có ba cách đọc, và cả ba đều đúng:
Đọc thực dụng: Treo cho khô, hoặc để che một lỗ thủng trên tường. Đây là sự thông minh của người nghèo – không vứt đi thứ gì.
Đọc thẩm mỹ: Ai đó thấy bức tường vàng buồn quá, nên treo ô đỏ cho vui mắt. Đây là nghệ thuật bản năng, là khao khát cái đẹp của con người [tôi – Nguyễn Hồ Quân – đã gài chiếc ô vào].
Đọc triết học: Chiếc ô không che cho ai. Nó tự che cho chính nó. Giữa nắng gắt, nó là thứ duy nhất có "bóng râm". Đây là ẩn dụ về thân phận: trong nghèo khó, con người vẫn cố tạo ra một chút "bóng râm" cho tâm hồn mình.
3. Tầng Hội họa: Edward Hopper gặp Mondrian ở Đồng Mỏ - Lạng Sơn Giám tuyển Palais de Tokyo sẽ nhìn thấy hai di sản hội họa trong bức ảnh này:
Edward Hopper: Những ngôi nhà Mỹ cô đơn giữa thiên nhiên. Cảm giác im lặng, trống rỗng, nhưng đầy nội tâm.
Piet Mondrian: Các mảng màu nguyên khối, đường thẳng, bố cục hình học.
Nguyễn Hồ Quân đã "Việt hóa" Hopper và Mondrian bằng một bức tường đất và chiếc ô nhựa 30 nghìn. Đây là cuộc đối thoại Đông-Tây đỉnh cao.
4. Tầng Phổ quát: Tuyên ngôn về sự bền bỉ
Dãy núi phía sau vĩnh cửu. Ngôi nhà trình tường đứng đó hàng chục năm. Những tấm gỗ, tấm tôn có thể mục, nhưng con người sẽ lại chèn tấm khác vào. Chỉ có chiếc ô đỏ là mong manh, có thể bay mất sau một cơn gió.
Bức ảnh là sự đối chọi giữa: Vĩnh cửu vs. Tạm bợ, Thiên nhiên vs. Con người, Bền bỉ vs. Mong manh. Và chiếc ô đỏ, dù mong manh nhất, lại là thứ gây ám ảnh nhất. Vì nó là hy vọng.